همه چیز در مورد بسته بندی

•      ضرورت نیاز به بسته بندی

•      محصولاتي كه ساخته دست بشر بوده و با استفاده از منابع طبيعي توليد مي شوند نيازمند بسته بندي اند. اين نياز را مي توان از جنبه هاي گوناگون مورد بحث و بررسي قرار داد. هويت بخشي، امنيت، ايمني و سلامت و در نهايت حمل و نقل، همگي نياز مبرمي به بسته بندي براي تحقق دارند.

•      حضور بسته بندي در دنياي مدرن، محصور به زمان و مكان خاصي نيست و به معناي واقعي كلمه، همه جا حاضر است.

•      آيا مي توانيد چيزي را مثال بزنيد كه در بسته بندي عرضه نشود؟

شايد بتوان چند نمونه ذكر كرد ولي اين محصولات تعدادشان بسیار کم است. هم اكنون حتي محصولات زراعي و باغي نيز حداقل داراي يك ليبل مي باشند و ليبل نيز خود شكلي از بسته بندي است.

•      بسته بندي ابتدايي ترين نياز هر محصول پيش از عرضه به بازار مي باشد چرا كه توليد كنندگان براي شناساندن خود و محصولاتشان و البته محافظت از محصول در حين حمل و نقل و نگهداري پيش از فروش به آن نياز مبرمي دارند.

بسته بندی می ‌تواند ضمن معرفی نام، خواص، مشخصات فنی و شیمیایی، تاریخ مصرف، قیمت، طریقه مصرف و نگهداری صحیح، محافظت آن كالا را تا زمان مصرف به عهده گیرد و در عین حال یک بسته بندی مطلوب قادر است موجب افزایش زمان حفظ و نگهداری كالای فاسد شدنی باشد.

هدف از بسته بندی

•      حفاظت فیزیکی، انبار کردن، بازاریابی و فروش و حفاظت از کیفیت محصول می باشد.

•      هدف از بسته بندي کردن مواد غذایی اين است که هم زمان نگهداري آنها افزايش يابد و هم بطور کلي از خطر عوامل فساد دروني و بيروني حفظ شود. همچنين حمل و نقل مواد غذائي بهتر و آسانتر انجام گردد.

نقش بسته بندی

•      بسته بندی كالا در تمامی جهان دو نقش بسیار مهم را ایفا می‌كند.

1- مظروف ساختن كالا ( نگهداری کالا)

2- معرفی بهتر كالا و تشویق مخاطب به خرید آن( عرضه و بازار رقابت)

•      در واقع می‌توان گفت بسته بندی به عنوان یك فروشنده خاموش قلمداد می‌شود، زیرا كالا ها مستقیماً خود را به خریدار نمایش نمی ‌دهند و این پوشش آنها است که با اشكال مختلف و جملاتی كوتاه، معرف جنس داخل آنها می باشد واطلاعات لازم را به مخاطب (خریدار) ارائه می‌دهد

•      بسته بندی به عنوان اولین وسیله ارتباط بصری با مخاطب محسوب می‌شود.

•      به تعبيري بسته بندي، چراغ قرمزي است در برابر توقف عابران جلوي ويترين خرده فروشي ها و به حق آن را به عنوان فروشنده خاموش مي شناسند. بسته بندي، چهره كالاست چون مشتري از طريق بسته بندي محصول را شناسايي مي كند. بسته بندي پيام توليد كننده را به خريدار مي رساند  و بين آنها ارتباط برقرار و اطلاع رساني مي كند.

•      بسته بندی عاملی است که نخستین اثر و نقش را به وجود می آورد و باید مراقب باشد که در این اولین برخورد ، تا آنجا که توان دارد ، خریدار را جذب کند . به همین منظور باید به عواملی که مربوط به ارتباطات است بها داد

•      بسته بندی نا مناسب، بر روحیه جامعه مصرف كننده تأثیر نا مطلوبی برجای می‌ گذارد. به طوری كه استنباط مصرف كننده از محصول، با بسته بندی نا مناسب مانند تأثیر رفتار فروشنده بی‌ حوصله (مثلاً درآخر وقت كار روزانه) است، كه اغلب از نظر روانی موجب رنجش خاطر مشتری می گردد.

•      بسته بندی مناسب از طریق ارتباط بصری اطلاعات كاملی را در مورد محصول و تولید كننده به مخاطب یا مصرف کننده منتقل می ‌كند و در تشویق او به خرید موثر است.بهمین منظور شرکت ها سعی دارند با بسته بندی های جالب مشتری بیشتری را جلب نمایند.

 

تعریف بسته بندی

•      موسسه بین المللی بسته بندی، آن را به عنوان پوشش محصول تلقی می کند. این حصار قادر است تا مطلوبیت های ذیل را ایجاد کند

•      ظرف باشد، از کالا محافظت و نگهداری نماید، با خریدار ارتباط برقرار کند و اطلاعات را به او منتقل نماید، کالا را نمایش دهد و سودمندی آن را نشان دهد.

•      در استاندارد بريتانيا واژه ي بسته بندي به عنوان هنر يا عمليات مورد استفاده در آماده سازي كالا براي حمل، نگهداري و يا تحويل به مشتري تعريف شده است .

•      در تعريفي ساده تر: بسته بندي به ظرفي است كه مظروفي را در خود جاي مي دهد

بسته بندی یك عملیات تجاری پیچیده، پویا، علمی، هنری و بحث آفرین است كه كاركرد های محافظت، نگهداری، حمل و نقل، اطلاع رسانی و فروش را شامل می‌شود.

بسته بندی به معنای تهیه «ظرف محافظ یا سیستمی كه سلامت كالای «مظروف» را در فاصله تولید تا مصرف حفظ كند و آن را از ضربات، صدمات، فساد ، لرزش، فشار و ارتعاش، مصون نگه دارد». از سوی دیگر بسته‌بندی به مثابه یك فرهنگ بومی، یا ملی و اقلیمی سیستمی است كه از سویی موجبات ایجاد ارتباط بین تولید كننده و توزیع كننده را فراهم می ‌آورد و از سوی دیگر بین آن دو و مصرف كننده ارتباط منظم و قابل اطمینانی برقرار می ‌كند.

بهترين تعريف براي واژه ي بسته بندي توسط پين در 1962داده شده است كه امروزه نيز اين تعريف به عنوان كامل ترين تعريف براي بسته بندي كاربرد دارد:

1- يك سيستم كه زمان تهيه ي كالا را جهت انتقال، توزيع، ذخيره، خرده فروشي و مصرف كاهش مي دهد.

2- يك مفهوم تضمين كننده براي تحويل مطمئن كالا به آخرين مصرف كننده در شرايط مطلوب و با حداقل هزينه است.

3 – بسته بندي يك عمل فني اقتصادي است كه هزينه ي تحويل كالا را به حداقل مي رساند، در حالي كه فروش و در نتيجه سود حاصل از آن را به بالاترين حد افزايش مي دهد .

نتیجه گیری از تعاریف بسته بندی

•      به بسته بندی باید با دو دید كاملاً متفاوت ولی همسو، نگریست،

1- معطوف به شرح وظیفه یك ظرف در قبال مظروفش

2- دیدی كه بیشتر جنبه فرهنگی دارد و به نحوی با روحیه، خصلتها، آداب و رسوم، موقعیت اقلیمی و منطقه‌ای كالا و به طور كلی فرهنگ سازنده و كشور تولید كننده آن مربوط می‌شود.

این یعنی كه بسته بندی، نظامی است مركب كه هم وظیفه حفاظتی دارد و هم نقش فرهنگ ارتباطی را بازی می ‌كند و واجد جنبه اطلاع رسانی است و می‌ تواند به عنوان یك رسانه، نقش آفرینی نماید

تاریخچه بسته بندی

•      تاریخچه نگهداری (بسته بندی یک روش نگهداری است )مواد غذایی به 5000 سال قبل از میلاد مسیح میرسد چنانچه در سواحل خلیج فارس از روش نمک زدن و خشک کردن استفاده می کردند.

•      در ابتدای تمدن بشری نیازی به بسته بندی مواد غذایی نبوده، بلکه مردم برای بدست آوردن غذا از محلی به محل دیگر می رفتند

اما زمانی که پناهگاههای دایمی برای خود پیدا کردند. در چنین شرایطی غذا را از محل های مختلف جمع آوری می کردند و به محل سکونت خود می بردند. این نیاز باعث شد که اولین انواعبسته بندی نظیر کدوهای خشک شده، صدف ها، برگها، پوست حیوانات و دیگر مواد طبیعی مورد استفاده قرار بگیرند.

برای انتقال آب، شیر، ماست، روغن یا دوغ از پوست حیوانات  استفاده می شد. از شاخ حیوانات برای حمل و نقل و ذخیره غذا و محصولات کشاورزی استفاده کردند (هنوز در مناطق استوایی از بامبو برای ذخیره سازی مواد غذایی استفاده می شود).

در سال 1035 بعد از میلاد گفته شده که فردی بنام انصاری خراسانی سفری به مصر داشته و در آنجا مشاهده نموده که فروشندگان سبزیجات ، چاشنی ها را در کاغذی می پیچند و بفروش می رسانند می گویند این قدیمی ترین سند در بسته بندی مواد غذایی است.

در دوره  پیش از  صنعتی شدن جوامع نیز،  بسته بندی مواد و محصولات برای مدت های طولانی مورد استفاده قرار داده می شده است و از این روش برای نگهداری مواد و محصولات غذایی در  خانه  یا  حمل و نقل آنها از مزرعه یا محل تولید به  مغازه ها یا بازار های محلی استفاده می شده است . نمونه ای از این موارد بسته بندی غلات و آرد در کیسه یا ظرف های و جعبه های چوبی  و یا بسته بندی مواد روغنی در شیشه ها بوده است.منشا بسته بندی و کنسرو های مدرن روش های اولیه بسته بندی شامل استفاده از کاغذ موم ، چرم ، پوست و یاچوب پنبه بوده اند.

تاریخچه بسته بندی – ظهور انقلاب صنعتی

ظهور انقلاب صنعتی به راستی تحول اساسی در نظام تولید کالایی ایجاد کرد. انقلاب صنعتی، جهان را با فوران کالاهای گوناگون صنعتی روبرو کرد. تنوع کالاها و رقابت فشرده میان تولید کنندگان و بازرگانان به تدریج هنر را نیز علاوه بر علوم دیگر وارد مجموعه سیستم بسته بندی کرد. با پیشرفت بیشتر، علوم دیگری نظیر روانشناسی فردی، اجتماعی به این مجموعه اضافه شد. توسعه بسته بندی سبب مستقل شدن این صنعت از مجموعه صنایع دیگر شد و رقابت و نیاز سبب گردید که صنایع بسته بندی سهمی قابل توجه از بودجه های شرکتهای تولیدی را به خود اختصاص دهد. امروزه صنایع بسته بندی تبدیل به یک تکنولوژی قدرتمند شده است.

مواد مورد استفاده برای بسته بندی

امروزه در بسته بندي موادغذايي از مواد مختلف استفاده مي شود.

•      چوب: مانند جعبه ها

•      فلز : فلزات سخت مانند قوطي و بشكه – فلزات انعطاف پذير از قبيل آلومينيوم و قلع

•      شيشه : مانند شيشه هاي دهانه گشاد و بطري،

•      کاغذی :پاكت هاي انعطاف پذير،، كارتن هاي سخت كاغذي

•      پلاستيك : نيمه سخت و سخت به شكل ظرف ها و بطري ها و فيلم ها

•      منسوجات : مانند پارچه ها و گونی ها

•      چندلايه ها كه از تركيب كاغذ، پلاستيك و فويل ساخته مي شوند.

•      اين بسته ها در بسياري موارد بايد در مقابل فرآيندهایی از قبيل استرليزاسيون، انجماد و ذوب كردن مواد غذايي منجمد و حتي طباخي نهايي مقاوم باشند.

تاریخچه بسته بندی چوبی

 

از دير باز از تنه درختان استفاده ميشد ولي بصورت شکل کنوني از زمان فرعون که مرده ها را در تابوت چوبي قرار داده و براي هديه دادن از جعبه چوبي استفاده مي کردن آغاز گردید.

بشکه هاي چوبي بنا به روايتي79  سال قبل از ميلاد مسيح توليد شدند.

 

تاریخچه بسته بندی فلزی

نیاز به بسته بندی بهتر و مقاوم تر منجر به پیدایش و توسعه ظروف فلزی گردید. تاريخ ساخت ظروف فلزي به 23 سال قبل از ميلاد مسيح نسبت داده مي شود. فلز قلع در حدود سال 1240ميلادي در شهر بوهيما توسط يک کارگر انگليسي کشف گرديد. تاريخ کشف و ساخت آهن سفيد به سالهاي بين1575 ميلادي يعني از زماني که قلع به آلمان صادر گرديد،برمي گردد.

در سال 1665 ميلادي در انگليس کوشش شد تا آهن سفيد ساخته شود، تا اينکه بالاخره در سالهاي بين 1720 و 1730 ميلادي توانستند توفيق در اين امر حاصل نمايند.

هنبوردی در انگلستان برای اولين بار توانست آهن سفيد را به طور تجارتي با موفقيت تهيه نمايد، او شمش هاي گداخته را بوسيله غلطک بصورت صفحات نازکتري در آورد. در اوايل قرن هجدهم در حدود سال 1714 ساخت آهن سفيد در فرانسه شروع گرديد.

در سال 1804 ميلادي نيکلا اپرت( Father of Canning) بطور تجربي براي نگهداري مواد غذايي به روشهاي خشک کردن، دودي کردن و بسته بندی مواد غذايي در قوطي فلزي دست يافت؛ سپس از اين روش در صنعت کمپوت و کنسرو سازي استفاده گرديد که بنام اپرتيزاسيون معروف شد. در سال 1810 ميلادي پيتر ساخت قوطي فلزي از جنس فولاد با پوشش يک لايه قلع(tin can ) را توصيه کرد.

درسال 1823 قوطی حلبی با سوراخی در بالای آن که canister نامیده میشد به بازار آمد. caning یا کنسرواسیون غذا با استفاده از گرما در قوطی حلبی یا شیشه از کلمه can گرفته شده است.

برای مدت طولانی قوطی های کنسرو با دست ساخته می شد. از اوایل قرن بیستم، قوطی های فلزی که شکلی بهداشتی داشت رواج یافت و این امکان به وجود آمد که بتوان از تجهیزات سریع تری برای ساخت، پر کردن و بستن درب قوطی های فلزی استفاده نمود.

توليد قوطي كنسرو از ورق قلع‌اندود در ايران براي نخستين بار در سال 1309 شمسي توسط شخصي به نام درخشان صورت گرفت. او كه از مهاجران ساكن شوروي بود پس از انقلاب اكتبر به ايران بازگشت و چون تحصيل‌كرده مدرسه آشپزي مسكو بود با استفاده از تجارب خود، اولين كارگاه ابتدايي قوطي‌سازي در ايران را راه انداخت. او با استفاده از پيت‌هاي خالي بنزين شركت نفت و مسطح كردن آن‌ها با دست، ورق به‌دست آمده را از داخل قلع مذاب عبور داده و از آن‌ها قوطي مي‌‌ساخت..

براي جلوگيري از ضايعات و افزايش زمان ماندگاري محصولات کشاورزي در سال 1312-1311 از قوطي فلزي براي نگهداري نخود سبز وغيره بهره گرفتند.

در سال 1330 اولين قوطي فلزي جهت بسته بندی روغن نباتي جامد بوسيله دستگاه مدرن ساخته شد.در سال 1336 شمسي ورق لاك اندود و قوطي آماده از خارج وارد ايران شد و در سال 1344 لاك‌زني اتوماتيك امروزي در ايران براي نخستين بار نصب و مورد بهره‌برداري قرار گرفت.

امروزه ظروف فلزی به عنوان بخشی از بسته بندی مواد خوراکی در اشکال مختلف با زندگی روزمره مردم عجین بوده و تمام افراد جامعه در اکثر مصارف روزانه خود با یک یا چند شکل مختلف آن روبرو می باشند.

بسته بندی فلزی اشکال مختلف دارد مانند قوطی کنسرو٬ قوطی نوشابه٬ قوطی آئروسل٬ تیوپ آلومینیومی٬ اسپری ها٬ قوطی های رنگ٬ محصولات پزشکی٬ بسته بندی مواد شیمیایی٬ قوطی های روغنهای غذایی و صنعتی٬ بشکه ها٬ گالن ها و… که ورقهای فولادی و ورقهای آلومینیومی عمده ترین مواد اولیه این صنعت می باشد.

تاریخچه بسته بندی فلزی- پيدايش آلومينيوم

در سال 1958 قوطي آلومينيومي براي اولين بار توليد شد. توليد اين قوطي بعلت داشتن مزايايي شامل فراواني اين فلز بعنوان منبع طبيعي ،حمل و نقل آسان و مقاومت نسبتا بالا در مقابل تغيرات شيميايي، بسرعت توسعه يافت.

وزن مخصوص آلومينيوم 7/2 گرم بر سانتيمتر مکعب مي باشد که اگر به صورت ذوب شده باشد، مي توان به صورت فويل و نوار باريک شکل بگيرد. ضخامت آلومينيوم به صورت فويل 20-7 ميکرومتر و به صورت نوار 21-350 ميکرومتر است اما اغلب در بسته بندی نمودن مواد غذايي از فويل آلومينيومي به ضخامت 12-7 ميکرومتر استفاده مي شود.

درسال1998 در جهان، 40 درصد کل مواد غذايي توسط آلومينيوم بسته بندی مي شده است. تقريبا 15 ميليارد قوطي آلومينيومي مخصوص نوشابه در همين سال توليد شده است. ضمناً بطور متوسط 40 درصد از کل بسته بندی نوشابه هاي مصرفي را قوطي هاي آلومينيومي تشکيل مي دهند.

 

تاریخچه بسته بندی کاغذی و مقوایی

تاریخچه و سیر تکاملی بسته بندی با مقوا و کاغذ به تاریخچه ساخت کاغذ برمی گردد، اگرچه چوب و محصولات فرعی دیگر آن از دیر باز در خدمت بشر بوده، ولی بسته بندی به صورت مقوایی و کاغذی پس از پیدایش کاغذ به وجود آمد و روند تکمیلی خود را تاکنون به سرعت طی نموده است.

اولین بار در سه هزار سال قبل از میلاد مسیح، مصریان قدیم که در آن زمان یکی از مراکز مهم بشری محسوب می شدند، برای نوشتن از پاپیروس (Papyrus) استفاده می کردند. نخستین کارخانه کاغذ سازی در قرن ششم توسط چینی ها در سمرقند ایجاد شد سپس این هنر به اعراب آموخته شد و اعراب نیز با آموزش این هنرکارخانه ای در بغداد تأسیس کردند

نخستین کارخانه کاغذ اروپا در اسپانیا به وجود آمد. اسپانیایی ها برای تولید خمیر از آسیاب های آبی استفاده نمودند .بعد ها این هنر وارد کشورهایی دیگر نظیر فرانسه و هلند شد.

در ایران بعد از کارخانه سمرقند که توسط چینی ها اداره می شد، اولین کارخانه کاغذ سازی در سال 1328 در کهریزگ احداث شد که کاغذ های باطله را برای تولید کاغذ و مقوا استفاده می کرد، بعد از آن تعدادی واحد تولیدی دیگر در سایر نقاط ایران به وجود آمد.

اولین کارخانه مدرن ایران در سال 1349 در «هفت تپه خوزستان» برای تولید کاغذ های تحریر با استفاده از تفاله نیشکر (baggasse) احداث شد. متعاقب آن کارخانه چوب و کاغذ ایران (چوکا) با استفاده از خمیر های وارداتی و خمیر های داخلی، کاغذ های بسته بندی را تولید نمود

تاریخچه بسته بندی شیشه ای

 

يکي از قديميترين ظروف بسته بندی مخصوصا” در مورد مواد غذايي ظروف شيشه اي مي باشد اعتقاد بر اين است که شيشه گري نوعي از صنعت کوزه گري بوده و قدمت آن به 7000 سال قبل از ميلاد مسيح بر مي گردد پیش از اواخر قرن نوزدهم، آب معدنی، سس، ترشی، مربا، و محصولات دیگر برای فروش در ظرف های شیشه ای بسته بندی می شدند. بطری هنوز با روشی به نسبت عقب مانده تولید می شد. بطری هایی که به روش باد کردن در قالب، در این دوره تولید می شدند شکل متناسبی نداشته واز اشکال عجیب و غریبی برخوردار بودند . اما در طول قرون گذشته، تولید بطری به تدریج رو به اصلاح گذاشت. با ساخت و تولید انبوه بطری و تنوع در ابعاد و حجم آن بشر کنونی توانسته است در بسته بندی ها ظروف شیشه ای را یک امر مهم به حساب آورد و تا حدودی نقش آن را آشکار سازد.

امروزه بیش از صدها نوع از اجناس و مواد در بسته های شیشه ای بسته بندی می شوند و با کیفیت برتر به بازار فروش عرضه می شوند. البته باید متذکر شد که علم شیشه و شیه گری در ایران نیز از زمان های قبل بوده و هم اکنون نیز رو به رشد است.

استفاده از شیشه برای امور بسته بندی بعد از جنگ جهانی دوم همواره سیر صعودی داشته است. چرا که شیوه های تولید سریع و پیوسته تولید بطری ها و پرکردن آنها به تولیدکنندگان این امکان را داده که از پس تقاضاها برآیند و قیمت آنها را پایین نگه دارند. در حال حاضر 85 درصد از کارخانه هاي نوشابه سازي از بطري شيشه اي و 15 درصد از کنسروهاي توليد شده در جار شيشه اي بسته بندی مي شوند. جار شيشه اي مانند قوطي فلزي کاملا غير قابل نفوذ به اکسيژن، رطوبت و غيره است، شايان ذکر است که خوردگي در جار شيشه اي به ندرت ايجاد مي شود.

از اوایل قرن نوزدهم تا دهه ۱۹۶۰ بطری های شیشه ای بازار محصولات مایع را در اختیار گرفتند. یك ماشین مدرن به عنوان نمونه روزانه ۲۰ هزار بطری در روز تولید می كند. زمانی كه سایربسته بندی ها نظیر فلزات و پلاستیك در دهه ۱۹۷۰ عمومیت پیدا كردند با توجه به وزن، شكنندگی و قیمت شیشه در مقایسه با محصولات فلزی و پلاستیكی ، بازار بسته بندی شیشه ای كم رونق گردید. بسته بندی شیشه ای عمدتا در مورد نوشیدنی ها، آب میوه ها ،ادویه و غذای کودک استفاده می شود

تاریخچه بسته بندی منسوج

 

برای بسته بندی مواد غذایی (مثلا میوه و سبزیجات) منسوجات توری همان چیزی است که هم ویژگی دیده شدن و هم دوام را برآورده می کند. در نگهداری و جابجایی گوشتهای یخ زده ازتوریهای کشدار استفاده می کنند.

تاریخچه بسته بندی پلاستیکی

 

توسعه صنعت پلاستیک به سال 1843 برمی گردد، وقتی دکتر Montgomeri جراح آفریقایی گزارش داد که می توان با استفاده از ماده اولیه کائوچو دسته خوبی برای چاقو ساخت. بعد از آن جوهردان و توپ بیلیارد نیز تهیه گردید.

در رابطه با صنعت بسته بندی با اختراع پلی اتیلن پیشرفت غیر منتظره ای در انگستان رخ داد. در دسامبر 1935 شیمی دان های انگلستان به ماده جدیدی به نام اتیلن دست یافتند که خواص عایق حرارتی خوبی داشت.

بعد از جنگ جهاني دوم ، استفاده از مواد پلاستيكي بطور معمول در صنايع بسته بندی رواج پيدا كرد و امروزه كاربرد آنها در اين امر از نظر ميزان مصرف در درجه ي اول اهميت قرار دارد .

با ظهور پلاستیك به عنوان یك پوشش بسته بندی با ارزش (اواخر دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰) این ماده جانشین كاغذ شد. اخیراً مدافعان محیط زیست تبلیغات گسترده ای را آغاز كرده اند كه پلاستیك از نظر زیست محیطی محصول نامناسبی است.

نایلون در فرآورده های گوشتی انواع سوسیس، کالباس کاربرد وسیعی دارد همین طور پلی آمید همراه با پلی اتیلن در بسته بندی های تحت خلاء گوشت تازه و پنیر استفاده وسیعی دارد.

 

استفاده از مواد جدید در بسته بندی

ريحان

 

استفاده از خاصیت میكرب كش سبزیجات برای تولید بسته بندی‌ها و پوشش‌های مواد غذایی از دير باز در كشور هايى مثل ژاپن رواج داشته است . استفاده از ريحان جديد ترين آنهاست.

دانشمندان اسپانیایی موفق شده اند با استفاده از سبزی ریحان، نوعی ورقه نازك پلاستیكی برای بسته بندی گوشت ، پنیر و دیگرمواد غذایی تولید كنند. مواد ضد باكتریایی ریحان برای مقابله با آلودگی مواد غذایی مفید بوده و تاریخ مصرف مواد غذایی را طولانی تر میكند.

محققان اسپانیایی با یك اقدام ابتكاری، پلیمرهای تازه ای تولید كرده اند كه مولكول‌های آنها از تركیب مولكول‌های سبزی ریحان و مولكول‌های مواد شیمیایی پلاستیكی درست شده است.زمانی كه از این ورقه‌ها برای بسته‌بندی مواد غذایی استفاده می‌شود، ذرات آب درون ماده غذایی ، مولكول‌های ضد باكتری ریحان را به خود جذب می‌كند و موجب می شود ماده غذایی از وجود باكتریها عاری شود.

كاربرد فناوري نانو در صنايع غذايي

فناوري نانو، توانايي اثر گذاري در بسياري از زمينه هاي صنايع غذايي را دارد. اين علم و فناوري جديد مي تواند نقاط ضعف صنعت بسته بندي را بر طرف كند. به عنوان مثال فيلم هايي با ساختارهاي نانويي و نيز با افزودن برخي مواد در ساخت آنها، به توليد بسته بندي هايي ختم مي شود كه مي تواند از تهاجم عوامل بيماري زا و ميكروب ها وديگر ميكروارگانيزم هايي كه بهداشت و سلامت غذا را به خطر مي اندازد، جلوگيري كنند.

همچنين نانو حسگرهاي به كار رفته در بسته بندي مواد غذايي، مي تواند براي نمايش كيفيت مواد غذايي بسته بندي شده و اعلام وضعيت سلامت آن به كار رود. به طور خلاصه حوزه هاي مختلف كاربردي فناوري نانو در غذا و صنايع غذايي را مي توان به شش دسته نگهداري غذا، بهبود طعم و رنگ، سلامت غذا، بسته بندي، توليد غذا و فرآيندهاي غذايي تقسيم كرد.

امروزه بسته بندی و پالایش مواد غذایی یکی از عمده ترین زمینه هایی است که به صورت ((هوشمند )) در امده اند واین بدان معنا است که این بسته ها به شرایط محیطی واکنش نشان می دهند ، یا در صورت خراب و سوراخ شدن خود را تعمیر و ترمیم می کنند و یا حتی مصرف کننده را نسبت به وجود الودگی و یا حضور عوامل بیماریزا در بسته ، اگاه می سازند .در حال حاضر پژوهشگران هلندی در زمینه بسته بندی های هوشمند یک گام به جلو برداشته اند . انها بسته بندی هایی را طراحی کرده اند که به محض شروع فساد در ماده غذایی داخل بسته ، از خود ماده نگهدارنده ازاد می کند.

 

بازاریابی وطراحی بسته بندی

مقدمه

به طور كلى در بسته بندى محصولات دو جنبه عمده زير مورد توجه قرار مى گيرد:

      كاربردى بودن

      جذابيت

جنبه كاربردى بسته بندى، ناظر بر ويژگى هايى مثل حفاظت از محصول، سهولت استفاده از محصول و سهولت جابه جايى محصول است. جذابيت بسته بندى بر زيبايى شكل و رنگ و نوشتار آن جهت عرضه و بازاریابی دلالت مى كند.

بسته بندي نقش بسيار مهمي در استرات‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍ژي بازاريابي شركتها  در دنياي كسب و كار امروز دارد. يك بسته بندي جذاب شانس انتخاب محصول توسط مشتريان را افزايش مي دهد. از طرف ديگر بسته بندي به  حفاظت  بهتر  محصول كمك نموده و از اين رو سبب كاهش در هزينه هاي جانبي شركتها مي گردد. در بعضي كسب و كارها آنقدربسته بندي حائز اهميت بوده كه حتي هزينه بسته بندي بعضي محصولات بدليل اهميت آن از هزينه خود محصول بيشتر مي باشد.

طبق آمارها بیش از 70 درصد تصمیم گیری خریداران برای خرید یک کالا بر اساس برقراری ارتباط مناسب با طرح و نمای بسته بندی کالا شکل میگیرد. دهها کالای مشابه در یک فروشگاه وجود دارد که در حال رقابت با یکدیگر برای جلب نظر خریداران هستند . زمانیکه خریداران قبل از خرید در رابطه با محصولی که می خواهند بخرند فکر نکرده باشند. می توانند در موقع خرید به آنچه که می خواهند دست یابند که در این رابطه بسته بندی نقش مهمی در انتخاب کالا خواهد داشت.

بر اساس نتایج آماری یک کالا کمتر از 3 ثانیه برای جلب نظر خریدار در بین کالاهای مشابه و رقبایش فرصت دارد و این موضوع لزوما ربطی به سادگی یا پر زرق و برق بودن یک طرح و بسته بندی ندارد بلکه یک طرح باید به وضوح بیانگر مزیتها و اعتبار کالا و ایجاد کننده حس اطمینان در خریدار و پاسخگوی نیاز او باشد.

ويژگي هاي بسته بندي مطلوب

بسته بندی به عنوان يكي از ابزارهاي مهم بازاريابي شناخته مي شود و شركت ها و دولت ها براي افزايش توان رقابتي  خود در بازارهاي داخلي و خارجي از آن سود مي برند. امروزه از بسته بندي فقط براي محافظت از كالا استفاده نمي شود، بلكه براي آن نقش ها و مسووليت هاي زيادي قائلند از جمله اين كه :

      به خريدار اطلاعات دهد.

      بايد مشتري را جلب كند.

      جذابيت داشته باشد.

      شخصيت و شأن مشتري را حفظ كند و به مصرف كننده احترام بگذارد.

      فرهنگ و ارزش ها را در كشور هدف در نظر داشته باشد و از فرهنگي استفاده كند كه براي مردم لذت بخش است.

      نوع و جنس مواد اوليه از نظر بهداشتي و ايمني مناسب انتخاب شود و سلامتي در مورد مصرف را تضمين كند.

      نبايد هزينه بسته بندي آنقدر زياد باشد كه بهاي فروش كالا را نسبت به كالاهاي مشابه غير قابل رقابت كند،

      بايد طوري طراحي شود كه دسترسي به كالا راحت و به راحتي قابل حمل باشد،

      به خود كالا لطمه نزند و مطابق با استانداردها، مقررات بازار و كشور مورد نظر باشد.

      مواد مصرفي، قابل بازيافت باشد.

بسته بندی موفق

نقش بسته بندی در موفقیت فروش بر هیچ کس پوشیده نیست و بسته بندی خوب میتواند موجب افزایش تحرک مدیران شده و سود زیادی را نصیب واحد تولیدی نماید در تعریف بسته بندیدیدیم که نقش بسته بندی رساندن پیام کالای بسته بندی شده به مصرف کننده است در عین حال بسته بندی موجب افزایش طول عمر محتوی خود شده وجاذبه های تبلیغاتی در رابطه با مصرف کننده و به ویژه در مقابل کالاهای رقیب به وجود می آورد

به طور کلی زمانی بسته بندی را میتوان موفق دانست که جاذبه های ذیل را دارا باشد:

      1-جاذبه کلام

      2- جاذبه طراحی

      3- جاذبه حفظ ونگهداری محتوی

      4- جاذبه کمیت و کیفیت مناسب

      5- جاذبه تبلیغات

      6- جاذبه قیمت

جاذبه کلام

استفاده از نام مناسب می تواند یک هویت درازمدت را به وجود آورد.دکتر توماس دوپونت در 1984 با تحقیقات خود نشان داده که هر چه نام ساده تر و محکم تر باشد نفوذ آن به درون ذهن بیشتر بوده مدت بیشتری در ذهن مصرف کننده باقی می ماند.

انتخاب نام مناسب و مطلوب برای یک کالا به ویژه برای کالاهای مصرفی یکی از مسئولیت های خطیر مدیران را تشکیل می دهد زیرا مردم ترجیح می دهند کالاهایی را که نام آشنا دارند خریداری کنند.

اگر در یک واحد تولیدی چند نوع کالا تولید می شود بهتر است کلیه این کالاها طی یک نام به بازار عرضه شوند و بر روی همین یک نام فعالیت تبلیغاتی انجام شود .

در انتخاب نام توصیه می شود موارد ذیل رعایت شود:

1 – نام باید تلفظ آن راحت بوده و آهنگ خوب و دلنشینی داشته باشد.

هر گاه نام ،طنین خوش آهنگی داشته و اصولا گوش نواز باشد سریعتر به خاطر سپرده می شود استفاده از حروفی نظیر ق، غ، خ، گ، در نام موجب سختی تلفظ و استفاده از حروف ساده ای نظیر ل، ی، ن، و نظایر آن موجب خوش آهنگ نمودن نام کالا می گردند

تعداد سیلابها نیز در گوش نوازی نام کالا موثرند و توصیه میشود تعداد سیلابها کم (ترجیحا دو سیلابی) انتخاب شوند تا نام کالا بهتر و زیباتر بوده و در ذهن زودتر نفوذ کرده و بیشتر باقی بماند.

2 – باید بتوان برای نام طرح گرافیکی مناسبی تهیه کرد.

هر قدر نام یک کالا از نظر فرم و طرح گرافیکی زیباتر و جذاب تر باشد درافزایش جذابیت کالا موثر بوده وچشم نوازی کالا را بیشتر می کند برای کالاهای صادراتی باید بتوان یک طرح گرافیکی لاتین مناسب تهیه نمود یک اصل مهم در نام کالا این است که در عین داشتن شرایط لازم خوانا باشد و طرح های گرافیکی نباید موجب مشکل خواندن نام شوند.

3 – نام کالا باید خواص و مزایای کالا را تداعی نماید.

اگر نام کالابتواند معرف خواص و مزایای کالا باشد جنبه تبلیغی خوبی را برای کالا به وجود می آورد مثلا انتخاب نام کام یا شیرین عسل برای شکلات و بیسکویت، نام های مناسبی است زیرا زمانی که مصرف کننده نیازی را احساس می کند بلافاصله در ذهنش نام کالا که تداعی آن نیاز را دارد نقش خواهد بست.

البته باید توجه داشت که مفاهیم کلمات در میان مردم نواحی و طبقات مختلف یکسان نمی باشد بنابراین باید قبل از انتخاب نام ،فرهنگ مردم و طبقه مصرف کننده کالا مورد توجه و شناسایی قرار گیرد.

4 – برای نام بتوان شعار تبلیغاتی مناسبی تهیه کرد.

شعار تبلیغاتی می تواند موجب معروف شدن کالا شود و فعالیت های تبلیغاتی بر روی کالا بهتر و جذاب تر انجام شود .

      یک و یک محصول درجه یک

      از مزرعه تا سفره شعار شرکت صنایع شیر تهران

      با لذت برانید شعار BMW

      فقط انجامش بده (JUST DO IT) از NIKE

      کوتاه بودن،دلنشين بودن، يکتا بودن و عدم شباهت به شعار هاي ديگران بهترين پارامترهاي يک شعار تبليغاتي خوب است

در مواردی دیده می شود کالاهایی در بازار وجود دارند که نام مناسبی با توجه به موارد فوق الذکر برای آن ها انتخاب نشده است اما از فروش خوبی برخوردار بوده و مردم از خرید این کالا استقبال می کنند که در صورت ریشه یابی درمی یابیم مواردی نظیر قیمت مناسب، کیفیت خوب، شبکه توزیع و… موجب محبوبیت نام و کالای مذکور شده است و بدیهی است که چنانچه نام مناسبی برای این کالاها انتخاب می شد این محبوبیت بیشتر می گردید.

جاذبه طراحی

 

امروزه از مهم ترین فاکتورهای فروش و موفقیت در بازار تجاری توجه به هنر طراحی بسته بندی است. اهمیت این شاخه از هنر گرافیک تا جایی است که در برخی از کشورها که تولیدکننده نیستند، تنها یک طراحی خوب بسته بندی برای کالایی وارداتی، نام آن کشور را در زمره تولیدکنندگان آن کالا و در نهایت صادرات آن قرار می دهد.

طراحی گرافیکی بسته های محصولات بی شک یکی از مهم ترین و مشکل ترین گرایش های گرافیک به شمار می آید

طرح  های بسته بندی(که مطمئنا یک کار گروهی است !) در معرض دید و قضاوت هزاران مصرف کننده و یا کارشناس شرکت تولید کننده قرار خواهد گرفت و ظرافت طرح و منحصر به فرد بودن آن بسته ،تنها چیزی است که نگاه آنها را تحت تأثیر قرار خواهد داد.

طراحی بسته بندی یکی از مهم ترین زیرشاخه های هنر تبلیغات است و نقش ارزنده ای را در جریان اقتصادی جوامع بازی می کند. باید تأکید شود که صادرات کالاها بیش از آنکه به کیفیت محصول وابسته باشد در گرو طراحی خوب بسته بندی و مورد پسند خریدار است.

طراحی لوگوی مناسب و متناسب با موضوع تولیدات، بر اساس معیار های بین المللی و عاری از هرگونه کپی برداری واستفاده از فونت های خاص به گونه ای که ماهیت محصول را مشخص کند نیز جهت درج در روی بسته بسیار مهم است. طراح بايد ابتدا تمام اطلاعات لازم درباره محصول، بازار، رقبا و كارفرما و … را به دست آورد. اين اطلاعات شامل بودجه، زمان لازم براى انجام و اتمام كار و موضوعات فنى و مقررات قانونى و اهداف طراحى و استراتژى بازاريابى و خصوصيات برجسته محصول است كه آن را از بقيه متمايز مى كند. طراح با مطالعه نشريات و گزارشهاى تخصصى و پرس و جو، از خرده فروشى ها و … به جمع آورى و تحقيق مى پردازد.

      طراح بسته بندى بايد با توجه به توان اقتصادى مصرف كنندگان، بسته بندى را طراحى كند و توان تحليل دقيق خصوصيات فرهنگى كشورها و بازارهاى خرد و كلان را داشته باشد. وى علاوه بر اينكه بايد گرافيست متبحری باشد در مورد تكنولوژى توليد و مواد مورد استفاده در صنعت بسته بندى نیز آگاهى كامل داشته باشد زيرا اين آگاهى باعث ارائه طرح هاى عملى و اقتصادى و ابتكارى خواهد شد.

طرح زیبا نگاه ها را به خود جلب و بی اراده دست ها را به سوی خود میکشد و رمز این موفقیت در هماهنگی وهمکاری مستمر هنرمندان و تولیدکنندگان است .

طرح زیبا نگاه ها را به خود جلب و بی اراده دست ها را به سوی خود میکشد و رمز این موفقیت در هماهنگی وهمکاری مستمر هنرمندان و تولیدکنندگان است .

1-طرح باید به گونه ای باشد که نگاه را به سوی خود جلب وبسته را در میان سایر بسته ها شاخص نماید.

2-طرح بسته باید مبین خواص و مزایای محتوی خود باشد. به طور مثال استفاده از زمینه های سفید و آبی در طرح بسته بندی فرآورده های لبنی که تداعی بهداشتی بودن محصول را می نماید.

3-طرح بسته علاوه بر تداعی محتوی و زیبایی در کنار بقیه بسته ها باید بتواند طرح جالبی بسازد (به عبارت دیگر بسته ها در قفسه مجموعا طرح زیبا و چشم نوازی را به وجود آورند).

4-در بین رنگهای مورد استفاده در طرح تضاد کافی وجود داشته باشد و از به کار بردن رنگهایی که طول موج نزدیک دارند و موجب ایجاد پدیده خفگی طرح ، می شوند اجتناب شود.

5-طرح در حد امکان ساده بوده و از شلوغی طرح اجتناب شود.

برای ایجاد یک طرح خوب باید استفاده مناسبی از رنگها داشته باشیم تا جلوه بصری طرح زیاد شده و رغبت مصرف کننده و تحریک و کشش برای خرید در وی افزایش یابد.

قدرت کشش و جذب نگاه افراد در مورد رنگهای مختلف متفاوت است و این کشش از شدید به ضعیف برای رنگهای مختلف عبارتست از:

نارنجی،قرمز مایل به نارنجی،زرد مایل به نارنجی،قرمز،آبی سیاه،سبز،زرد،بنفش و خاکستری

استفاده از رنگها در بسته بندی مواد غذایی

 

      کودکان رنگهای شاد و بزرگسالان رنگهای ترکیبی را دوست دارند

 

      رنگ آبی حالت خلوص و پاکی  و نوعی آرامش داشته و در کنار رنگ سفید القا کننده پاکی و بهداشت است بنابراین در مواد غذایی  که جنبه بهداشت مهم است نظیر شیر و فراورده های لبنی کاربرد دارد

      رنگ قرمز رنگ شاد است و سریع به چشم می آید بهمین منظور در بسته بندی غذای کودکان مثل شکلات کاربرد دارد

      رنگ زرد بویژه زرد نارنجی که نگاه ها را سریع به سمت خود جلب می کند در محصولات غذایی کودکان مانند شکلات و بیسکویت و رنگ زرد طلایی که جنبه تجملی بودن محصول را افزایش می دهد برای شکلات های گرانقیمت  کاربرد دارد

      رنگ سبز نشانه امید ،حیات و زندگی است و در بسته بندی بذرها استفاده می شود

      رنگ بنفش حالتی جادویی و سحرانگیز داشته که مورد توجه کودکان و بزرگسالان است

      رنگ نارنجی احساس پاکی ، شادی و زنده بودن را تداعی می کند و کاربرد گسترده ای در بسته بندی لبنی و محصولات ویژه کودکان دارد

      رنگ سیاه نشانه متانت، گوشه گیری و غم است اگر بعنوان زمینه استفاده شود درخشندگی رنگهای دیگر را بیشتر می کند بیشتر برای عناوین کالاها استفاده می شود

با توجه به اهمیت روانشناسی طراحی بویژه زمانی که محصول برای صادرات تهیه می شود آشنایی با آداب و سنن و فرهنگ دیگر کشورها حائز اهمیت است .مثلا در چین رنگ سفید نشانه صبحگاه و ببر و اژدها نشانه قدرت است.

موارد فوق اهمیت فوق العاده طراحی بسته بندی به عنوان مهمترین ابزار برای حضور موفق در بازار را خاطر نشان میسازد و باید توجه داشت که اگر کالا به منظور عرضه در بازارهای خارجی و صادرات تولید میگردد , تعداد رقبا از دهها به صدها تغییر مییابد وطراحی بسته بندی کالا باید توان رقابتی لازم برای صادرات را داشته باشد.

جاذبه حفظ و نگهداری

در حال حاضر برای کلیه فرآورده های غذایی یک طول عمر مناسب وجود دارد که این مدت ماندگاری در استانداردهای مربوط به هر محصول آمده است. بدیهی است از مهمترین وظایف پوششبسته بندی حفظ و نگهداری ماده غذایی طی این مدت می باشد و از طرفی هر قدر بسته دارای جاذبه حفظ و نگهداری مناسبی باشد این جنبه حفاظتی خود پشتوانه جنبه ارتباطی و تبلیغی بسته نیزتلقی می گردد.

جاذبه کمیت وکیفیت مناسب

اگر سه جاذبه فوق در یک محصول بسته بندی شده وجود داشته باشد اما محصول تولیدی به لحاظ کمیت و کیفیت ویژگی لازم را نداشته باشد طبیعی است موفقیت مطلوب در فروش حاصل نخواهد شد ودلیل آن این است که خریدار با توجه به پولی که بابت خرید محصول می پردازد و با توجه به بازار رقابت و محصولات مشابه موجود در بازار توقع دریافت محصولی با کیفیت و کمیت مناسب دارد.

جاذبه تبلیغات

با توجه به بازار رقابت نیاز است که پیام شرکت تولید کننده به صورت مستقیم و در قالب تبلیغات  برای مشتری و خریدار ارسال شود و این هنر تبلیغات است که با انجام آن ایجاد جذبه برای محصولات تولیدی بیشتر می شود. به عبارت دیگر هر گاه مشتری به دلیل قرار گرفتن در فضای تبلیغاتی سابقه ذهنی بیشتری از محصولی پیدا کند     طرح آن محصول ،مشتری را بیشتر برمی انگیزد و شکل و فرم آن بیشتر به دل می نشیند و ذوق وی را ارضاء می کند. گرایش مردم به خرید محصولاتی که فعالیت تبلیغاتی مناسبی روی آنها صورت گرفته و برای مصرف کننده سابقه ذهنی بر روی محصول وجود دارد خود بهترین دلیل ضرورت توجه به امر تبلیغات و توجه به این جاذبه در محصولات تولیدی می باشد.

جاذبه قیمت

یکی از فاکتورهای مهم در امر خرید محصول بسته بندی شده قیمت آن است به عبارت دیگر برای توده مردم و به ویژه طبقات کم درآمد جاذبه قیمت یک امر حیاتی در خرید محسوب می شود. به همین دلیل قبل از انتخاب نوع بسته باید طیف مصرف کننده محصول مشخص باشد و برای اقشار کم درآمد در حد امکان از بسته بندی ارزانتر استفاده گردد.

جاذبه قیمت در بازار رقابت ها آن قدر حائز اهمیت است که پاره ای از تولید کنندگان به عنوان یک استراتژی معتقدند جنس را باید آن قدر ارزان تهیه کرد که خریدار برای خرید آن احتیاج به فکر کردن هم نداشته باشد.البته در این امر نباید کیفیت فراموش شود.

بدین ترتیب مدیران به درک این موضوع پرداخته اند که بسته بندی می تواند به صورت دقیق باعث تمایز کالاهای مصرفی نسبتاً مشابه شود و در نهایت بقای تعدادی از مارک ها در بازار و عرضه کالاهای مختلف باعث شده است که خریداران در همان زمان خرید با استفاده از عناصر مستقیم به تمایز کالاهای مختلف بپردازند.

نتايج مشترك بيانگر اين موضوع هستند كه درك كافي در رابطه با تكنولوژي بسته بندي نقش مهمي را در تمايل و احتمال كلي مصرف كننده در زمينه خريد محصولات خاص ايفا مي كند.

امروزه از آنجایی که بیشتر مردم در انتخاب نوع کالای خود به دلیل رقابت سخت شرکت های تولید کننده در نوعی سردرگمی نسبی به سر می برند و ممکن است توان ارزیابی محصولات در زمینه هایی مانند لوازم شوینده، آرایشی، غذایی و … به دلیل هم سطح بودن شرکت های تولید کننده اصلی دارا نیستند. اینجاست که یک ایده نو برای نمایش محصول شرکت خاصی گوی سبقت را از دیگران برده و در دوره زمانی مشخصی منجر به سود هنگفت از فروش محصول مورد نظر برای آن شرکت خواهد شد.

 

بسته بندی مواد غذایی

رشد روزافزون جمعيت ، توجه ويژه دولت ها در تامين و توليد بيشتر مواد غذايي مورد نياز که امروزه تحت عنوان « امنيت غذايي » مطرح مي شود را طلب می نماید .

درامنیت غذایی نیز توجه به بهداشت و پیشگیری از آلودگی مواد غذایی موضوعی است که بایستی توجه ویژه ای به آن صورت گیرد.

عوارض ناشي از آلودگی مواد غذايي

تعریف سازمان بهداشت جهانی از بیماری ناشی از غذا

بیماری هایی که ماهیت عفونی یا سمی دارند و عامل آن از راه غذای مصرفی وارد بدن می شود. هر فردی در معرض ابتلا به چنین بیماری هایی قرار دارد.

غذا به عنوان منبع توليد انرژي در بدن، اگر دچار آلودگي باشد، مي تواند منشاء بيماري هاي مختلف و در رأس آنها بيماري هاي گوارشي و مسموميت هاي غذايي در انسان باشد.

عوارض ناشي از غذا، يکي از شايع‌ ترين و شديد ترين مشکلات بهداشت عمومي در جهان امروز هستند، که بر زندگي انسان‌ها، بار سنگيني تحميل کرده‌اند.این آلودگی ها معمولاً به دلیل تهیه ، نگهداری و حمل و نقل نامناسب ماده غذایی بروز می کند.

مسمومیت غذایی :عوارض ناشی از مصرف مواد غذایی آلوده را اصطلاحا مسمومیت غذایی می نامند .

عوارض ناشي از آلودگی مواد غذايي بر اساس مكانيسم عمل به چهار گروه تقسيم مي‌شود:

الف ـ عفونت‌هاي غذايي

ب ـ مسموميت‌هاي غذايي

ج ـ عوارض حاصله از انگل‌ها

د ـ‌ عوارض حاصله از مواد افزودني

عفونت های غذایی

عفونت های غذایی شامل بیماری های عفونی می شود که در اثر مصرف غذای آلوده به انسان انتقال می یابد و با عوارض گوارشی از قبیل استفراغ ، اسهال ، دردهای عضلات شکم و تشنجات عصبی همراه است. سالمونلا، کمپیلوباکتریوز، ویبریوز، کلی باسیلوز

به طور کلی در بین مواد غذایی گوشت ، فرآورده های گوشتی و تخم مرغ همیشه درصد آلودگی شان بیشتر از دیگر مواد غذایی است.

گوشت چرخ کرده بیشترین خطر انتقال عفونت غذایی را دارد.

مسمومیت های غذایی

به دوشکل مسمومیت های غذایی میکروبی و مسمومیت های قارچی دیده می شوند که در اثر سموم مترشحه از:

1- باکتری ها مانند کلستریدیوم بوتولینوم ، اشریشیاکلی ، شیگلا، باسیلیوس سرئوس و استافیلوکوک پاتوژن

2- در اثر سموم مترشحه از قارچها (کپک و مخمر) مانند آفلاتوکسین به وجود می آیند.

عوارض حاصله از انگل‌ها

عبارتند از بيماري‌هايي كه توسط انگل‌هايي كه در غذاهاي مختلف وجود دارند، و از طريق لوله گوارش به انسان منتقل مي‌گردند مانند توكسوپلاسموز، ژيارديوز، تريشينوز تنيازيس و …

عوارض حاصله از مواد افزودني

عوارضي كه در اثر مواد افزودني غيرمجاز و يا استفاده بيش از حد استاندارد مواد مجاز و يا در اثر باقيمانده‌هاي داروئي و سموم در برخي از مواد غذايي و يا در اثر آلودگي محيط زيست و اثرات آنها روي فرآورده‌هاي دامي و كشاورزي به وجود مي‌‌آيند.

بيماري‌هاي ناشي از غذا، در سطح اجتماع، خانواده‌ها، سيستم مراقبت بهداشتي و اجتماعي و موسسات تجاري، علاوه بر ایجاد بیماری و حتی مرگ، هزينه بالايي نیز به کشورها تحمیل می نمایند.

در کشورهاي صنعتي بيش از 90% غذاي مردم از طريق صنايع مربو طه در اختيار شا ن قرار مي گيرد . که آلودگي آنها فاجعه آفرين است . 50-20 درصد از جهانگردان طي سفرهاي خود دچار عوارض غذايي مي شوند .

گزارشات بیان می دارند كه در سال 2005 حدود 1.8 میلیون نفر بر اثر بیماریهای اسهالی جان خود را از دست داده اند که بخش اعظمی از این مرگ و میرها به آلودگی غذا و آب آشامیدنی مربوط بوده است. لذا توجه به بهداشت مواد غذایی امری ضروری است.

بهداشت مواد غذایی

بهداشت مواد غذایی عبارت است از کلیه موازینی که رعایت آنها در کلیه مراحل تولید، نگهداری و عرضه مواد غذایی ضروری است تا ماده غذایی سالم و با کیفیت بالای بهداشتی به دست مصرف کننده برسد.

حفاظت از مواد غذايي از زمان توليد تا هنگام مصرف امر بسيار مهمي است. عوامل بسياري باعث از بين رفتن ارزش مواد غذايي مي شوند که از مهمترين آنها مي توان به فساد ميکروبي، از دست دادن برخي خواص مهم مانند ويتامين و … اشاره کرد.

عواملی که باعث رشد میکروارگانیسمها در یک محصول بعد از تولید می شوند :

1- سطح پايين بهداشت در فرآيند توليد

2- تاخير بين توليد و بسته بندي

3- دمای نامناسب نگهداری (انبارش)

4- نوع ماده بسته بندي

5- حجم گاز آزاد شده درون بسته بندي

6- نوع و ترکيبات گازهاي درون بسته بندي

7- درصد اکسيژن

بسته بندي مواد غذايي

ساده ترين روش براي محافظت از مواد غذايي بسته بندي آن است. معمولاً بسته بندي از مواد غذايي در مقابل نفوذ عوامل خارجي و همچنين حفظ خواص داخلي آن محافظت مي نمايد .

از سويي مواد غذايي داراي دو ويژگي اساسي مي باشند:

الف ) فصلي بودن توليد

ب ) فساد پذير بودن

اين درحالي است که انسان ها به منظور رفع نياز تغذيه اي و تداوم حيات خود ، احتياج به مصرف مواد غذايي در طول سال دارند بدين لحاظ بسته بندي مواد غذايي از اهميت خاصي برخوردار است.

امروزه روشهاي مختلف بسته بندي به همراه روشهاي نوين نگهداري موادغذايي نقش موثروکارآمدي درصنايع غذايي ايفامي کنند .

بنحویکه بسته بندي موادغذايي بصورت علمي وباتکنيکهاي خاص خود انجام مي گيرد وجزء صنايع پيشرفته محسوب شده که مي توان به بسته بندي گروههاي: نان وشيريني ،فراوردههاي لبني ،فراورده هاي  گوشتي،موادغذايي منجمد،موادغذايي خشک،ميوه  ،غلات،شکلات،قهوه و…. اشاره نمود .

 

هدف از بسته بندی مواد غذایی

درابتدا هدف بسته بندی نگهداری محصولات غذایی فصلی بوده اما با رشد جوامع این ضرورت احساس گردید تا محصولاتی که در یک منطقه خاصی تولید می شود جهت استفاده به منطقه دیگری انتقال یابد. و این هنر بسته بندی بود که امکان حفاظت و نگهداری محصول را در این پروسه انتقال از محلی به محل دیگر فراهم آورد.

اهداف اصلی از بسته بندی مواد غذایی

      مهم ترين هدفي كه در بسته بندي محصولات غذايي مدنظر است افزايش طول عمر نگهداري محصول مي باشد.

      محافظت ماده غذایی ازعوامل فساد دروني و بيروني و اکسیده شدن

      حمل و نقل بهتر و آسانتر مواد غذائي

      بازاریابی بهتر

اهمیت بسته بندی مواد غذایی و نقش آن دربهداشت ، کاهش ضایعات ، جلب مشتری

تکنولوژی بسته بندی نه تنها توانست طول عمر ماده غذایی را افزایش دهد بلکه این امکان را به وجود آورد که در کشوری نظیر آمریکا 4% مردم آن بتوانند با فعالیت خود نه تنها غذای همه مردم این کشور را تامین کنند بلکه مقادیر مشابهی از محصولات رابه خارج صادر نمایند.

بسته بندی و بهداشت مواد غذایی

يکي از راه هاي حفظ بهداشت مواد غذايي ، بسته بندي آنهاست ، زيرا بسته بندي علاوه بر جلوگيري از نفوذ ميکروارگانيسم در مواد غذايي ، از ارتباط بي دليل و دست کاري خريدار با مواد غذايي نيز جلوگيري مي کند . لذا مناسب است به منظور جلوگيري از انتقال آلودگي از فرد به مواد غذايي ، از دست زدن فرد آلوده به ماده غذايي جلوگيري شود .

در برخي از فروشگاه ها ، همزمان علاوه بر مواد غذايي نظير سبزيجات ( که برگ هاي آن مي تواند به شدت آلوده باشد ) ، ساير مواد غذايي مانند گوشت ، مرغ و ماهي( که به شدت فسادپذير هستند ) نيز به فروش مي رسد ، لذا در چنين فروشگاه هايي بسته بندي مواد غذايي سريع فاسد شدني ( نظير گوشت ، مرغ و ماهي ) از آلودگي اين مواد جلوگيري مي نمايد.

بسته بندی و ضایعات

محصولات كشاورزي و دامپروري كه خسارت ديده، فاسد شده و يا كيفيت غير قابل قبولي از نظر هر يك از خصوصيات حسي داشته باشند مورد پذيرش مصرف كنندگان قرار نمي گيرند و ضايعات محسوب مي شوند

دلايل اين گونه ضايعات را مي توان به عوامل زير نسبت داد:

      1) آلودگي ميكربي و تجزيه مواد توسط آنها

      2) فرآيندهاي متابوليكي

      3) تنش هاي فيزيكي.

آلودگي ميكروبي

ميکروارگانيسم ها ، اصلي ترين عامل ضايعات مواد غذايي ، محسوب مي شوند .منشاء اين آلودگي ها ممكن است از مزرعه و باغ باشد كه محصول در حال رشد يا دام را مورد تهاجم قرار دهد. سپس علايم قابل رويت فساد طي حمل و نقل ، انبار كردن و يا مصرف محصول به چشم آيد.

ميکروارگانيسم به منظور حيات خود نياز به مصرف مواد غذايي دارند ، لذا به عنوان رقيب انسان ها در دسترسي به مواد غذايي عمل مي کنند . البته طي مصرف مواد غذايي توسط ميکروارگانيسم ها ، آن ماده غذايي از مصرف انساني خارج مي شود پس مواد غذايي بایستی از دسترس ميکروارگانيسم خارج شوند .

ميکروارگانيسم ها در همه جا پراکنده مي باشند برخي از آنها براي حيات نياز به اکسيژن دارند و برخي ديگر بدون نياز به اکسيژن ، حيات خود را ادامه مي دهند . همچنين اين ميکروارگانيسم در دماها و رطوبت های مختلف قادر به ادامه حيات هستند لذا بسته بندي مواد غذايي باید به گونه اي انجام شود که حتي الامکان موارد فوق را مدنظر قرار دهد و به اين ترتيب تا حد ممکن از ضايعات سريع مواد غذايي جلوگيري نمايد .

تغییرات متابولیکی

تغييرات متابوليكي غير معمول كه به دليل گرمازدگي، سرمازدگي، كمبود اكسيژن يا تنش دي اكسيد كربن روي مي دهد ممكن است به لك افتادن، گود افتادگي، نرم شدگي بيش از حد، تغيير رنگ، تغيير بافت و… منجر شود.

تنش هاي فيزيكي

تنش هاي فيزيكي طي برداشت مكانيكي، حمل و جابجايي و… وارد مي شود و سبب ضربه ديدگي، سايش و تغيير فيزيكي محصول مي گردد.

بسته بندي بايد به گونه اي باشد که سلامت کالا را مد نظر قرار دهد به طور کلي مواد غذايي طي حمل و نقل دچار صدمات فيزيکي مي گردند . همچنين مواد غذايي تحت تاثير تغييراتی قرار مي گيرند که مي تواند سبب افزايش رطوبت و يا کاهش رطوبت ، خشک شدن و چروکيدگي مواد غذايي گردد .

بسته بندي بايد به گونه اي انجام شود که ماده ي غذايي علاوه بر سلامت بهداشتي و فسادپذيري ، از نظر سلامت ظاهري ( از جمله عدم ضرب ديدگي ، فرسودگي ، پاره شدگي ، نرم شدن ، چروکيدگي و … ) نيز مشکلي نداشته باشد تا خريدار ، در زمان انتخاب مواد غذايي ، آن را انتخاب کند .

در ايران هم طبق گزارشات و آمار وزارت جهاد كشاورزي سالانه بيش از 35% از محصولات كشاورزي در مراحل مختلف از بين مي روند.

ضايعات را مي توان با اعمال فرآيندهايي مثل كنسرو كردن، انجماد، خشك كردن، بسته بندي و… کاهش داد.

بسته بندي يكي از ترفندهاي موثري است كه با توسل به آن چه در حد بسته بندي حجيم، چه بسته بندي جزيي ودر سطح مصرف كننده، چه در محل توليد و چه در محل فرآيند ميزان ضايعات و هدر رفت مواد غذايي را به حداقل رساند.

بسته بندي و جلب مشتري

یکي از اصلي ترين دلايل بسته بندي مواد غذايي ، جلب مشتري است ، به گونه اي که بسته بندي ، چشمک زدن کالا ( ماده غذايي ) به مصرف کننده ( خريدار ) مي باشد .

امروزه صنايع بسته بندي ، به منظور جلب مشتري از رنگ ها ، طرح ها و ابعاد خاص استفاده مي نمايند تا در جوامع ، اثرات قابل توجهي براي جلب بيشتري داشته باشند .به عنوان مثال رنگ هاي قرمز با ويژگي تند در کشورهاي عربي طرفداران بيشتري داشته و به کار بردن اين رنگ در بسته بندي مشتري بيشتري را به هنگام خريد وسوسه مي نمايد . طرح روي بسته بندي نيز از عوامل موثر در جلب مشتري به هنگام انتخاب کالا مي باشد .

بسته بندي مواد غذايي بايد به گونه اي باشد تا مصرف کننده بتواند به آسان ترين روش از ماده غذايي بسته بندي شده استفاده کند ، به عبارتي بسته بندي بايد به راحتي باز و يا بسته شود تا مصرف کننده آن را انتخاب نمايد . به ويژه آنکه مصرف کننده هاي امروزي انتظار دارند مدت زمان کمتري را صرف اين قبيل کارها نمايند

بسته بندي هايي که در هنگام استفاده از محتواي آن ، راحتي مصرف کننده را مد نظر قرار ندهند ، در انتخاب بعدي مورد استقبال قرار نخواهند گرفت از سويي ، امروزه ابعاد بسته بندي ها از عوامل مهم در انتخاب کالا توسط خريدار مي باشد .

بسته بندي و راهنمای مصرف مواد غذایی

1- بسته بندي يکي از راه هاي کمک به انتخاب کالا توسط خريدار است ، به گونه اي که مصرف کننده مي تواند شکل کالاي خود را از طريق بسته بندي ، انتخاب نمايد . بدين سبب اکثر توليد کنندگان سعي در کشيدن تصوير کالاي درون بسته بر روي بسته بندي مي نمايند ، به عنوان نمونه تصوير گوشت بر روي بسته بندي گوشت

2- درج زمان توليد و تاريخ انقضا، به مصرف کننده در مصرف ماده غذايي با کيفيت و با ارزش غذايي بالا کمک شايان توجهي مي نمايد .

3- همچنين نوشتن ارزش تغذيه اي ماده غذايي بسته بندي شده ، علاوه بر آگاهي دادن به خريدار ، انتخاب کالا را تسريع مي کند همچنين امروزه مناسب است اطلاعات تغذيه اي ارائه شده بر روي بسته بندي ها ، واقعيت بيشتري داشته باشند و يا اطلاعات کامل تري را در اختيار خريدار قرار دهند .

4- نوشتن شرايط نگهداري و يا شرايط پخت ماده غذايي بسته بندي شده بر روي بسته نيز مي تواند کمک فراواني به نحوه ي نگهداري و روش پخت خريدار نمايد .

5- ضمناً با توجه به گستردگي کاربرد مواد غذايي ، با ارائه موارد مصرف ، مي توان به خريدار در انتخاب کالا کمک نمود

6- از ديگر مواردي که بر روي بسته بندي ماده ي غذايي بايد درج شود ، ميزان صحيح مصرف مي باشد و يا اينکه نوشته شود اين ماده غذايي بسته بندي شده براي مصرف چند نفر مي باشد .

7- درج شناسنامه توليد کننده بر روي بسته بندي مواد غذايي ، به مصرف کننده اطمينان مي دهد که کالاي مورد نظر در محل قابل قبول و تحت نظر متوليان سلامت کشور ، توليد شده است . پس بسته بندي خود مي تواند به عنوان راهنماي مصرف کننده عمل کند و به او در انتخاب صحيح کمک نمايد .

وضعیت بسته بندی مواد غذایی در ایران

در حال حاضر ، در کشور ما بيشتر مواد غذايي به ويژه محصولات کشاورزي ، بدون بسته بندي عرضه مي شوند شايد يکي از دلايل آن افزايش قيمت بسته براي محصولات است . از سويي ، استقبال از مواد غذايي بسته بندي شده ، به دليل عدم اطمينان از اطلاعات عرضه شده ، کمتر مي باشد . بنابراين بسياري از خريداران ، مواد غذايي را به صورت غير بسته بندي شده خريداري و سپس در منزل به صورت اوليه بسته بندي مي کنند و تا زمان مصرف در فريزر قرار مي دهند به همين دليل ، موارد زير را بايد مدنظر قرار دهند :

1 ـ خروج هوا از بسته ماده غذايي

2 ـ درج تاريخ بسته بندي شدن ماده غذايي بر روي برچسب بسته بندي .

3 ـ درج نوع ماده ي غذايي بسته بندي شده و تعداد مصرف کننده بر روي برچسب بسته بندي

البته در سالهای اخیر اقدامات خوبی در رابطه با بسته بندی مواد غذایی بویژه توسط شرکت های بزرگ صورت گرفته و با توجه به تبلیغات انجام گرفته حداقل در شهرهای بزرگ استفاده از موادبسته بندی در حال افزایش است.

مواد عمده مورد مصرف در بسته بندی مواد غذایی

-کاغذ ومحصولات کاغذی پوششدار

-فلزات : ورقه حلبی ، الومینیوم ، فولاد زنگ نزن ، مفرغ

-شیشه

-پلاستیک

-پوشش های خوراکی

-ترکیبات دیگر مانند چوب ، پارچه وغیره

 

 

وﻴﮋگیهای مهم مواد مورد استفاده دربسته بندی مواد غذا یی

–        1-شفا فیت ودرخشش سطح آن برای رضایت وجلب نظر مصرف کننده

–        2-کنترل در انتقال رطوبت

–        3-کنترل در انتقال گازها

–        4-تحمل تغییرات درجه حرارت به هنگام نگهداری و استفاده

–        5-عدم تاثیر متقابل سوء بین محصول و ماده بسته بندی

–        6-فقدان مواد سمی

–        7-ارزان بودن

–        8-مقاومت در مقابل ضربه

–        9-کم بودن وزن مخصوص ماده بسته بندی

1- شفافیت

      مصرف کننده دوست دارد انچه می خرد ببیند و بنابراین شفا فیت وشیشه  ای مانند بودن بسته های مواد غذا یی نیاز ضروری در بسته بندی انها است .

      البته مواد غیر شفاف مانند سینی ای سفید رنگ نیز در حد وسیعی مورد استفاده قرار می گیرند . این سینی ها مانع از آن می شوند تا مصرف کننده هر دو طرف ماده غذایی راببیند که در برخی موارد مانند بسته بندی گوشت از عدم اعتماد و مقاومت خریدار می کاهد .

2-رطوبت

کنترل تغییرات رطوبت موجود در ماده غذایی در طول نگهداری آن بسیار مهم است .

برخی فراورده های غذا یی مانند چیپس ، پفک و بیسکویت باید در موادی بسته بندی شوند که نفوذپذیری انها به رطوبت خیلی کم باشد تا تردی آنها محفوظ بماند.

3-کنترل گازها

کنترل نفوذ پذیری مواد بسته بندی نسبت به گا زها مانند اکسیژن و گاز کربنیک نیز از اهمیت وﻴﮋهای برخوردار است . در مواقعی که مواد بسته بندی انتخاب شده نتواند به اندازه کافی گازهای تنفسی را منتقل نما یند ، از ورقه های مشبک یا سورخدار استفاده می شود .

در خصوص مواد بسته بندی گوشت تازه باید به اندازه کافی اکسیژن از بیرون به داخل بسته بندی نفوذ نماید تا رنگ سطحی گوشت در حد مطلوب باقی بماند . از طرف دیگر مواد غذا یی که حاوی چربی زیادی هستند مانند لبنیات در صورتی که در معرض اکسیژن زیادی قرار گیرند اکسیده می شوند و به همین علت اغلب در خلا ویا اتمسفر اصلاح شده بسته بندی می گردند و از ورق های با نفوذپذیری خیلی پا یین استفاده می شود .

4-تحمل تغییرات درجه حرارت

بسیاری از محصولات غذای بلافاصله پس از فرآوری یعنی به صورت گرم و داغ در داخل بسته بندی وارد می شوند و همچنین بسیاری از محصولات را به شکل آماده به مصرف تولید می کنند و تنها در هنگام مصرف نیاز به حرارت دهی مجدد جهت گرم کردن نهایی وجود دارد. بنابر این مقاومت حرارتی ماده بسته بندی حایز اهمیت است.

5-عدم تاثیر متقابل سوء بین محصول و ماده بسته بندی

در این مورد اثر محصول غذایی بر روی ماده بسته بندی و اثر ماده بسته بندی بر روی محصول به طور متقابل مطرح می باشد. ماده بسته بندی از طرق مختلف می تواند اثرات سوء بر محصول ایجاد کند:

اثر ماده بسته بندی بر روی محصول

انتقال مونومرهای سازنده ماده بسته بندی که به طور آزاد در بافت ماده پلیمری وجود دارند و با در نتیجه حرارت فرایند های شکل دهی به واسطه تجزیه حرارتی آزاد شده اند. انتقال این مونومرهای آزاد به محصول باعث مسموم شدن محصول می گردد.از سوی دیگر انتقال ترکیبات افزودنی که به منظور بهبود ویژگی های ماده بسته بندی به کار رفته اند به درون محصول مطرح می باشد، که در صورت استفاده بیش از حد مجاز در ماده بسته بندی انتقال آنها باعث ایجاد مسمومیت می گردد.

در این مورد می توان به استفاده از ترکیبات نرم کننده اشاره کرد که به خصوص در مورد ماده پلیمری polyVinyl chlorile یا  P.V.C مورد استفاده قرار می گیرد.این ماده بسته بندی به صورت فیلم سخت تهیه می گردد. بنابر این فیلم آن انعطاف لازم را ندارد و در مواردی که انعطاف فیلم مدنظر باشد از این ترکیب افزودنی، استفاده می شود.

این ترکیبات جزء ترکیبات سرطان زا هستند. از سوی دیگر مونومر سازنده PVC یعنی وینیل کلراید به محصول منتقل می گردد و این عامل نیز سرطان زا می باشد. بنابراین اصولا استفاده از P.V.C به واسطه این اثرات سوء در بسته بندی محصولات غذایی بسیار محدود می گردد.

یکی از مسائل مهم علی الخصوص در مورد محصولاتی مثل قهوه، ادویه جات و پودر آبمیوه جات و سبزیجات معطره و غیره که با ویژگی عطر و طعم خاص خود شناخته می شوند حفظ عطر و بوی آنها و جلوگیری از ورود بوهای نامطبوع است.یعنی ماده بسته بندی باید علاوه بر حفظ این ترکیبات معطره از نفوذ ترکیبات معطره مولد عطر و طعم نامطلوب در محصول نیز جلوگیری نماید.

که این مواد ممکن است از 3 طریق وارد محصول گردد:

      (  1     در اثر تجزیه ماده بسته بندی

      ( 2      از طریق نفوذ ترکیبات افزودنی ماده بسته بندی

      (  3     از محیط اطراف بسته بندی

اثر محصول بر روی ماده بسته بندی

انتقال ترکیبات از محصول و اثرات سوء آن بر ماده بسته بندی نیز حائز اهمیت است. در چنین مواردی ماده بسته بندی باید نسبت به ترکیبات واکنش دهنده از محصول مورد نظر، مقاوم باشد.

یکی از موضوعات تحقیقی که در سال های اخیر مورد توجه قرار گرفته مربوط به اثراتی است که از سوی محصولات بسته بندی شده در قوطی های 4 گوش چند لایه به نام Tetra brik یا تتراپک Terta Pack روی می دهد. تحقیقات انجام شده نشان می دهد ترکیبات اسیدی محصول می تواند بر روی این نوع بسته بندی اثر گذارد.

این نوع بسته بندی از 5 لایه تشکیل یافته است. این لایه ها از درون به بیرون عبارتند از:

      لایه پلی اتیلنی مجاور با محصول، آلومینیوم فویل، لایه پلی اتیلنی، مقوا و پس از آن نهایتا لایه پلی اتیلنی مجاور به هوا..

      هر کدام از ان لایه های به هدف خاصی تهیه شده اند:

      لایه داخلی پلی اتیلنی اولا به عنوان فیلم خنثی و با محصول واکنش نداده و ثانیا قابلیت دوخت حرارتی را فراهم می کند.

      لایه آلومینیوم فویل برای ممانعت از حضور نور بکار برده می شود.

      .لایه پلی اتیلنی میانی اولا نقش ممانعت کنندگی دارد و ثانیا عامل چسباننده مقوا و آلومینیوم فویل می باشد.

      لایه مقوا استحکام بسته و قابلیت چاپ را تامین می کند

      لایه پلی اتیلنی خارجی از چاپ روی مقوا محافظت می کند و آن را براق می کند

      در چنین ماده بسته بندی مرکب امکان نفوذ برخی ترکیبات اسیدی وجود دارد. ترکیبات اسیدی نفوذ کننده دو نوع اسید یعنی اسید استیک و اسید پروپیونیک قادرند از لایه پلی اتیلنی عبور کرده و با لایه آلومینیوم فویل واکنش دهند که در این صورت اولا باعث خوردگی این لایه ها شده، و در برخی موارد باعث چسبیدن دو لایه پلی اتیلنی گردد.

6-فقدان مواد سمی

وجود مواد سمی می تواند منجر به فاجعه بهداشت انسانی در رابطه با مواد غذایی گردد لذا توجه به این امر در بسته بندی مواد غذایی امری بسیار ضروری است.

7-ارزان بودن بسته بندی

ارزان بودن در کنار حفظ کیفیت می تواند به فروش بالای محصول کمک کند و آنرا در بازرار رقابت با سایر محصولات موفق تر نماید.

 

8-مقاومت در مقابل ضربه

ز دیگر ویژگی هایی که باید در انتخاب ماده بسته بندی دقت گردد ویژگی های مکانیکی ماده بسته بندی یعنی مقاومت آن در برابر برخورد ضربه و سوراخ شدگی است.

9-کم بودن وزن مخصوص ماده بسته بندی

این مساله به طور مشخص از نظر حمل و نقل اهمیت دارد و ویژگی اصلی مواد پلیمری و برتری آن بر فلزات و شیشه از این نقطه نظر می باشد.

انواع بسته بندی مواد غذایی

از نظر تعداد پوشش بیشتر بسته  بندی  های   مواد  غذایی  درسه  گروه  اولیه ، ثانویه  و  ثالثیه قرار  داده  میشوند .

بسته بندی اولیه :آن   دسته   از موادی هستند  که در تماس  مستقیم  با  مواد غذایی  قرار دارند. عملکرد  و نقش این  مواد،   دربر گرفتن ،محافظت  کردن  و تسهیل اموری چون توزیع و نگهداری مواد غذایی  همزمان  با رفع  نیازهای مصرف کننده دررابطه با ایمنی  و شفافیت محصول میباشند

بسته  بندی  ثانویه: برای محافظت  فیزیکی  از محصول  استفاده میشود . این  بسته بندی ممکن  است  یک   جعبه    محافظ مواد  غذایی  یا یک  کیسه پلاستیکی در اطراف ماده غذایی باشد.

بسته  بندی ثالثیه یا سوم: با  بسته بندی ثانویه  در یک سیستم حمل و نقل بسته بندی همراه میشود هدف از انجام   این  بسته بندی تسهیل حمل و  نقل  و  نگهداری  محصول و  محافظت از مواد درون  بسته  بندی  در مقابل آسیبهای فیزیکی میباشد.

انواع بسته‌بندي فرآورده‌هاي خام دامي رايج در ايران

1ـ بسته‌بندي معمولي در ظرف يكبار مصرف كه فرآورده‌ در ظروف معمولي يكبار مصرف قرار داده شده و با پوشش پلاستيكي مناسب روي آن مانع از آلودگي‌هاي ثانويه مي‌شوند.

2ـ بسته‌بندي در خلاء در ظروف يكبار مصرف با استفاده از دستگاه وكيوم هواي موجود در بسته تخليه مي‌گردد و بدين‌وسيله اكسيژن در تماس مستقيم با فرآورده نخواهد بود.

3ـ بسته‌بندي با اتمسفر اصلاح شده در ظروف يكبار مصرف كه در اين روش با استفاده از گازهاي خنثي نظير N2, CO2 تركيب هواي مجاور فرآورده در داخل بسته‌بندي را تغيير داده و گازهاي مورد نظر با نسبت مناسب در مجاورت فرآورده‌ خواهند بود.

4ـ بسته‌بندي كارتني كه فرآورده با حجم بالا را در پوشش پلاستيك و كارتن سه لايه غير قابل نفوذ به آب قرار مي‌دهند.

 

مواد مورد استفاده دربسته بندی مواد غذایی

بسته بندی کاغذی

بالابودن خواص کیفی این نوع بسته‌بندی سبب شده که در بسیاری از بخش‌ها جایگزین سایر بسته‌بندی‌ها ‌شود از جمله جایگزینی مقوا به جای چوب در جعبه‌های میوه و دیگر اقلام غذایی را می‌توان نام برد.

امروزه با افزودن مواد مختلف به خمیر کاغذ و مقوا و تغییر در تکنولوژی ساخت، توانسته‌اند قابلیت‌های زیادی به آن ببخشند و قادرند توان، شکل ظاهری و سایر خصوصیات کاغذ و مقوا را با توجه به محصول تغییر دهند.

بمنظور:

1-استفاده از كاغذ براي بسته بندي مواد غذايي

2ـ قابليت دوخت حرارتي

3- افزايش مقاومت آن به رطوبت وچربي

كاغذ با لاكها ، ويا مومها ويا مواد پلاستيكي پوشش داده می شود.

از بسته‌بندی کاغذی فقط در بسته‌بندی جامدات استفاده می‌شود. به منظور بسته‌بندی مواد فرار و مایعات باید آنها را با پوشش‌های فلزی و پلاستیکی پوشاند که مستلزم صرف هزینه است.

دامنه استفاده از کاغذ و مقوا امروزه به حدی گسترش پیدا کرده که در بسته‌بندی انواع آبمیوه، شیر، لبنیات، مایعات (در حجم کم)، دارو، پوشاک، مواد غذایی، مواد بهداشتی، لوازم خانگی، ماشین‌آلات از آن استفاده می‌‌شود.

مزایای استفاده ازبسته بندی کاغذی

مزایای مهم استفاده از مقوای مناسب برای بسته‌بندی را می‌توان بازیابی و استفاده مجدد و بازگشت سریع به چرخه محیط زیست دانست.

بسته‌های مقوایی و کاغذی در صورت عدم استفاده از مواد پلاستیکی و مصنوعی (به منظور بهبود برخی از قابلیت‌های آن) به راحتی قابل بازیابی است.

انواع كاغذ

¡        ظريف : براي نوشتن

¡        زبر: براي بسته بندی

در تقسيم بندي ديگر، كاغذ به 2 گروه تقسيم مي شود:

¡        معمولي

¡        بهبود يافته (با پوشش هايي از قبيل واكس، پلاستيك ، پلي وينیل كلرايد ، پلي اتيلن و مواد شيميايي

کاغذ کرافت ،كاغذ لامينه شده (چندلايه شده ) ، كاغذ كرافت سفيد شده ، كاغذ مقاوم به كشش ، كاغذ مقاوم به رطوبت ،، كاغذ مقاوم به چربي و روغن،كاغذ شيشه اي ، كاغذ زرورقي و كاغذ چاپ ، انواع مختلفي از كاغذها هستند که در بسته بندي استفاده می شوند.

مقوا

مقوا از کاغذ ضخيم تر است و در بسیاری از بسته بندی ها از جمله مواد غذایی استفاده می شود.

خواص اصلي آن عبارتست از ضخيم بودن، سختي، قابليت چين دار شدن بدون شكاف برداشتن

مزایا و معایب بسته بندی کاغذی

      مزایا :

      قابلیت بازیافت

      قابلیت فرم گرفتن

      سبک بودن

      مقاوم در مقابل نور

      هزینه پایین

      امکان تبلیغ آسان برروی آن

      قابلیت چاپ پذیری خوب

      انعطاف پذیری

      معایب :

      استحکام پایین

      حساس به حرارت وآب

      کاربرد منحصر به جامدات

بسته بندی پلاستیکی

مواد اولیه بسته بندی پلاستیکی

بطور كلي پلاستيكها پليمرهايي هستند كه از سنتز مواد اوليه اي به نام مونومر تهيه مي شوند. مونومرها موادي سمي و براي سلامت انسان مضر هستند. در حالي كه پليمرها خنثي هستند و مشكلي ندارند.

اما اشكال كاراينجاست كه معمولا”در فرآيند تهيه پليمرها مقداري مونومر باقي مي ماند براي همين در استفاده از پلاستيكها بعنوان ظروف غذا بايد بسيار محتاط بود .

اغلب پلیمرهایی که در بسته بندی مواد غذا یی استفاده می شوند ترموپلاستیک ها هستند.

این مواد دردرجه حرارت بالا نرم می گردند ودر اثر سرد کردن مجدداً سخت می شوند بدون این که ترکیب شیمیایی آنها تغییر کند .

واژه ها و اصطلاحات مربوط به پلاستیک

Film

اصطلاحا به لفافهای پلاستیکی حداکثر با ضخامت 01/0 اینچ فیلم گفته می شود.

Sheet

ورقه های پلاستیکی با ضخامت بیش از 01/0 اینچ را گویند.

Laminate

به لفافهای پلاستیکی که از دو یا چند لایه فیلم های مختلف که با استفاده از چسب به یکدیگر متصل شده اند اطلاق می شود.

Composite film

هر گاه دو یا چند لایه پلاستیکی به طور همزمان تولید شوند اصطلاحا فیلم مرکب نامیده می شوند.

Polymer

به تعدادی از واحد ساختمانی (مونومر) متصل به یکدیگر که به صورت زنجیره مولکولی درآمده اند اطلاق می شود.

مواد عمده مصرفی در بسته بندی پلاستیکی

1- پلی اتیلن

پلی اتیلن یكی از ساده ترین و ارزان ترین پلیمرها و پر مصرف ترین ماده پلاستیكی در جهان است. این ماده از پلیمریزاسیون اتیلن به دست می آید و به طور خلاصه به صورت PE نشان داده می شود.

انواغ پلی اتیلن

الف-) LDPE پلی اتیلن با دانسیته کم)

Low density polyethylene

ب -) HDPE پلی اتیلن با دانسیته زیاد)

High density polyethylene

این دو پلیمر با وجود آنکه فرمول شیمیایی یکسانی دارند ولی مجموعه ویژگی های آن از نقطه نظر کاربردی کاملا متفاوت است.

شكل مولكول پلی اتیلن با دانسیته پایین یا LDPE

 

 

 

این پلی اتیلن دارای زنجیری شاخه دار است بنابراین زنجیرهای LDPE نمی توانند به خوبی با یكدیگر ارتباط برقرار كنند و دارای نیروی بین مولكولی ضعیف و استحكام  كششی كمتری هستند

 

شكل مولكول پلی اتیلن با دانسیته بالا یا HDPE

 

 

این پلی اتیلن دارای زنجیر پلیمری بدون شاخه است. بنابراین نیروی بین مولكولی در زنجیرها بالا و استحكام كششی آن بیشتر از بقیه پلی اتیلن ها است.

LDPE

LDPE معمولا به صورت فیلم های نازک انعطاف پذیر مورد استفاده قرار می گیرد.

دو ویژگی مهم آن که کاربرد وسیع تر آن را به ویژه در صنعت بسته بندی محصول غذایی موجب می شود عبارتند از:

1) خنثی بودن آن یعنی عدم واکنش با محصول

2) قابلیت دوخت حرارتی آن

به همین دلیل در بسته بندی های چند لایه به عنوان لایه درونی و در تماس مستقیم با محصول از فیلم نازک LDPE استفاده می شود.

این فیلم شفاف بوده و قابل نفوذ به نوراست بنابراین در موارد نیاز به همراه آلومینیوم فویل بکاربرده می شود.

کاربرد مشخص LDPE در بسته بندی های تتراپک Tetra Pack برای شیر استریل و آب میوه، سه لایه برای شیر پاستوریزه و پنج لایه برای شیر استریل است.

HDPE

این ماده پلیمری سختی است که از استحکام آن و ویژگی ممانعت کنندگی بهتر آن و عدم شفافیت آن استفاده می شود.

نمونه بارز کاربرد HDPE انواع بطری شیر است که جهت بهبود ممانعت کنندگی در مقابل نفوذ نور، رنگ سفید ( تینانیوم دی اکساید ) به آن اضافه می شود.

2- پلی پروپیلین polypropyleen

که در سه نوع خلاصه می شود:

الف) Plan P.P -ساده )

که برای تولید انواع درب پلاستیکی بطری ها از آن استفاده می شود. برای تولید بطری ها نیز در بعضی موارد از این P.P استفاده می شود.

ب-) P.P خطی شده)

این ماده در حین فرایند تولید تحت نیروی کششی در دو جهت عمود بر هم قرار داده می شود در نتیجه فیلم نازک شفاف و با ویژگی ممانعت کنندگی مناسبتر تولید می گردد که برای بسته بندی انواع چیپس، پفک، ماکارونی، بادام زمینی و مجموعاٌ Snack Foods مناسب می باشد.

ج- Pearlized Borient P.P

این فیلم،فیلم نازک انعطاف پذیری است به رنگ سفید صدفی که در بسته بندی ویفر، شکلات، پودر سوپ مورد استفاده قرار می گیرد تا حدودی پوشاننده لکه چربی است و از این نقطه نظر کاربرد بیشتری در چنین محصولاتی دارا می باشد.

3- ( PET ) Poly ethylene terephthalate

در بسته بندی نوشابه و روغن مایع به شکل بطری مورد استفاده قرار می گیرد . شیوه خاص شکل دهی این نوع بطری ها باعث می شود:

¡        شفافیت بطری

¡        ویژگی ممانعت کنندگی برتر آن به خصوص در مقابل نفوذ گازها

¡        سبک بودن بطری و مقاومت مکانیکی زیاد آن تامین می گردد.

o از این ماده پلیمری به صورت فیلم نازک نیز استفاده می گردد .نمونه آن در بسته بندی آب میوه جات مانند محصولات ساندیس و گلدیس است.

4- (P.S)Poly Styrene

این ماده به صورت ساده و شفاف بوده و نیز شکننده است و برای تولید ظروف یکبار مصرف یا سینی بکاربرده می شود

نوع خاصی از پلی استایرن ضربه پذیر یا مقاوم به ضربه می باشد که باعث مقاومت در مقابل ضربه می شود از این نوع برای تولید ظروف ماست و مربای یک نفره استفاده می گردد.

نوع دیگر آن به نام پلی استایرن حجیم شده Foomeel Poly Styren است که در فرایند تولید این ماده بسته بندی از گازهای فراری استفاده می شود که موجب انبساط بافت پلیمری و ایجاد سلول های بسته توخالی در بافت ماده پلیمری می گردد که چنین بسته ای:

– اولا ضربه را به محصول منتقل نمی کند بنابراین برای محصولات شکننده مناسب می باشد مثل تخم مرغ.

– ثانیا عایق حرارتی خوبی است و برای عرضه محصولات گرم آماده مناسب می باشد.

– ثالثا سبک بودن ماده پلیمری، آن را در موارد حمل و نقل مناسب تر می کند.

5- نایلون

نایلون در فرآورده های گوشتی انواع سوسیس، کالباس کاربرد وسیعی دارد همین طور همراه با پلی اتیلن در بسته بندی های تحت خلاء گوشت تازه و پنیر استفاده وسیعی دارد.

6- (PVDC) Poly Vinily dene choloricle

این ماده پلیمری از نظر ویژگی ممانعت کنندگی در مقابل نفوذ گازها و رطوبت بهترین نوع ماده پلیمری است.

–   فیلم بسیار نازک از آن می تواند ممانعت کنندگی لازم را تامین کند.

–   انعطاف آن بسیار خوب است.

برای بسته بندی فرآورده های گوشتی و به طور مشخص برای بسته بندی گوشت به صورت عمده فروشی کاربرد وسیعی دارد. به عبارت دیگر در بسته بندی های تحت خلاء، از نوعی که فیلم پلیمری کاملا به سطح محصول می چسبد از این ماده پلیمری استفاده می شود.

مزایا و معایب بسته بندی پلاستیکی

      مزایا :

      وزن کم و سبک

      قیمت مناسب

      قابلیت شکل دهی

      مقاوم در مقابل آب

      نفوذناپذیری در مواقع نیاز

      امکان رویت کالای داخل

      مقاومت دربرابرشوک وضربه

      معایب :

      حساس به حرارت و تابش

      مخاطرات زیست محیطی

      خطر برای سلامت انسان

موارد استفاده بسته بندی پلاستیکی

بسته بندی پلاستیکی برای بسته بندی بسیاری از نوشیدنی ها و مواد غذایی از جمله فراورده های گوشتی و لبنی مورد استفاده قرار میگیرد.

جایگزین هایی جدید برای پلاستیک در صنعت بسته بندی

بیوپلاستیک ها ، فیبروکامپوزیت ها ازجمله پلاستیک های دوست دار محیط زیست محسوب می شوند ولیکن در همه مواد نمی توانند جایگزین های مناسبی برای پلاستیک های کنونی باشند. به عنوان مثال PLA و برخی فیبرها در شرایط سرمای شدید و فریز کردن، بسیار شکننده و نامقاوم هستند و البته پیشترفت های چشم گیری در این زمینه در حال انجام می باشد.

انواع پلاستیک های پایدار و دوست دار محیط زیست

¡        Polylactide Acid (PLA) Plastics

¡        Bagasse

¡        Palm Fiber

¡        Biomass Fiber Composite

¡        AgroResin

بسته بندی فلزی

امروزه ظروف فلزی به عنوان بخشی از بسته بندی مواد خوراکی در اشکال مختلف با زندگی روزمره مردم عجین بوده و تمام افراد جامعه در اکثر مصارف روزانه خود با یک یا چند شکل مختلف آن روبرو می باشند.

به طور کلی بسته بندی فلزی اشکال مختلف دارد مانند قوطی کنسرو٬ قوطی نوشابه٬ تیوپ آلومینیومی٬ اسپری ها٬ قوطی های رنگ٬ محصولات پزشکی٬ بسته بندی مواد شیمیایی٬ قوطی های روغنهای غذایی و صنعتی٬ بشکه ها٬ گالن ها و… که ورقهای فولادی و ورقهای آلومینیومی عمده ترین مواد اولیه این صنعت می باشد.

موارد استفاده بسته بندی فلزی

بسته بندی فلزی عمدتا برای نوشابه ها ، گوشت ، ماهی ، سبزیجات و میوه ها و نگهداری سایرمواد غذایی مانند چای با کیفیت بالا و یا شیرینی جات، آئروسل ها مورد استفاده قرار میگیرد.

مهمترین فلزات مصرفی در بسته بندی مواد غذایی

الف – استیل (فولاد)

ب – آلومینیوم

ج – قلع

د –  کرم

برای اینکه استیل خاصیت خورندگی دارد سطح آنرا قلع اندود می کنند که به آن استیل قلع اندود می گویند. قلع اندود نمودن ورق فولاد از خوردگي قوطي جلوگيري ميكند.

استیل قلع اندود و آلومینیم عمده فلزات مصرفی در بسته بندی فلزی می باشند.

لاک زنی

در اين ورقها حتما بايد در سطح تماس با ماده غذایی از روكش لاك که یک پوشش پلیمری است (پوشش لعاب) استفاده نمود تا در برابر خوردگي و فعل و انفعالات شيميايي بين فلز و غذا مقاوم شود.

لاک را درون قوطی و برای حفظ محصول داخل آن استفاده می کنند. البته نوعی لاک بیرونی هم هست که برای سر و ته قوطی مصرف می شود و به طور عمده به رنگ طلایی است.

لاكها مخلوطهايی از رزينها (صمغهاي طبيعي مانند روغن درخت چيني و مصنوعي مانند ( اولئو رزينها ، فنوليكها ، اپوكسي فنوليكها، اپوكسي استرها اپوكسي امينها، وينيل الكلها) حلالها ، پيگمانها و مواد افزودني مي باشد.

روش‌هاي توليد قوطي فلزي

مهم‌ترين انواع قوطي، قوطي فلزي غذايي يا غيرغذايي به‌صورت دوتكه يا سه‌تكه هستند.

مراحل توليد قوطي سه‌ تكه

1-لاك‌اندود كردن ورق قلع‌اندود در خط لاك‌زني

2- برش قطعات بدنه قوطي در دستگاه قيچي

3- توليد سيلندر بدنه قوطي در دستگاه بدنه‌ساز

4- پوشاندن درزجوش بدنه از داخل توسط پودر يا لاك به روش الكترواستاتيك جهت حفاظت اين قسمت از خوردگي

5- پخته شدن و چسبيدن پودر (يا لاك بيرون درز) به سيلندر بدنه در كوره مخصوص

6- انجام عمليات دوخت كف به بدنه در پايان عمليات توليد

مراحل توليد قوطي دو تكه

1- لاك اندود كردن ورق قلع‌اندود در خط لاك‌زني

2- برش ورق‌هاي بدنه

3- تغذيه ورق قلع‌اندود به داخل پرس و توليد قوطي دو تكه كششي با لبه برگردانده شده

4-ابتدا ورقها به شكل ظرف ( ليوان ) درآمده و سپس سطح بيروني آنها چاپ و سطح داخلي نيز با لاك پوشانده مي شود و بعد از پر شدن با درب آسان باز شو بسته مي شوند.

 

استیل فاقد قلع

بدليل قيمت بالاي قلع از روكش هاي ديگري مثلا فسفات-كرومات يا كروم-اكسيدكروم يا آلومينيوم استفاده ميكنند که به این مواد استيلهاي فاقد قلع می گویند

دوایر متحدالمرکز

که در سر و کف قوطی و گاهاً در دیواره ها که حالت ارتجاعی به قوطی داده و باعث افزایش استحکام قوطی می شود.

ماندگاری مواد غذایی در بسته بندی فلزی

چنانچه مواد در قوطي فلزي بسته بندی شود زمان ماندگاري آنها در مقايسه با مواد بسته بندی ديگر، به مراتب افزايش مي يابد. مواد اوليه بسته بندی شده در قوطي فلزي را بدون اينکه در آنها تغييرات ارگانولپتيکي حاصل شود مي توان به مدت 2 الي چند سال نگهداري نمود.

مزایا و معایب بسته بندی فلزی

      مزایا :

      استحکام بسیاربالا

      حفظ بو٬ طعم٬ رنگ و ارزش غذایی مواد برای مدت طولانی

      نفوذ ناپذیری (رطوبت، نور واکسيژن)

      قابلیت هدایت حرارت

      عایق در برابر نور

      خاصیت نگهداری انواع مواد

      قابلیت بازیافت

      معایب :

      نسبتا سنگین

      امکان زنگ زدگی

      هزینه بالا

      عدم انعطاف در کشش

بسته بندی آلومینیمی

در سال 1958 قوطي آلومينيومي براي اولين بار توليد شد. توليد اين قوطي بعلت داشتن مزايايي شامل فراواني اين فلز بعنوان منبع طبيعي ،حمل و نقل آسان و مقاومت نسبتا بالا در مقابل تغيرات شيميايي، بسرعت توسعه يافت.

مزایای آلومینیوم

¡         نفوذ ناپذيرتر بودن به اكسيژن ، رطوبت، نور، ميكروارگانيسم

¡        جلوگيري از كاهش عطرمواد معطر

¡        خنثي بودن خود از نظر مزه و بو و غير سمي بودن

¡        فرم پذيري ،رنگ پذيري و چاپ پذيري مطلوب

¡        خورندگي كمترو بازيافت آسان

¡        طول عمر 2 برابر و سبك بودن

آلومینیوم با توجه به مزایای فوق نسبت به ساير فلزات مزيت دارد.

معایب آلومینیم

¡        استحكام كمتر

¡        قيمت بيشتر

¡        حساسيت به حرارت بالاي دوخت (روش لحيم كاري)

¡        احتمال بالاي پاره شدن هنگام فرم دادن فويل

بسته بندی شیشه ای

شیشه و ظروف شیشه ای

ظروف شیشه ای از قدیمی ترین ظروف بسته بندی مواد غذایی محسوب می گردند و ساخت آنها به هزاره های قبل از میلاد بازمی گردد. در آن زمان در مصر باستان ساخت این ظروف معمول بوده و کره مستحکم ترین شکل ، استوانه در درجه دوم استحکام و مستطیل ضعیف ترین شکل از نقطه نظر هندسی است به همین دلیل شکل ظروف شیشه ای استوانه انتخاب شده است.

برای جلوگیری از شکستگی ، شیشه بطریها و ظروف شیشه ای تولیدی را در گرمخانه ای که دمای آن 540 درجه سانتیگراد می باشد به مدت 15 دقیقه نگهداری و سپس به آرامی سرد می کنند و به این طریق باعث جلوگیری از بروز هر گونه ترک می شوند.

(سریع سرد شود سبب ترک خوردن شیشه می شود)

شیشه معمولا به شوکهای حرارتی با دامنه زیاد مقاومت ندارد .ماکزیمم تغییرات ناگهانی درجه حرارت که یک بسته بندی از جنس شیشه بدون شکسته شدن آن را تحمل می کند 32 درجه سانتیگراد است.

پروسس حرارتی محصولات غذایی در شیشه باید با مراقبت کامل انجام گیرد تا از بالا رفتن یکنواخت درجه حرارت در شیشه اطمینان حاصل شود. برای این منظور قبل از پر کردن ظرف شیشه را آهسته گرم نموده و بعد از پر کردن آهسته سرد می کنند.

یکی از خواص مهم شیشه خصوصیات نوری آن است بدیهی است که مسئله شفافیت و قابل رویت بودن در بسته موجب جلب توجه خریدار ماده غذایی می گردد ولی این امر خود معایبی دارد مثلا عبور نور مرئی و ماوراء بنفش از شیشه موجب تسریع پاره ای واکنش های نامطلوب نظیر واکنشهای اکسیداسیون ، تجزیه رنگها و … می شود.

از مهمترین محاسن ظروف شیشه ای خاصیت بی اثر بودن آن از نظر شیمیایی است به عبارت دیگر شیشه در برابر واکنش داخلی بین دیواره خود و ماده غذایی محتوی خود مقاومت نشان می دهد .

انواع ظروف شیشه ای

¡        ظروف شيشه اي را ميتوان بر اساس اندازه دهانه به دو گروه اصلي تقسيم بندي كرد :

¡        جار

¡        بطری

¡        سایر مواد شیشه ای

جار

به ظروف شیشه ای دهانه گشاد جار می گویند.

از جار شيشه اي براي بسته بندي غذاي كودك، شير خشك، عسل، قهوه آماده، مربا، ژله، مايونز، ترشي ها و از بطري شيشه اي براي عصاره ها ،آب ميوه ها، روغنها شربتها ، شير و نوشابه ها استفاده ميشود.

بطري

به ظروف شیشه ای گردن باريك بطری ميگويند.

بطری شایع ترین شکل ظروف شیشه ای مورد استفاده است. بطری معمولا دارای یک بدنه و یک گردن که کمی از بدنه باریک تر است می باشد.  گردن عمل ریختن مایعات را ساده کرده و به همین دلیل جهت بسته بندی مایعات از بطری استفاده می شود.

سایرظروف شیشه ای

ظروف شیشه ای دیگر نظیر (تنگ دهان باریک) تنگ دهان گشاد و ظروف شیشه ای خیلی کوچک نیز مورد استفاده قرار می گیرند. که هر یک به منظورهای خاص و کاربردهای ویژه ای طراحی و ساخته می شوند.

به منظور تزیین ظروف شیشه ای و افزایش بازارپسندی آنها معمولا عملیهت ذیل بر روی آنها انجام می گیرد.

تزئین شیشه

الف – تزئین پایدار      ب –  تزئین ناپایدار

تزیین پایدار به این طریق است که بعد از قالب گیری و ساختن شیشه ماده رنگی را که در روغن مخلوط نموده اند توسط عمل لیتوگرافی از روی شیشه عبور داده و افست می کنند. سپس شیشه را به کوره پخت هدایت کرده که این عمل باعث سوخته شدن روغن و تثبیت رنگ می گردد.

تزیین ناپایدار در عمل شامل استفاده از اتیکت های کاغذی یا استفاده از عمل چاپ سطحی می باشد.

درپوش ظروف شیشه ای

درپوش ظروف شيشه اي بر اساس جنس و روش كاربرد آنها به انواع زيادي تقسيم مي شوند. اكثر در پوشها از پلاستيك(اغلب از جنس فنل فرمالدئيد و يا يكي از ترموپلاستيكها نظيرپلي اتيلن ) يا فلز ( اغلب ورقهاي قلع اندود ، آلومينيوم يا آلياژهاي آن ) ساخته ميشوند .

 

مزایای ظروف شیشه ای در صنایع غذایی

1 – شیشه از نظر شمیایی خنثی است و با ماده غذایی واکنشی که موجب تغییردر عطر و طعم آن گردد انجام نمی دهد.

2 – شیشه غیر قابل نفوذ و فاقد خلل و فرج است.

3 – شیشه فاقد بو و بهداشتی است.

4 – شیشه شفاف است و لذا اجازه رویت محتوی خود در هنگام بسته بندی و فروش در سوپرمارکت ها را می دهد.

5 – ظروف شیشه ای استحکام زیادی دارند.

6 – درب ظروف شیشه ای به آسانی و سهولت باز می شود و مجددا برای نگهداری محتویات مصرف نشده قابل دربندی است.

7 – ظروف شیشه ای در اشکال، اندازه ها و رنگهای مختلفی قابل تهیه است.

8 – ظروف شیشه ای را میتوان به گونه ای طراحی نمود که بر روی نقاله ها از سرعت و پایداری بالایی برخوردار باشند.

9 – پرکردن ظروف شیشه ای به سادگی امکان پذیر است.

10– مواد غذایی بسته بندی شده در شیشه طول عمر بیشتری داشته و از قابلیت نگهداری بالاتری برخوردارند به طور مثال ترشیجات و چاشنی های غذایی اغلب در ظروف شیشه ای بسته بندی می شوند زیرا ظروف شیشه ای علاوه بر ایجاد اشتیاق و جذبه عطر و طعم محصول را خوب حفظ نموده و موجب بهبود کیفیت ماده غذایی پس از دربندی می شوند.

معایب ظروف شیشه ای عبارتند از:

1 – وزن بالاتر که باعث بیشتر شدن قیمت نقل و انتقال نسبت به دیگر انواع بسته بندی می شود.

2 – مقاومت کمتر نسبت به مواد دیگر در برابر شوکهای حرارتی، شکستن و…

3 – بی ثباتی بیشتر ابعاد نسبت به ظروف دیگر

4 – یکسری مخاطرات بالقوه از امکان وجود نرمه و خرده شیشه در غذا

بسته بندی چوبی

محفظه های چوبی

محفظه های دارای پوشش خارجی چوبی موقعی لازم هستند که حفاظت مکانیکی بالایی در طول ذخیره و انتقال لازم باشدبه شکل صندوق یا جعبه استفاده می شوند

استوانه ها و بشکه های چوبی برای محصولات مایع استفاده می گردند.

جعبه های رو باز به صورت محدودی برای ماهی ،میوه ها و سبزیجات به کار میروند .مزایا و معایب بسته بندی چوبی

      مزایا :

      استحکام بهتر

      مقاوم در برابر ضربه

      جذب حرکت و شوک

      مقاوم دربرابر فشردگی

      مناسب برای کالای حجیم

      معایب :

      هزینه بالا

      داشتن نفوذ پذیری و تخلخل

      خطرجذب حرارت وآتش سوزی

      کاربرد برای جامدات

      عدم استفاده برای کالای پودری

      عدم قابلیت کشش

      حجم زیاد و وزن بالا

منسوجات

کنف و نخ از مواد بافتنی بوده که برای بسته بندی غذاها قابل استفاده می باشند.کیسه های کنفی در وسعت محدودی برای میوه و سبزی به کار می روند.

در گذشته کیسه های نخی برای آرد،شکر،نمک و محصولات مشابه به کار می رفت.

پارچه های نخی برای بسته بندی گوشت تازه استفاده می شود.

بعضی گوشت و فرآورده های گوشتی آماده، نیاز به محافظت دارند و بدین منظور از توریهای کشدار استفاده می شود. در نگهداری گوشتهای یخ زده توریهای کشدار کار جابه جایی و محافظت آنها را تسهیل می کنند

کیسه‌های توری

تهویه در این کیسه‌ها که معمولاً در کارخانه‌ها ساخته می‌شوند به خوبی انجام و از جمع شدن آب جلوگیری می‌کند. کیسه‌های توری از مواد مختلفی نظیر نخ‌های پلاستیکی، پنبه‌ای، کنفی و… ساخته می‌شوند.

پوشش های خوراکی

پاره ای اوقات برای اینکه کیفیت ماده غذایی بهتر حفظ شود از مواد پوشش دهنده خوراکی استفاده میکنیم یکی از نمونه های شاخص اینگونه لفافها پوشش سوسیس و کالباس است.

امروزه با پوشش دادن کشمش با نشاسته و آجیل ها با مشتقات منوگلیسیریدها به ترتیب از چسبیدن کشمش و فاسد شدن آجیل (اکسیداسیون چربی آن) جلوگیری می شود.

غذاهای فضانوردان نیز به وسیله پوشش های خوراکی محافظت می شوند. برای پوشش دادن این فرآورده ها از ژلاتین و مواد مشابه دیگر استفاده می شود مواد مذکور از جذب رطوبت و اکسیژن در محصول و خرد شدن فرآورده در موقع مصرف جلوگیری می کند.

موادی از قبیل نشاسته، آمیلوز و کازئین  را بعد از حل کردن به لفاف های نازکی تبدیل و خشک می کنند سپس این فیلمها را به شکل پاکت های کوچکی درآورده و سایر افزودنیهای غذایی را در آن قرار می دهند.

پوشش های خوراکی هم به عنوان بسته بندی اولیه و هم جزء ماده غذایی محسوب می شوند. بدیهی است برای مواد غذایی ای که به این طریق تولید می گردند نیاز به بسته بندی ثانویه از ضروریات می باشد.

فیلم های خوراکی

مواد اولیه مورد استفاده در ساخت فیلم های خوراکی امروز تنوع زیادی یافته اند از جمله استفاده از آلژیناتها که از جلبکهای دریایی به دست می آیند و در ساختن لفافهای ویژه سوسیس کاربرد دارند،این لفافها از بسیاری جهات بر سلوفان خاصه از جنبه وزن ارجح هستند زیرا 20 تا 30 مرتبه از سلوفان سبکترند.

نوع ديگر بسته بندي خوراكي, فيلم توليد شده از نشاسته است كه سد محافظ بسيار خوبي در مقابل اكسيژن است. اين نوع فيلم مي تواند محافظت خوبي از محصولات غذايي در محيط هاي بسيار مرطوب را بعهده بگيرد.

اين نوع فيلم در بسته بندي انواع شيريني گز كه در گذشته با فويل آلومينيوم بسته بندي مي شد و در كشورهاي اروپايي مانند اسپانيا طرفداران بسيار دارد, كاربرد دارد.

بهترین پوشش خوراکی

جهت ايجاد بالانس بين خواص محافظتي محيطي بسته بندي و خواص فيزيكي آن مخلوطي از صمغ كهور و پروتئين شير توليد شد كه در حال حاضر بهترين كوتينگ خوراكي جهت بسته بنديمواد غذايي شناخته شده است. اين نوع بسته بندي جهت بسته بندي مواد غذايي حساس در مقابل اكسيده شدن مانند انواع آجيل- گوشت و برخي از ماهيها مانند قزل آلا مناسب است.

 

 

چند لایه ها

قوطی های ۴ گوش چند لایه به نام Tetra brik یا تتراپک Terta Pack در بسته بندی شیر و آب میوه ها بمقدار زیاد کاربرد دارد.

در این نوع بسته بندی از چند نوع مواد اولیه برای بسته بندی استفاده می شود.

این نوع بسته بندی از ۵ لایه تشکیل یافته است.

این لایه ها از درون به بیرون عبارتند از:

¡        لایه پلی اتیلنی مجاور با محصول،

¡        آلومینیوم فویل،

¡        لایه پلی اتیلنی،

¡        مقوا

¡        لایه پلی اتیلنی مجاور به هوا.

کاربرد لایه ها

¡        لایه داخلی پلی اتیلنی اولا به عنوان فیلم خنثی و با محصول واکنش نداده و ثانیا قابلیت دوخت حرارتی P را فراهم می کند.

¡        لایه آلومینیوم فویل برای ممانعت از حضور نور بکار برده می شود.

¡        لایه پلی اتیلنی میانی اولا نقش ممانعت کنندگی دارد و ثانیا عامل چسباننده مقوا و آلومینیوم فویل می باشد.

¡        لایه مقوا استحکام بسته و قابلیت چاپ را تامین می کند

¡        لایه پلی اتیلنی خارجی از چاپ روی مقوا محافظت می کند و آن را براق می کند.

 

 

انواع بسته بندی فراورده های خام دامی

 

بسته بندی معمولی مواد غذایی

در این نوع بسته بندی فرآورده‌ غذایی در ظروف معمولي يكبار مصرف قرار داده شده و با پوشش پلاستيكي مناسب روي آن بسته بندی می گردد

بسته بندی معمولی مانع از آلودگي‌هاي ثانويه محصول می‌شود.  فراورده بسته بندی شده در این روش برای عرضه بصورت تازه دارای عمر ماندگاری پایین تری نسبت به روشهای دیگر بسته بندی می باشد.

مزایای بسته بندی معمولی

-جلوگیری از كشتار غیرمجاز

-مشخص كردن تاریخ محصول

-شناسنامه دار و قابل ردیابی

-ثبت مدت عرضه

بسته بندی به روش خلأ

یکی از روشهای بسیار موثر در حفظ عوامل کیفی مواد غذایی و افزایش زمان مانگاری آن استفاده از خلاء می باشد.

بسته‌بندي به روش خلاء در ظروف يكبار مصرف و با استفاده از دستگاه وكيوم که هواي موجود در بسته را تخليه مي‌ می نماید صورت میگیردو بدينوسيله اكسيژن در تماس مستقيم با فرآورده نخواهد بود.

از بسته بندی تحت خلاء می توان برای بسته بندی گوشت استفاده کرد. در این روش، تنفس گوشت و فعالیت میکربی درون بسته دی اکسید کربن ایجاد می کند که خود بر رشد میکرب ها تاثیر زیادی می گذارد.با این روش می توان گوشت تازه برای مصرف کنندگان عرضه کرد که از ماندگاری بالایی نیز برخوردار است.

مزایای استفاده از وکیوم در بسته بندی مواد غذايي

– افزايش مدت دوام مواد غذایی

– حفظ تازگي و طراوت آنها

– نگهداری عطر و بوي خوش آنها

 

بسته بندی کارتنی

بسته‌بندي كارتني كه فرآورده با حجم بالا را در پوشش پلاستيك و كارتن سه لايه قرار میگیرد و سپس در دستگاه بسته بندی شرینک جهت غیر قابل نفوذ شدن به رطوبت با پوشش شرینک پوشیده می شود.

بسته بندی شرینکدر پنج مرحله صورت می گیرد:

مر حله اول : چیدمان محصول که می تواند به روشهای ذیل صورت گیرد:

1-    دستی 2- اتو ماتیک

 

مرحله دوم:

جمع آوری محصول هم به صورت دستی و هم به شکل خود کار صورت می گیرد. در روش انتقال خودکار (توسط نوار نقاله )محصول به سمت جایگاه شرینک هدایت می شود.

مرحله سوم:

در این مرحله ،لا یه نازک شرینک دور محصول کشیده می شود.

مر حله چهارم : به منظور عبور  بسته های شرینک  شده از تونل حرارتی است . هدف از این مرحله این است که ورق شرینک محکمتر و منظم تر دور بسته را بگیرد.

مرحله پنجم:

بعد از خروج بسته ها از تونل حرارتی ،آنها را با فن ها ی دستگاه یا کولر خنک می کنند تا شرینک حرارت داده شده ، به نحو مطلوب در آید.

بسته بندی به روش اتمسفر اصلاح شده

تاریخچه

در دهه 1930 میلادی وقتی سبزیجات و میوه ها توسط کشتی جابجا می شد از گاز غلیظ CO2 برای بالا بردن زمان ماندگاری استفاده گردید. کشور انگلستان به عنوان اولین کشور از سیستم اتمسفر اصلاح شده برای محافظت از گوشت خوک و ماهی استفاده کرد. از آن زمان به بعد استفاده از این روش با توجه به  افزایش نیاز، گسترش یافت.

عمدتاً در ايران از بسته بندي معمولي  ويا روش تخليه هوا (Vacuum Packaging) استفاده مي شود. ولي در چند سال اخير با توجه به پيشرفت روشهاي بسته بندي و استفاده از شيوه هاي نوين و مطابق با استانداردهاي جهاني استفاده از اتمسفر اصلاح شده رو به گسترش است.

براي تازه ماندن محصول و افزايش طول عمر نگهداري و اطمينان از ايمن بودن محصولات دو فاکتور مهم وجود دارند:

1- درجه حرارت

2- استفاده از MAP

که بايد از هر دو آنها به صورت توام استفاده کرد .

کاهش دما و استفاده از بسته بندي تحت اتمسفر اصلاح يافته باعث کند شدن واکنشهای شیمیایی شده بنابراين مدت زمان بيشتري محصولات تازه مي مانند.

سته بندی با اتمسفر اصلاح شده چیست ؟

بسته بندی با اتمسفر اصلاح  شده ، به معنی جایگزین کردن هوا در بسته با یک مخلوطی از گازهای متفاوت است ؛به طور معمول مخلوطی از دی اکسیدکربن ، نیتروژن و اکسیژن .

نسبت هر یک از گازهای سازنده وقتی مخلوط تهیه می شود تعیین می گردد اما کنترل بیشتری در طول ذخیره انجام نمی گیرد و ترکیب مخلوط ممکن است به آرامی تغییر کند

این روش بسیار هزینه بر بوده و از آنجایی که از نظر فنی، حفظ هوای اصلی در اطراف محصول بسته بندی شده غیر ممکن و یا غیر عملی است.

بسته بندی با اتمسفر اصلاح شده شده گاهی به اشتباه بسته بندی با اتمسفرکنترل شده نامیده شود CAP . بسته بندی با اتمسفر کنترل شده به معنی بسته بندی در اتمسفری است که ترکیب آن به طور پیوسته کنترل می شود

معرفی اتمسفر اصلاح شدهمفهوم اتمسفر اصلاح شده برای کالاهای بسته بندی شده، شامل فضای اتمسفر اصلاح شده یک فرآورده غذایی توسط خلأ و فشار گاز بسته است که بدین وسیله فعالیت های شیمیایی، آنزیمی و میکروبی کنترل می شود .

به عبارت دیگر بسته بندی به روش MAP  به معنی وارد کردن اتمسفر در یک پاکت (یا بسته) ماده غذایی با ترکیب خاص دی اکسید کربن، نیتروژن و اکسیژن می باشد.در بسته بندی به روش اتمسفر اصلاح شده که سرعت تنفس کاهش می یابد.

بافت محصولات تازه زنده است بنابراين تنفس مي کند واز اکسيژن اتمسفري استفاده مي کند . بايد توجه کرد که ميوهاي مختلف وسبزي جات سرعت تنفسي متفاوتي دارند. برخي سرعت تنفسي بالاتري دارند مانند ( قارچ) که احتمال فساد پذيري بيشتري دارند ولي محصولاتي که سرعت تنفس پايين تري دارند کمتر فساد پذيرند ( مانند پياز وسيب زميني)

این روش نگهداری کیفیت تازه فراورده های غذایی را بدون عملیات حرارتی و شیمیایی به کار رفته توسط تکنیک های نگهداری قابل رقابت مانند کنسرو کردن، فریز کردن، خشک کردن و فرایندهای دیگر میسر می کند.

تکنیکهای MAP در حال حاضر در محدوده وسیعی از غذاهای تازه یا سرد شده شامل غذاهای نیم پخته، ماکیان و ماهی، میوه و سبزیجات و اخیرا قهوه، چای، غذاهای آماده و فرآورده های نانوایی استفاده می شود.

موادی که در بسته بندی اتمسفراصلاح شده عرضه می گردند غير از اين که مدت زمان نگهداري بيشتري دارند به دليل ظاهر جذابي که دارند باعث جلب توجه مشتري مي شوند .

گازهایی که در بسته بندی اتمسفر اصلاح شده استفاده می گردند

عمدتاً عبارتنداز : 2 CO ، ۲ Nو o2

 

برخي از مزاياي CO۲ :

1- حفظ ويتامين ها در محصولات گوشتي

2- جذب آب از اطراف وهيدراته شدن غشاي سلولها ميشود و درنتيجه از خشک شدن سلول جلوگيري مي کند

3- به عنوان يک ماده ضد ميکروبي موثر رفتار مي کند و سبب کاهش سرعت رشد ميکرو ارگانيسم ها مي شود.

تجهيزات و دستگاه ها

اين سيستم از سه قسمت ماشين هاي بسته بندي ، مخزن فيلم ها و مخزن گاز يا مخلوطي از گازها تشکيل شده است

چگونگی استفاده از روش MAP

در ابتدا لازم است گاز مورد نظر با ترکیب مورد نظر ساخته شود. برای این منظور می توان اتمسفر با ترکیب مورد نظر را به طور آماده از کارخانجات تفکیک کننده هوا در کپسول های تحت فشار خرید.

اما برای صرفه جویی در هزینه می توان گازهای سه گانه ازت، اکسیژن و دی اکسیدکربن را به صورت خالص تهیه کرد و به وسیله یک دستگاه میکسر با نسبت مورد نظر مخلوط نمود.

معمولاًدر بسته بندي با اصلاح اتمسفر، هوا را از درون بسته خارج كرده و با گازهايي كه مخلوط آنها مشخص است مجدداً پر مي كنند و درب آن را مي دوزند. دراين روش پيوسته فضاي اطراف ماده غذايي از گاز پر مي شود.

ترکيبات گازي ترکيبات گازي متنوعي:

از جمله (۸۰ % O۲ / ۲۰ % CO۲)

، ( ۵۰ % N۲ / ۵۰ % CO۲) يا ۱۰۰ % CO۲ و در دماي ۵ – ۰ درجه نگهداري

 

مطالعات زيادي نيز بر تاثير MAP بر ميكروبيولوژي مواد غذايي دريايي صورت گرفته که بصورت تجارتي سيستم MAP در نگهداري ماهي استفاده مي شود كه مدت نگهداري ماهي را حدود دو برابر در دماي ۲-۰ درجه افزايش مي دهد. محصولات ماهي را به نسبت حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد ازت و ۲۰% اكسيژن و ۳۰% دي اكسيد كربن بسته بندي مي كنند.

مزایای استفاده از روش اتمسفر اصلاح شده

طولانی کردن ماندگاری محصول

حفظ خواص کیفی مطلوب

جذابیت ظاهر بسته

بسته ها بدون بو ،آسان برای برچسب زنی و راحت برای حمل ونقل

غیر قابل نفوذ و سخت

تازه نگه داشتن محصول بدون استفاده از مواد نگهدارنده

معایب اتمسفر اصلاح شده

بسته بندی با اتمسفر اصلاح شده شده نسبتاً گران است ، به طور متداول حدود دو برابر قیمت بسته بندی تحت خلأ .

تولید مداوم بسته های سفت مستلزم بدست آوردن ماشین آلات بسته بندی گران و استفاده از فیلم های قابل شکل گیری در اثر حرارت گران قیمت است

بسته های با اتمسفر اصلاح شده به طور معمول دو یا سه برابر حجیم تر از شکل های دیگر بسته هستند و بنابراین پرهزینه برای حمل کردن و ذخیره کردن می باشند .

در بعضی نمونه ها ممکن است محتویات له شود . این مشکل می تواند با انتخاب مناسب مخلوط گاز اجتناب شود.

تراوشات بدشکل ممکن است داخل بسته شکل گیرد وقتی نسبت بیش از حد زیاد دی اکسیدکربن استفاده شود ، که البته  می تواند با انتخاب درست مخلوط گاز و عرضه یک کاغذ لایی جاذب زیر ماهی به حداقل رسانده شود

بسته بندي اسپتيك

بسته بندي اسپتيك شيوه اي جديد براي نگهداري محصولات غذايي در مدت زمان طولاني و خارج از يخچال است كه تا زمان باز كردن بسته تازگي محصول را حفظ خواهد كرد. وقتي كه براي اولين بار شير و آب ميوه به شيوه اسپتيك در قفسه ها و يخچال هاي مغازه ها عرضه شدند با عدم اطمينان مصرف كنندگان روبه رو شدند.

در واقع اين پرسش در اذهان عمومي شكل گرفت كه چگونه ممكن است مواد غذايي فاسد شدني ماهها در قفسه هاي مغازه ها و بدون نگهداري در يخچال تازه بمانند؟ حتماً مي بايست به آنها مواد نگهدارنده افزوده شده باشد.

اما در واقع مواد غذايي كه در داخل بسته هاي اسپتيك پر مي شوند هيچ نيازي به افزودن مواد نگهدارنده ندارند؛ چرا كه در روش آسپتیک با ماندگاري طولاني مدت، محصولات لبني مايع در دماي ۱۳۷ درجه سانتيگراد به مدت چهار ثانيه حرارت داده و بلافاصله در بسته هاي استريل پر مي شوند.

در مورد آب ميوه (محصولات با اسيد بالا) محصول را در دماي ۹۵-۸۰ درجه سانتيگراد به مدت ۳۰-۱۵ ثانيه حرارت مي دهند و سپس به صورت اسپتيك پر مي كنند. هر دو روش به نحوي طراحي شده است كه تنها مقدار كمي از ويتامين ها و املاح معدني از بين بروند.

اين فرآيندها زمان نگهداري محصول را به مدت چندين ماه خارج از محيط يخچال افزايش مي دهد. پس از باز شدن بسته، محصول مي بايست در يخچال نگهداري شود.

در روش ديگر كه براي ماندگاري كوتاه مدت است محصولات لبني مايع (شير) را در دماي ۷۲ درجه سانتيگراد به مدت ۱۵ ثانيه حرارت داده تا ميكروب هاي بيماري زاي موجود در آن كه باعث فاسد شدن مي شوند از بين بروند. اين فرآيند زمان نگهداري محصول را به مدت يك هفته در يخچال افزايش مي دهد.

مواد غذايي با بسته بندي اسپتيك در مقايسه با كنسروها و يا مواد غذايي (پاستوريزه) كه فرآيند آنها در دماي بالا و مدت زمان طولاني انجام شده است از طعم و رنگ بهتري برخوردار هستند؛ چرا كه اثرات جانبي بسته بندي با قوطي را كه نتيجه واكنش اكسيژن با فلز قوطي است ندارند.

در حال حاضر تنوع كالاي بسياري در بسته هاي اسپتيك وجود دارد و در كشورهاي مختلف جهان محصولاتي چون شير، خامه، آب ميوه، سوپ، رب گوجه فرنگي، انواع دسر، شربت، نوشيدني هايي كه از سويا تهيه مي شوند و همچنين نوشيدني هايي كه مكمل غذايي به شمار رفته و انرژي زا هستند و حتي تخم مرغ مايع در بسته هاي اسپتيك عرضه مي شوند.

فناوري فرآيند اسپتيك كه از ۲۵ سال گذشته به صورت تجاري رواج پيدا كرده است چنان تاثير جهاني بر روي صنعت مواد غذايي گذاشته است كه انجمن بين المللي مهندسين صنايع غذايي در سال ۱۹۸۹ از آن به عنوان مهمترين پيشرفت صنعت مواد غذايي در قرن بيستم نام برد.

 

دستگاههای بسته بندی

1- ماشینهای پرکن

این نوع ماشینها عملیات لازم برای پر کردن محصول داخل ظرف را انجام می دهند با توجه به تنوع ظروف و بسته های مورد استفاده در بسته بندی مواد غذایی ممکن است عملیات پر کردن در بطری ، قوطی ، کیسه ، بشکه ، کارتن و… انجام شود.

 

پر کردن مناسب علاوه بر جنبه های مثبت آن از نظر پذیرش مصرف کننده ، نقش مهمی در ماندگاری محصول دارد به همین دلیل امروزه از طریق سازمان های ذیربط قوانین مربوط به میزان دقیق پر کردن ظروف وضع شده است.

دستگاه پرکن باید به طور صحیح ظروف را پرکنند و چنان چه دستگاه به گونه ای طراحی شود که توانایی پرکردن ظروف در اندازه های مختلف را داشته باشد این مزیت مهم برای دستگاه تلقی می شود. در سال 1980 اوسبورن[1] انواع پرکن های وزنی ، فشاری و تحت خلأ را شرح داده است.

2- ماشین های تمیزکننده

بیشترین کاربرد ماشین های تمیزکننده و شوینده در صنایع لبنیات و نوشابه که در آن بطری های کثیف به کارخانه مجدداً برمی گردند می باشد

3- ماشین های دوخت

دوخت ها ضعیف ترین قسمت یک بسته می باشند و دوخت ناقص موجب کوتاه شدن طول عمر انباری مواد غذایی می شود ماشین هایی که عملیات دوخت دربندی و بستن را در بسته بندیمواد غذایی انجام می دهند بسیار متنوع هستند در ذیل به پاره ای از مهمترین این ماشین ها اشاره می شود.

4- ماشین های پرکننده و دوخت

در این گروه از ماشین ها ظرف یا بسته توسط ماشینی دیگر تهیه و ساخته می شود و فقط عملیات پرکردن و دربندی روی ماشین انجام می شود طیف وسیعی از ماشین ها در این گروه قرار می گیرند نظیر:

الف – ماشین های پیورپک[1]

که در صنایع لبنیات و فرآورده های لبنی کاربرد گسترده ای دارند.

ب – ماشین های مولتی پک[2]

ج – ماشین های دوی پک[3]

که در حال حاضر کاربرد گسترده ای در بسته بندی انواع آب میوه جات پیدا کرده اند. اما این سیستم برای بسته بندی طیف وسیعی از مواد غذایی قابلیت کاربرد دارد.

د – ماشین های اسپتیک بگ[4]

که عمل پر کردن ماده غذایی به طریقه اسپتیک و همزمان دوخت و دربندی کیسه را انجام می دهند.

 

5- ماشین های شکل دهنده ،پر کننده و دوخت

طیف وسیعی از ماشین ها در این گروه قرار می گیرند وجه اشتراک همه این دستگاهها آن است که عملیات ساختن بسته، پر کردن و دوخت دربندی آن به طور هم زمان در یک دستگاه انجام می شود.

ماشین های پوشش دهنده

استفاده از ماشین های تمام اتومات پوشش دهنده به جای اپراتورهایی که به صورت دستی و یا نیمه اتومات عملیات پوشش دادن بسته ها را انجام می دادند موجب شده است که ماشین هایی با ظرفیت 600 قطعه در دقیقه در این زمینه مورد استفاده قرار گیرند .

انواع ماشین هایی که عملیات پوشش دادن بسته را انجام می دهند به شرح ذیل می باشند:

الف – ماشین های لفاف پیچ[1]

این ماشین ها با توجه به نوع پوششی که می توانند بر روی بسته یا ماده غذایی ایجاد کنند دارای تنوع زیادی می باشند.

ب – ماشین های شرینک[1]

پوشش شرینک یک روش ساده از پوشاندن است که با استفاده از یک فیلم شفاف صورت می گیرد و ممکن است برای پوشش دادن یک بسته یا تعدادی بسته به کار رود که در حالت دوم تولید بسته چند تایی را می کند.

در عمل محصول در داخل یک تیوپ با پوشش فیلم شرینک با دوخت انتهایی بسته بندی می شود و سپس از یک تونل شرینک بخار یا هوای گرم که معمولاً توسط لامپهای مادون قرمز یا منبع گرمایی دیگری که قادرند گرمایی حدود 70 درجه سانتیگراد را تولید کنند عبور می کند. گرمای شرینک در سرتا سر بسته عبور کرده و موجب تولید یک بسته جمع شده می شود زمان حرارت دادن معمولاً چند ثانیه است که بستگی به طراحی بسته و ضخامت فیلم دارد.

6- ماشین های برچسب زنی

ماشین های اتیکت زنی از سه قسمت ذیل تشکیل شده اند:

I – ظرف برای اتیکت زدن

II – چسب

III – اتیکت

بر اساس چسب زنی این ماشین ها به دو گروه ذیل تقسیم می شوند:

الف – ماشین هایی که چسب های مرطوب را به کار می برند.

ب – ماشین هایی که اتیکت های از قبل چسب خورده را به کار می برند.

بدیهی است در انتخاب ماشین باید در نظر داشته باشیم که کدام سیستم برای ما بهتر و مناسب تر است.

چهار عمل اصلی توسط یک ماشین اتیکت زن به قرار ذیل است:

الف – تغذیه اتیکت از محل ذخیره

ب – برداشتن اتیکت که معمولاً توسط مکش، هوای فشرده یه چسب ثانویه انجام می شود.

ج – مالیدن چسب بر روی سطح اتیکت

د – فشار دادن اتیکت به ظرف توسط پدال های فشار،هوای فشرده، برس

 

کارگاه بسته بندی

کارگاه بسته بندی مکان سرپوشیده بهداشتی محفوظ ، مجهز و مجازی است که در آن با بهره گیری از امکانات ،تأسیسات و تجهیزات فنی و صنعتی و به روش بهداشتی ، عملیات فرآوری شامل: قطعه بندی ، بسته بندی ، نشانه گذاری زیر نظر مسئول فنی بهداشتی واجد شرایط انجام می پذیرد.

 

تکميل و ارائه فرم درخواست

کليه متقاضيان دريافت پروانه بهداشتي تاسيس بايد تقاضاي خود مبني بر دريافت پروانه بهداشتي  را به اداره کل دامپزشکي استان مربوط  ارائه و به ثبت برسانند.

موقيعت

تاسيسات بايد در محلي استقرار يابد که از نظر ضوابط نظام دامداري مشکلي نداشته و حوادث طبيعي مثل سيل آنرا تهديد ننمايند و تحت تاثير بوهاي نامطبوع ، دود ، گرد و غبار و آلودگي قرار نگيرد . چنين واحدهايي بايد در محلي احداث شوند که وسايل نقليه سنگين و کاميونهاي سردخانه دار بتوانند براحتي به آن محل رفت و آمد نمايند.

زمين

مساحت زمين به نحوي تعيين گردد که علاوه براستقرار

تاسيسات بر اساس نقشه ،فضاي کافي جهت احداث محوطه سازي و سهولت رفت و آمد وسايل نقليه را فراهم سازد .

( حداقل مساحت مورد نياز بايد دو برابر مساحت زير بنا باشد)

طرح ونقشه

طرح و نقشه و مشخصات تاسيسات ماشين آلات و ساختمان کارگاه بايد توسط متقاضي به نحوي تهيه و ارائه گردد که داراي مشخصات ذيل باشد.

ساختمان

تاسيسات بايد به شکلي طراحي شده باشند که  فضاي مناسب کاري براي اجراي عمليات در شرايط بهداشتي وجود داشته و همچنين قسمتهاي تميز و قسمتهاي کثيف کاملا از يکديگر مجزا باشند. به منظور تسهيل در امر تخليه فرآورده بايد در نقشه ارائه شده محلهاي مناسبي براي سکوي تخليه و بارگيري در نظر گرفته شود.

سالن فرآوري و بسته بندي

¡        مساحت سالن متناسب با ظرفيت آن متغير ميباشد.

¡        حداقل مساحت عمليات مرغ يکصد متر مربع ميباشد

¡        حداقل مساحت سالن عمليات گوشت قرمز يکصد متر مربع

¡        حداقل مساحت براي سالن آبزيان 75 متر مربع

چنانچه واحدهاي فرآوري  گوشت قرمز متقاضي توليد گوشت چرخ کرده و يا دل  و جگر باشند جايگاهي جداگانه بمساحت حداقل 30 متر مربع براي هر کدام اختصاص دهند.

 

چنانچه واحدهاي قطعه بندي و بسته بندي مرغ متقاضي توليد و بسته بندي دل و جگرمرغ باشند بايد جايگاهي جداگانه به مساحت حداقل 30 متر مربع به اين امراختصاص دهند و براي سنگدان علاوه بر فضاي فوق 20 متر مربع به منظور

شستشوي سنگدان مورد نياز است.

توجه: کلیه سالن های فرآوری آبزیان باید مستقل از سالن های فرآوری گوشت قرمز و مرغ باشد.

 

انبار ضایعات

واحد بايد داراي محلهاي مناسبي براي انبار کردن ضايعات و مواد غير خوراکي قبل از خارج کردن آنها از کارگاه باشد.

سالن شستشو

در کارگاه محلی را برای شیشوی وسایل و لوازم مصرفی تعبیه می نمایند

پیش سردکن

فضای سرپوشیده و محفوظی است ، مجهزبه دستگاه های سرمازا که دارای دما و رطوبت مناسب و شرایط لازم فنی و بهداشتی برای حفظ  زنجیره سرد و کیفیت فرآورده های خام دامی در زمان تحویلگیری و قبل از شروع فرآوری در شرایط تازه و یا کاهش دمای فرآورده در مدت زمان لازم تا مرز شروع انجماد یا دمای مورد نیاز برای عرضه فرآورده به صورت تازه است.

دمای آن  بر اساس دستورالعمل ماندگاری فرآورده های خام دامی بین 4-0 درجه سانتیگراد می باشد.

مساحت پيش سردکن بايد متناسب با ظرفيت واحد بوده و مستقيما به سالن توليد ارتباط داشته باشد و حداقل مساحت آن از 12 مترمربع کمتر نباشد.

پیش سردکن اولیه

فضای سرپوشیده و محفوظی است مخصوص نگهداری فرآورده های  دامی قبل از آغاز عملیات فرآوری بطوری که دمای فرآورده های خام دامی تحویل گرفته شده (4-0 درجه سانتیگراد) با استفاده از تجهیزات مناسب در آن حفظ گردد.

پیش سردکن ثانویه

فضای سرپوشیده و محفوظی است مخصوص نگهداری فرآورده های  دامی پس از عملیات فرآوری به منظور آماده سازی فرآورده برای انجماد ویا بارگیری جهت عرضه به صورت تازه ، به طوری که دمای (4-0 درجه سانتیگراد) فرآورده های خام دامی در هنگام بارگیری برای عرضه و یا انتقال به تونل انجماد برای انجماد ، با استفاده از تجهیزات سرمازای مناسب در آن حفظ گردد.

تاسيسات سردخانه

سرد خانه بايد به نحوي طراحي شوند که با سالن عمليات ارتباط مناسب داشته باشد.

سردخانه فضای سرپوشیده و محفوظی است ، مجهزبه دستگاه های سرمازا که دارای دما و رطوبت مناسب و شرایط لازم فنی و بهداشتی برای حفظ کیفیت و نگهداری فرآورده های خام دامی در شرایط انجماد در مدت مورد نظر

سردخانه بايد به نحوي طراحي گردد که با تاسيسات انجماد ارتباط مناسبي داشته باشد و حداقل گنجايش آن به اندازه اي باشد که توليد سه روز فرآورده را بتوان در آن نگهداري کرد.

 

حداقل مساحت واحدهاي سردخانه براي واحدهاي مذکور به مشابه واحدهاي سرد خانه اي  گوشت قرمز و مرغ  و ماهي حداقل يکصد متر مربع می باشد.

امکانات مورد نياز براي انجماد فرآورده

امکانات مورد نياز براي انجماد فرآورده بايد به شکلي طراحي و در نظر گرفته شوند که ظرفيت آن متناسب با فرآورده باشد حداقل فضاي مورد نياز براي تونل انجماد 36 متر مکعب می باشد.

تونل انجماد

فضای سرپوشیده و محفوظی است که قدرت سرمازایی تجهیزات آن به اندازه ای است که بتواند کاهش دمای کالا و عبور آن از مرحله حداکثر کریستالیزه شدن را با سرعت مورد نظر انجام دهد و این دما حداقل منفی 35 درجه سانتیگراد می باشد.

آزمايشگاه

¡        محل خاصي براي آزمايشگاه در کارگاه بسته بندی درنظر گرفته شود که مستقيما به سالن فرآوري ارتباط نداشته باشد.

تاسيسات جانبي

مساحت تاسيسات جانبي بايستي حداقل يک پنجم  تا يک هفتم تاسيسات اصلي باشد که شامل دفتر کار ، سرويس بهداشتي ، رختکن ، انبار لوازم فني باشد و در صورت ضرورت سالن غذا خوري و استراحتگاه کارگران متناسب با تعداد پرسنل علاوه بر فضاي فوق مورد نياز است.

1- رختکن

رختکن به نحوي بايد طراحي شود که براي هر کارگر حداقل دو جايگاه کمد پيش بيني شود ( يک کمد براي لباسهاي کار و يک کمد براي لباس شخصي )

موقعيت رختکن بايد به شکلي طراحي گردد که کارگران پس از پوشيدن لباس کار در معرض فضاي آزاد قرار نگيرد .

2- سرويس بهداشتي

سرویس دستشویی بايد قبل از رختکن استقرار يافته و مستقيما به سالن فرآوري و عمليات راه نداشته باشد.

شرايط و ضوابط بهداشتي در کارگاه بسته بندی

الف- تاسيسات

ب- تجهيزات و وسايل مورد نياز

الف- تاسيسات

تهويه

ساختمان بايد داراي تهويه مناسب بوده به شکلي که دماي مورد نظر (حدکثر 12- 10 سانتيگراد ) را تامين نمايد. و داراي رطوبت مناسب باشد جهت گردش هوا بايد از قسمت تميز به قسمت کثيف سالن بوده و هوا از قسمت کثيف سالن خارج شود.

نور

نورطبيعي  يا مصنوعي مناسب به ميزان کافي بايد در تمام محل وجود داشه باشد و رنگي نباشد و حداکثر نور مورد نياز در مکانهاي مختلف به شرح زيراست :

در محل هائيکه بازرسي صورت ميگيرد    540 لوکس

در محل هائيکه کار صورت ميگيرد        220 لوکس

در ساير محلها                               110 لوکس

لامپ هائيکه در سالنهاي فرآوري تعبيه شده اند بايد داراي پوششي باشند تا در صورت شکستن لامپ باعث آلودگي فرآورده ها نگردد. و ضمنا اين پوششها قابل شستشو باشند.

محل هائيکه فرآوري  گوشت صورت گرفته و يا به نحوي با فرآوري گوشت در ارتباط هستند بايد داراي شرايط  ذيل باشند:

کف

کف بايدغير قابل نفوذ به آب ، بدون درز و شکاف بوده و براحتي تميز و ضد عفوني گردد و لغزنده نباشد.

داراي شيب مناسب براي خروج پساب و هدايت آن به سمت کانال فاضلاب باشد.(شيب مناسب يک درصد توصیه ميگردد)

ديوار

دیوارها بايد غير قابل نفوذ به آب و قابل شستشو و به رنگ روشن باشد ، ديوارها بايد حداقل به ارتفاع دو متر  ، بسته به نوع فعاليت صاف و بدون درز و شکاف بوده و جنس سطح خارجي ديوارهابايد از موادي باشد که هيچگونه ماده مضري را به گوشت و فرآورده هاي آن منتقل ننمايد.

بهترين پوشش ديوارها سطوح سيماني صاف و صيقلي باروکش اپوکسي رزين ميباشد.

سقف

سقف به شکلي طراحي و ساخته شود که از تجمع مواد کثيف ، ورشد قارچها و پوسته پوسته شدن جلوگيري شود و براحتي قابل تميز شدن باشد و حداقل ارتفاع سالن عمليات 5/3 متر تعيين ميگردد.

کليه اتصالات بين ديوار به ديوار و ديواربه کف بايد داراي انحنا بوده و زاويه تند نداشته و به شکلي که از تجمع مواد درازاين محلها جلوگيري به عمل آمده و به راحتي قابل شستشو و ضدعفوني باشد.

پنجره ها

پنجره هابايد بشکلي طراحي و تعبيه شود که ازتجمع مواد جلوگيري گردد بوسيله توري پوشيده شوند ، توري ها بايد به راحتي قابل جابجايي به منظور شستشو باشند.

پنجره ها بايد همسطح ديوارهاي داخلي بوده ودر صورت وجود طا قچه زير پنجره بايد داراي شيب مناسب به طرف داخل بوده تا از تجمع گرد و خاک جلوگيري گردد.

درب ها

سطح آنها بايد صاف بوده و سطوح غير جاذب داشته و قابل شستشو و ضدعفوني باشد و همچنين در محل هائيکه نياز باشد حتي المقدور در دربها بدون دخالت دست باز و بسته شوند.

¡        کليه درب هائيکه به محوطه بيرون از سالن عمليات راه دارند بايد مجهز به پرده هوا باشند .

دستشويي و توالت ( سرويس بهداشتي )

توالت ها بايد به شکلي ساخته شوند که از تخليه بهداشتي آنها اطمينان حاصل گردد و داراي نور کافي و تهويه مناسب بوده و همانطوريکه قبلا گفته شد به سالنهاي عمليات مستقيما راه نداشته باشد دستشويي ها بايدمجهزبه آب سرد و گرم ، صابون مايع ، حوله کاغذي يکبار مصرف بوده و کنارهردستشويي يک سطل درب دار قرار گيرد .

ب‌-   تجهيزات و وسائل مورد نياز

اين تجهيزات و وسايل بايد به شکلي طراحي و ساخته شوند که باعث آلودگي گوشت نگرديده و تمام سطوح آن براحتي قابل تميز کردن و ضد عفوني باشد.

در سالن عمليات گوشت قرمز تعبيه ريل ازابتداي محل سکوي تخليه تا پيش سردکن و از پيش سردکن به سالن عمليات الزامي مي باشد بنحوي که انتقال لاشه از سکوي تخليه به پيش سردکرن و از بيش سردکن تا سالن عمليات بدون دخالت دست صورت گيرد وشيارها و قسمتهاي مختلف ريل نيز بايد براحتي تميز شده و ضدعفوني گردد.

کليه اتصالات ثابت روي ديوارها مانند لوله هاي آب و کابل هاي برق بايد داراي فاصله مناسب از ديوار يا کف بوده به شکلي که قسمتهاي پشتي آنها براحتي تميز گرديده و از تجمع مواد جلوگيري گردد.

درتمام محل هائيکه عمليات فرآوري وبسته بندي گوشت صورت مي پذيرد بايد داراي امکانات مناسب و کافي براي تميز کردن و ضدعفوني ابزارمورد استفاده مانند چاقو ، ساتور وجود داشته باشد.

ضايعات در پايان هر شيفت کاري تخليه گردد وبايد ازسطل ها يا بشکه هاي درب دار بزرگ بدين منظور استفاده نمود .

انبارکردن ضايعات وموادغيرخوراکي بايد به شکلي باشد که آنها را از دسترس حيوانات موذي دورنگه داشته و همچنين از آلوده شدن مواد غذايي ، آب آشاميدني بوسيله آنها جلوگيري گردد.

شرايط آب مصرفي

آب مصرفي در واحد بايد شرايط آب آشاميدني را دارا بوده و با فشار مناسب در تمام محل هاي مورد نياز در دسترس باشد.

در تمام ساعات کار آب گرم بهداشتي با فشار و ميزان کافي در دسترس باشد. در سالن عمليات شيرهاي آب بايد از نوع پدالي باشد.

نظارت های ضروری در یک مرکز بسته بندی

1- حضور مسئول فني بهداشتي هنگام ورود مواد اوليه به كارگاه و كنترل مجوزهاي مربوطه و فك پلمپ.

2- کنترل خودرو حمل گوشت که بایستی يخچال دار و داراي كارت اشتغال به فعاليت حمل گوشت از اداره كل دامپزشكي استان باشد.

3- كنترل دقيق ورود مواد اوليه از كشتارگاه، كنترل گواهي حمل گوشت و ممهور بودن گوشت به مهر دامپزشكي.

4- كنترل پيش سردکن از نظر رعايت موارد بهداشتي و دماي مناسب 4-0 درجه.

5- كنترل و نگهداري گوشت در پيش سرد به مدت 24 ساعت در دماي 4-0 درجه.

6- رعايت بهداشت فردي كاركنان شامل لباس كار، دستكش و كلاه.

7- نظارت کامل بر روند بسته بندی گوشت در کارگاه

8- وجود امكانات مناسب جهت ضدعفوني كردن سالن و نظارت بر تميز بودن محل کارگاه .

9- كليه وسايل مربوط به كار بايد تميز و از جنس فلز زنگ نزن و قابل ضدعفوني باشد.

10- نظارت بر اینکه ظروف بسته بندي يكبار مصرف باشد و ظروف مستعمل نباشد.

11- نظارت بر اینکه گوشت تاريخ گذشته نباشد و گوشت كهنه با تازه مخلوط نگردد.

12- نظارت کامل بر  تهيه گوشت چرخ کرده

13- نظارت برخروج كالا : گوشت باخودرو سردخانه دار مناسب ومجهز به ترموكينگ با دماي 4-0 درجه و با گواهي و كارت تردد حمل گردد.

14- نظارت بر لیبل گذاری

بسته بندي داراي برچسب باشد كه حاوي اسم كارگاه، تاريخ توليد، تاريخ انقضاء، دماي مناسب جهت نگهداري، مدت نگهداري و آدرس و تلفن كارخانه، كد پروانه بهره برداري بهداشتي از سازمان دامپزشكي كشور باشد.

شرایط بهداشتی مرکز عرضه گوشت تازه

سطوح دیوارها دارای شرایط شتشو و ضدعفونی بوده وسطوح دیوارها بدون درز و شکاف باشد(دیوارها سنگ يا كاشي و به رنگ سفيد باشد)

كف بايد موزائيك آجدار و داراي شيب مناسب به طرف كف شوي جهت خروج فاضلاب باشد.كف شوي بايد پوشش دار باشد.

دربها و پنجره ها بدون زنگ زدگی باشد

درب ها و پنجره ها مجهز به توري سيمي به منظور جلوگيري از ورود حشرات باشد.

نور و تهويه طبيعي يا مصنوعي بايد تأمين گرددو تهويه به نحوي باشد كه هواي داخل اماكن سالم ، كافي وعاري از بو باشد.

زباله دانهاي مورد استفاده بايد درپوش دار، زنگ نزن و قابل شستشو و در محلي جداگانه باشد.

آب مصرفی بایستی ازآب شهری باشد

وسایل و تجهیزات مصرفی بايد از جنس مناسب وقابل شستشو و ضدعفونی باشد

یخچال نگهداری 0-4 درجه و متناسب با حجم عرضه موجود باشد

میز کار قابل شستشو و ضدعفونی باشد

كليه كارگران و متصديان موظفند كارت معاينه پزشكي در محل كار خود داشته و موظف به رعايت كليه ظوابط بهداشت فردي باشد.

يخچال ها بايد در محلي قرار گيرند كه قسمتهاي باز و نمايان آن در معرض گرماي تابنده واقع نشوند دارای کف شوی پوش دار باشد.

ويژگيها و شرايط بهداشتي مراكز فروش و عرضه آبزيان تازه

سقف بايد بدون درز و شكاف و رنگ روشن و(قابل تميز كردن)و هميشه تميز باشد

ديوارها، سنگ يا كاشي و به رنگ سفيد باشد.

كف بايد موزائيك آجدار و داراي شيب مناسب به طرف كف شوي جهت خروج فاضلاب باشد.كف شوي بايد پوشش دار باشد.

داراي دستشويي همراه با آب سرد و گرم بوده و ساير تسهيلات بهداشتي نظير صابون مايع وحوله و غيره را دارا باشد.

درها و پنجره ها مجهز به توري سيمي به منظور جلوگيري از ورود حشرات باشد.

نور و تهويه طبيعي يا مصنوعي بايد تأمين گرددو تهويه به نحوي باشد كه هواي داخل اماكن سالم ، كافي وعاري از بو باشد.

زباله دانهاي مورد استفاده بايد درپوش دار، زنگ نزن و قابل شستشو و در محلي جداگانه باشد.

محلي مناسب براي نگهداري يخ داشته باشد.

آب مصرفي بايد بهداشتي باشد.

سيستم فاضلاب بايد بهداشتي باشد.

جعبه كمكهاي اوليه موجود باشد.

كليه كارگران و متصديان موظفند كارت معاينه پزشكي در محل كار خود داشته و موظف به رعايت كليه ظوابط بهداشت فردي باشد.

لوازم مورد استفاده بايد از جنس مناسب و سالم و تميز باشد.

يخچال ها بايد در محلي قرار گيرند كه قسمتهاي باز و نمايان آن در معرض گرماي تابنده واقع نشوند و بيش ازحد ظرفيت مواد غذايي انباشته نگردند(نورهاي شديد مصنوعي و نور شديد خورشيد)

محل عرضه بايستي وسعت و شرايط لازم براي تحويل گري آبزيان ، چيدن وسايل سرماساز نگهداري و عرضه بهداشتي آبزيان تازه دارد.

پيشخوان ميز كار بايد سالم و روكش آن از جنس قابل شستشو و ضد عفوني باشد

داراي مجوز بهداشتي لازم از ارگانهاي ذيربط از جمله(دامپزشكي) اتحاديه صنف مرغ و ماهي فروش شيلات مركز بهداشتي باشد.

آبزيان تازه قابل عرضه بايد در كنار يخ و توسط ماشينهاي حمل و نقل كه داراي شرايط بهداشتي بوده و داراي مجوزهاي لازمه از دامپزشكي محل و با گواهي حمل از مقصد باشد.

محل هاي عرضه آبزيان تازه بايد مجهز به ويترين هايي باشند كه بتوانند در شرايط بهداشتي آبزي تازه در كنار يخ را عرضه نمايند. اگرچه امكان عرضه آبزيان تازه در ويترين هاي يخچال دار كه دماي آن بين صفر تا 4 سانتي گراد مي باشد، نيز وجود دارد ولي توصيه ميگردد آبزيان تازه در كنار يخ و در ويترينهاي بهداشتي عرضه گردند.

چنانچه آبزيان تازه در كنار يخ و در ويترين هاي بهداشتي عرضه ميگردند،بايد ترتيبي اتخاذ گردد كه در تمامي مواقع ميزان پودر يخ كافي در بين و اطراف آبزي وجود داشته باشد.

كليه يخچالها و سرد خانه و ويترينهاي بهداشتي بايستي مجهز به دماسنج بوده و در معرض ديد خريداران باشد

با توجه به استانداردهاي موجود كه حداكثر مدت زمان نگهداري آبزيان تازه در كنار يخ 6 روز ذكر كرده اند بايد ترتيبي اتخاذ گردد كه چنانچه اين محصولات به هر دليلي در پايان روز هفتم پس از صيد به فروش نرسيدند با نظارت بازرسان دامپزشكي از سطح بازار جمع آوري و به يكي از كارخانجات مجاز توليد پودر ماهي ارسال و يا به هر شكل مناسب ديگر از چرخه مصرف انساني خارج گردد

مشخصات گوشت قرمز تازه

¡        رنگ گوشت طبیعی باشد.

¡        سطح خارجی گوشت بدون هرگونه تورم ، خون مردگی و یا خراش باشد.

¡        فاقد هرگونه بوی غیر طبیعی مانند بوی ترشیدگی یا تعفن باشد.

¡        باید دارای قوام سفت بوده و نباید نرم، لزج یا خشک و چروکیده باشد.

علائم فساد گوشت قرمز

¡        تغییر رنگ قرمز به سبز ، قهوه ای و یا ایجاد دیک لایه لزج و چسبناک که از علائم فساد سطحی است.

¡        استشمام بوی غیر طبیعی در محل اتصال گوشت به استخوان از علائم فساد عمقی گوشت است.

¡        از دست رفتن قوام گوشت و نرم و لزج شدن آن از علائم فساد کلی گوشت است.

¡        تغییر رنگ چربی گوشت و استشمام بوی بد ، از علائم اکسیداسیون و فساد چربی گوشت است.

مشخصات گوشت مرغ تازه

¡        به رنگ سفید مایل به زرد کمرنگ یا کهربایی باشد.

¡        پوست بطور یکنواخت روی بدن کشیده شده باشد .

¡        بدون هرکونه پارگی ،  تورم ، خونمردگی ، تغییر رنگ و یا خراش باشد.

¡        کاملاً تمیز و عاری از پر،ذرات خارجی و هرگونه آلودگی باشد.

¡        ماهیچه های اسکلتی به رنگ سفید مایل به صورتی و دارای قوام سفت و فاقد هرگونه خونمردگی و آثار تورم باشد.

علائم فساد گوشت مرغ

¡        تغییر رنگ ناحیه شکمی به رنگ متمایل به سبز یا آبی

¡        تغییر رنگ یا بوی بد در ناحیه زیر بالها

¡        بهترین محل برای بازرسی ، برش ناحیه اتصال ران به بدن است که در مرحله شروع فساد با بوی بد همراه است

¡        در مراحل فساد کلی لاشه ، عضلات شل ، وارفته و رنگ تیره تر از حالت طبیعی است.و در ناحیه مقعد و چینه دان رنگ سبز نمایان می شود.

مشخصات ماهی تازه

¡        چشم ها محدب و کاملاً برآمده برنگ سیاه با مردمک روشن و قرنیه شفاف

¡        بدن داری سطح صاف و دارا بودن حالت الاستیک

¡        آبشش ها برنگ قرمز روشن بدون موکوس

¡        پوست و درخشنده

¡        فلسها درخشنده بوده و محکم به بدن چسبیده است

¡        سرپوش آبششها بطور محکم به بدن چسبیده و فاقد لکه های خونی می باشد

علائم فساد ماهی

¡        بوی نامطلوب، بوی ترشیدگی

¡        بدن شل و بدون قوام

¡        فلسها براحتی کنده می شود

¡        مردمک ها کدر و چشم ها فرورفته اند

¡        آبششها خشک و برنگ خاکستری

¡        پوست چین دار و و تغییر رنگ داده و براحتی جدا می گردد

¡        شکم شل و متورم

نحوه توزیع و عرضه گوشت منجمد:

مشخصات مراکز عرضه گوشت منجمد

علاوه بر شرایط عمومی باید دارای شرایط زیر باشد:

¡         دارای پروانه مبنی بر مجاز بودن به عرضه گوشت قرمز و مرغ منجمد باشد.

¡         دارای شرایط و وضعیت بهداشتی مناسب بوده و بر اساس بازدید از مراکز ، به تایید اداره کل دامپزشکی استان رسیده باشد.

¡        دارای امکانات و تجهیزات برودتی مناسب از جمله فریزرهای ویترینی با برودت 18 درجه سانتیگراد زیر صفر به تعداد لازم و متناسب با ظرفیت واحد عرضه باشد ( فریزرها باید مجهز به دماسنج جهت نشان دادن برودت فریزر برای رویت مشتریان باشند).

¡        دارای فضای مناسب جهت قرار گرفتن فریزرهای ویترینی بوده و امکان بازدید و رویت محصولات مورد عرضه برای مشتریان  فراهم باشد.

¡        جهت عرضه گوشت قرمز منجمد و مرغ منجمد باید از فریزرهای اختصاصی و مجزا استفاده نمود.

مشخصات گوشت قرمز/مرغ منجمد

الف – ویژگی های مرغ منجمد

¡        پوست باید به رنگ طبیعی مخصوص به خود (رنگ سفید مایل به زرد کمرنگ یا کهربایی) و به طور یکنواخت روی بدن کشیده و فاقد هر گونه پارگی ، تورم ، خونمردگی ، تغییر رنگ و یا خراش و کاملاً تمیز و عاری از پر ، ذرات خارجی و هر گونه آلودگی باشد.

¡        مرغ منجمد بایستی فاقد هر گونه بوی غیر طبیعی مثل بوی ترشیدگی ، تعفن و یا گندیدگی باشد.

¡        اندرونه آن به طور کامل تخلیه شده به طوری که حفره سینه ای و شکمی آن کاملاً تمیز باشد.

¡        رنگ عضلات طبیعی (رنگ سفید مایل به صورتی) و فاقد هر گونه تغییر رنگ ، خونمردگی و آثار تورمی بوده و پس از رفع انجماد سختی و قوام طبیعی خود را حفظ کرده و سطح آن لیز و لزج نباشد.

¡        چربی ها به رنگ زرد روشن بوده و به صورت یکنواخت بدن را پوشانده و بدون هر گونه بوی غیر طبیعی باشد.

¡        مرغ منجمد باید عاری از آثار سوختگی ناشی از انجماد و یا قارچ زدگی (لکه های رنگی ناشی از رشد قارچ) باشد.

یادآوری: سوختگی ناشی از انجماد به لکه هایی با رنگ سفید گچی تا خاکستری اطلاق می شود که در اثر تبخیر شدید آب فرآورده ناشی از سرمازایی بیش از اندازه معین در سطح پوست و یا گوشت مرغ نمایان می شود.

¡        مرغ منجمد باید در کیسه های پلاستیکی سالم ، بدون عیب و پارگی و دارای نشانه گذاری مربوطه (از جمله تاریخ تولید ، تاریخ انقضاء ، شرایط نگهداری و…) به صورت خوانا و به زبان فارسی عرضه شود.

¡        داخل بسته بندی مرغ منجمد باید فاقد مواد خارجی ، خونابه یا آب منجمد شده باشد.

¡        به صورت کاملاً  منجمد به دست مصرف کننده برسد.

ب – ویژگی های گوشت قرمز منجمد

¡        گوشت منجمد باید کاملاً تمیز ، عاری از علائم بیماری ، آثار خونمردگی و ضربه باشد.

¡        رنگ گوشت (عضلات) باید طبیعی بوده و پس از رفع انجماد سختی و قوام طبیعی خود را حفظ کرده و سطح آن لیز و لزج نباشد (تغییر رنگ قرمز به سبز ، قهوه ای و خاکستری ویا ایجاد یک لایه لزج و چسبناک از علائم فساد گوشت است).

¡        گوشت منجمد باید عاری از بوهای غیر طبیعی مانند بوی ترشیدگی ،تعفن و یا گندیدگی باشد (استشمام بوی غیر طبیعی در محل اتصال گوشت به استخوان از علائم فساد عمقی گوشت است).

¡        چربی گوشت باید سفت ، به رنگ سفید و یا مایل به سفید و بدن هر گونه بوی غیر طبیعی باشد.

¡        گوشت منجمد باید فاقد آثار سوختگی ناشی از انجماد و یا قارچ زدگی (لکه های رنگی ناشی از رشد قارچ) باشد.

¡        گوشت منجمد باید در کیسه های پلاستیکی سالم ، بدون عیب و پارگی و دارای نشانه گذاری مربوطه (از جمله تاریخ تولید ، تاریخ انقضاء ، شرایط نگهداری ) به صورت خوانا و به زبان فارسی عرضه شود.

¡        داخل بسته بندی گوشت منجمد باید فاقد مواد خارجی ، خونابه یا آب منجمد شده باشد.

¡        به صورت کاملاً  منجمد به دست مصرف کننده برسد.

ضوابط عرضه گوشت قرمز/مرغ منجمد

¡        گوشت قرمز/مرغ منجمد صرفاً به صورت بسته بندی عرضه شود.

¡        از منابع مجاز تامین و دارای گواهی بهداشتی مربوط باشد.

¡        توسط خودروهای سردخانه دار مجاز (دارای پروانه اشتغال به حمل فرآورده های دامی منجمد از اداره کل دامپزشکی استان) ، مجهز به سیستم ثبت دما (ترموگراف) و تحت شرایط برودتی 18 درجه سانتی گراد زیر صفر حمل و تحویل مرکز عرضه گردد.

¡        داخل فریزرهای ویترینی با برودت 18 درجه سانتی گراد زیر صفرنگهداری و تا زمان عرضه از هر گونه نوسان برودتی بیش از 3 درجه سانتیگراد (15 درجه سانتیگراد زیر صفر) خودداری شود.

¡        باید در بسته بندی سالم ، بدون عیب و پارگی و دارای نشانه گذاری مربوطه (از جمله تاریخ تولید ، تاریخ انقضاء ، شرایط نگهداری ) به صورت خوانا و به زبان فارسی عرضه شود.

ماشین سازی سپهرحمید  www.sepehrhamid.com

مقاله جامع بسته بندی مواد غذایی

توسط محمد مکابر
– دی ۹, ۱۳۹۱نوشته شده در : آموزش, بسته بندی, مقالات فارسی
بسته بندی

• ضرورت نیاز به بسته بندی
محصولاتی که ساخته دست بشر بوده و با استفاده از منابع طبیعی تولید می شوند نیازمند بسته بندی اند. این نیاز را می توان از جنبه های گوناگون مورد بحث و بررسی قرار داد. هویت بخشی، امنیت، ایمنی و سلامت و در نهایت حمل و نقل، همگی نیاز مبرمی به بسته بندی برای تحقق دارند.
حضور بسته بندی در دنیای مدرن، محصور به زمان و مکان خاصی نیست و به معنای واقعی کلمه، همه جا حاضر است.
آیا می توانید چیزی را مثال بزنید که در بسته بندی عرضه نشود؟
شاید بتوان چند نمونه ذکر کرد ولی این محصولات تعدادشان بسیار کم است. هم اکنون حتی محصولات زراعی و باغی نیز حداقل دارای یک لیبل می باشند و لیبل نیز خود شکلی از بسته بندی است.

 

بسته بندی ابتدایی ترین نیاز هر محصول پیش از عرضه به بازار می باشد چرا که تولید کنندگان برای شناساندن خود و محصولاتشان و البته محافظت از محصول در حین حمل و نقل و نگهداری پیش از فروش به آن نیاز مبرمی دارند.
بسته بندی می ‌تواند ضمن معرفی نام، خواص، مشخصات فنی و شیمیایی، تاریخ مصرف، قیمت، طریقه مصرف و نگهداری صحیح، محافظت آن کالا را تا زمان مصرف به عهده گیرد و در عین حال یک بسته‌ بندی مطلوب قادر است موجب افزایش زمان حفظ و نگهداری کالای فاسد شدنی باشد.

هدف از بسته بندی

حفاظت فیزیکی، انبار کردن، بازاریابی و فروش و حفاظت از کیفیت محصول می باشد.
هدف از بسته بندی کردن مواد غذایی این است که هم زمان نگهداری آنها افزایش یابد و هم بطور کلی از خطر عوامل فساد درونی و بیرونی حفظ شود. همچنین حمل و نقل مواد غذائی بهتر و آسانتر انجام گردد.
نقش بسته بندی

بسته‌ بندی کالا در تمامی جهان دو نقش بسیار مهم را ایفا می‌کند.
۱- مظروف ساختن کالا ( نگهداری کالا)

۲- معرفی بهتر کالا و تشویق مخاطب به خرید آن( عرضه و بازار رقابت)

در واقع می‌توان گفت بسته ‌بندی به عنوان یک فروشنده خاموش قلمداد می‌شود، زیرا کالا ها مستقیماً خود را به خریدار نمایش نمی ‌دهند و این پوشش آنها است که با اشکال مختلف و جملاتی کوتاه، معرف جنس داخل آنها می باشد واطلاعات لازم را به مخاطب (خریدار) ارائه می‌دهد
بسته بندی به عنوان اولین وسیله ارتباط بصری با مخاطب محسوب می‌شود.
به تعبیری بسته بندی، چراغ قرمزی است در برابر توقف عابران جلوی ویترین خرده فروشی ها و به حق آن را به عنوان فروشنده خاموش می شناسند. بسته بندی، چهره کالاست چون مشتری از طریق بسته بندی محصول را شناسایی می کند. بسته بندی پیام تولید کننده را به خریدار می رساند  و بین آنها ارتباط برقرار و اطلاع رسانی می کند.
بسته بندی عاملی است که نخستین اثر و نقش را به وجود می آورد و باید مراقب باشد که در این اولین برخورد ، تا آنجا که توان دارد ، خریدار را جذب کند . به همین منظور باید به عواملی که مربوط به ارتباطات است بها داد
بسته ‌بندی نا مناسب، بر روحیه جامعه مصرف کننده تأثیر نا مطلوبی برجای می‌ گذارد. به طوری که استنباط مصرف کننده از محصول، با بسته ‌بندی نا مناسب مانند تأثیر رفتار فروشنده بی‌ حوصله (مثلاً درآخر وقت کار روزانه) است، که اغلب از نظر روانی موجب رنجش خاطر مشتری می گردد.
بسته‌ بندی مناسب از طریق ارتباط بصری اطلاعات کاملی را در مورد محصول و تولید کننده به مخاطب یا مصرف کننده منتقل می ‌کند و در تشویق او به خرید موثر است.بهمین منظور شرکت ها سعی دارند با بسته بندی های جالب مشتری بیشتری را جلب نمایند.
تعریف بسته بندی

موسسه بین المللی بسته بندی، آن را به عنوان پوشش محصول تلقی می کند. این حصار قادر است تا مطلوبیت های ذیل را ایجاد کند
ظرف باشد، از کالا محافظت و نگهداری نماید، با خریدار ارتباط برقرار کند و اطلاعات را به او منتقل نماید، کالا را نمایش دهد و سودمندی آن را نشان دهد.
در استاندارد بریتانیا واژه ی بسته بندی به عنوان هنر یا عملیات مورد استفاده در آماده سازی کالا برای حمل، نگهداری و یا تحویل به مشتری تعریف شده است .
در تعریفی ساده تر: بسته بندی به ظرفی است که مظروفی را در خود جای می دهد
بسته‌ بندی یک عملیات تجاری پیچیده، پویا، علمی، هنری و بحث آفرین است که کارکرد های محافظت، نگهداری، حمل و نقل، اطلاع رسانی و فروش را شامل می‌شود.

بسته‌ بندی به معنای تهیه «ظرف محافظ یا سیستمی که سلامت کالای «مظروف» را در فاصله تولید تا مصرف حفظ کند و آن را از ضربات، صدمات، فساد ، لرزش، فشار و ارتعاش، مصون نگه دارد». از سوی دیگر بسته‌بندی به مثابه یک فرهنگ بومی، یا ملی و اقلیمی سیستمی است که از سویی موجبات ایجاد ارتباط بین تولید کننده و توزیع کننده را فراهم می ‌آورد و از سوی دیگر بین آن دو و مصرف کننده ارتباط منظم و قابل اطمینانی برقرار می ‌کند.

بهترین تعریف برای واژه ی بسته بندی توسط پین در ۱۹۶۲داده شده است که امروزه نیز این تعریف به عنوان کامل ترین تعریف برای بسته بندی کاربرد دارد:
۱- یک سیستم که زمان تهیه ی کالا را جهت انتقال، توزیع، ذخیره، خرده فروشی و مصرف کاهش می دهد.
۲- یک مفهوم تضمین کننده برای تحویل مطمئن کالا به آخرین مصرف کننده در شرایط مطلوب و با حداقل هزینه است.
۳ – بسته بندی یک عمل فنی اقتصادی است که هزینه ی تحویل کالا را به حداقل می رساند، در حالی که فروش و در نتیجه سود حاصل از آن را به بالاترین حد افزایش می دهد .

نتیجه گیری از تعاریف بسته بندی

به بسته ‌بندی باید با دو دید کاملاً متفاوت ولی همسو، نگریست،
۱- معطوف به شرح وظیفه یک ظرف در قبال مظروفش

۲- دیدی که بیشتر جنبه فرهنگی دارد و به نحوی با روحیه، خصلتها، آداب و رسوم، موقعیت اقلیمی و منطقه‌ای کالا و به طور کلی فرهنگ سازنده و کشور تولید کننده آن مربوط می‌شود.

این یعنی که بسته ‌بندی، نظامی است مرکب که هم وظیفه حفاظتی دارد و هم نقش فرهنگ ارتباطی را بازی می ‌کند و واجد جنبه اطلاع رسانی است و می‌ تواند به عنوان یک رسانه، نقش آفرینی نماید

تاریخچه بسته بندی

تاریخچه نگهداری (بسته بندی یک روش نگهداری است )مواد غذایی به ۵۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح میرسد چنانچه در سواحل خلیج فارس از روش نمک زدن و خشک کردن استفاده می کردند.
در ابتدای تمدن بشری نیازی به بسته بندی مواد غذایی نبوده، بلکه مردم برای بدست آوردن غذا از محلی به محل دیگر می رفتند
اما زمانی که پناهگاههای دایمی برای خود پیدا کردند. در چنین شرایطی غذا را از محل های مختلف جمع آوری می کردند و به محل سکونت خود می بردند. این نیاز باعث شد که اولین انواع بسته بندی نظیر کدوهای خشک شده، صدف ها، برگها، پوست حیوانات و دیگر مواد طبیعی مورد استفاده قرار بگیرند.

برای انتقال آب، شیر، ماست، روغن یا دوغ از پوست حیوانات  استفاده می شد. از شاخ حیوانات برای حمل و نقل و ذخیره غذاو محصولات کشاورزی استفاده کردند (هنوز در مناطق استوایی از بامبو برای ذخیره سازی مواد غذایی استفاده می شود).

در سال ۱۰۳۵ بعد از میلاد گفته شده که فردی بنام انصاری خراسانی سفری به مصر داشته و در آنجا مشاهده نموده که فروشندگان سبزیجات ، چاشنی ها را در کاغذی می پیچند و بفروش می رسانند می گویند این قدیمی ترین سند در بسته بندی مواد غذایی است.

در دوره  پیش از  صنعتی شدن جوامع نیز،  بسته بندی مواد و محصولات برای مدت های طولانی مورد استفاده قرار داده می شده است و از این روش برای نگهداری مواد و محصولات غذایی در  خانه  یا  حمل و نقل آنها از مزرعه یا محل تولید به  مغازه ها یا بازار های محلی استفاده می شده است . نمونه ای از این موارد بسته بندی غلات و آرد در کیسه یا ظرف های و جعبه های چوبی  و یا بسته بندی مواد روغنی در شیشه ها بوده است.منشا بسته بندی و کنسرو های مدرن روش های اولیه بسته بندی شامل استفاده از کاغذ موم ، چرم ، پوست و یاچوب پنبه بوده اند.

تاریخچه بسته بندی – ظهور انقلاب صنعتی

ظهور انقلاب صنعتی به راستی تحول اساسی در نظام تولید کالایی ایجاد کرد. انقلاب صنعتی، جهان را با فوران کالاهای گوناگون صنعتی روبرو کرد. تنوع کالاها و رقابت فشرده میان تولید کنندگان و بازرگانان به تدریج هنر را نیز علاوه بر علوم دیگر وارد مجموعه سیستم بسته بندی کرد. با پیشرفت بیشتر، علوم دیگری نظیر روانشناسی فردی، اجتماعی به این مجموعه اضافه شد. توسعه بسته بندی سبب مستقل شدن این صنعت از مجموعه صنایع دیگر شد و رقابت و نیاز سبب گردید که صنایع بسته بندی سهمی قابل توجه از بودجه های شرکتهای تولیدی را به خود اختصاص دهد. امروزه صنایع بسته بندی تبدیل به یک تکنولوژی قدرتمند شده است.

مواد مورد استفاده برای بسته بندی

امروزه در بسته بندی موادغذایی از مواد مختلف استفاده می شود.

چوب: مانند جعبه ها
فلز : فلزات سخت مانند قوطی و بشکه – فلزات انعطاف پذیر از قبیل آلومینیوم و قلع
شیشه : مانند شیشه های دهانه گشاد و بطری،
کاغذی :پاکت های انعطاف پذیر،، کارتن های سخت کاغذی
پلاستیک : نیمه سخت و سخت به شکل ظرف ها و بطری ها و فیلم ها
منسوجات : مانند پارچه ها و گونی ها
چندلایه ها که از ترکیب کاغذ، پلاستیک و فویل ساخته می شوند.
این بسته ها در بسیاری موارد باید در مقابل فرآیندهایی از قبیل استرلیزاسیون، انجماد و ذوب کردن مواد غذایی منجمد و حتی طباخی نهایی مقاوم باشند.
تاریخچه بسته بندی چوبی

از دیر باز از تنه درختان استفاده میشد ولی بصورت شکل کنونی از زمان فرعون که مرده ها را در تابوت چوبی قرار داده و برای هدیه دادن از جعبه چوبی استفاده می کردن آغاز گردید.

بشکه های چوبی بنا به روایتی۷۹  سال قبل از میلاد مسیح تولید شدند.

تاریخچه بسته بندی فلزی

نیاز به بسته بندی بهتر و مقاوم تر منجر به پیدایش و توسعه ظروف فلزی گردید. تاریخ ساخت ظروف فلزی به ۲۳ سال قبل از میلاد مسیح نسبت داده می شود. فلز قلع در حدود سال ۱۲۴۰میلادی در شهر بوهیما توسط یک کارگر انگلیسی کشف گردید. تاریخ کشف و ساخت آهن سفید به سالهای بین۱۵۷۵ میلادی یعنی از زمانی که قلع به آلمان صادر گردید،برمی گردد.

در سال ۱۶۶۵ میلادی در انگلیس کوشش شد تا آهن سفید ساخته شود، تا اینکه بالاخره در سالهای بین ۱۷۲۰ و ۱۷۳۰ میلادی توانستند توفیق در این امر حاصل نمایند.

هنبوردی در انگلستان برای اولین بار توانست آهن سفید را به طور تجارتی با موفقیت تهیه نماید، او شمش های گداخته را بوسیله غلطک بصورت صفحات نازکتری در آورد. در اوایل قرن هجدهم در حدود سال ۱۷۱۴ ساخت آهن سفید در فرانسه شروع گردید.

در سال ۱۸۰۴ میلادی نیکلا اپرت( Father of Canning) بطور تجربی برای نگهداری مواد غذایی به روشهای خشک کردن، دودی کردن و بسته بندی مواد غذایی در قوطی فلزی دست یافت؛ سپس از این روش در صنعت کمپوت و کنسرو سازی استفاده گردید که بنام اپرتیزاسیون معروف شد. در سال ۱۸۱۰ میلادی پیتر ساخت قوطی فلزی از جنس فولاد با پوشش یک لایه قلع(tin can ) را توصیه کرد.

درسال ۱۸۲۳ قوطی حلبی با سوراخی در بالای آن که canister  نامیده میشد به بازار آمد. caning  یا کنسرواسیون غذا با استفاده از گرما در قوطی حلبی یا شیشه از کلمه can گرفته شده است.

برای مدت طولانی قوطی های کنسرو با دست ساخته می شد. از اوایل قرن بیستم، قوطی های فلزی که شکلی بهداشتی داشت رواج یافت و این امکان به وجود آمد که بتوان از تجهیزات سریع تری برای ساخت، پر کردن و بستن درب قوطی های فلزی استفاده نمود.

تولید قوطی کنسرو از ورق قلع‌اندود در ایران برای نخستین بار در سال ۱۳۰۹ شمسی توسط شخصی به نام درخشان صورت گرفت. او که از مهاجران ساکن شوروی بود پس از انقلاب اکتبر به ایران بازگشت و چون تحصیل‌کرده مدرسه آشپزی مسکو بود با استفاده از تجارب خود، اولین کارگاه ابتدایی قوطی‌سازی در ایران را راه انداخت. او با استفاده از پیت‌های خالی بنزین شرکت نفت و مسطح کردن آن‌ها با دست، ورق به‌دست آمده را از داخل قلع مذاب عبور داده و از آن‌ها قوطی می‌‌ساخت..

برای جلوگیری از ضایعات و افزایش زمان ماندگاری محصولات کشاورزی در سال ۱۳۱۲-۱۳۱۱ از قوطی فلزی برای نگهداری نخود سبز وغیره بهره گرفتند.

در سال ۱۳۳۰ اولین قوطی فلزی جهت بسته بندی روغن نباتی جامد بوسیله دستگاه مدرن ساخته شد.در سال ۱۳۳۶ شمسی ورق لاک اندود و قوطی آماده از خارج وارد ایران شد و در سال ۱۳۴۴ لاک‌زنی اتوماتیک امروزی در ایران برای نخستین بار نصب و مورد بهره‌برداری قرار گرفت.

امروزه ظروف فلزی به عنوان بخشی از بسته بندی مواد خوراکی در اشکال مختلف با زندگی روزمره مردم عجین بوده و تمام افراد جامعه در اکثر مصارف روزانه خود با یک یا چند شکل مختلف آن روبرو می باشند.

بسته بندی فلزی اشکال مختلف دارد مانند قوطی کنسرو٬ قوطی نوشابه٬ قوطی آئروسل٬ تیوپ آلومینیومی٬ اسپری ها٬ قوطی های رنگ٬ محصولات پزشکی٬ بسته بندی مواد شیمیایی٬ قوطی های روغنهای غذایی و صنعتی٬ بشکه ها٬ گالن ها و… که ورقهای فولادی و ورقهای آلومینیومی عمده ترین مواد اولیه این صنعت می باشد.

تاریخچه بسته بندی فلزی- پیدایش آلومینیوم

در سال ۱۹۵۸ قوطی آلومینیومی برای اولین بار تولید شد. تولید این قوطی بعلت داشتن مزایایی شامل فراوانی این فلز بعنوان منبع طبیعی ،حمل و نقل آسان و مقاومت نسبتا بالا در مقابل تغیرات شیمیایی، بسرعت توسعه یافت.

وزن مخصوص آلومینیوم ۷/۲ گرم بر سانتیمتر مکعب می باشد که اگر به صورت ذوب شده باشد، می توان به صورت فویل و نوار باریک شکل بگیرد. ضخامت آلومینیوم به صورت فویل ۲۰-۷ میکرومتر و به صورت نوار ۲۱-۳۵۰ میکرومتر است اما اغلب در بسته بندی نمودن مواد غذایی از فویل آلومینیومی به ضخامت ۱۲-۷ میکرومتر استفاده می شود.

درسال۱۹۹۸ در جهان، ۴۰ درصد کل مواد غذایی توسط آلومینیوم بسته بندی می شده است. تقریبا ۱۵ میلیارد قوطی آلومینیومی مخصوص نوشابه در همین سال تولید شده است. ضمناً بطور متوسط ۴۰ درصد از کل بسته بندی نوشابه های مصرفی را قوطی های آلومینیومی تشکیل می دهند.

تاریخچه بسته بندی کاغذی و مقوایی

تاریخچه و سیر تکاملی بسته بندی با مقوا و کاغذ به تاریخچه ساخت کاغذ برمی گردد، اگرچه چوب و محصولات فرعی دیگر آن از دیر باز در خدمت بشر بوده، ولی بسته بندی به صورت مقوایی و کاغذی پس از پیدایش کاغذ به وجود آمد و روند تکمیلی خود را تاکنون به سرعت طی نموده است.

اولین بار در سه هزار سال قبل از میلاد مسیح، مصریان قدیم که در آن زمان یکی از مراکز مهم بشری محسوب می شدند، برای نوشتن از پاپیروس (Papyrus) استفاده می کردند. نخستین کارخانه کاغذ سازی در قرن ششم توسط چینی ها در سمرقند ایجاد شد سپس این هنر به اعراب آموخته شد و اعراب نیز با آموزش این هنرکارخانه ای در بغداد تأسیس کردند

نخستین کارخانه کاغذ اروپا در اسپانیا به وجود آمد. اسپانیایی ها برای تولید خمیر از آسیاب های آبی استفاده نمودند .بعد ها این هنر وارد کشورهایی دیگر نظیر فرانسه و هلند شد.

در ایران بعد از کارخانه سمرقند که توسط چینی ها اداره می شد، اولین کارخانه کاغذ سازی در سال ۱۳۲۸ در کهریزگ احداث شد که کاغذ های باطله را برای تولید کاغذ و مقوا استفاده می کرد، بعد از آن تعدادی واحد تولیدی دیگر در سایر نقاط ایران به وجود آمد.

اولین کارخانه مدرن ایران در سال ۱۳۴۹ در «هفت تپه خوزستان» برای تولید کاغذ های تحریر با استفاده از تفاله نیشکر (baggasse) احداث شد. متعاقب آن کارخانه چوب و کاغذ ایران (چوکا) با استفاده از خمیر های وارداتی و خمیر های داخلی، کاغذ های بسته بندی را تولید نمود

تاریخچه بسته بندی شیشه ای

یکی از قدیمیترین ظروف بسته بندی مخصوصا” در مورد مواد غذایی ظروف شیشه ای می باشد اعتقاد بر این است که شیشه گری نوعی از صنعت کوزه گری بوده و قدمت آن به ۷۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح بر می گردد پیش از اواخر قرن نوزدهم، آب معدنی، سس، ترشی، مربا، و محصولات دیگر برای فروش در ظرف های شیشه ای بسته بندی می شدند. بطری هنوز با روشی به نسبت عقب مانده تولید می شد. بطری هایی که به روش باد کردن در قالب، در این دوره تولید می شدند شکل متناسبی نداشته واز اشکال عجیب و غریبی برخوردار بودند . اما در طول قرون گذشته، تولید بطری به تدریج رو به اصلاح گذاشت. با ساخت و تولید انبوه بطری و تنوع در ابعاد و حجم آن بشر کنونی توانسته است در بسته بندی ها ظروف شیشه ای را یک امر مهم به حساب آورد و تا حدودی نقش آن را آشکار سازد.

امروزه بیش از صدها نوع از اجناس و مواد در بسته های شیشه ای بسته بندی می شوند و با کیفیت برتر به بازار فروش عرضه می شوند. البته باید متذکر شد که علم شیشه و شیه گری در ایران نیز از زمان های قبل بوده و هم اکنون نیز رو به رشد است.

استفاده از شیشه برای امور بسته بندی بعد از جنگ جهانی دوم همواره سیر صعودی داشته است. چرا که شیوه های تولید سریع و پیوسته تولید بطری ها و پرکردن آنها به تولیدکنندگان این امکان را داده که از پس تقاضاها برآیند و قیمت آنها را پایین نگه دارند. در حال حاضر ۸۵ درصد از کارخانه های نوشابه سازی از بطری شیشه ای و ۱۵ درصد از کنسروهای تولید شده در جار شیشه ای بسته بندی می شوند. جار شیشه ای مانند قوطی فلزی کاملا غیر قابل نفوذ به اکسیژن، رطوبت و غیره است، شایان ذکر است که خوردگی در جار شیشه ای به ندرت ایجاد می شود.

از اوایل قرن نوزدهم تا دهه ۱۹۶۰ بطری های شیشه ای بازار محصولات مایع را در اختیار گرفتند. یک ماشین مدرن به عنوان نمونه روزانه ۲۰ هزار بطری در روز تولید می کند. زمانی که سایر بسته بندی ها نظیر فلزات و پلاستیک در دهه ۱۹۷۰ عمومیت پیدا کردند با توجه به وزن، شکنندگی و قیمت شیشه در مقایسه با محصولات فلزی و پلاستیکی ، بازار بسته بندی شیشه ای کم رونق گردید. بسته بندی شیشه ای عمدتا در مورد نوشیدنی ها، آب میوه ها ،ادویه و غذای کودک استفاده می شود

تاریخچه بسته بندی منسوج

برای بسته بندی مواد غذایی (مثلا میوه و سبزیجات) منسوجات توری همان چیزی است که هم ویژگی دیده شدن و هم دوام را برآورده می کند. در نگهداری و جابجایی گوشتهای یخ زده ازتوریهای کشدار استفاده می کنند.

تاریخچه بسته بندی پلاستیکی

توسعه صنعت پلاستیک به سال ۱۸۴۳ برمی گردد، وقتی دکتر Montgomeri جراح آفریقایی گزارش داد که می توان با استفاده از ماده اولیه کائوچو دسته خوبی برای چاقو ساخت. بعد از آن جوهردان و توپ بیلیارد نیز تهیه گردید.

در رابطه با صنعت بسته بندی با اختراع پلی اتیلن پیشرفت غیر منتظره ای در انگستان رخ داد. در دسامبر ۱۹۳۵ شیمی دان های انگلستان به ماده جدیدی به نام اتیلن دست یافتند که خواص عایق حرارتی خوبی داشت.

بعد از جنگ جهانی دوم ، استفاده از مواد پلاستیکی بطور معمول در صنایع بسته بندی رواج پیدا کرد و امروزه کاربرد آنها در این امر از نظر میزان مصرف در درجه ی اول اهمیت قرار دارد .

با ظهور پلاستیک به عنوان یک پوشش بسته بندی با ارزش (اواخر دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰) این ماده جانشین کاغذ شد. اخیراً مدافعان محیط زیست تبلیغات گسترده ای را آغاز کرده اند که پلاستیک از نظر زیست محیطی محصول نامناسبی است.

نایلون در فرآورده های گوشتی انواع سوسیس، کالباس کاربرد وسیعی دارد همین طور پلی آمید همراه با پلی اتیلن در بسته بندی های تحت خلاء گوشت تازه و پنیر استفاده وسیعی دارد.

استفاده از مواد جدید در بسته بندی

ریحان

استفاده از خاصیت میکرب کش سبزیجات برای تولید بسته بندی‌ها و پوشش‌های مواد غذایی از دیر باز در کشور هایى مثل ژاپن رواج داشته است . استفاده از ریحان جدید ترین آنهاست.

دانشمندان اسپانیایی موفق شده اند با استفاده از سبزی ریحان، نوعی ورقه نازک پلاستیکی برای بسته بندی گوشت ، پنیر و دیگرمواد غذایی تولید کنند. مواد ضد باکتریایی ریحان برای مقابله با آلودگی مواد غذایی مفید بوده و تاریخ مصرف مواد غذایی را طولانی تر میکند.

محققان اسپانیایی با یک اقدام ابتکاری، پلیمرهای تازه ای تولید کرده اند که مولکول‌های آنها از ترکیب مولکول‌های سبزی ریحان و مولکول‌های مواد شیمیایی پلاستیکی درست شده است.زمانی که از این ورقه‌ها برای بسته‌بندی مواد غذایی استفاده می‌شود، ذرات آب درون ماده غذایی ، مولکول‌های ضد باکتری ریحان را به خود جذب می‌کند و موجب می شود ماده غذایی از وجود باکتریها عاری شود.

کاربرد فناوری نانو در صنایع غذایی

فناوری نانو، توانایی اثر گذاری در بسیاری از زمینه های صنایع غذایی را دارد. این علم و فناوری جدید می تواند نقاط ضعف صنعت بسته بندی را بر طرف کند. به عنوان مثال فیلم هایی با ساختارهای نانویی و نیز با افزودن برخی مواد در ساخت آنها، به تولید بسته بندی هایی ختم می شود که می تواند از تهاجم عوامل بیماری زا و میکروب ها ودیگر میکروارگانیزم هایی که بهداشت و سلامت غذا را به خطر می اندازد، جلوگیری کنند.

همچنین نانو حسگرهای به کار رفته در بسته بندی مواد غذایی، می تواند برای نمایش کیفیت مواد غذایی بسته بندی شده و اعلام وضعیت سلامت آن به کار رود. به طور خلاصه حوزه های مختلف کاربردی فناوری نانو در غذا و صنایع غذایی را می توان به شش دسته نگهداری غذا، بهبود طعم و رنگ، سلامت غذا، بسته بندی، تولید غذا و فرآیندهای غذایی تقسیم کرد.

امروزه بسته بندی و پالایش مواد غذایی یکی از عمده ترین زمینه هایی است که به صورت ((هوشمند )) در امده اند واین بدان معنا است که این بسته ها به شرایط محیطی واکنش نشان می دهند ، یا در صورت خراب و سوراخ شدن خود را تعمیر و ترمیم می کنند و یا حتی مصرف کننده را نسبت به وجود الودگی و یا حضور عوامل بیماریزا در بسته ، اگاه می سازند .در حال حاضر پژوهشگران هلندی در زمینه بسته بندی های هوشمند یک گام به جلو برداشته اند . انها بسته بندی هایی را طراحی کرده اند که به محض شروع فساد در ماده غذایی داخل بسته ، از خود ماده نگهدارنده ازاد می کند.

بازاریابی وطراحی بسته بندی

مقدمه

به طور کلى در بسته بندى محصولات دو جنبه عمده زیر مورد توجه قرار مى گیرد:

l     کاربردى بودن

l     جذابیت

جنبه کاربردى بسته بندى، ناظر بر ویژگى هایى مثل حفاظت از محصول، سهولت استفاده از محصول و سهولت جابه جایى محصول است. جذابیت بسته بندى بر زیبایى شکل و رنگ و نوشتار آن جهت عرضه و بازاریابی دلالت مى کند.

بسته بندی نقش بسیار مهمی در استرات‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍ژی بازاریابی شرکتها  در دنیای کسب و کار امروز دارد. یک بسته بندی جذاب شانس انتخاب محصول توسط مشتریان را افزایش می دهد. از طرف دیگر بسته بندی به  حفاظت  بهتر  محصول کمک نموده و از این رو سبب کاهش در هزینه های جانبی شرکتها می گردد. در بعضی کسب و کارها آنقدربسته بندی حائز اهمیت بوده که حتی هزینه بسته بندی بعضی محصولات بدلیل اهمیت آن از هزینه خود محصول بیشتر می باشد.

طبق آمارها بیش از ۷۰ درصد تصمیم گیری خریداران برای خرید یک کالا بر اساس برقراری ارتباط مناسب با طرح و نمای بسته بندی کالا شکل میگیرد. دهها کالای مشابه در یک فروشگاه وجود دارد که در حال رقابت با یکدیگر برای جلب نظر خریداران هستند . زمانیکه خریداران قبل از خرید در رابطه با محصولی که می خواهند بخرند فکر نکرده باشند. می توانند در موقع خرید به آنچه که می خواهند دست یابند که در این رابطه بسته بندی نقش مهمی در انتخاب کالا خواهد داشت.

بر اساس نتایج آماری یک کالا کمتر از ۳ ثانیه برای جلب نظر خریدار در بین کالاهای مشابه و رقبایش فرصت دارد و این موضوع لزوما ربطی به سادگی یا پر زرق و برق بودن یک طرح و بسته بندی ندارد بلکه یک طرح باید به وضوح بیانگر مزیتها و اعتبار کالا و ایجاد کننده حس اطمینان در خریدار و پاسخگوی نیاز او باشد.

ویژگی های بسته بندی مطلوب

بسته بندی به عنوان یکی از ابزارهای مهم بازاریابی شناخته می شود و شرکت ها و دولت ها برای افزایش توان رقابتی  خود در بازارهای داخلی و خارجی از آن سود می برند. امروزه از بسته بندی فقط برای محافظت از کالا استفاده نمی شود، بلکه برای آن نقش ها و مسوولیت های زیادی قائلند از جمله این که :

l     به خریدار اطلاعات دهد.

l     باید مشتری را جلب کند.

l     جذابیت داشته باشد.

l     شخصیت و شأن مشتری را حفظ کند و به مصرف کننده احترام بگذارد.

l      فرهنگ و ارزش ها را در کشور هدف در نظر داشته باشد و از فرهنگی استفاده کند که برای مردم لذت بخش است.

l     نوع و جنس مواد اولیه از نظر بهداشتی و ایمنی مناسب انتخاب شود و سلامتی در مورد مصرف را تضمین کند.

l     نباید هزینه بسته بندی آنقدر زیاد باشد که بهای فروش کالا را نسبت به کالاهای مشابه غیر قابل رقابت کند،

l     باید طوری طراحی شود که دسترسی به کالا راحت و به راحتی قابل حمل باشد،

l     به خود کالا لطمه نزند و مطابق با استانداردها، مقررات بازار و کشور مورد نظر باشد.

l     مواد مصرفی، قابل بازیافت باشد.

بسته بندی موفق

نقش بسته بندی در موفقیت فروش بر هیچ کس پوشیده نیست و بسته بندی خوب میتواند موجب افزایش تحرک مدیران شده و سود زیادی را نصیب واحد تولیدی نماید در تعریف بسته بندی دیدیم که نقش بسته بندی رساندن پیام کالای بسته بندی شده به مصرف کننده است در عین حال بسته بندی موجب افزایش طول عمر محتوی خود شده وجاذبه های تبلیغاتی در رابطه با مصرف کننده و به ویژه در مقابل کالاهای رقیب به وجود می آورد

به طور کلی زمانی بسته بندی را میتوان موفق دانست که جاذبه های ذیل را دارا باشد:

l     ۱-جاذبه کلام

l     ۲- جاذبه طراحی

l     ۳- جاذبه حفظ ونگهداری محتوی

l     ۴- جاذبه کمیت و کیفیت مناسب

l     ۵- جاذبه تبلیغات

l     ۶- جاذبه قیمت

جاذبه کلام

استفاده از نام مناسب می تواند یک هویت درازمدت را به وجود آورد.دکتر توماس دوپونت در ۱۹۸۴ با تحقیقات خود نشان داده که هر چه نام ساده تر و محکم تر باشد نفوذ آن به درون ذهن بیشتر بوده مدت بیشتری در ذهن مصرف کننده باقی می ماند.

انتخاب نام مناسب و مطلوب برای یک کالا به ویژه برای کالاهای مصرفی یکی از مسئولیت های خطیر مدیران را تشکیل می دهد زیرا مردم ترجیح می دهند کالاهایی را که نام آشنا دارند خریداری کنند.

اگر در یک واحد تولیدی چند نوع کالا تولید می شود بهتر است کلیه این کالاها طی یک نام به بازار عرضه شوند و بر روی همین یک نام فعالیت تبلیغاتی انجام شود .

در انتخاب نام توصیه می شود موارد ذیل رعایت شود:

۱ – نام باید تلفظ آن راحت بوده و آهنگ خوب و دلنشینی داشته باشد.

هر گاه نام ،طنین خوش آهنگی داشته و اصولا گوش نواز باشد سریعتر به خاطر سپرده می شود استفاده از حروفی نظیر ق، غ، خ، گ، در نام موجب سختی تلفظ و استفاده از حروف ساده ای نظیر ل، ی، ن، و نظایر آن موجب خوش آهنگ نمودن نام کالا می گردند

تعداد سیلابها نیز در گوش نوازی نام کالا موثرند و توصیه میشود تعداد سیلابها کم (ترجیحا دو سیلابی) انتخاب شوند تا نام کالا بهتر و زیباتر بوده و در ذهن زودتر نفوذ کرده و بیشتر باقی بماند.

۲ – باید بتوان برای نام طرح گرافیکی مناسبی تهیه کرد.

هر قدر نام یک کالا از نظر فرم و طرح گرافیکی زیباتر و جذاب تر باشد درافزایش جذابیت کالا موثر بوده وچشم نوازی کالا را بیشتر می کند برای کالاهای صادراتی باید بتوان یک طرح گرافیکی لاتین مناسب تهیه نمود یک اصل مهم در نام کالا این است که در عین داشتن شرایط لازم خوانا باشد و طرح های گرافیکی نباید موجب مشکل خواندن نام شوند.

۳ – نام کالا باید خواص و مزایای کالا را تداعی نماید.

اگر نام کالابتواند معرف خواص و مزایای کالا باشد جنبه تبلیغی خوبی را برای کالا به وجود می آورد مثلا انتخاب نام کام یا شیرین عسل برای شکلات و بیسکویت، نام های مناسبی است زیرا زمانی که مصرف کننده نیازی را احساس می کند بلافاصله در ذهنش نام کالا که تداعی آن نیاز را دارد نقش خواهد بست.

البته باید توجه داشت که مفاهیم کلمات در میان مردم نواحی و طبقات مختلف یکسان نمی باشد بنابراین باید قبل از انتخاب نام ،فرهنگ مردم و طبقه مصرف کننده کالا مورد توجه و شناسایی قرار گیرد.

۴ – برای نام بتوان شعار تبلیغاتی مناسبی تهیه کرد.

شعار تبلیغاتی می تواند موجب معروف شدن کالا شود و فعالیت های تبلیغاتی بر روی کالا بهتر و جذاب تر انجام شود .

l     یک و یک محصول درجه یک

l      از مزرعه تا سفره شعار شرکت صنایع شیر تهران

l     با لذت برانید شعار BMW

l     فقط انجامش بده (JUST DO IT) از NIKE

l     کوتاه بودن،دلنشین بودن، یکتا بودن و عدم شباهت به شعار های دیگران بهترین پارامترهای یک شعار تبلیغاتی خوب است

در مواردی دیده می شود کالاهایی در بازار وجود دارند که نام مناسبی با توجه به موارد فوق الذکر برای آن ها انتخاب نشده است اما از فروش خوبی برخوردار بوده و مردم از خرید این کالا استقبال می کنند که در صورت ریشه یابی درمی یابیم مواردی نظیر قیمت مناسب، کیفیت خوب، شبکه توزیع و… موجب محبوبیت نام و کالای مذکور شده است و بدیهی است که چنانچه نام مناسبی برای این کالاها انتخاب می شد این محبوبیت بیشتر می گردید.

جاذبه طراحی

امروزه از مهم ترین فاکتورهای فروش و موفقیت در بازار تجاری توجه به هنر طراحی بسته بندی است. اهمیت این شاخه از هنر گرافیک تا جایی است که در برخی از کشورها که تولیدکننده نیستند، تنها یک طراحی خوب بسته بندی برای کالایی وارداتی، نام آن کشور را در زمره تولیدکنندگان آن کالا و در نهایت صادرات آن قرار می دهد.

طراحی گرافیکی بسته های محصولات بی شک یکی از مهم ترین و مشکل ترین گرایش های گرافیک به شمار می آید

طرح  های بسته بندی(که مطمئنا یک کار گروهی است !) در معرض دید و قضاوت هزاران مصرف کننده و یا کارشناس شرکت تولید کننده قرار خواهد گرفت و ظرافت طرح و منحصر به فرد بودن آن بسته ،تنها چیزی است که نگاه آنها را تحت تأثیر قرار خواهد داد.

طراحی بسته بندی یکی از مهم ترین زیرشاخه های هنر تبلیغات است و نقش ارزنده ای را در جریان اقتصادی جوامع بازی می کند. باید تأکید شود که صادرات کالاها بیش از آنکه به کیفیت محصول وابسته باشد در گرو طراحی خوب بسته بندی و مورد پسند خریدار است.

طراحی لوگوی مناسب و متناسب با موضوع تولیدات، بر اساس معیار های بین المللی و عاری از هرگونه کپی برداری واستفاده از فونت های خاص به گونه ای که ماهیت محصول را مشخص کند نیز جهت درج در روی بسته بسیار مهم است. طراح باید ابتدا تمام اطلاعات لازم درباره محصول، بازار، رقبا و کارفرما و … را به دست آورد. این اطلاعات شامل بودجه، زمان لازم براى انجام و اتمام کار و موضوعات فنى و مقررات قانونى و اهداف طراحى و استراتژى بازاریابى و خصوصیات برجسته محصول است که آن را از بقیه متمایز مى کند. طراح با مطالعه نشریات و گزارشهاى تخصصى و پرس و جو، از خرده فروشى ها و … به جمع آورى و تحقیق مى پردازد.

l     طراح بسته بندى باید با توجه به توان اقتصادى مصرف کنندگان، بسته بندى را طراحى کند و توان تحلیل دقیق خصوصیات فرهنگى کشورها و بازارهاى خرد و کلان را داشته باشد. وى علاوه بر اینکه باید گرافیست متبحری باشد در مورد تکنولوژى تولید و مواد مورد استفاده در صنعت بسته بندى نیز آگاهى کامل داشته باشد زیرا این آگاهى باعث ارائه طرح هاى عملى و اقتصادى و ابتکارى خواهد شد.

طرح زیبا نگاه ها را به خود جلب و بی اراده دست ها را به سوی خود میکشد و رمز این موفقیت در هماهنگی وهمکاری مستمر هنرمندان و تولیدکنندگان است .

طرح زیبا نگاه ها را به خود جلب و بی اراده دست ها را به سوی خود میکشد و رمز این موفقیت در هماهنگی وهمکاری مستمر هنرمندان و تولیدکنندگان است .

۱-طرح باید به گونه ای باشد که نگاه را به سوی خود جلب وبسته را در میان سایر بسته ها شاخص نماید.

۲-طرح بسته باید مبین خواص و مزایای محتوی خود باشد. به طور مثال استفاده از زمینه های سفید و آبی در طرح بسته بندی فرآورده های لبنی که تداعی بهداشتی بودن محصول را می نماید.

۳-طرح بسته علاوه بر تداعی محتوی و زیبایی در کنار بقیه بسته ها باید بتواند طرح جالبی بسازد (به عبارت دیگر بسته ها در قفسه مجموعا طرح زیبا و چشم نوازی را به وجود آورند).

۴-در بین رنگهای مورد استفاده در طرح تضاد کافی وجود داشته باشد و از به کار بردن رنگهایی که طول موج نزدیک دارند و موجب ایجاد پدیده خفگی طرح ، می شوند اجتناب شود.

۵-طرح در حد امکان ساده بوده و از شلوغی طرح اجتناب شود.

برای ایجاد یک طرح خوب باید استفاده مناسبی از رنگها داشته باشیم تا جلوه بصری طرح زیاد شده و رغبت مصرف کننده و تحریک و کشش برای خرید در وی افزایش یابد.

قدرت کشش و جذب نگاه افراد در مورد رنگهای مختلف متفاوت است و این کشش از شدید به ضعیف برای رنگهای مختلف عبارتست از:

نارنجی،قرمز مایل به نارنجی،زرد مایل به نارنجی،قرمز،آبی سیاه،سبز،زرد،بنفش و خاکستری

استفاده از رنگها در بسته بندی مواد غذایی

l     کودکان رنگهای شاد و بزرگسالان رنگهای ترکیبی را دوست دارند

l     رنگ آبی حالت خلوص و پاکی  و نوعی آرامش داشته و در کنار رنگ سفید القا کننده پاکی و بهداشت است بنابراین در موادغذایی  که جنبه بهداشت مهم است نظیر شیر و فراورده های لبنی کاربرد دارد

l     رنگ قرمز رنگ شاد است و سریع به چشم می آید بهمین منظور در بسته بندی غذای کودکان مثل شکلات کاربرد دارد

l     رنگ زرد بویژه زرد نارنجی که نگاه ها را سریع به سمت خود جلب می کند در محصولات غذایی کودکان مانند شکلات و بیسکویت و رنگ زرد طلایی که جنبه تجملی بودن محصول را افزایش می دهد برای شکلات های گرانقیمت  کاربرد دارد

l     رنگ سبز نشانه امید ،حیات و زندگی است و در بسته بندی بذرها استفاده می شود

l     رنگ بنفش حالتی جادویی و سحرانگیز داشته که مورد توجه کودکان و بزرگسالان است

l     رنگ نارنجی احساس پاکی ، شادی و زنده بودن را تداعی می کند و کاربرد گسترده ای در بسته بندی لبنی و محصولات ویژه کودکان دارد

l     رنگ سیاه نشانه متانت، گوشه گیری و غم است اگر بعنوان زمینه استفاده شود درخشندگی رنگهای دیگر را بیشتر می کند بیشتر برای عناوین کالاها استفاده می شود

با توجه به اهمیت روانشناسی طراحی بویژه زمانی که محصول برای صادرات تهیه می شود آشنایی با آداب و سنن و فرهنگ دیگر کشورها حائز اهمیت است .مثلا در چین رنگ سفید نشانه صبحگاه و ببر و اژدها نشانه قدرت است.

موارد فوق اهمیت فوق العاده طراحی بسته بندی به عنوان مهمترین ابزار برای حضور موفق در بازار را خاطر نشان میسازد و باید توجه داشت که اگر کالا به منظور عرضه در بازارهای خارجی و صادرات تولید میگردد , تعداد رقبا از دهها به صدها تغییر مییابد وطراحی بسته بندی کالا باید توان رقابتی لازم برای صادرات را داشته باشد.

جاذبه حفظ و نگهداری

در حال حاضر برای کلیه فرآورده های غذایی یک طول عمر مناسب وجود دارد که این مدت ماندگاری در استانداردهای مربوط به هر محصول آمده است. بدیهی است از مهمترین وظایف پوشش بسته بندی حفظ و نگهداری ماده غذایی طی این مدت می باشد و از طرفی هر قدر بسته دارای جاذبه حفظ و نگهداری مناسبی باشد این جنبه حفاظتی خود پشتوانه جنبه ارتباطی و تبلیغی بسته نیزتلقی می گردد.

جاذبه کمیت وکیفیت مناسب

اگر سه جاذبه فوق در یک محصول بسته بندی شده وجود داشته باشد اما محصول تولیدی به لحاظ کمیت و کیفیت ویژگی لازم را نداشته باشد طبیعی است موفقیت مطلوب در فروش حاصل نخواهد شد ودلیل آن این است که خریدار با توجه به پولی که بابت خرید محصول می پردازد و با توجه به بازار رقابت و محصولات مشابه موجود در بازار توقع دریافت محصولی با کیفیت و کمیت مناسب دارد.

جاذبه تبلیغات

با توجه به بازار رقابت نیاز است که پیام شرکت تولید کننده به صورت مستقیم و در قالب تبلیغات  برای مشتری و خریدار ارسال شود و این هنر تبلیغات است که با انجام آن ایجاد جذبه برای محصولات تولیدی بیشتر می شود.  به عبارت دیگر هر گاه مشتری به دلیل قرار گرفتن در فضای تبلیغاتی سابقه ذهنی بیشتری از محصولی پیدا کند     طرح آن محصول ،مشتری را بیشتر برمی انگیزد و شکل و فرم آن بیشتر به دل می نشیند و ذوق وی را ارضاء می کند. گرایش مردم به خرید محصولاتی که فعالیت تبلیغاتی مناسبی روی آنها صورت گرفته و برای مصرف کننده سابقه ذهنی بر روی محصول وجود دارد خود بهترین دلیل ضرورت توجه به امر تبلیغات و توجه به این جاذبه در محصولات تولیدی می باشد.

جاذبه قیمت

یکی از فاکتورهای مهم در امر خرید محصول بسته بندی شده قیمت آن است به عبارت دیگر برای توده مردم و به ویژه طبقات کم درآمد جاذبه قیمت یک امر حیاتی در خرید محسوب می شود. به همین دلیل قبل از انتخاب نوع بسته باید طیف مصرف کننده محصول مشخص باشد و برای اقشار کم درآمد در حد امکان از بسته بندی ارزانتر استفاده گردد.

جاذبه قیمت در بازار رقابت ها آن قدر حائز اهمیت است که پاره ای از تولید کنندگان به عنوان یک استراتژی معتقدند جنس را باید آن قدر ارزان تهیه کرد که خریدار برای خرید آن احتیاج به فکر کردن هم نداشته باشد.البته در این امر نباید کیفیت فراموش شود.

بدین ترتیب مدیران به درک این موضوع پرداخته اند که بسته بندی می تواند به صورت دقیق باعث تمایز کالاهای مصرفی نسبتاً مشابه شود و در نهایت بقای تعدادی از مارک ها در بازار و عرضه کالاهای مختلف باعث شده است که خریداران در همان زمان خرید با استفاده از عناصر مستقیم به تمایز کالاهای مختلف بپردازند.

نتایج مشترک بیانگر این موضوع هستند که درک کافی در رابطه با تکنولوژی بسته بندی نقش مهمی را در تمایل و احتمال کلی مصرف کننده در زمینه خرید محصولات خاص ایفا می کند.

امروزه از آنجایی که بیشتر مردم در انتخاب نوع کالای خود به دلیل رقابت سخت شرکت های تولید کننده در نوعی سردرگمی نسبی به سر می برند و ممکن است توان ارزیابی محصولات در زمینه هایی مانند لوازم شوینده، آرایشی، غذایی و … به دلیل هم سطح بودن شرکت های تولید کننده اصلی دارا نیستند. اینجاست که یک ایده نو برای نمایش محصول شرکت خاصی گوی سبقت را از دیگران برده و در دوره زمانی مشخصی منجر به سود هنگفت از فروش محصول مورد نظر برای آن شرکت خواهد شد.

بسته بندی مواد غذایی

رشد روزافزون جمعیت ، توجه ویژه دولت ها در تامین و تولید بیشتر مواد غذایی مورد نیاز که امروزه تحت عنوان « امنیت غذایی » مطرح می شود را طلب می نماید .

درامنیت غذایی نیز توجه به بهداشت و پیشگیری از آلودگی مواد غذایی موضوعی است که بایستی توجه ویژه ای به آن صورت گیرد.

عوارض ناشی از آلودگی مواد غذایی

تعریف سازمان بهداشت جهانی از بیماری ناشی از غذا

بیماری هایی که ماهیت عفونی یا سمی دارند و عامل آن از راه غذای مصرفی وارد بدن می شود. هر فردی در معرض ابتلا به چنین بیماری هایی قرار دارد.

غذا به عنوان منبع تولید انرژی در بدن، اگر دچار آلودگی باشد، می تواند منشاء بیماری های مختلف و در رأس آنها بیماری های گوارشی و مسمومیت های غذایی در انسان باشد.

عوارض ناشی از غذا، یکی از شایع‌ ترین و شدید ترین مشکلات بهداشت عمومی در جهان امروز هستند، که بر زندگی انسان‌ها، بار سنگینی تحمیل کرده‌اند.این آلودگی ها معمولاً به دلیل تهیه ، نگهداری و حمل و نقل نامناسب ماده غذایی بروز می کند.

مسمومیت غذایی :عوارض ناشی از مصرف مواد غذایی آلوده را اصطلاحا مسمومیت غذایی می نامند .

عوارض ناشی از آلودگی مواد غذایی بر اساس مکانیسم عمل به چهار گروه تقسیم می‌شود:

الف ـ عفونت‌های غذایی
ب ـ مسمومیت‌های غذایی
ج ـ عوارض حاصله از انگل‌ها
د ـ‌ عوارض حاصله از مواد افزودنی

عفونت های غذایی

عفونت های غذایی شامل بیماری های عفونی می شود که در اثر مصرف غذای آلوده به انسان انتقال می یابد و با عوارض گوارشی از قبیل استفراغ ، اسهال ، دردهای عضلات شکم و تشنجات عصبی همراه است. سالمونلا، کمپیلوباکتریوز، ویبریوز، کلی باسیلوز

به طور کلی در بین مواد غذایی گوشت ، فرآورده های گوشتی و تخم مرغ همیشه درصد آلودگی شان بیشتر از دیگر موادغذایی است.
گوشت چرخ کرده بیشترین خطر انتقال عفونت غذایی را دارد.

مسمومیت های غذایی

به دوشکل مسمومیت های غذایی میکروبی و مسمومیت های قارچی دیده می شوند که در اثر سموم مترشحه از:

۱- باکتری ها مانند کلستریدیوم بوتولینوم ، اشریشیاکلی ، شیگلا، باسیلیوس سرئوس و استافیلوکوک پاتوژن

۲- در اثر سموم مترشحه از قارچها (کپک و مخمر) مانند آفلاتوکسین به وجود می آیند.

عوارض حاصله از انگل‌ها

عبارتند از بیماری‌هایی که توسط انگل‌هایی که در غذاهای مختلف وجود دارند، و از طریق لوله گوارش به انسان منتقل می‌گردند مانند توکسوپلاسموز، ژیاردیوز، تریشینوز تنیازیس و …

عوارض حاصله از مواد افزودنی

عوارضی که در اثر مواد افزودنی غیرمجاز و یا استفاده بیش از حد استاندارد مواد مجاز و یا در اثر باقیمانده‌های داروئی و سموم در برخی از مواد غذایی و یا در اثر آلودگی محیط زیست و اثرات آنها روی فرآورده‌های دامی و کشاورزی به وجود می‌‌آیند.

بیماری‌های ناشی از غذا، در سطح اجتماع، خانواده‌ها، سیستم مراقبت بهداشتی و اجتماعی و موسسات تجاری، علاوه بر ایجاد بیماری و حتی مرگ، هزینه بالایی نیز به کشورها تحمیل می نمایند.

در کشورهای صنعتی بیش از ۹۰% غذای مردم از طریق صنایع مربو طه در اختیار شا ن قرار می گیرد . که آلودگی آنها فاجعه آفرین است . ۵۰-۲۰ درصد از جهانگردان طی سفرهای خود دچار عوارض غذایی می شوند .

گزارشات بیان می دارند که در سال ۲۰۰۵ حدود ۱٫۸ میلیون نفر بر اثر بیماریهای اسهالی جان خود را از دست داده اند که بخش اعظمی از این مرگ و میرها به آلودگی غذا و آب آشامیدنی مربوط بوده است. لذا توجه به بهداشت مواد غذایی امری ضروری است.

بهداشت مواد غذایی

بهداشت مواد غذایی عبارت است از کلیه موازینی که رعایت آنها در کلیه مراحل تولید، نگهداری و عرضه مواد غذایی ضروری است تا ماده غذایی سالم و با کیفیت بالای بهداشتی به دست مصرف کننده برسد.

حفاظت از مواد غذایی از زمان تولید تا هنگام مصرف امر بسیار مهمی است. عوامل بسیاری باعث از بین رفتن ارزش موادغذایی می شوند که از مهمترین آنها می توان به فساد میکروبی، از دست دادن برخی خواص مهم مانند ویتامین و … اشاره کرد.

عواملی که باعث رشد میکروارگانیسمها در یک محصول بعد از تولید می شوند :

۱- سطح پایین بهداشت در فرآیند تولید
۲- تاخیر بین تولید و بسته بندی
۳- دمای نامناسب نگهداری (انبارش)
۴- نوع ماده بسته بندی
۵- حجم گاز آزاد شده درون بسته بندی
۶- نوع و ترکیبات گازهای درون بسته بندی
۷- درصد اکسیژن

بسته بندی مواد غذایی

ساده ترین روش برای محافظت از مواد غذایی بسته بندی آن است. معمولاً بسته بندی از مواد غذایی در مقابل نفوذ عوامل خارجی و همچنین حفظ خواص داخلی آن محافظت می نماید .

از سویی مواد غذایی دارای دو ویژگی اساسی می باشند:
الف ) فصلی بودن تولید
ب ) فساد پذیر بودن
این درحالی است که انسان ها به منظور رفع نیاز تغذیه ای و تداوم حیات خود ، احتیاج به مصرف مواد غذایی در طول سال دارند بدین لحاظ بسته بندی مواد غذایی از اهمیت خاصی برخوردار است.

امروزه روشهای مختلف بسته بندی به همراه روشهای نوین نگهداری موادغذایی نقش موثروکارآمدی درصنایع غذایی ایفامی کنند .

بنحویکه بسته بندی موادغذایی بصورت علمی وباتکنیکهای خاص خود انجام می گیرد وجزء صنایع پیشرفته محسوب شده که می توان به بسته بندی گروههای: نان وشیرینی ،فراوردههای لبنی ،فراورده های  گوشتی،موادغذایی منجمد،موادغذایی خشک،میوه  ،غلات،شکلات،قهوه و…. اشاره نمود .

هدف از بسته بندی مواد غذایی

درابتدا هدف بسته بندی نگهداری محصولات غذایی فصلی بوده اما با رشد جوامع این ضرورت احساس گردید تا محصولاتی که در یک منطقه خاصی تولید می شود جهت استفاده به منطقه دیگری انتقال یابد. و این هنر بسته بندی بود که امکان حفاظت و نگهداری محصول را در این پروسه انتقال از محلی به محل دیگر فراهم آورد.

اهداف اصلی از بسته بندی مواد غذایی

l     مهم ترین هدفی که در بسته بندی محصولات غذایی مدنظر است افزایش طول عمر نگهداری محصول می باشد.

l     محافظت ماده غذایی ازعوامل فساد درونی و بیرونی و اکسیده شدن

l     حمل و نقل بهتر و آسانتر مواد غذائی

l     بازاریابی بهتر

اهمیت بسته بندی مواد غذایی و نقش آن دربهداشت ، کاهش ضایعات ، جلب مشتری

تکنولوژی بسته بندی نه تنها توانست طول عمر ماده غذایی را افزایش دهد بلکه این امکان را به وجود آورد که در کشوری نظیر آمریکا ۴% مردم آن بتوانند با فعالیت خود نه تنها غذای همه مردم این کشور را تامین کنند بلکه مقادیر مشابهی از محصولات رابه خارج صادر نمایند.

بسته بندی و بهداشت مواد غذایی

یکی از راه های حفظ بهداشت مواد غذایی ، بسته بندی آنهاست ، زیرا بسته بندی علاوه بر جلوگیری از نفوذ میکروارگانیسم در مواد غذایی ، از ارتباط بی دلیل و دست کاری خریدار با مواد غذایی نیز جلوگیری می کند . لذا مناسب است به منظور جلوگیری از انتقال آلودگی از فرد به مواد غذایی ، از دست زدن فرد آلوده به ماده غذایی جلوگیری شود .

در برخی از فروشگاه ها ، همزمان علاوه بر مواد غذایی نظیر سبزیجات ( که برگ های آن می تواند به شدت آلوده باشد ) ، سایر مواد غذایی مانند گوشت ، مرغ و ماهی( که به شدت فسادپذیر هستند ) نیز به فروش می رسد ، لذا در چنین فروشگاه هایی بسته بندی مواد غذایی سریع فاسد شدنی ( نظیر گوشت ، مرغ و ماهی ) از آلودگی این مواد جلوگیری می نماید.

بسته بندی و ضایعات

محصولات کشاورزی و دامپروری که خسارت دیده، فاسد شده و یا کیفیت غیر قابل قبولی از نظر هر یک از خصوصیات حسی داشته باشند مورد پذیرش مصرف کنندگان قرار نمی گیرند و ضایعات محسوب می شوند

دلایل این گونه ضایعات را می توان به عوامل زیر نسبت داد:

l      ۱) آلودگی میکربی و تجزیه مواد توسط آنها

l      ۲) فرآیندهای متابولیکی

l     ۳) تنش های فیزیکی.

آلودگی میکروبی

میکروارگانیسم ها ، اصلی ترین عامل ضایعات مواد غذایی ، محسوب می شوند .منشاء این آلودگی ها ممکن است از مزرعه و باغ باشد که محصول در حال رشد یا دام را مورد تهاجم قرار دهد. سپس علایم قابل رویت فساد طی حمل و نقل ، انبار کردن و یا مصرف محصول به چشم آید.

میکروارگانیسم به منظور حیات خود نیاز به مصرف مواد غذایی دارند ، لذا به عنوان رقیب انسان ها در دسترسی به مواد غذایی عمل می کنند . البته طی مصرف مواد غذایی توسط میکروارگانیسم ها ، آن ماده غذایی از مصرف انسانی خارج می شود پس مواد غذایی بایستی از دسترس میکروارگانیسم خارج شوند .

میکروارگانیسم ها در همه جا پراکنده می باشند برخی از آنها برای حیات نیاز به اکسیژن دارند و برخی دیگر بدون نیاز به اکسیژن ، حیات خود را ادامه می دهند . همچنین این میکروارگانیسم در دماها و رطوبت های مختلف قادر به ادامه حیات هستند لذا بسته بندی مواد غذایی باید به گونه ای انجام شود که حتی الامکان موارد فوق را مدنظر قرار دهد و به این ترتیب تا حد ممکن از ضایعات سریع مواد غذایی جلوگیری نماید .

تغییرات متابولیکی

تغییرات متابولیکی غیر معمول که به دلیل گرمازدگی، سرمازدگی، کمبود اکسیژن یا تنش دی اکسید کربن روی می دهد ممکن است به لک افتادن، گود افتادگی، نرم شدگی بیش از حد، تغییر رنگ، تغییر بافت و… منجر شود.

تنش های فیزیکی

تنش های فیزیکی طی برداشت مکانیکی، حمل و جابجایی و… وارد می شود و سبب ضربه دیدگی، سایش و تغییر فیزیکی محصول می گردد.

بسته بندی باید به گونه ای باشد که سلامت کالا را مد نظر قرار دهد به طور کلی مواد غذایی طی حمل و نقل دچار صدمات فیزیکی می گردند . همچنین مواد غذایی تحت تاثیر تغییراتی قرار می گیرند که می تواند سبب افزایش رطوبت و یا کاهش رطوبت ، خشک شدن و چروکیدگی مواد غذایی گردد .

بسته بندی باید به گونه ای انجام شود که ماده ی غذایی علاوه بر سلامت بهداشتی و فسادپذیری ، از نظر سلامت ظاهری ( از جمله عدم ضرب دیدگی ، فرسودگی ، پاره شدگی ، نرم شدن ، چروکیدگی و … ) نیز مشکلی نداشته باشد تا خریدار ، در زمان انتخاب مواد غذایی ، آن را انتخاب کند .

در ایران هم طبق گزارشات و آمار وزارت جهاد کشاورزی سالانه بیش از ۳۵% از محصولات کشاورزی در مراحل مختلف از بین می روند.

ضایعات را می توان با اعمال فرآیندهایی مثل کنسرو کردن، انجماد، خشک کردن، بسته بندی و… کاهش داد.

بسته بندی یکی از ترفندهای موثری است که با توسل به آن چه در حد بسته بندی حجیم، چه بسته بندی جزیی ودر سطح مصرف کننده، چه در محل تولید و چه در محل فرآیند میزان ضایعات و هدر رفت مواد غذایی را به حداقل رساند.

بسته بندی و جلب مشتری

یکی از اصلی ترین دلایل بسته بندی مواد غذایی ، جلب مشتری است ، به گونه ای که بسته بندی ، چشمک زدن کالا ( مادهغذایی ) به مصرف کننده ( خریدار ) می باشد .

امروزه صنایع بسته بندی ، به منظور جلب مشتری از رنگ ها ، طرح ها و ابعاد خاص استفاده می نمایند تا در جوامع ، اثرات قابل توجهی برای جلب بیشتری داشته باشند .به عنوان مثال رنگ های قرمز با ویژگی تند در کشورهای عربی طرفداران بیشتری داشته و به کار بردن این رنگ در بسته بندی مشتری بیشتری را به هنگام خرید وسوسه می نماید . طرح روی بسته بندی نیز از عوامل موثر در جلب مشتری به هنگام انتخاب کالا می باشد .

بسته بندی مواد غذایی باید به گونه ای باشد تا مصرف کننده بتواند به آسان ترین روش از ماده غذایی بسته بندی شده استفاده کند ، به عبارتی بسته بندی باید به راحتی باز و یا بسته شود تا مصرف کننده آن را انتخاب نماید . به ویژه آنکه مصرف کننده های امروزی انتظار دارند مدت زمان کمتری را صرف این قبیل کارها نمایند

بسته بندی هایی که در هنگام استفاده از محتوای آن ، راحتی مصرف کننده را مد نظر قرار ندهند ، در انتخاب بعدی مورد استقبال قرار نخواهند گرفت از سویی ، امروزه ابعاد بسته بندی ها از عوامل مهم در انتخاب کالا توسط خریدار می باشد .

بسته بندی و راهنمای مصرف مواد غذایی

۱- بسته بندی یکی از راه های کمک به انتخاب کالا توسط خریدار است ، به گونه ای که مصرف کننده می تواند شکل کالای خود را از طریق بسته بندی ، انتخاب نماید . بدین سبب اکثر تولید کنندگان سعی در کشیدن تصویر کالای درون بسته بر روی بسته بندی می نمایند ، به عنوان نمونه تصویر گوشت بر روی بسته بندی گوشت

۲- درج زمان تولید و تاریخ انقضا، به مصرف کننده در مصرف ماده غذایی با کیفیت و با ارزش غذایی بالا کمک شایان توجهی می نماید .

۳- همچنین نوشتن ارزش تغذیه ای ماده غذایی بسته بندی شده ، علاوه بر آگاهی دادن به خریدار ، انتخاب کالا را تسریع می کند همچنین امروزه مناسب است اطلاعات تغذیه ای ارائه شده بر روی بسته بندی ها ، واقعیت بیشتری داشته باشند و یا اطلاعات کامل تری را در اختیار خریدار قرار دهند .

۴- نوشتن شرایط نگهداری و یا شرایط پخت ماده غذایی بسته بندی شده بر روی بسته نیز می تواند کمک فراوانی به نحوه ی نگهداری و روش پخت خریدار نماید .

۵- ضمناً با توجه به گستردگی کاربرد مواد غذایی ، با ارائه موارد مصرف ، می توان به خریدار در انتخاب کالا کمک نمود

۶- از دیگر مواردی که بر روی بسته بندی ماده ی غذایی باید درج شود ، میزان صحیح مصرف می باشد و یا اینکه نوشته شود این ماده غذایی بسته بندی شده برای مصرف چند نفر می باشد .

۷- درج شناسنامه تولید کننده بر روی بسته بندی مواد غذایی ، به مصرف کننده اطمینان می دهد که کالای مورد نظر در محل قابل قبول و تحت نظر متولیان سلامت کشور ، تولید شده است . پس بسته بندی خود می تواند به عنوان راهنمای مصرف کننده عمل کند و به او در انتخاب صحیح کمک نماید .

وضعیت بسته بندی مواد غذایی در ایران

در حال حاضر ، در کشور ما بیشتر مواد غذایی به ویژه محصولات کشاورزی ، بدون بسته بندی عرضه می شوند شاید یکی از دلایل آن افزایش قیمت بسته برای محصولات است . از سویی ، استقبال از مواد غذایی بسته بندی شده ، به دلیل عدم اطمینان از اطلاعات عرضه شده ، کمتر می باشد . بنابراین بسیاری از خریداران ، مواد غذایی را به صورت غیر بسته بندی شده خریداری و سپس در منزل به صورت اولیه بسته بندی می کنند و تا زمان مصرف در فریزر قرار می دهند به همین دلیل ، موارد زیر را باید مدنظر قرار دهند :
۱ ـ خروج هوا از بسته ماده غذایی
۲ ـ درج تاریخ بسته بندی شدن ماده غذایی بر روی برچسب بسته بندی .
۳ ـ درج نوع ماده ی غذایی بسته بندی شده و تعداد مصرف کننده بر روی برچسب بسته بندی

البته در سالهای اخیر اقدامات خوبی در رابطه با بسته بندی مواد غذایی بویژه توسط شرکت های بزرگ صورت گرفته و با توجه به تبلیغات انجام گرفته حداقل در شهرهای بزرگ استفاده از مواد بسته بندی در حال افزایش است.

مواد عمده مورد مصرف در بسته بندی مواد غذایی

-کاغذ ومحصولات کاغذی پوششدار

-فلزات : ورقه حلبی ، الومینیوم ، فولاد زنگ نزن ، مفرغ

-شیشه

-پلاستیک

-پوشش های خوراکی

-ترکیبات دیگر مانند چوب ، پارچه وغیره

وﻴﮋگیهای مهم مواد مورد استفاده دربسته بندی مواد غذا یی

–         ۱-شفا فیت ودرخشش سطح آن برای رضایت وجلب نظر مصرف کننده

–         ۲-کنترل در انتقال رطوبت

–         ۳-کنترل در انتقال گازها

–         ۴-تحمل تغییرات درجه حرارت به هنگام نگهداری و استفاده

–         ۵-عدم تاثیر متقابل سوء بین محصول و ماده بسته بندی

–         ۶-فقدان مواد سمی

–         ۷-ارزان بودن

–          ۸-مقاومت در مقابل ضربه

–         ۹-کم بودن وزن مخصوص ماده بسته بندی

۱- شفافیت

l     مصرف کننده دوست دارد انچه می خرد ببیند و بنابراین شفا فیت وشیشه  ای مانند بودن بسته های مواد غذا یی نیاز ضروری در بسته بندی انها است .

l     البته مواد غیر شفاف مانند سینی ای سفید رنگ نیز در حد وسیعی مورد استفاده قرار می گیرند . این سینی ها مانع از آن می شوند تا مصرف کننده هر دو طرف ماده غذایی راببیند که در برخی موارد مانند بسته بندی گوشت از عدم اعتماد و مقاومت خریدار می کاهد .

۲-رطوبت

کنترل تغییرات رطوبت موجود در ماده غذایی در طول نگهداری آن بسیار مهم است .
برخی فراورده های غذا یی مانند چیپس ، پفک و بیسکویت باید در موادی بسته بندی شوند که نفوذپذیری انها به رطوبت خیلی کم باشد تا تردی آنها محفوظ بماند.

۳-کنترل گازها

کنترل نفوذ پذیری مواد بسته بندی نسبت به گا زها مانند اکسیژن و گاز کربنیک نیز از اهمیت وﻴﮋهای برخوردار است . در مواقعی که مواد بسته بندی انتخاب شده نتواند به اندازه کافی گازهای تنفسی را منتقل نما یند ، از ورقه های مشبک یا سورخدار استفاده می شود .

در خصوص مواد بسته بندی گوشت تازه باید به اندازه کافی اکسیژن از بیرون به داخل بسته بندی نفوذ نماید تا رنگ سطحی گوشت در حد مطلوب باقی بماند . از طرف دیگر مواد غذا یی که حاوی چربی زیادی هستند مانند لبنیات در صورتی که در معرض اکسیژن زیادی قرار گیرند اکسیده می شوند و به همین علت اغلب در خلا ویا اتمسفر اصلاح شده بسته بندی می گردند و از ورق های با نفوذپذیری خیلی پا یین استفاده می شود .

۴-تحمل تغییرات درجه حرارت

بسیاری از محصولات غذای بلافاصله پس از فرآوری یعنی به صورت گرم و داغ در داخل بسته بندی وارد می شوند و همچنین بسیاری از محصولات را به شکل آماده به مصرف تولید می کنند و تنها در هنگام مصرف نیاز به حرارت دهی مجدد جهت گرم کردن نهایی وجود دارد. بنابر این مقاومت حرارتی ماده بسته بندی حایز اهمیت است.

۵-عدم تاثیر متقابل سوء بین محصول و ماده بسته بندی

در این مورد اثر محصول غذایی بر روی ماده بسته بندی و اثر ماده بسته بندی بر روی محصول به طور متقابل مطرح می باشد. ماده بسته بندی از طرق مختلف می تواند اثرات سوء بر محصول ایجاد کند:

اثر ماده بسته بندی بر روی محصول

انتقال مونومرهای سازنده ماده بسته بندی که به طور آزاد در بافت ماده پلیمری وجود دارند و با در نتیجه حرارت فرایند های شکل دهی به واسطه تجزیه حرارتی آزاد شده اند. انتقال این مونومرهای آزاد به محصول باعث مسموم شدن محصول می گردد.از سوی دیگر انتقال ترکیبات افزودنی که به منظور بهبود ویژگی های ماده بسته بندی به کار رفته اند به درون محصول مطرح می باشد، که در صورت استفاده بیش از حد مجاز در ماده بسته بندی انتقال آنها باعث ایجاد مسمومیت می گردد.

در این مورد می توان به استفاده از ترکیبات نرم کننده اشاره کرد که به خصوص در مورد ماده پلیمری polyVinyl chlorile یا  P.V.C مورد استفاده قرار می گیرد.این ماده بسته بندی به صورت فیلم سخت تهیه می گردد. بنابر این فیلم آن انعطاف لازم را ندارد و در مواردی که انعطاف فیلم مدنظر باشد از این ترکیب افزودنی، استفاده می شود.

این ترکیبات جزء ترکیبات سرطان زا هستند. از سوی دیگر مونومر سازنده PVC یعنی وینیل کلراید به محصول منتقل می گردد و این عامل نیز سرطان زا می باشد. بنابراین اصولا استفاده از P.V.C به واسطه این اثرات سوء در بسته بندی محصولات غذایی بسیار محدود می گردد.

یکی از مسائل مهم علی الخصوص در مورد محصولاتی مثل قهوه، ادویه جات و پودر آبمیوه جات و سبزیجات معطره و غیره که با ویژگی عطر و طعم خاص خود شناخته می شوند حفظ عطر و بوی آنها و جلوگیری از ورود بوهای نامطبوع است.یعنی ماده بسته بندی باید علاوه بر حفظ این ترکیبات معطره از نفوذ ترکیبات معطره مولد عطر و طعم نامطلوب در محصول نیز جلوگیری نماید.

که این مواد ممکن است از ۳ طریق وارد محصول گردد:

l     (  ۱     در اثر تجزیه ماده بسته بندی

l     ( ۲      از طریق نفوذ ترکیبات افزودنی ماده بسته بندی

l     (  ۳     از محیط اطراف بسته بندی

اثر محصول بر روی ماده بسته بندی

انتقال ترکیبات از محصول و اثرات سوء آن بر ماده بسته بندی نیز حائز اهمیت است. در چنین مواردی ماده بسته بندی باید نسبت به ترکیبات واکنش دهنده از محصول مورد نظر، مقاوم باشد.

یکی از موضوعات تحقیقی که در سال های اخیر مورد توجه قرار گرفته مربوط به اثراتی است که از سوی محصولات بسته بندی شده در قوطی های ۴ گوش چند لایه به نام Tetra brik یا تتراپک Terta Pack روی می دهد. تحقیقات انجام شده نشان می دهد ترکیبات اسیدی محصول می تواند بر روی این نوع بسته بندی اثر گذارد.

این نوع بسته بندی از ۵ لایه تشکیل یافته است. این لایه ها از درون به بیرون عبارتند از:

l     لایه پلی اتیلنی مجاور با محصول، آلومینیوم فویل، لایه پلی اتیلنی، مقوا و پس از آن نهایتا لایه پلی اتیلنی مجاور به هوا..

l     هر کدام از ان لایه های به هدف خاصی تهیه شده اند:

l     لایه داخلی پلی اتیلنی اولا به عنوان فیلم خنثی و با محصول واکنش نداده و ثانیا قابلیت دوخت حرارتی را فراهم می کند.

l     لایه آلومینیوم فویل برای ممانعت از حضور نور بکار برده می شود.

l     .لایه پلی اتیلنی میانی اولا نقش ممانعت کنندگی دارد و ثانیا عامل چسباننده مقوا و آلومینیوم فویل می باشد.

l     لایه مقوا استحکام بسته و قابلیت چاپ را تامین می کند

l     لایه پلی اتیلنی خارجی از چاپ روی مقوا محافظت می کند و آن را براق می کند

l     در چنین ماده بسته بندی مرکب امکان نفوذ برخی ترکیبات اسیدی وجود دارد. ترکیبات اسیدی نفوذ کننده دو نوع اسید یعنی اسید استیک و اسید پروپیونیک قادرند از لایه پلی اتیلنی عبور کرده و با لایه آلومینیوم فویل واکنش دهند که در این صورت اولا باعث خوردگی این لایه ها شده، و در برخی موارد باعث چسبیدن دو لایه پلی اتیلنی گردد.

۶-فقدان مواد سمی

وجود مواد سمی می تواند منجر به فاجعه بهداشت انسانی در رابطه با مواد غذایی گردد لذا توجه به این امر در بسته بندی مواد غذایی امری بسیار ضروری است.

۷-ارزان بودن بسته بندی

ارزان بودن در کنار حفظ کیفیت می تواند به فروش بالای محصول کمک کند و آنرا در بازرار رقابت با سایر محصولات موفق تر نماید.

۸-مقاومت در مقابل ضربه

ز دیگر ویژگی هایی که باید در انتخاب ماده بسته بندی دقت گردد ویژگی های مکانیکی ماده بسته بندی یعنی مقاومت آن در برابر برخورد ضربه و سوراخ شدگی است.

۹-کم بودن وزن مخصوص ماده بسته بندی

این مساله به طور مشخص از نظر حمل و نقل اهمیت دارد و ویژگی اصلی مواد پلیمری و برتری آن بر فلزات و شیشه از این نقطه نظر می باشد.

انواع بسته بندی مواد غذایی

از نظر تعداد پوشش بیشتر بسته  بندی  های   مواد  غذایی  درسه  گروه  اولیه ، ثانویه  و  ثالثیه قرار  داده  میشوند .

بسته بندی اولیه :آن   دسته   از موادی هستند  که در تماس  مستقیم  با  مواد غذایی  قرار دارند. عملکرد  و نقش این  مواد،   دربر گرفتن ،محافظت  کردن  و تسهیل اموری چون توزیع و نگهداری مواد غذایی  همزمان  با رفع  نیازهای مصرف کننده دررابطه با ایمنی  و شفافیت محصول میباشند

بسته  بندی  ثانویه: برای محافظت  فیزیکی  از محصول  استفاده میشود . این  بسته بندی  ممکن  است  یک   جعبه    محافظ مواد  غذایی  یا یک  کیسه پلاستیکی در اطراف ماده غذایی باشد.

بسته  بندی ثالثیه یا سوم: با  بسته بندی ثانویه  در یک سیستم حمل و نقل بسته بندی همراه میشود هدف از انجام   این  بسته بندی تسهیل حمل و  نقل  و  نگهداری  محصول و  محافظت از مواد درون  بسته  بندی  در مقابل آسیبهای فیزیکی میباشد.

انواع بسته‌بندی فرآورده‌های خام دامی رایج در ایران

۱ـ بسته‌بندی معمولی در ظرف یکبار مصرف که فرآورده‌ در ظروف معمولی یکبار مصرف قرار داده شده و با پوشش پلاستیکی مناسب روی آن مانع از آلودگی‌های ثانویه می‌شوند.
۲ـ بسته‌بندی در خلاء در ظروف یکبار مصرف با استفاده از دستگاه وکیوم هوای موجود در بسته تخلیه می‌گردد و بدین‌وسیله اکسیژن در تماس مستقیم با فرآورده نخواهد بود.

۳ـ بسته‌بندی با اتمسفر اصلاح شده در ظروف یکبار مصرف که در این روش با استفاده از گازهای خنثی نظیر N2, CO2 ترکیب هوای مجاور فرآورده در داخل بسته‌بندی را تغییر داده و گازهای مورد نظر با نسبت مناسب در مجاورت فرآورده‌ خواهند بود.
۴ـ بسته‌بندی کارتنی که فرآورده با حجم بالا را در پوشش پلاستیک و کارتن سه لایه غیر قابل نفوذ به آب قرار می‌دهند.

مواد مورد استفاده دربسته بندی مواد غذایی

بسته بندی کاغذی

بالابودن خواص کیفی این نوع بسته‌بندی سبب شده که در بسیاری از بخش‌ها جایگزین سایر بسته‌بندی‌ها ‌شود از جمله جایگزینی مقوا به جای چوب در جعبه‌های میوه و دیگر اقلام غذایی را می‌توان نام برد.

امروزه با افزودن مواد مختلف به خمیر کاغذ و مقوا و تغییر در تکنولوژی ساخت، توانسته‌اند قابلیت‌های زیادی به آن ببخشند و قادرند توان، شکل ظاهری و سایر خصوصیات کاغذ و مقوا را با توجه به محصول تغییر دهند.

بمنظور:
۱-استفاده از کاغذ برای بسته بندی مواد غذایی
۲ـ قابلیت دوخت حرارتی
۳- افزایش مقاومت آن به رطوبت وچربی

کاغذ با لاکها ، ویا مومها ویا مواد پلاستیکی پوشش داده می شود.

از بسته‌بندی کاغذی فقط در بسته‌بندی جامدات استفاده می‌شود. به منظور بسته‌بندی مواد فرار و مایعات باید آنها را با پوشش‌های فلزی و پلاستیکی پوشاند که مستلزم صرف هزینه است.

دامنه استفاده از کاغذ و مقوا امروزه به حدی گسترش پیدا کرده که در بسته‌بندی انواع آبمیوه، شیر، لبنیات، مایعات (در حجم کم)، دارو، پوشاک، مواد غذایی، مواد بهداشتی، لوازم خانگی، ماشین‌آلات از آن استفاده می‌‌شود.

مزایای استفاده ازبسته بندی کاغذی

مزایای مهم استفاده از مقوای مناسب برای بسته‌بندی را می‌توان بازیابی و استفاده مجدد و بازگشت سریع به چرخه محیط زیست دانست.

بسته‌های مقوایی و کاغذی در صورت عدم استفاده از مواد پلاستیکی و مصنوعی (به منظور بهبود برخی از قابلیت‌های آن) به راحتی قابل بازیابی است.

انواع کاغذ

¡         ظریف : برای نوشتن

¡          زبر: برای بسته بندی

در تقسیم بندی دیگر، کاغذ به ۲ گروه تقسیم می شود:

¡         معمولی

¡         بهبود یافته (با پوشش هایی از قبیل واکس، پلاستیک ، پلی وینیل کلراید ، پلی اتیلن و مواد شیمیایی

کاغذ کرافت ،کاغذ لامینه شده (چندلایه شده ) ، کاغذ کرافت سفید شده ، کاغذ مقاوم به کشش ، کاغذ مقاوم به رطوبت ،، کاغذ مقاوم به چربی و روغن،کاغذ شیشه ای ، کاغذ زرورقی و کاغذ چاپ ، انواع مختلفی از کاغذها هستند که در بسته بندی استفاده می شوند.

مقوا

مقوا از کاغذ ضخیم تر است و در بسیاری از بسته بندی ها از جمله مواد غذایی استفاده می شود.

خواص اصلی آن عبارتست از ضخیم بودن، سختی، قابلیت چین دار شدن بدون شکاف برداشتن

مزایا و معایب بسته بندی کاغذی

q    مزایا :

ü      قابلیت بازیافت

ü      قابلیت فرم گرفتن

ü      سبک بودن

ü      مقاوم در مقابل نور

ü     هزینه پایین

ü     امکان تبلیغ آسان برروی آن

ü      قابلیت چاپ پذیری خوب

ü      انعطاف پذیری

q    معایب :

ü      استحکام پایین

ü      حساس به حرارت وآب

ü      کاربرد منحصر به جامدات

بسته بندی پلاستیکی

مواد اولیه بسته بندی پلاستیکی

بطور کلی پلاستیکها پلیمرهایی هستند که از سنتز مواد اولیه ای به نام مونومر تهیه می شوند. مونومرها موادی سمی و برای سلامت انسان مضر هستند. در حالی که پلیمرها خنثی هستند و مشکلی ندارند.

اما اشکال کاراینجاست که معمولا”در فرآیند تهیه پلیمرها مقداری مونومر باقی می ماند برای همین در استفاده از پلاستیکها بعنوان ظروف غذا باید بسیار محتاط بود .

اغلب پلیمرهایی که در بسته بندی مواد غذا یی استفاده می شوند ترموپلاستیک ها هستند.

این مواد دردرجه حرارت بالا نرم می گردند ودر اثر سرد کردن مجدداً سخت می شوند بدون این که ترکیب شیمیایی آنها تغییر کند .

واژه ها و اصطلاحات مربوط به پلاستیک

Film

اصطلاحا به لفافهای پلاستیکی حداکثر با ضخامت ۰۱/۰ اینچ فیلم گفته می شود.

Sheet

ورقه های پلاستیکی با ضخامت بیش از ۰۱/۰ اینچ را گویند.

Laminate

به لفافهای پلاستیکی که از دو یا چند لایه فیلم های مختلف که با استفاده از چسب به یکدیگر متصل شده اند اطلاق می شود.

Composite film

هر گاه دو یا چند لایه پلاستیکی به طور همزمان تولید شوند اصطلاحا فیلم مرکب نامیده می شوند.

Polymer

به تعدادی از واحد ساختمانی (مونومر) متصل به یکدیگر که به صورت زنجیره مولکولی درآمده اند اطلاق می شود.

مواد عمده مصرفی در بسته بندی پلاستیکی

۱- پلی اتیلن
پلی اتیلن یکی از ساده ترین و ارزان ترین پلیمرها و پر مصرف ترین ماده پلاستیکی در جهان است. این ماده از پلیمریزاسیون اتیلن به دست می آید و به طور خلاصه به صورت PE نشان داده می شود.

انواغ پلی اتیلن

الف-) LDPE پلی اتیلن با دانسیته کم)
Low density polyethylene

ب -) HDPE پلی اتیلن با دانسیته زیاد)
High density polyethylene

این دو پلیمر با وجود آنکه فرمول شیمیایی یکسانی دارند ولی مجموعه ویژگی های آن از نقطه نظر کاربردی کاملا متفاوت است.

شکل مولکول پلی اتیلن با دانسیته پایین یا LDPE

این پلی اتیلن دارای زنجیری شاخه دار است بنابراین زنجیرهای LDPE نمی توانند به خوبی با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و دارای نیروی بین مولکولی ضعیف و استحکام  کششی کمتری هستند

شکل مولکول پلی اتیلن با دانسیته بالا یا HDPE

این پلی اتیلن دارای زنجیر پلیمری بدون شاخه است. بنابراین نیروی بین مولکولی در زنجیرها بالا و استحکام کششی آن بیشتر از بقیه پلی اتیلن ها است.

LDPE

LDPE معمولا به صورت فیلم های نازک انعطاف پذیر مورد استفاده قرار می گیرد.

دو ویژگی مهم آن که کاربرد وسیع تر آن را به ویژه در صنعت بسته بندی محصول غذایی موجب می شود عبارتند از:
۱) خنثی بودن آن یعنی عدم واکنش با محصول
۲) قابلیت دوخت حرارتی آن
به همین دلیل در بسته بندی های چند لایه به عنوان لایه درونی و در تماس مستقیم با محصول از فیلم نازک LDPE استفاده می شود.

این فیلم شفاف بوده و قابل نفوذ به نوراست بنابراین در موارد نیاز به همراه آلومینیوم فویل بکاربرده می شود.
کاربرد مشخص LDPE در بسته بندی های تتراپک Tetra Pack برای شیر استریل و آب میوه، سه لایه برای شیر پاستوریزه و پنج لایه برای شیر استریل است.

HDPE

این ماده پلیمری سختی است که از استحکام آن و ویژگی ممانعت کنندگی بهتر آن و عدم شفافیت آن استفاده می شود.
نمونه بارز کاربرد HDPE انواع بطری شیر است که جهت بهبود ممانعت کنندگی در مقابل نفوذ نور، رنگ سفید ( تینانیوم دی اکساید ) به آن اضافه می شود.

۲- پلی پروپیلین  polypropyleen
که در سه نوع خلاصه می شود:
الف) Plan P.P -ساده )
که برای تولید انواع درب پلاستیکی بطری ها از آن استفاده می شود. برای تولید بطری ها نیز در بعضی موارد از این P.P استفاده می شود.

ب-) P.P خطی شده)
این ماده در حین فرایند تولید تحت نیروی کششی در دو جهت عمود بر هم قرار داده می شود در نتیجه فیلم نازک شفاف و با ویژگی ممانعت کنندگی مناسبتر تولید می گردد که برای بسته بندی انواع چیپس، پفک، ماکارونی، بادام زمینی و مجموعاٌ Snack Foods مناسب می باشد.

ج- Pearlized Borient P.P
این فیلم،فیلم نازک انعطاف پذیری است به رنگ سفید صدفی که در بسته بندی ویفر، شکلات، پودر سوپ مورد استفاده قرار می گیرد تا حدودی پوشاننده لکه چربی است و از این نقطه نظر کاربرد بیشتری در چنین محصولاتی دارا می باشد.

۳- ( PET ) Poly ethylene terephthalate
در بسته بندی نوشابه و روغن مایع به شکل بطری مورد استفاده قرار می گیرد . شیوه خاص شکل دهی این نوع بطری ها باعث می شود:

¡         شفافیت بطری

¡          ویژگی ممانعت کنندگی برتر آن به خصوص در مقابل نفوذ گازها

¡          سبک بودن بطری و مقاومت مکانیکی زیاد آن تامین می گردد.
o از این ماده پلیمری به صورت فیلم نازک نیز استفاده می گردد .نمونه آن در بسته بندی آب میوه جات مانند محصولات ساندیس و گلدیس است.

۴- (P.S)Poly Styrene
این ماده به صورت ساده و شفاف بوده و نیز شکننده است و برای تولید ظروف یکبار مصرف یا سینی بکاربرده می شود

نوع خاصی از پلی استایرن ضربه پذیر یا مقاوم به ضربه می باشد که باعث مقاومت در مقابل ضربه می شود از این نوع برای تولید ظروف ماست و مربای یک نفره استفاده می گردد.

نوع دیگر آن به نام پلی استایرن حجیم شده Foomeel Poly Styren است که در فرایند تولید این ماده بسته بندی از گازهای فراری استفاده می شود که موجب انبساط بافت پلیمری و ایجاد سلول های بسته توخالی در بافت ماده پلیمری می گردد که چنین بسته ای:

– اولا ضربه را به محصول منتقل نمی کند بنابراین برای محصولات شکننده مناسب می باشد مثل تخم مرغ.
– ثانیا عایق حرارتی خوبی است و برای عرضه محصولات گرم آماده مناسب می باشد.
– ثالثا سبک بودن ماده پلیمری، آن را در موارد حمل و نقل مناسب تر می کند.

۵- نایلون
نایلون در فرآورده های گوشتی انواع سوسیس، کالباس کاربرد وسیعی دارد همین طور همراه با پلی اتیلن در بسته بندی های تحت خلاء گوشت تازه و پنیر استفاده وسیعی دارد.

۶-  (PVDC) Poly Vinily dene choloricle
این ماده پلیمری از نظر ویژگی ممانعت کنندگی در مقابل نفوذ گازها و رطوبت بهترین نوع ماده پلیمری است.

–   فیلم بسیار نازک از آن می تواند ممانعت کنندگی لازم را تامین کند.

–   انعطاف آن بسیار خوب است.

برای بسته بندی فرآورده های گوشتی و به طور مشخص برای بسته بندی گوشت به صورت عمده فروشی کاربرد وسیعی دارد. به عبارت دیگر در بسته بندی های تحت خلاء، از نوعی که فیلم پلیمری کاملا به سطح محصول می چسبد از این ماده پلیمری استفاده می شود.

مزایا و معایب بسته بندی پلاستیکی

q    مزایا :

ü      وزن کم و سبک

ü      قیمت مناسب

ü      قابلیت شکل دهی

ü      مقاوم در مقابل آب

ü     نفوذناپذیری در مواقع نیاز

ü     امکان رویت کالای داخل

ü     مقاومت دربرابرشوک وضربه

q    معایب :

ü      حساس به حرارت و تابش

ü     مخاطرات زیست محیطی

ü     خطر برای سلامت انسان

موارد استفاده بسته بندی پلاستیکی

بسته بندی پلاستیکی برای بسته بندی بسیاری از نوشیدنی ها و مواد غذایی از جمله فراورده های گوشتی و لبنی مورد استفاده قرار میگیرد.

جایگزین هایی جدید برای پلاستیک در صنعت بسته بندی

بیوپلاستیک ها ، فیبروکامپوزیت ها ازجمله پلاستیک های دوست دار محیط زیست محسوب می شوند ولیکن در همه مواد نمی توانند جایگزین های مناسبی برای پلاستیک های کنونی باشند. به عنوان مثال PLA و برخی فیبرها در شرایط سرمای شدید و فریز کردن، بسیار شکننده و نامقاوم هستند و البته پیشترفت های چشم گیری در این زمینه در حال انجام می باشد.

انواع پلاستیک های پایدار و دوست دار محیط زیست

¡         Polylactide Acid (PLA) Plastics

¡          Bagasse

¡          Palm Fiber

¡          Biomass Fiber Composite

¡         AgroResin

بسته بندی فلزی

امروزه ظروف فلزی به عنوان بخشی از بسته بندی مواد خوراکی در اشکال مختلف با زندگی روزمره مردم عجین بوده و تمام افراد جامعه در اکثر مصارف روزانه خود با یک یا چند شکل مختلف آن روبرو می باشند.

به طور کلی بسته بندی فلزی اشکال مختلف دارد مانند قوطی کنسرو٬ قوطی نوشابه٬ تیوپ آلومینیومی٬ اسپری ها٬ قوطی های رنگ٬ محصولات پزشکی٬ بسته بندی مواد شیمیایی٬ قوطی های روغنهای غذایی و صنعتی٬ بشکه ها٬ گالن ها و… که ورقهای فولادی و ورقهای آلومینیومی عمده ترین مواد اولیه این صنعت می باشد.

موارد استفاده بسته بندی فلزی

بسته بندی فلزی عمدتا برای نوشابه ها ، گوشت ، ماهی ، سبزیجات و میوه ها و نگهداری سایرمواد غذایی مانند چای با کیفیت بالا و یا شیرینی جات، آئروسل ها مورد استفاده قرار میگیرد.

مهمترین فلزات مصرفی در بسته بندی مواد غذایی

الف – استیل (فولاد)

ب – آلومینیوم

ج – قلع

د –  کرم

برای اینکه استیل خاصیت خورندگی دارد سطح آنرا قلع اندود می کنند که به آن استیل قلع اندود می گویند. قلع اندود نمودن ورق فولاد از خوردگی قوطی جلوگیری میکند.

استیل قلع اندود و آلومینیم عمده فلزات مصرفی در بسته بندی فلزی می باشند.

لاک زنی

در این ورقها حتما باید در سطح تماس با ماده غذایی از روکش لاک که یک پوشش پلیمری است (پوشش لعاب) استفاده نمود تا در برابر خوردگی و فعل و انفعالات شیمیایی بین فلز و غذامقاوم شود.

لاک را درون قوطی و برای حفظ محصول داخل آن استفاده می کنند. البته نوعی لاک بیرونی هم هست که برای سر و ته قوطی مصرف می شود و به طور عمده به رنگ طلایی است.

لاکها مخلوطهایی از رزینها (صمغهای طبیعی مانند روغن درخت چینی و مصنوعی مانند ( اولئو رزینها ، فنولیکها ، اپوکسی فنولیکها، اپوکسی استرها اپوکسی امینها، وینیل الکلها) حلالها ، پیگمانها و مواد افزودنی می باشد.

روش‌های تولید قوطی فلزی

مهم‌ترین انواع قوطی، قوطی فلزی غذایی یا غیرغذایی به‌صورت دوتکه یا سه‌تکه هستند.

مراحل تولید قوطی سه‌ تکه

۱-لاک‌اندود کردن ورق قلع‌اندود در خط لاک‌زنی

۲- برش قطعات بدنه قوطی در دستگاه قیچی

۳- تولید سیلندر بدنه قوطی در دستگاه بدنه‌ساز

۴- پوشاندن درزجوش بدنه از داخل توسط پودر یا لاک به روش الکترواستاتیک جهت حفاظت این قسمت از خوردگی

۵- پخته شدن و چسبیدن پودر (یا لاک بیرون درز) به سیلندر بدنه در کوره مخصوص

۶- انجام عملیات دوخت کف به بدنه در پایان عملیات تولید

مراحل تولید قوطی دو تکه

۱- لاک اندود کردن ورق قلع‌اندود در خط لاک‌زنی

۲- برش ورق‌های بدنه

۳- تغذیه ورق قلع‌اندود به داخل پرس و تولید قوطی دو تکه کششی با لبه برگردانده شده

۴-ابتدا ورقها به شکل ظرف ( لیوان ) درآمده و سپس سطح بیرونی آنها چاپ و سطح داخلی نیز با لاک پوشانده می شود و بعد از پر شدن با درب آسان باز شو بسته می شوند.

استیل فاقد قلع

بدلیل قیمت بالای قلع از روکش های دیگری مثلا فسفات-کرومات یا کروم-اکسیدکروم یا آلومینیوم استفاده میکنند که به این مواد استیلهای فاقد قلع می گویند

دوایر متحدالمرکز

که در سر و کف قوطی و گاهاً در دیواره ها که حالت ارتجاعی به قوطی داده و باعث افزایش استحکام قوطی می شود.

ماندگاری مواد غذایی در بسته بندی فلزی

چنانچه مواد در قوطی فلزی بسته بندی شود زمان ماندگاری آنها در مقایسه با مواد بسته بندی دیگر، به مراتب افزایش می یابد. مواد اولیه بسته بندی شده در قوطی فلزی را بدون اینکه در آنها تغییرات ارگانولپتیکی حاصل شود می توان به مدت ۲ الی چند سال نگهداری نمود.

مزایا و معایب بسته بندی فلزی

q    مزایا :

ü     استحکام بسیاربالا

ü      حفظ بو٬ طعم٬ رنگ و ارزش غذایی مواد برای مدت طولانی

ü      نفوذ ناپذیری (رطوبت، نور واکسیژن)

ü     قابلیت هدایت حرارت

ü     عایق در برابر نور

ü     خاصیت نگهداری انواع مواد

ü     قابلیت بازیافت

q    معایب :

ü     نسبتا سنگین

ü     امکان زنگ زدگی

ü     هزینه بالا

ü      عدم انعطاف در کشش

بسته بندی آلومینیمی

در سال ۱۹۵۸ قوطی آلومینیومی برای اولین بار تولید شد. تولید این قوطی بعلت داشتن مزایایی شامل فراوانی این فلز بعنوان منبع طبیعی ،حمل و نقل آسان و مقاومت نسبتا بالا در مقابل تغیرات شیمیایی، بسرعت توسعه یافت.

مزایای آلومینیوم

¡          نفوذ ناپذیرتر بودن به اکسیژن ، رطوبت، نور، میکروارگانیسم

¡         جلوگیری از کاهش عطرمواد معطر

¡          خنثی بودن خود از نظر مزه و بو و غیر سمی بودن

¡         فرم پذیری ،رنگ پذیری و چاپ پذیری مطلوب

¡          خورندگی کمترو بازیافت آسان

¡         طول عمر ۲ برابر و سبک بودن

آلومینیوم با توجه به مزایای فوق نسبت به سایر فلزات مزیت دارد.

معایب آلومینیم

¡         استحکام کمتر

¡          قیمت بیشتر

¡         حساسیت به حرارت بالای دوخت (روش لحیم کاری)

¡          احتمال بالای پاره شدن هنگام فرم دادن فویل

بسته بندی شیشه ای

شیشه و ظروف شیشه ای

ظروف شیشه ای از قدیمی ترین ظروف بسته بندی مواد غذایی محسوب می گردند و ساخت آنها به هزاره های قبل از میلاد بازمی گردد. در آن زمان در مصر باستان ساخت این ظروف معمول بوده و کره مستحکم ترین شکل ، استوانه در درجه دوم استحکام و مستطیل ضعیف ترین شکل از نقطه نظر هندسی است به همین دلیل شکل ظروف شیشه ای استوانه انتخاب شده است.

برای جلوگیری از شکستگی ، شیشه بطریها و ظروف شیشه ای تولیدی را در گرمخانه ای که دمای آن ۵۴۰ درجه سانتیگراد می باشد به مدت ۱۵ دقیقه نگهداری و سپس به آرامی سرد می کنند و به این طریق باعث جلوگیری از بروز هر گونه ترک می شوند.

(سریع سرد شود سبب ترک خوردن شیشه می شود)

شیشه معمولا به شوکهای حرارتی با دامنه زیاد مقاومت ندارد .ماکزیمم تغییرات ناگهانی درجه حرارت که یک بسته بندی از جنس شیشه بدون شکسته شدن آن را تحمل می کند ۳۲ درجه سانتیگراد است.

پروسس حرارتی محصولات غذایی در شیشه باید با مراقبت کامل انجام گیرد تا از بالا رفتن یکنواخت درجه حرارت در شیشه اطمینان حاصل شود. برای این منظور قبل از پر کردن ظرف شیشه را آهسته گرم نموده و بعد از پر کردن آهسته سرد می کنند.

یکی از خواص مهم شیشه خصوصیات نوری آن است بدیهی است که مسئله شفافیت و قابل رویت بودن در بسته موجب جلب توجه خریدار ماده غذایی می گردد ولی این امر خود معایبی دارد مثلا عبور نور مرئی و ماوراء بنفش از شیشه موجب تسریع پاره ای واکنش های نامطلوب نظیر واکنشهای اکسیداسیون ، تجزیه رنگها و … می شود.

از مهمترین محاسن ظروف شیشه ای خاصیت بی اثر بودن آن از نظر شیمیایی است به عبارت دیگر شیشه در برابر واکنش داخلی بین دیواره خود و ماده غذایی محتوی خود مقاومت نشان می دهد .

انواع ظروف شیشه ای

¡         ظروف شیشه ای را میتوان بر اساس اندازه دهانه به دو گروه اصلی تقسیم بندی کرد :

¡         جار

¡         بطری

¡         سایر مواد شیشه ای

جار

به ظروف شیشه ای دهانه گشاد جار می گویند.
از جار شیشه ای برای بسته بندی غذای کودک، شیر خشک، عسل، قهوه آماده، مربا، ژله، مایونز، ترشی ها و از بطری شیشه ای برای عصاره ها ،آب میوه ها، روغنها شربتها ، شیر و نوشابه ها استفاده میشود.

بطری

به ظروف شیشه ای گردن باریک بطری میگویند.

بطری شایع ترین شکل ظروف شیشه ای مورد استفاده است. بطری معمولا دارای یک بدنه و یک گردن که کمی از بدنه باریک تر است می باشد.  گردن عمل ریختن مایعات را ساده کرده و به همین دلیل جهت بسته بندی مایعات از بطری استفاده می شود.

سایرظروف شیشه ای

ظروف شیشه ای دیگر نظیر (تنگ دهان باریک) تنگ دهان گشاد و ظروف شیشه ای خیلی کوچک نیز مورد استفاده قرار می گیرند. که هر یک به منظورهای خاص و کاربردهای ویژه ای طراحی و ساخته می شوند.

به منظور تزیین ظروف شیشه ای و افزایش بازارپسندی آنها معمولا عملیهت ذیل بر روی آنها انجام می گیرد.

تزئین شیشه

الف – تزئین پایدار      ب –  تزئین ناپایدار

تزیین پایدار به این طریق است که بعد از قالب گیری و ساختن شیشه ماده رنگی را که در روغن مخلوط نموده اند توسط عمل لیتوگرافی از روی شیشه عبور داده و افست می کنند. سپس شیشه را به کوره پخت هدایت کرده که این عمل باعث سوخته شدن روغن و تثبیت رنگ می گردد.

تزیین ناپایدار در عمل شامل استفاده از اتیکت های کاغذی یا استفاده از عمل چاپ سطحی می باشد.

درپوش ظروف شیشه ای

درپوش ظروف شیشه ای بر اساس جنس و روش کاربرد آنها به انواع زیادی تقسیم می شوند. اکثر در پوشها از پلاستیک(اغلب از جنس فنل فرمالدئید و یا یکی از ترموپلاستیکها نظیرپلی اتیلن ) یا فلز ( اغلب ورقهای قلع اندود ، آلومینیوم یا آلیاژهای آن ) ساخته میشوند .

مزایای ظروف شیشه ای در صنایع غذایی

۱ – شیشه از نظر شمیایی خنثی است و با ماده غذایی واکنشی که موجب تغییردر عطر و طعم آن گردد انجام نمی دهد.

۲ – شیشه غیر قابل نفوذ و فاقد خلل و فرج است.

۳ – شیشه فاقد بو و بهداشتی است.

۴ – شیشه شفاف است و لذا اجازه رویت محتوی خود در هنگام بسته بندی و فروش در سوپرمارکت ها را می دهد.

۵ – ظروف شیشه ای استحکام زیادی دارند.

۶ – درب ظروف شیشه ای به آسانی و سهولت باز می شود و مجددا برای نگهداری محتویات مصرف نشده قابل دربندی است.

۷ – ظروف شیشه ای در اشکال، اندازه ها و رنگهای مختلفی قابل تهیه است.

۸ – ظروف شیشه ای را میتوان به گونه ای طراحی نمود که بر روی نقاله ها از سرعت و پایداری بالایی برخوردار باشند.

۹ – پرکردن ظروف شیشه ای به سادگی امکان پذیر است.

۱۰– مواد غذایی بسته بندی شده در شیشه طول عمر بیشتری داشته و از قابلیت نگهداری بالاتری برخوردارند به طور مثال ترشیجات و چاشنی های غذایی اغلب در ظروف شیشه ای بسته بندی می شوند زیرا ظروف شیشه ای علاوه بر ایجاد اشتیاق و جذبه عطر و طعم محصول را خوب حفظ نموده و موجب بهبود کیفیت ماده غذایی پس از دربندی می شوند.

معایب ظروف شیشه ای عبارتند از:

۱ – وزن بالاتر که باعث بیشتر شدن قیمت نقل و انتقال نسبت به دیگر انواع بسته بندی می شود.

۲ – مقاومت کمتر نسبت به مواد دیگر در برابر شوکهای حرارتی، شکستن و…

۳ – بی ثباتی بیشتر ابعاد نسبت به ظروف دیگر

۴ – یکسری مخاطرات بالقوه از امکان وجود نرمه و خرده شیشه در غذا

بسته بندی چوبی

محفظه های چوبی

محفظه های دارای پوشش خارجی چوبی موقعی لازم هستند که حفاظت مکانیکی بالایی در طول ذخیره و انتقال لازم باشدبه شکل صندوق یا جعبه استفاده می شوند

استوانه ها و بشکه های چوبی برای محصولات مایع استفاده می گردند.

جعبه های رو باز به صورت محدودی برای ماهی ،میوه ها و سبزیجات به کار میروند .مزایا و معایب بسته بندی چوبی

q    مزایا :

ü      استحکام بهتر

ü      مقاوم در برابر ضربه

ü      جذب حرکت و شوک

ü      مقاوم دربرابر فشردگی

ü     مناسب برای کالای حجیم

q    معایب :

ü      هزینه بالا

ü     داشتن نفوذ پذیری و تخلخل

ü     خطرجذب حرارت وآتش سوزی

ü      کاربرد برای جامدات

ü     عدم استفاده برای کالای پودری

ü      عدم قابلیت کشش

ü     حجم زیاد و وزن بالا

منسوجات

کنف و نخ از مواد بافتنی بوده که برای بسته بندی غذاها قابل استفاده می باشند.کیسه های کنفی در وسعت محدودی برای میوه و سبزی به کار می روند.

در گذشته کیسه های نخی برای آرد،شکر،نمک و محصولات مشابه به کار می رفت.

پارچه های نخی برای بسته بندی گوشت تازه استفاده می شود.

بعضی گوشت و فرآورده های گوشتی آماده، نیاز به محافظت دارند و بدین منظور از توریهای کشدار استفاده می شود. در نگهداری گوشتهای یخ زده توریهای کشدار کار جابه جایی و محافظت آنها را تسهیل می کنند

کیسه‌های توری

تهویه در این کیسه‌ها که معمولاً در کارخانه‌ها ساخته می‌شوند به خوبی انجام و از جمع شدن آب جلوگیری می‌کند. کیسه‌های توری از مواد مختلفی نظیر نخ‌های پلاستیکی، پنبه‌ای، کنفی و… ساخته می‌شوند.

پوشش های خوراکی

پاره ای اوقات برای اینکه کیفیت ماده غذایی بهتر حفظ شود از مواد پوشش دهنده خوراکی استفاده میکنیم یکی از نمونه های شاخص اینگونه لفافها پوشش سوسیس و کالباس است.

امروزه با پوشش دادن کشمش با نشاسته و آجیل ها با مشتقات منوگلیسیریدها به ترتیب از چسبیدن کشمش و فاسد شدن آجیل (اکسیداسیون چربی آن) جلوگیری می شود.

غذاهای فضانوردان نیز به وسیله پوشش های خوراکی محافظت می شوند. برای پوشش دادن این فرآورده ها از ژلاتین و مواد مشابه دیگر استفاده می شود مواد مذکور از جذب رطوبت و اکسیژن در محصول و خرد شدن فرآورده در موقع مصرف جلوگیری می کند.

موادی از قبیل نشاسته، آمیلوز و کازئین  را بعد از حل کردن به لفاف های نازکی تبدیل و خشک می کنند سپس این فیلمها را به شکل پاکت های کوچکی درآورده و سایر افزودنیهای غذایی را در آن قرار می دهند.

پوشش های خوراکی هم به عنوان بسته بندی  اولیه و هم جزء ماده غذایی محسوب می شوند. بدیهی است برای موادغذایی ای که به این طریق تولید می گردند نیاز به بسته بندی   ثانویه از ضروریات می باشد.

فیلم های خوراکی

مواد اولیه مورد استفاده در ساخت فیلم های خوراکی امروز تنوع زیادی یافته اند از جمله استفاده از آلژیناتها که از جلبکهای دریایی به دست می آیند و در ساختن لفافهای ویژه سوسیس کاربرد دارند،این لفافها از بسیاری جهات بر سلوفان خاصه از جنبه وزن ارجح هستند زیرا ۲۰ تا ۳۰ مرتبه از سلوفان سبکترند.

نوع دیگر بسته بندی خوراکی, فیلم تولید شده از نشاسته است که سد محافظ بسیار خوبی در مقابل اکسیژن است. این نوع فیلم می تواند محافظت خوبی از محصولات غذایی در محیط های بسیار مرطوب را بعهده بگیرد.

این نوع فیلم در بسته بندی انواع شیرینی گز که در گذشته با فویل آلومینیوم بسته بندی می شد و در کشورهای اروپایی مانند اسپانیا طرفداران بسیار دارد, کاربرد دارد.

بهترین پوشش خوراکی

جهت ایجاد بالانس بین خواص محافظتی محیطی بسته بندی و خواص فیزیکی آن مخلوطی از صمغ کهور و پروتئین شیر تولید شد که در حال حاضر بهترین کوتینگ خوراکی جهت بسته بندی مواد غذایی شناخته شده است. این نوع بسته بندی جهت بسته بندی مواد غذایی حساس در مقابل اکسیده شدن مانند انواع آجیل- گوشت و برخی از ماهیها مانند قزل آلا مناسب است.

چند لایه ها

قوطی های ۴ گوش چند لایه به نام Tetra brik یا تتراپک Terta Pack در بسته بندی شیر و آب میوه ها بمقدار زیاد کاربرد دارد.

در این نوع بسته بندی از چند نوع مواد اولیه برای بسته بندی استفاده می شود.

این نوع بسته بندی از ۵ لایه تشکیل یافته است.

این لایه ها از درون به بیرون عبارتند از:

¡         لایه پلی اتیلنی مجاور با محصول،

¡         آلومینیوم فویل،

¡         لایه پلی اتیلنی،

¡         مقوا

¡         لایه پلی اتیلنی مجاور به هوا.

کاربرد لایه ها

¡         لایه داخلی پلی اتیلنی اولا به عنوان فیلم خنثی و با محصول واکنش نداده و ثانیا قابلیت دوخت حرارتی P را فراهم می کند.

¡         لایه آلومینیوم فویل برای ممانعت از حضور نور بکار برده می شود.

¡         لایه پلی اتیلنی میانی اولا نقش ممانعت کنندگی دارد و ثانیا عامل چسباننده مقوا و آلومینیوم فویل می باشد.

¡         لایه مقوا استحکام بسته و قابلیت چاپ را تامین می کند

¡         لایه پلی اتیلنی خارجی از چاپ روی مقوا محافظت می کند و آن را براق می کند.

انواع بسته بندی فراورده های خام دامی

بسته بندی معمولی مواد غذایی

در این نوع بسته بندی فرآورده‌ غذایی در ظروف معمولی یکبار مصرف قرار داده شده و با پوشش پلاستیکی مناسب روی آن بسته بندی می گردد

بسته بندی معمولی مانع از آلودگی‌های ثانویه محصول می‌شود.  فراورده بسته بندی شده در این روش برای عرضه بصورت تازه دارای عمر ماندگاری پایین تری نسبت به روشهای دیگر بسته بندی می باشد.

مزایای بسته بندی معمولی

-جلوگیری از کشتار غیرمجاز

-مشخص کردن تاریخ محصول

-شناسنامه دار و قابل ردیابی

-ثبت مدت عرضه

بسته بندی به روش خلأ

یکی از روشهای بسیار موثر در حفظ عوامل کیفی مواد غذایی و افزایش زمان مانگاری آن استفاده از خلاء می باشد.

بسته‌بندی به روش خلاء در ظروف یکبار مصرف و با استفاده از دستگاه وکیوم که هوای موجود در بسته را تخلیه می‌ می نماید صورت میگیردو بدینوسیله اکسیژن در تماس مستقیم با فرآورده نخواهد بود.

از بسته بندی تحت خلاء می توان برای بسته بندی گوشت استفاده کرد. در این روش، تنفس گوشت و فعالیت میکربی درون بسته دی اکسید کربن ایجاد می کند که خود بر رشد میکرب ها تاثیر زیادی می گذارد.با این روش می توان گوشت تازه برای مصرف کنندگان عرضه کرد که از ماندگاری بالایی نیز برخوردار است.

مزایای استفاده از وکیوم در بسته بندی مواد غذایی

– افزایش مدت دوام مواد غذایی

– حفظ تازگی و طراوت آنها
– نگهداری عطر و بوی خوش آنها

بسته بندی کارتنی

بسته‌بندی کارتنی که فرآورده با حجم بالا را در پوشش پلاستیک و کارتن سه لایه قرار میگیرد و سپس در دستگاه بسته بندی شرینک جهت غیر قابل نفوذ شدن به رطوبت با پوشش شرینک پوشیده می شود.

بسته بندی شرینکدر پنج مرحله صورت می گیرد:

مر حله اول : چیدمان محصول که می تواند به روشهای ذیل صورت گیرد:

۱-    دستی ۲- اتو ماتیک

مرحله دوم:

جمع آوری محصول هم به صورت دستی و هم به شکل خود کار صورت می گیرد. در روش انتقال خودکار (توسط نوار نقاله )محصول به سمت جایگاه شرینک هدایت می شود.

مرحله سوم:

در این مرحله ،لا یه نازک شرینک دور محصول کشیده می شود.

مر حله چهارم : به منظور عبور  بسته های شرینک  شده از تونل حرارتی است . هدف از این مرحله این است که ورق شرینک محکمتر و منظم تر دور بسته را بگیرد.

مرحله پنجم:

بعد از خروج بسته ها از تونل حرارتی ،آنها را با فن ها ی دستگاه یا کولر خنک می کنند تا شرینک حرارت داده شده ، به نحو مطلوب در آید.

بسته بندی به روش اتمسفر اصلاح شده

تاریخچه

در دهه ۱۹۳۰ میلادی وقتی سبزیجات و میوه ها توسط کشتی جابجا می شد از گاز غلیظ CO2 برای بالا بردن زمان ماندگاری استفاده گردید. کشور انگلستان به عنوان اولین کشور از سیستم اتمسفر اصلاح شده برای محافظت از گوشت خوک و ماهی استفاده کرد. از آن زمان به بعد استفاده از این روش با توجه به  افزایش نیاز، گسترش یافت.

عمدتاً در ایران از بسته بندی معمولی  ویا روش تخلیه هوا (Vacuum Packaging) استفاده می شود. ولی در چند سال اخیر با توجه به پیشرفت روشهای بسته بندی و استفاده از شیوه های نوین و مطابق با استانداردهای جهانی استفاده از اتمسفر اصلاح شده رو به گسترش است.

برای تازه ماندن محصول و افزایش طول عمر نگهداری و اطمینان از ایمن بودن محصولات دو فاکتور مهم وجود دارند:

۱- درجه حرارت
۲- استفاده از MAP
که باید از هر دو آنها به صورت توام استفاده کرد .

کاهش دما و استفاده از بسته بندی تحت اتمسفر اصلاح یافته باعث کند شدن واکنشهای شیمیایی شده بنابراین مدت زمان بیشتری محصولات تازه می مانند.

سته بندی با اتمسفر اصلاح شده چیست ؟

بسته بندی با اتمسفر اصلاح  شده ، به معنی جایگزین کردن هوا در بسته با یک مخلوطی از گازهای متفاوت است ؛به طور معمول مخلوطی از دی اکسیدکربن ، نیتروژن و اکسیژن .

نسبت هر یک از گازهای سازنده وقتی مخلوط تهیه می شود تعیین می گردد اما کنترل بیشتری در طول ذخیره انجام نمی گیرد و ترکیب مخلوط ممکن است به آرامی تغییر کند

این روش بسیار هزینه بر بوده و از آنجایی که از نظر فنی، حفظ هوای اصلی در اطراف محصول بسته بندی شده غیر ممکن و یا غیر عملی است.

بسته بندی با اتمسفر اصلاح شده شده گاهی به اشتباه بسته بندی با اتمسفرکنترل شده نامیده شود CAP . بسته بندی با اتمسفر کنترل شده به معنی بسته بندی در اتمسفری است که ترکیب آن به طور پیوسته کنترل می شود

معرفی اتمسفر اصلاح شدهمفهوم اتمسفر اصلاح شده برای کالاهای بسته بندی شده، شامل فضای اتمسفر اصلاح شده یک فرآورده غذایی توسط خلأ و فشار گاز بسته است که بدین وسیله فعالیت های شیمیایی، آنزیمی و میکروبی کنترل می شود .

به عبارت دیگر بسته بندی به روش MAP  به معنی وارد کردن اتمسفر در یک پاکت (یا بسته) ماده غذایی با ترکیب خاص دی اکسید کربن، نیتروژن و اکسیژن می باشد.در بسته بندی به روش اتمسفر اصلاح شده که سرعت تنفس کاهش می یابد.

بافت محصولات تازه زنده است بنابراین تنفس می کند واز اکسیژن اتمسفری استفاده می کند . باید توجه کرد که میوهای مختلف وسبزی جات سرعت تنفسی متفاوتی دارند. برخی سرعت تنفسی بالاتری دارند مانند ( قارچ) که احتمال فساد پذیری بیشتری دارند ولی محصولاتی که سرعت تنفس پایین تری دارند کمتر فساد پذیرند ( مانند پیاز وسیب زمینی)

این روش نگهداری کیفیت تازه فراورده های غذایی را بدون عملیات حرارتی و شیمیایی به کار رفته توسط تکنیک های نگهداری قابل رقابت مانند کنسرو کردن، فریز کردن، خشک کردن و فرایندهای دیگر میسر می کند.
تکنیکهای MAP در حال حاضر در محدوده وسیعی از غذاهای تازه یا سرد شده شامل غذاهای نیم پخته، ماکیان و ماهی، میوه و سبزیجات و اخیرا قهوه، چای، غذاهای آماده و فرآورده های نانوایی استفاده می شود.

موادی که در بسته بندی اتمسفراصلاح شده عرضه می گردند غیر از این که مدت زمان نگهداری بیشتری دارند به دلیل ظاهر جذابی که دارند باعث جلب توجه مشتری می شوند .

گازهایی که در بسته بندی اتمسفر اصلاح شده استفاده می گردند

عمدتاً عبارتنداز : ۲ CO ، ۲ Nو o2

برخی از مزایای CO۲ :

۱- حفظ ویتامین ها در محصولات گوشتی
۲- جذب آب از اطراف وهیدراته شدن غشای سلولها میشود و درنتیجه از خشک شدن سلول جلوگیری می کند
۳- به عنوان یک ماده ضد میکروبی موثر رفتار می کند و سبب کاهش سرعت رشد میکرو ارگانیسم ها می شود.

تجهیزات و دستگاه ها

این سیستم از سه قسمت ماشین های بسته بندی ، مخزن فیلم ها و مخزن گاز یا مخلوطی از گازها تشکیل شده است

چگونگی استفاده از روش MAP

در ابتدا لازم است گاز مورد نظر با ترکیب مورد نظر ساخته شود. برای این منظور می توان اتمسفر با ترکیب مورد نظر را به طور آماده از کارخانجات تفکیک کننده هوا در کپسول های تحت فشار خرید.
اما برای صرفه جویی در هزینه می توان گازهای سه گانه ازت، اکسیژن و دی اکسیدکربن را به صورت خالص تهیه کرد و به وسیله یک دستگاه میکسر با نسبت مورد نظر مخلوط نمود.

معمولاًدر بسته بندی با اصلاح اتمسفر، هوا را از درون بسته خارج کرده و با گازهایی که مخلوط آنها مشخص است مجدداً پر می کنند و درب آن را می دوزند. دراین روش پیوسته فضای اطراف ماده غذایی از گاز پر می شود.

ترکیبات گازی ترکیبات گازی متنوعی:

از جمله (۸۰ % O۲ / ۲۰ % CO۲)

، ( ۵۰ % N۲ / ۵۰ % CO۲) یا ۱۰۰ % CO۲ و در دمای ۵ – ۰ درجه نگهداری

مطالعات زیادی نیز بر تاثیر MAP بر میکروبیولوژی مواد غذایی دریایی صورت گرفته که بصورت تجارتی سیستم MAP در نگهداری ماهی استفاده می شود که مدت نگهداری ماهی را حدود دو برابر در دمای ۲-۰ درجه افزایش می دهد. محصولات ماهی را به نسبت حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد ازت و ۲۰% اکسیژن و ۳۰% دی اکسید کربن بسته بندی می کنند.

مزایای استفاده از روش اتمسفر اصلاح شده

طولانی کردن ماندگاری محصول

حفظ خواص کیفی مطلوب

جذابیت ظاهر بسته

بسته ها بدون بو ،آسان برای برچسب زنی و راحت برای حمل ونقل

غیر قابل نفوذ و سخت

تازه نگه داشتن محصول بدون استفاده از مواد نگهدارنده

معایب اتمسفر اصلاح شده

بسته بندی با اتمسفر اصلاح شده شده نسبتاً گران است ، به طور متداول حدود دو برابر قیمت بسته بندی تحت خلأ .

تولید مداوم بسته های سفت مستلزم بدست آوردن ماشین آلات بسته بندی گران و استفاده از فیلم های قابل شکل گیری در اثر حرارت گران قیمت است

بسته های با اتمسفر اصلاح شده به طور معمول دو یا سه برابر حجیم تر از شکل های دیگر بسته هستند و بنابراین پرهزینه برای حمل کردن و ذخیره کردن می باشند .

در بعضی نمونه ها ممکن است محتویات له شود . این مشکل می تواند با انتخاب مناسب مخلوط گاز اجتناب شود.

تراوشات بدشکل ممکن است داخل بسته شکل گیرد وقتی نسبت بیش از حد زیاد دی اکسیدکربن استفاده شود ، که البته  می تواند با انتخاب درست مخلوط گاز و عرضه یک کاغذ لایی جاذب زیر ماهی به حداقل رسانده شود

بسته بندی اسپتیک

بسته بندی اسپتیک شیوه ای جدید برای نگهداری محصولات غذایی در مدت زمان طولانی و خارج از یخچال است که تا زمان باز کردن بسته تازگی محصول را حفظ خواهد کرد. وقتی که برای اولین بار شیر و آب میوه به شیوه اسپتیک در قفسه ها و یخچال های مغازه ها عرضه شدند با عدم اطمینان مصرف کنندگان روبه رو شدند.

در واقع این پرسش در اذهان عمومی شکل گرفت که چگونه ممکن است مواد غذایی فاسد شدنی ماهها در قفسه های مغازه ها و بدون نگهداری در یخچال تازه بمانند؟ حتماً می بایست به آنها مواد نگهدارنده افزوده شده باشد.

اما در واقع مواد غذایی که در داخل بسته های اسپتیک پر می شوند هیچ نیازی به افزودن مواد نگهدارنده ندارند؛ چرا که در روش آسپتیک با ماندگاری طولانی مدت، محصولات لبنی مایع در دمای ۱۳۷ درجه سانتیگراد به مدت چهار ثانیه حرارت داده و بلافاصله در بسته های استریل پر می شوند.

در مورد آب میوه (محصولات با اسید بالا) محصول را در دمای ۹۵-۸۰ درجه سانتیگراد به مدت ۳۰-۱۵ ثانیه حرارت می دهند و سپس به صورت اسپتیک پر می کنند. هر دو روش به نحوی طراحی شده است که تنها مقدار کمی از ویتامین ها و املاح معدنی از بین بروند.

این فرآیندها زمان نگهداری محصول را به مدت چندین ماه خارج از محیط یخچال افزایش می دهد. پس از باز شدن بسته، محصول می بایست در یخچال نگهداری شود.

در روش دیگر که برای ماندگاری کوتاه مدت است محصولات لبنی مایع (شیر) را در دمای ۷۲ درجه سانتیگراد به مدت ۱۵ ثانیه حرارت داده تا میکروب های بیماری زای موجود در آن که باعث فاسد شدن می شوند از بین بروند. این فرآیند زمان نگهداری محصول را به مدت یک هفته در یخچال افزایش می دهد.

مواد غذایی با بسته بندی اسپتیک در مقایسه با کنسروها و یا مواد غذایی (پاستوریزه) که فرآیند آنها در دمای بالا و مدت زمان طولانی انجام شده است از طعم و رنگ بهتری برخوردار هستند؛ چرا که اثرات جانبی بسته بندی با قوطی را که نتیجه واکنش اکسیژن با فلز قوطی است ندارند.

در حال حاضر تنوع کالای بسیاری در بسته های اسپتیک وجود دارد و در کشورهای مختلف جهان محصولاتی چون شیر، خامه، آب میوه، سوپ، رب گوجه فرنگی، انواع دسر، شربت، نوشیدنی هایی که از سویا تهیه می شوند و همچنین نوشیدنی هایی که مکمل غذایی به شمار رفته و انرژی زا هستند و حتی تخم مرغ مایع در بسته های اسپتیک عرضه می شوند.

فناوری فرآیند اسپتیک که از ۲۵ سال گذشته به صورت تجاری رواج پیدا کرده است چنان تاثیر جهانی بر روی صنعت مواد غذایی گذاشته است که انجمن بین المللی مهندسین صنایع غذایی در سال ۱۹۸۹ از آن به عنوان مهمترین پیشرفت صنعت موادغذایی در قرن بیستم نام برد.

دستگاههای بسته بندی

۱- ماشینهای پرکن

این نوع ماشینها عملیات لازم برای پر کردن محصول داخل ظرف را انجام می دهند با توجه به تنوع ظروف و بسته های مورد استفاده در بسته بندی مواد غذایی ممکن است عملیات پر کردن در بطری ، قوطی ، کیسه ، بشکه ، کارتن و… انجام شود.

پر کردن مناسب علاوه بر جنبه های مثبت آن از نظر پذیرش مصرف کننده ، نقش مهمی در ماندگاری محصول دارد به همین دلیل امروزه از طریق سازمان های ذیربط قوانین مربوط به میزان دقیق پر کردن ظروف وضع شده است.

دستگاه پرکن باید به طور صحیح ظروف را پرکنند و چنان چه دستگاه به گونه ای طراحی شود که توانایی پرکردن ظروف در اندازه های مختلف را داشته باشد این مزیت مهم برای دستگاه تلقی می شود. در سال ۱۹۸۰ اوسبورن[۱] انواع پرکن های وزنی ، فشاری و تحت خلأ را شرح داده است.

۲- ماشین های تمیزکننده

بیشترین کاربرد ماشین های تمیزکننده و شوینده در صنایع لبنیات و نوشابه که در آن بطری های کثیف به کارخانه مجدداً برمی گردند می باشد

۳- ماشین های دوخت

دوخت ها ضعیف ترین قسمت یک بسته می باشند و دوخت ناقص موجب کوتاه شدن طول عمر انباری مواد غذایی می شود ماشین هایی که عملیات دوخت دربندی و بستن را در بسته بندی مواد غذایی انجام می دهند بسیار متنوع هستند در ذیل به پاره ای از مهمترین این ماشین ها اشاره می شود.

۴- ماشین های پرکننده و دوخت

در این گروه از ماشین ها ظرف یا بسته توسط ماشینی دیگر تهیه و ساخته می شود و فقط عملیات پرکردن و دربندی روی ماشین انجام می شود طیف وسیعی از ماشین ها در این گروه قرار می گیرند نظیر:

الف – ماشین های پیورپک[۱]

که در صنایع لبنیات و فرآورده های لبنی کاربرد گسترده ای دارند.

ب – ماشین های مولتی پک[۲]

ج – ماشین های دوی پک[۳]

که در حال حاضر کاربرد گسترده ای در بسته بندی انواع آب میوه جات پیدا کرده اند. اما این سیستم برای بسته بندی طیف وسیعی از مواد غذایی قابلیت کاربرد دارد.

د – ماشین های اسپتیک بگ[۴]

که عمل پر کردن ماده غذایی به طریقه اسپتیک و همزمان دوخت و دربندی کیسه را انجام می دهند.

۵- ماشین های شکل دهنده ،پر کننده و دوخت

طیف وسیعی از ماشین ها در این گروه قرار می گیرند وجه اشتراک همه این دستگاهها آن است که عملیات ساختن بسته، پر کردن و دوخت دربندی آن به طور هم زمان در یک دستگاه انجام می شود.

ماشین های پوشش دهنده

استفاده از ماشین های تمام اتومات پوشش دهنده به جای اپراتورهایی که به صورت دستی و یا نیمه اتومات عملیات پوشش دادن بسته ها را انجام می دادند موجب شده است که ماشین هایی با ظرفیت ۶۰۰ قطعه در دقیقه در این زمینه مورد استفاده قرار گیرند .

انواع ماشین هایی که عملیات پوشش دادن بسته را انجام می دهند به شرح ذیل می باشند:

الف – ماشین های لفاف پیچ[۱]

این ماشین ها با توجه به نوع پوششی که می توانند بر روی بسته یا ماده غذایی ایجاد کنند دارای تنوع زیادی می باشند.

ب – ماشین های شرینک[۱]

پوشش شرینک یک روش ساده از پوشاندن است که با استفاده از یک فیلم شفاف صورت می گیرد و ممکن است برای پوشش دادن یک بسته یا تعدادی بسته به کار رود که در حالت دوم تولید بسته چند تایی را می کند.

در عمل محصول در داخل یک تیوپ با پوشش فیلم شرینک با دوخت انتهایی بسته بندی می شود و سپس از یک تونل شرینک بخار یا هوای گرم که معمولاً توسط لامپهای مادون قرمز یا منبع گرمایی دیگری که قادرند گرمایی حدود ۷۰ درجه سانتیگراد را تولید کنند عبور می کند. گرمای شرینک در سرتا سر بسته عبور کرده و موجب تولید یک بسته جمع شده می شود زمان حرارت دادن معمولاً چند ثانیه است که بستگی به طراحی بسته و ضخامت فیلم دارد.

۶- ماشین های برچسب زنی

ماشین های اتیکت زنی از سه قسمت ذیل تشکیل شده اند:

I – ظرف برای اتیکت زدن

II – چسب

III – اتیکت

بر اساس چسب زنی این ماشین ها به دو گروه ذیل تقسیم می شوند:

الف – ماشین هایی که چسب های مرطوب را به کار می برند.

ب – ماشین هایی که اتیکت های از قبل چسب خورده را به کار می برند.

بدیهی است در انتخاب ماشین باید در نظر داشته باشیم که کدام سیستم برای ما بهتر و مناسب تر است.

چهار عمل اصلی توسط یک ماشین اتیکت زن به قرار ذیل است:

الف – تغذیه اتیکت از محل ذخیره

ب – برداشتن اتیکت که معمولاً توسط مکش، هوای فشرده یه چسب ثانویه انجام می شود.

ج – مالیدن چسب بر روی سطح اتیکت

د – فشار دادن اتیکت به ظرف توسط پدال های فشار،هوای فشرده، برس

کارگاه بسته بندی

کارگاه بسته بندی مکان سرپوشیده بهداشتی محفوظ ، مجهز و مجازی است که در آن با بهره گیری از امکانات ،تأسیسات و تجهیزات فنی و صنعتی و به روش بهداشتی ، عملیات فرآوری شامل: قطعه بندی ، بسته بندی ، نشانه گذاری زیر نظر مسئول فنی بهداشتی واجد شرایط انجام می پذیرد.

تکمیل و ارائه فرم درخواست

کلیه متقاضیان دریافت پروانه بهداشتی تاسیس باید تقاضای خود مبنی بر دریافت پروانه بهداشتی  را به اداره کل دامپزشکی استان مربوط  ارائه و به ثبت برسانند.

موقیعت

تاسیسات باید در محلی استقرار یابد که از نظر ضوابط نظام دامداری مشکلی نداشته و حوادث طبیعی مثل سیل آنرا تهدید ننمایند و تحت تاثیر بوهای نامطبوع ، دود ، گرد و غبار و آلودگی قرار نگیرد . چنین واحدهایی باید در محلی احداث شوند که وسایل نقلیه سنگین و کامیونهای سردخانه دار بتوانند براحتی به آن محل رفت و آمد نمایند.

زمین

مساحت زمین به نحوی تعیین گردد که علاوه براستقرار

تاسیسات بر اساس نقشه ،فضای کافی جهت احداث محوطه سازی و سهولت رفت و آمد وسایل نقلیه را فراهم سازد .

( حداقل مساحت مورد نیاز باید دو برابر مساحت زیر بنا باشد)

طرح ونقشه

طرح و نقشه و مشخصات تاسیسات ماشین آلات و ساختمان کارگاه باید توسط متقاضی به نحوی تهیه و ارائه گردد که دارای مشخصات ذیل باشد.

ساختمان

تاسیسات باید به شکلی طراحی شده باشند که  فضای مناسب کاری برای اجرای عملیات در شرایط بهداشتی وجود داشته و همچنین قسمتهای تمیز و قسمتهای کثیف کاملا از یکدیگر مجزا باشند. به منظور تسهیل در امر تخلیه فرآورده باید در نقشه ارائه شده محلهای مناسبی برای سکوی تخلیه و بارگیری در نظر گرفته شود.

سالن فرآوری و بسته بندی

¡         مساحت سالن متناسب با ظرفیت آن متغیر میباشد.

¡         حداقل مساحت عملیات مرغ یکصد متر مربع میباشد

¡         حداقل مساحت سالن عملیات گوشت قرمز یکصد متر مربع

¡         حداقل مساحت برای سالن آبزیان ۷۵ متر مربع

چنانچه واحدهای فرآوری  گوشت قرمز متقاضی تولید گوشت چرخ کرده و یا دل  و جگر باشند جایگاهی جداگانه بمساحت حداقل ۳۰ متر مربع برای هر کدام اختصاص دهند.

چنانچه واحدهای قطعه بندی و بسته بندی مرغ متقاضی تولید و بسته بندی  دل و جگرمرغ باشند باید جایگاهی جداگانه به مساحت حداقل ۳۰ متر مربع به این امراختصاص دهند و برای سنگدان علاوه بر فضای فوق ۲۰ متر مربع به منظور

شستشوی سنگدان مورد نیاز است.

توجه: کلیه سالن های فرآوری آبزیان باید مستقل از سالن های فرآوری گوشت قرمز و مرغ باشد.

انبار ضایعات

واحد باید دارای محلهای مناسبی برای انبار کردن ضایعات و مواد غیر خوراکی قبل از خارج کردن آنها از کارگاه باشد.

سالن شستشو

در کارگاه محلی را برای شیشوی وسایل و لوازم مصرفی تعبیه می نمایند

پیش سردکن

فضای سرپوشیده و محفوظی است ، مجهزبه دستگاه های سرمازا که دارای دما و رطوبت مناسب و شرایط لازم فنی و بهداشتی برای حفظ  زنجیره سرد و کیفیت فرآورده های خام دامی در زمان تحویلگیری و قبل از شروع فرآوری در شرایط تازه و یا کاهش دمای فرآورده در مدت زمان لازم تا مرز شروع انجماد یا دمای مورد نیاز برای عرضه فرآورده به صورت تازه است.

دمای آن  بر اساس دستورالعمل ماندگاری فرآورده های خام دامی بین ۴-۰ درجه سانتیگراد می باشد.

مساحت پیش سردکن باید متناسب با ظرفیت واحد بوده و مستقیما به سالن تولید ارتباط داشته باشد و حداقل مساحت آن از ۱۲ مترمربع کمتر نباشد.

پیش سردکن اولیه

فضای سرپوشیده و محفوظی است مخصوص نگهداری فرآورده های  دامی قبل از آغاز عملیات فرآوری بطوری که دمای فرآورده های خام دامی تحویل گرفته شده (۴-۰ درجه سانتیگراد) با استفاده از تجهیزات مناسب در آن حفظ گردد.

پیش سردکن ثانویه

فضای سرپوشیده و محفوظی است مخصوص نگهداری فرآورده های  دامی پس از عملیات فرآوری به منظور آماده سازی فرآورده برای انجماد ویا بارگیری جهت عرضه به صورت تازه ، به طوری که دمای (۴-۰ درجه سانتیگراد) فرآورده های خام دامی در هنگام بارگیری برای عرضه و یا انتقال به تونل انجماد برای انجماد ، با استفاده از تجهیزات سرمازای مناسب در آن حفظ گردد.

تاسیسات سردخانه

سرد خانه باید به نحوی طراحی شوند که با سالن عملیات ارتباط مناسب داشته باشد.

سردخانه فضای سرپوشیده و محفوظی است ، مجهزبه دستگاه های سرمازا که دارای دما و رطوبت مناسب و شرایط لازم فنی و بهداشتی برای حفظ کیفیت و نگهداری فرآورده های خام دامی در شرایط انجماد در مدت مورد نظر

سردخانه باید به نحوی طراحی گردد که با تاسیسات انجماد ارتباط مناسبی داشته باشد و حداقل گنجایش آن به اندازه ای باشد که تولید سه روز فرآورده را بتوان در آن نگهداری کرد.

حداقل مساحت واحدهای سردخانه برای واحدهای مذکور به مشابه واحدهای سرد خانه ای  گوشت قرمز و مرغ  و ماهی حداقل یکصد متر مربع می باشد.

امکانات مورد نیاز برای انجماد فرآورده

امکانات مورد نیاز برای انجماد فرآورده باید به شکلی طراحی و در نظر گرفته شوند که ظرفیت آن متناسب با فرآورده باشد حداقل فضای مورد نیاز برای تونل انجماد ۳۶ متر مکعب می باشد.

تونل انجماد

فضای سرپوشیده و محفوظی است که قدرت سرمازایی تجهیزات آن به اندازه ای است که بتواند کاهش دمای کالا و عبور آن از مرحله حداکثر کریستالیزه شدن را با سرعت مورد نظر انجام دهد و این دما حداقل منفی ۳۵ درجه سانتیگراد می باشد.

آزمایشگاه

¡         محل خاصی برای آزمایشگاه در کارگاه بسته بندی درنظر گرفته شود که مستقیما به سالن فرآوری ارتباط نداشته باشد.

تاسیسات جانبی

مساحت تاسیسات جانبی بایستی حداقل یک پنجم  تا یک هفتم تاسیسات اصلی باشد که شامل دفتر کار ، سرویس بهداشتی ، رختکن ، انبار لوازم فنی باشد و در صورت ضرورت سالن غذا خوری و استراحتگاه کارگران متناسب با تعداد پرسنل علاوه بر فضای فوق مورد نیاز است.

۱- رختکن

رختکن به نحوی باید طراحی شود که برای هر کارگر حداقل دو جایگاه کمد پیش بینی شود ( یک کمد برای لباسهای کار و یک کمد برای لباس شخصی )

موقعیت رختکن باید به شکلی طراحی گردد که کارگران پس از پوشیدن لباس کار در معرض فضای آزاد قرار نگیرد .

۲- سرویس بهداشتی

سرویس دستشویی باید قبل از رختکن استقرار یافته و مستقیما به سالن فرآوری و عملیات راه نداشته باشد.

شرایط و ضوابط بهداشتی در کارگاه بسته بندی

الف- تاسیسات

ب- تجهیزات و وسایل مورد نیاز

الف- تاسیسات

تهویه

ساختمان باید دارای تهویه مناسب بوده به شکلی که دمای مورد نظر (حدکثر ۱۲- ۱۰ سانتیگراد ) را تامین نماید. و دارای رطوبت مناسب باشد جهت گردش هوا باید از قسمت تمیز به قسمت کثیف سالن بوده و هوا از قسمت کثیف سالن خارج شود.

نور

نورطبیعی  یا مصنوعی مناسب به میزان کافی باید در تمام محل وجود داشه باشد و رنگی نباشد و حداکثر نور مورد نیاز در مکانهای مختلف به شرح زیراست :

در محل هائیکه بازرسی صورت میگیرد    ۵۴۰ لوکس

در محل هائیکه کار صورت میگیرد        ۲۲۰ لوکس

در سایر محلها                               ۱۱۰ لوکس

لامپ هائیکه در سالنهای فرآوری تعبیه شده اند باید دارای پوششی باشند تا در صورت شکستن لامپ باعث آلودگی فرآورده ها نگردد. و ضمنا این پوششها قابل شستشو باشند.

محل هائیکه فرآوری  گوشت صورت گرفته و یا به نحوی با فرآوری گوشت در ارتباط هستند باید دارای شرایط  ذیل باشند:

کف

کف بایدغیر قابل نفوذ به آب ، بدون درز و شکاف بوده و براحتی تمیز و ضد عفونی گردد و لغزنده نباشد.

دارای شیب مناسب برای خروج پساب و هدایت آن به سمت کانال فاضلاب باشد.(شیب مناسب یک درصد توصیه میگردد)

دیوار

دیوارها باید غیر قابل نفوذ به آب و قابل شستشو و به رنگ روشن باشد ، دیوارها باید حداقل به ارتفاع دو متر  ، بسته به نوع فعالیت صاف و بدون درز و شکاف بوده و جنس سطح خارجی دیوارهاباید از موادی باشد که هیچگونه ماده مضری را به گوشت و فرآورده های آن منتقل ننماید.

بهترین پوشش دیوارها سطوح سیمانی صاف و صیقلی باروکش اپوکسی رزین میباشد.

سقف

سقف به شکلی طراحی و ساخته شود که از تجمع مواد کثیف ، ورشد قارچها و پوسته پوسته شدن جلوگیری شود و براحتی قابل تمیز شدن باشد و حداقل ارتفاع سالن عملیات ۵/۳ متر تعیین میگردد.

کلیه اتصالات بین دیوار به دیوار و دیواربه کف باید دارای انحنا بوده و زاویه تند نداشته و به شکلی که از تجمع مواد درازاین محلها جلوگیری به عمل آمده و به راحتی قابل شستشو و ضدعفونی باشد.

پنجره ها

پنجره هاباید بشکلی طراحی و تعبیه شود که ازتجمع مواد جلوگیری گردد بوسیله توری پوشیده شوند ، توری ها باید به راحتی قابل جابجایی به منظور شستشو باشند.

پنجره ها باید همسطح دیوارهای داخلی بوده ودر صورت وجود طا قچه زیر پنجره باید دارای شیب مناسب به طرف داخل بوده تا از تجمع گرد و خاک جلوگیری گردد.

درب ها

سطح آنها باید صاف بوده و سطوح غیر جاذب داشته و قابل شستشو و ضدعفونی باشد و همچنین در محل هائیکه نیاز باشد حتی المقدور در دربها بدون دخالت دست باز و بسته شوند.

¡         کلیه درب هائیکه به محوطه بیرون از سالن عملیات راه دارند باید مجهز به پرده هوا باشند .

دستشویی و توالت ( سرویس بهداشتی )

توالت ها باید به شکلی ساخته شوند که از تخلیه بهداشتی آنها اطمینان حاصل گردد و دارای نور کافی و تهویه مناسب بوده و همانطوریکه قبلا گفته شد به سالنهای عملیات مستقیما راه نداشته باشد دستشویی ها بایدمجهزبه آب سرد و گرم ، صابون مایع ، حوله کاغذی یکبار مصرف بوده و کنارهردستشویی یک سطل درب دار قرار گیرد .

ب‌-   تجهیزات و وسائل مورد نیاز

این تجهیزات و وسایل باید به شکلی طراحی و ساخته شوند که باعث آلودگی گوشت نگردیده و تمام سطوح آن براحتی قابل تمیز کردن و ضد عفونی باشد.

در سالن عملیات گوشت قرمز تعبیه ریل ازابتدای محل سکوی تخلیه تا پیش سردکن و از پیش سردکن به سالن عملیات الزامی می باشد بنحوی که انتقال لاشه از سکوی تخلیه به پیش سردکرن و از بیش سردکن تا سالن عملیات بدون دخالت دست صورت گیرد وشیارها و قسمتهای مختلف ریل نیز باید براحتی تمیز شده و ضدعفونی گردد.

کلیه اتصالات ثابت روی دیوارها مانند لوله های آب و کابل های برق باید دارای فاصله مناسب از دیوار یا کف بوده به شکلی که قسمتهای پشتی آنها براحتی تمیز گردیده و از تجمع مواد جلوگیری گردد.

درتمام محل هائیکه عملیات فرآوری وبسته بندی گوشت صورت می پذیرد باید دارای امکانات مناسب و کافی برای تمیز کردن و ضدعفونی ابزارمورد استفاده مانند چاقو ، ساتور وجود داشته باشد.

ضایعات در پایان هر شیفت کاری تخلیه گردد وباید ازسطل ها یا بشکه های درب دار بزرگ بدین منظور استفاده نمود .

انبارکردن ضایعات وموادغیرخوراکی باید به شکلی باشد که آنها را از دسترس حیوانات موذی دورنگه داشته و همچنین از آلوده شدن مواد غذایی ، آب آشامیدنی بوسیله آنها جلوگیری گردد.

شرایط آب مصرفی

آب مصرفی در واحد باید شرایط آب آشامیدنی را دارا بوده و با فشار مناسب در تمام محل های مورد نیاز در دسترس باشد.

در تمام ساعات کار آب گرم بهداشتی با فشار و میزان کافی در دسترس باشد. در سالن عملیات شیرهای آب باید از نوع پدالی باشد.

نظارت های ضروری در یک مرکز بسته بندی

۱- حضور مسئول فنی بهداشتی هنگام ورود مواد اولیه به کارگاه و کنترل مجوزهای مربوطه و فک پلمپ.
۲- کنترل خودرو حمل گوشت که بایستی یخچال دار و دارای کارت اشتغال به فعالیت حمل گوشت از اداره کل دامپزشکی استان باشد.
۳- کنترل دقیق ورود مواد اولیه از کشتارگاه، کنترل گواهی حمل گوشت و ممهور بودن گوشت به مهر دامپزشکی.

۴- کنترل پیش سردکن از نظر رعایت موارد بهداشتی و دمای مناسب ۴-۰ درجه.
۵- کنترل و نگهداری گوشت در پیش سرد به مدت ۲۴ ساعت در دمای ۴-۰ درجه.
۶- رعایت بهداشت فردی کارکنان شامل لباس کار، دستکش و کلاه.

۷- نظارت کامل بر روند بسته بندی گوشت در کارگاه

۸- وجود امکانات مناسب جهت ضدعفونی کردن سالن و نظارت بر تمیز بودن محل کارگاه .
۹- کلیه وسایل مربوط به کار باید تمیز و از جنس فلز زنگ نزن و قابل ضدعفونی باشد.

۱۰- نظارت بر اینکه ظروف بسته بندی یکبار مصرف باشد و ظروف مستعمل نباشد.
۱۱- نظارت بر اینکه گوشت تاریخ گذشته نباشد و گوشت کهنه با تازه مخلوط نگردد.
۱۲- نظارت کامل بر  تهیه گوشت چرخ کرده

۱۳- نظارت برخروج کالا : گوشت باخودرو سردخانه دار مناسب ومجهز به ترموکینگ با دمای ۴-۰ درجه و با گواهی و کارت تردد حمل گردد.

۱۴- نظارت بر لیبل گذاری

بسته بندی دارای برچسب باشد که حاوی اسم کارگاه، تاریخ تولید، تاریخ انقضاء، دمای مناسب جهت نگهداری، مدت نگهداری و آدرس و تلفن کارخانه، کد پروانه بهره برداری بهداشتی از سازمان دامپزشکی کشور باشد.

شرایط بهداشتی مرکز عرضه گوشت تازه

سطوح دیوارها دارای شرایط شتشو و ضدعفونی بوده وسطوح دیوارها بدون درز و شکاف باشد(دیوارها سنگ یا کاشی و به رنگ سفید باشد)

کف باید موزائیک آجدار و دارای شیب مناسب به طرف کف شوی جهت خروج فاضلاب باشد.کف شوی باید پوشش دار باشد.

دربها و پنجره ها بدون زنگ زدگی باشد

درب ها و پنجره ها مجهز به توری سیمی به منظور جلوگیری از ورود حشرات باشد.

نور و تهویه طبیعی یا مصنوعی باید تأمین گرددو تهویه به نحوی باشد که هوای داخل اماکن سالم ، کافی وعاری از بو باشد.

زباله دانهای مورد استفاده باید درپوش دار، زنگ نزن و قابل شستشو و در محلی جداگانه باشد.

آب مصرفی بایستی ازآب شهری باشد

وسایل و تجهیزات مصرفی باید از جنس مناسب وقابل شستشو و ضدعفونی باشد

یخچال نگهداری ۰-۴ درجه و متناسب با حجم عرضه موجود باشد

میز کار قابل شستشو و ضدعفونی باشد

کلیه کارگران و متصدیان موظفند کارت معاینه پزشکی در محل کار خود داشته و موظف به رعایت کلیه ظوابط بهداشت فردی باشد.

یخچال ها باید در محلی قرار گیرند که قسمتهای باز و نمایان آن در معرض گرمای تابنده واقع نشوند دارای کف شوی پوش دار باشد.

ویژگیها و شرایط بهداشتی مراکز فروش و عرضه آبزیان تازه

سقف باید بدون درز و شکاف و رنگ روشن و(قابل تمیز کردن)و همیشه تمیز باشد

دیوارها، سنگ یا کاشی و به رنگ سفید باشد.

کف باید موزائیک آجدار و دارای شیب مناسب به طرف کف شوی جهت خروج فاضلاب باشد.کف شوی باید پوشش دار باشد.

دارای دستشویی همراه با آب سرد و گرم بوده و سایر تسهیلات بهداشتی نظیر صابون مایع وحوله و غیره را دارا باشد.

درها و پنجره ها مجهز به توری سیمی به منظور جلوگیری از ورود حشرات باشد.

نور و تهویه طبیعی یا مصنوعی باید تأمین گرددو تهویه به نحوی باشد که هوای داخل اماکن سالم ، کافی وعاری از بو باشد.

زباله دانهای مورد استفاده باید درپوش دار، زنگ نزن و قابل شستشو و در محلی جداگانه باشد.

محلی مناسب برای نگهداری یخ داشته باشد.

آب مصرفی باید بهداشتی باشد.

سیستم فاضلاب باید بهداشتی باشد.

جعبه کمکهای اولیه موجود باشد.

کلیه کارگران و متصدیان موظفند کارت معاینه پزشکی در محل کار خود داشته و موظف به رعایت کلیه ظوابط بهداشت فردی باشد.

لوازم مورد استفاده باید از جنس مناسب و سالم و تمیز باشد.

یخچال ها باید در محلی قرار گیرند که قسمتهای باز و نمایان آن در معرض گرمای تابنده واقع نشوند و بیش ازحد ظرفیت موادغذایی انباشته نگردند(نورهای شدید مصنوعی و نور شدید خورشید)

محل عرضه بایستی وسعت و شرایط لازم برای تحویل گری آبزیان ، چیدن وسایل سرماساز نگهداری و عرضه بهداشتی آبزیان تازه دارد.

پیشخوان میز کار باید سالم و روکش آن از جنس قابل شستشو و ضد عفونی باشد

دارای مجوز بهداشتی لازم از ارگانهای ذیربط از جمله(دامپزشکی) اتحادیه صنف مرغ و ماهی فروش شیلات مرکز بهداشتی باشد.

آبزیان تازه قابل عرضه باید در کنار یخ و توسط ماشینهای حمل و نقل که دارای شرایط بهداشتی بوده و دارای مجوزهای لازمه از دامپزشکی محل و با گواهی حمل از مقصد باشد.

محل های عرضه آبزیان تازه باید مجهز به ویترین هایی باشند که بتوانند در شرایط بهداشتی آبزی تازه در کنار یخ را عرضه نمایند. اگرچه امکان عرضه آبزیان تازه در ویترین های یخچال دار که دمای آن بین صفر تا ۴ سانتی گراد می باشد، نیز وجود دارد ولی توصیه میگردد آبزیان تازه در کنار یخ و در ویترینهای بهداشتی عرضه گردند.

چنانچه آبزیان تازه در کنار یخ و در ویترین های بهداشتی عرضه میگردند،باید ترتیبی اتخاذ گردد که در تمامی مواقع میزان پودر یخ کافی در بین و اطراف آبزی وجود داشته باشد.

کلیه یخچالها و سرد خانه و ویترینهای بهداشتی بایستی مجهز به دماسنج بوده و در معرض دید خریداران باشد

با توجه به استانداردهای موجود که حداکثر مدت زمان نگهداری آبزیان تازه در کنار یخ ۶ روز ذکر کرده اند باید ترتیبی اتخاذ گردد که چنانچه این محصولات به هر دلیلی در پایان روز هفتم پس از صید به فروش نرسیدند با نظارت بازرسان دامپزشکی از سطح بازار جمع آوری و به یکی از کارخانجات مجاز تولید پودر ماهی ارسال و یا به هر شکل مناسب دیگر از چرخه مصرف انسانی خارج گردد

مشخصات گوشت قرمز تازه

¡         رنگ گوشت طبیعی باشد.

¡         سطح خارجی گوشت بدون هرگونه تورم ، خون مردگی و یا خراش باشد.

¡         فاقد هرگونه بوی غیر طبیعی مانند بوی ترشیدگی یا تعفن باشد.

¡         باید دارای قوام سفت بوده و نباید نرم، لزج یا خشک و چروکیده باشد.

علائم فساد گوشت قرمز

¡         تغییر رنگ قرمز به سبز ، قهوه ای و یا ایجاد دیک لایه لزج و چسبناک که از علائم فساد سطحی است.

¡         استشمام بوی غیر طبیعی در محل اتصال گوشت به استخوان از علائم فساد عمقی گوشت است.

¡         از دست رفتن قوام گوشت و نرم و لزج شدن آن از علائم فساد کلی گوشت است.

¡         تغییر رنگ چربی گوشت و استشمام بوی بد ، از علائم اکسیداسیون و فساد چربی گوشت است.

مشخصات گوشت مرغ تازه

¡         به رنگ سفید مایل به زرد کمرنگ یا کهربایی باشد.

¡         پوست بطور یکنواخت روی بدن کشیده شده باشد .

¡         بدون هرکونه پارگی ،  تورم ، خونمردگی ، تغییر رنگ و یا خراش باشد.

¡         کاملاً تمیز و عاری از پر،ذرات خارجی و هرگونه آلودگی باشد.

¡         ماهیچه های اسکلتی به رنگ سفید مایل به صورتی و دارای قوام سفت و فاقد هرگونه خونمردگی و آثار تورم باشد.

علائم فساد گوشت مرغ

¡         تغییر رنگ ناحیه شکمی به رنگ متمایل به سبز یا آبی

¡         تغییر رنگ یا بوی بد در ناحیه زیر بالها

¡         بهترین محل برای بازرسی ، برش ناحیه اتصال ران به بدن است که در مرحله شروع فساد با بوی بد همراه است

¡         در مراحل فساد کلی لاشه ، عضلات شل ، وارفته و رنگ تیره تر از حالت طبیعی است.و در ناحیه مقعد و چینه دان رنگ سبز نمایان می شود.

مشخصات ماهی تازه

¡         چشم ها محدب و کاملاً برآمده برنگ سیاه با مردمک روشن و قرنیه شفاف

¡         بدن داری سطح صاف و دارا بودن حالت الاستیک

¡         آبشش ها برنگ قرمز روشن بدون موکوس

¡         پوست و درخشنده

¡         فلسها درخشنده بوده و محکم به بدن چسبیده است

¡         سرپوش آبششها بطور محکم به بدن چسبیده و فاقد لکه های خونی می باشد

علائم فساد ماهی

¡         بوی نامطلوب، بوی ترشیدگی

¡         بدن شل و بدون قوام

¡         فلسها براحتی کنده می شود

¡         مردمک ها کدر و چشم ها فرورفته اند

¡         آبششها خشک و برنگ خاکستری

¡         پوست چین دار و و تغییر رنگ داده و براحتی جدا می گردد

¡         شکم شل و متورم

نحوه توزیع و عرضه گوشت منجمد:

مشخصات مراکز عرضه گوشت منجمد

علاوه بر شرایط عمومی باید دارای شرایط زیر باشد:

¡         دارای پروانه مبنی بر مجاز بودن به عرضه گوشت قرمز و مرغ منجمد باشد.

¡         دارای شرایط و وضعیت بهداشتی مناسب بوده و بر اساس بازدید از مراکز ، به تایید اداره کل دامپزشکی استان رسیده باشد.

¡         دارای امکانات و تجهیزات برودتی مناسب از جمله فریزرهای ویترینی با برودت ۱۸ درجه سانتیگراد زیر صفر به تعداد لازم و متناسب با ظرفیت واحد عرضه باشد ( فریزرها باید مجهز به دماسنج جهت نشان دادن برودت فریزر برای رویت مشتریان باشند).

¡         دارای فضای مناسب جهت قرار گرفتن فریزرهای ویترینی بوده و امکان بازدید و رویت محصولات مورد عرضه برای مشتریان  فراهم باشد.

¡         جهت عرضه گوشت قرمز منجمد و مرغ منجمد باید از فریزرهای اختصاصی و مجزا استفاده نمود.

مشخصات گوشت قرمز/مرغ منجمد

الف – ویژگی های مرغ منجمد

¡         پوست باید به رنگ طبیعی مخصوص به خود (رنگ سفید مایل به زرد کمرنگ یا کهربایی) و به طور یکنواخت روی بدن کشیده و فاقد هر گونه پارگی ، تورم ، خونمردگی ، تغییر رنگ و یا خراش و کاملاً تمیز و عاری از پر ، ذرات خارجی و هر گونه آلودگی باشد.

¡         مرغ منجمد بایستی فاقد هر گونه بوی غیر طبیعی مثل بوی ترشیدگی ، تعفن و یا گندیدگی باشد.

¡         اندرونه آن به طور کامل تخلیه شده به طوری که حفره سینه ای و شکمی آن کاملاً تمیز باشد.

¡         رنگ عضلات طبیعی (رنگ سفید مایل به صورتی) و فاقد هر گونه تغییر رنگ ، خونمردگی و آثار تورمی بوده و پس از رفع انجماد سختی و قوام طبیعی خود را حفظ کرده و سطح آن لیز و لزج نباشد.

¡         چربی ها به رنگ زرد روشن بوده و به صورت یکنواخت بدن را پوشانده و بدون هر گونه بوی غیر طبیعی باشد.

¡         مرغ منجمد باید عاری از آثار سوختگی ناشی از انجماد و یا قارچ زدگی (لکه های رنگی ناشی از رشد قارچ) باشد.

یادآوری: سوختگی ناشی از انجماد به لکه هایی با رنگ سفید گچی تا خاکستری اطلاق می شود که در اثر تبخیر شدید آب فرآورده ناشی از سرمازایی بیش از اندازه معین در سطح پوست و یا گوشت مرغ نمایان می شود.

¡         مرغ منجمد باید در کیسه های پلاستیکی سالم ، بدون عیب و پارگی و دارای نشانه گذاری مربوطه (از جمله تاریخ تولید ، تاریخ انقضاء ، شرایط نگهداری و…) به صورت خوانا و به زبان فارسی عرضه شود.

¡         داخل بسته بندی مرغ منجمد باید فاقد مواد خارجی ، خونابه یا آب منجمد شده باشد.

¡         به صورت کاملاً  منجمد به دست مصرف کننده برسد.

ب – ویژگی های گوشت قرمز منجمد

¡         گوشت منجمد باید کاملاً تمیز ، عاری از علائم بیماری ، آثار خونمردگی و ضربه باشد.

¡         رنگ گوشت (عضلات) باید طبیعی بوده و پس از رفع انجماد سختی و قوام طبیعی خود را حفظ کرده و سطح آن لیز و لزج نباشد (تغییر رنگ قرمز به سبز ، قهوه ای و خاکستری ویا ایجاد یک لایه لزج و چسبناک از علائم فساد گوشت است).

¡         گوشت منجمد باید عاری از بوهای غیر طبیعی مانند بوی ترشیدگی ،تعفن و یا گندیدگی باشد (استشمام بوی غیر طبیعی در محل اتصال گوشت به استخوان از علائم فساد عمقی گوشت است).

¡         چربی گوشت باید سفت ، به رنگ سفید و یا مایل به سفید و بدن هر گونه بوی غیر طبیعی باشد.

¡         گوشت منجمد باید فاقد آثار سوختگی ناشی از انجماد و یا قارچ زدگی (لکه های رنگی ناشی از رشد قارچ) باشد.

¡         گوشت منجمد باید در کیسه های پلاستیکی سالم ، بدون عیب و پارگی و دارای نشانه گذاری مربوطه (از جمله تاریخ تولید ، تاریخ انقضاء ، شرایط نگهداری ) به صورت خوانا و به زبان فارسی عرضه شود.

¡         داخل بسته بندی گوشت منجمد باید فاقد مواد خارجی ، خونابه یا آب منجمد شده باشد.

¡         به صورت کاملاً  منجمد به دست مصرف کننده برسد.

ضوابط عرضه گوشت قرمز/مرغ منجمد

¡         گوشت قرمز/مرغ منجمد صرفاً به صورت بسته بندی عرضه شود.

¡         از منابع مجاز تامین و دارای گواهی بهداشتی مربوط باشد.

¡         توسط خودروهای سردخانه دار مجاز (دارای پروانه اشتغال به حمل فرآورده های دامی منجمد از اداره کل دامپزشکی استان) ، مجهز به سیستم ثبت دما (ترموگراف) و تحت شرایط برودتی ۱۸ درجه سانتی گراد زیر صفر حمل و تحویل مرکز عرضه گردد.

¡         داخل فریزرهای ویترینی با برودت ۱۸ درجه سانتی گراد زیر صفرنگهداری و تا زمان عرضه از هر گونه نوسان برودتی بیش از ۳ درجه سانتیگراد (۱۵ درجه سانتیگراد زیر صفر) خودداری شود.

¡         باید در بسته بندی  سالم ، بدون عیب و پارگی و دارای نشانه گذاری مربوطه (از جمله تاریخ تولید ، تاریخ انقضاء ، شرایط نگهداری ) به صورت خوانا و به زبان فارسی عرضه شود.

راه اندازی واحد بسته بندی حبوبات؟

درگذشته هاي نه چندان دور، خشكبار صادراتي ايران شامل ده قلم كالا مانند پسته، فندق، بادام، مغز هسته، خرما، كشمش، انجير خشك، برگه زردآلو، قيسي و گردو میشد اما هم اكنون تنها 4 قلم از خشكبار كشورمان شامل پسته، خرما، كشمش و انجير خشك جنبه صادراتي خود را حفظ كرده است و مابقي اقلام خشكبار به دليل افزايش جمعيت كشور جنبه خودمصرفي پيدا كرده و حجم صادارت آن بسيار كم شده است. به طور كلي در 50 سال اخير، خشكبار همواره يكي از سه كالاي صادراتي كشورمان و در زمره صادرات غيرنفتي بوده است. حتي پس از پيروزي انقلاب كه صادرات غيرنفتي تنوع زيادي يافت، باز هم خشكبار جايگاه خود را حفظ كرد و چهار قلم ذكر شده يعني پسته، خرما، كشمش و انجير خشك همچنان در صدر صادرات غيرنفتي كشورمان قرار دارند. به طور كلي در سالهاي اخير صادرات خشكبار به لحاظ ارزش در مرز يك ميليارد دلار بوده است.

بسته بندی حبوبات

بسته بندی حبوبات

از جمله موارد اهمیت بسته بندی خصوصا بسته بندی صادراتی میتوان به موارد ذیل اشاره کرد :
1. ارزش افزوده ايجاد مي‌كند
2. به خريدار پرستيژ مي‌دهد
3. گروه مورد نظر را عوض مي‌كند
4. قيمت تمام شده را پايين مي‌آورد
به دلايل ذيل بسته‌بندي صادراتي نسبت به بسته‌بندي داخلي بايد با دقت بيشتري طراحي و اجرا شود :
ـ دورتر بودن مقصد،
ـ تعداد دفعات جابجائي كالا،
ـ رقابت بيشتر،
بنابراين در بسته‌بندي صادراتي بطور خلاصه لازم است موارد زير مراعات گردد:
1ـ تطابق با استانداردها، مقررات و قوانين كشور مورد نظر باشد،
2ـ جلب توجه خريدار احتمالي و ترغيب وي به منظور خريد،
3ـ متناسب با نيازها و خواست‌هاي بازار مورد نظر باشد،
4ـ توان حفاظت از ويژگي‌هاي كالاي درون بسته‌بندي داشته باشد ( طعم، رنگ، مزه، بو و …).
نكاتي را كه بايستي بطور اصولي وكلي در مورد بسته‌بندي و طراحي آن رعايت مي‌كينم ( از ديدگاه مصرف كننده)
1ـ بسته‌بندي بايد به خريدار اطلاع دهد
2ـ نوع و جنس ماده اوليه بسته‌بندي ازنظر بهداشتي وايمني مناسب انتخاب شده باشد وسلامتي در مورد مصرف را تضمين نمايد
3ـ بسته‌بندي بايد مشتري را جلب كند و جذابيت داشته باشد
4ـ بسته‌بندي باشد شخصيت و شأن مشتري را حفظ نمايد و به مصرف كننده احترام بدهد
5ـ بايد فرهنگ ارزشها را در كشور هدف در نظر داشته باشد
6ـ بايد از فرهنگي كه براي مردم لذت بخش است استفاده كنيم
7ـ هزينه مواد اوليه بسته‌بندي نبايد آنچنان سنگين باشد كه بهاي فروش كالا را نسبت به كالاهاي مشابه غيرقابل رقابت سازد
8ـ بسته‌بندي بايد به طريقي طراحي شود كه دسترسي به كالا راحت باشد
9ـ بسته‌بندي بايد مطابق بااستانداردها، مقررات وقوانين كشور و بازار مورد نظر باشد
10ـ بسته‌بندي بايستي براحتي قابل حمل باشد
11ـ بسته‌بندي نبايد به خود كالا لطمه بزند
12ـ تركيب صفات ظاهري بسته، تداعي كننده مشابهت و تلقين كننده كيفيت برتر باشد
13ـ رنگ آميزي، اشكال، خطوط و رنگ و طرح مبين خواص كالا باشد
14ـ مواد مصرفي در بسته‌بندي قابل بازيافت باشند
15ـ مواد مصرفي در بسته‌بندي توليد آشغال نكند و به محيط زيست لطمه نزند
16ـ بسته‌بندي بايد طوري باشد كه قابليت هديه دادن را داشته باشد
17ـ بسته‌بندي بايد با شرايط آب و هوايي كشور و موردنظر همگوني و هماهنگي داشته باشد
18ـ بسته‌بندي بايستي با ساختار بازار خرده فروشي تناسب داشته باشد
19ـ سطح درآمد ملي و قدرت خريد مشتريان در نظر گرفته شود
20ـ فرهنگ و سليقه وعادات خريداران در نظر گرفته شود
21ـ جايگاه كالا يا خدمات در الگوي مصرف كشور هدف موردنظر قرار گيرد
22ـ آحاد و اوزان كشور هدف بررسي گردد

 

یکی از مولفه ‎های مهم و تعیین‎کننده در پیشرفت کشورهای توسعه یافته جهان و توفیق آنها در افزایش روزافزون تولیدات و تصاحب بازارهای جهانی، بسته بندی استندرد و ارائه تولیدات در پوشش بسیار زیبا و مناسب است. فرهنگ بسته بندی محصولات و تولیدات، برای ارائه و فروش در بازارهای مختلف جهان، موردی است که در سال های اخیر، جایگاه ویژه ای را کسب کرده است و به عاملی مهم در میزان فروش یک واحد تولیدی تبدیل شده است. هر قدر بسته بندی یک محصول، زیبا، مناسب، در برگیرنده مشخصات و معرف محصول و مهم این که مطابق با جنبه‎ها و خصوصیات روانشناختی خریداران باشد، به همان اندازه، از بازار و فروش خوبی برخوردار خواهد بود.
این امر تا آن جا اهمیت دارد که در بسیاری از موارد بسته بندی زیبا و مناسب محصول، خریداران را مجذوب خود کرده و به مقیاس زیادی مسئله کیفیت را تحت الشعاع قرار می دهد. در این صورت است که خریدار به راحتی از کالای با بسته بندی ساده و یا نامناسب می گذرد و محصولی را می خرد که از پوشش یا بسته‎بندی زیباتری برخوردار باشد، هر چند که از لحاظ کیفیت پایین تر از اجناس دیگر باشد. در یک کلام، می توان چنین گفت که عامل اساسی در جهت فروش هر چه بیشتر اجناس و کالاهای تولیدی واحدها و فابریکه ها، ایجاد و پیدایش اشکال و روش هایی خاص، جدید و جذاب در ارائه آن محصولات به مصرف کنندگان است. حال ببینیم که صنعت بسته بندی، در راستای تحقق اهداف اقتصادی و تولیدی کشورمان، چه نقشی را می تواند ایفا نماید. کشورمان همواره در تلاش است تا تفاوت بسیار و فاحش بین میزان واردات و صادرات خود را کم کند و تولیدات خود را به منظور رفع نیازهای داخلی و فروش در بازارهای خارجی، افزایش دهد. اما همان طور که گفته شد، افزایش تولیدات و فروش آنها در بازارهای جهانی، مستلزم این است که ما صنعت مدرن بسته بندی را وارد کشور کنیم و در تمام زمینه های تولیدی از آن استفاده نماییم. چنان که می بینیم، میزان صادرات مان به میزان زیادی به نسبت نبود همین صنعت بسته بندی، بسیار ناچیز است و بسیاری اوقات، از محصولات و تولیدات ایرانی به خاطر فقدان بسته بندی و پوشش مناسب، سوءاستفاده صورت گرفته و به نام دیگر کشورها، صادر می شوند. به طور مثال، از بخش زراعت و محصولات زراعتی یاد می کنیم. متأسفانه اکثر محصولات زراعتی ایران، اعم از میوه های خشک و تازه و انواع سبزیجات، به علت نداشتن بسته بندی مناسب و استندرد، علی‎رغم دارا بودن کیفیتی عالی، با قیمت بسیار نازل به کشورهای دیگر منتقل شده و پس از پروسس و بسته بندی بسیار شیک و مدرن، به نام آن کشورها به ممالک دیگر به خصوص اروپا و آمریکا صادر می شوند. و در حالی که محصول ایرانی است، سود اصلی را کشورهای دیگر می برند. البته باید اذعان کرد که سکتور زراعت و محصولات زراعی تنها یکی از مواردی است که بر اثر نبود صنعت بسته بندی، زیان های فراوان دیده است.
فرآیند بسته بندی حبوبات و خشکبار

خط تولید بوجاری وبسته بندی حبوبات شامل دستگاه شن گیر، بوجاری، برس زدن سیلوها والواتورها و ملحقات آن می باشد و در انتهای خط نیز دستگاه بسته بندی حبوبات قرار دارد که محصول را بسته بندی می نماید . تمامی این دستگاهها ساخت ایران می باشد .
اساس فرآیند بسته بندی حبوبات در واقع جداسازی ناخالصی ها و ذرات خارجی و تمیز کردن و بسته بندی آنهاست و دستگاههای ذکر شده جوابگوی نیاز این فرآیند می باش دند. بزرگترین دستگاههای بوجاری در کاخانجات تولید آرد وسیلو استفاده می گردد و بالاترین ظرفیت را دارد که از انواع الک ها درچند نوبت و شن گیر و سیاهدانه گیر و آهن گیر و …استفاده می شود . دستگاههای به کار رفته در واحد بسته بندی حبوبات در واقع همان کار بوجا ری انجام می دهند منتها در ظرفیت و سایز پایین تر دستگاهها و ماشین آلات مورد نیاز را برای حمل محصول از انبار به سالن تولید برای حمل حبوبات بوجاری شده به داخل بسته بندی نیاز به الواتوراست
بوجاری: این دستگاهای در واقع الک های لرزان و پنوماتیک می باشند که ضمن عمل بوجاری گرد وخاک آنرا نیز میگیرند . الک های لرزان بطور موازی وروی هم با فصله قرار گرفته اند . در اثر لرزش عمل بوجاری را انجام می دهد و دانه های درشت و کاه و کلش و سنگهای بزرگ را نیزمی گیرد.
تعداد الک ها با سه مش متفاوت بوده و ظرفیت آن یک تن در ساعت می باشد . الک ها بصورت کشویی بوده و میتوان آنهار عوض کرد . لذا درجه بندی محصول از نظر اندازه و یکنواختی بوسیله الک های مورد نظر تأمین می گردد . در الک اول سیخ وچوب و کلوخه های درشت و دانه های بزرگتر از لوبیا درالک دوم نیم لپه یا دانه های شکسته ولی هم سایز لوبیا و در الک سوم ذرات ریز که از لوبیا ریزتر است مثل شن، علف هرز وغیره جدا میگردد . پوست گیر (سیاهدانه گیر، شن گیر ): این دستگاه استوانه ای است که جو از آن عبور نمی کند و لی دانه های ریز ازجمله سیاهدانه، تخم علف های هرز و دانه های شکسته و کوچک و کلیه ذرات ریز از آن عبور می نمایند . استوانه توسط الکتروموتور حرکت دورانی نموده و دانه های ریز را از خود عبور میدهد.

برس زنی :عمل برس زنی برروی حبوبات را انجام می دهد. این دستگاه استوانه ای است که در قسمت مرکزی آن تعدادی برس تعبیه شده و استوانه خارجی آن دارای سوراخ های ریزی است که با حرکت دورانی به برسهای حرکت و عمل برس زنی را انجام می دهند و در صورت وجود دانه های ریز ، این دانه ها از سوراخها عبور کرده و جدا می گردند . درصورتی که واحد بخواهد پارافین زده شود در قسمت بالای این دستگاه می توان منبع کوچکی قرار داد تا پارافین بصورت کم به داخل محصول ریخته شود. (عمل پارافین زدن برای ایجاد شفافیت در حبوبات است). عمل برس زنی نوع تمیز کردن تکمیلی است چرا که دانه های دارای شکستیگی و گرد و خاک و حشرات و ذرات خارجی دراین عمل از دانه جدا شده و محصول کاملاً تمیز می گردد .
سورت: نوارسورت 4 متری با عرض 60 سانتی متر تعبیه گردیده که در دو طرف نوار سورت کرگران قرار می گیرند و عمل جداسازی و سورت و درجه بندی را انجام میدهند.
دستگاه بسته بندی: یک دستگاه بسته بندی برای بسته بندی حبوبات درنظر گرفته می شود. در کنار این دستگاهها درخط تولید نیازبه 3 سیلو، 2 عدد درابتدای ورود محصول به بوجاری ها می بایستی تعبیه گردد. بمنظور تأمین نیروی محرکه خط تولید به تعدادی الکتروموتور نیاز است. همچنین سیکلون برای گرفتن گردو خاک و ضایعات حاصل از بوجاری جو و حبوبات مورد نیاز می باشد.
متعلقات این خط به شرح زیر است.
1- مخزن و بالابر دستگاه بوجاري و شن گیری
2- دستگاه بوجاري با سیستم سورت ، درجه بندی و شن گیری
3 – مخزن و بالابر دستگاه دستچین
4- دستگاه نوار نقاله دستچين
5- مخزن و بالابر دستگاه پوليش
6- دستگاه پوليش حبوبات
7- مخزن و بالابر دستگاه بسته بندي دوتوزین مدل
8 – دستگاه بسته بندي ديجيتالي دو توزين ( طرح جديد )
9 – سيستم تزریق گاز ازت : مخصوص تزريق گاز ازت در بسته هاي توليدي جهت ماندگاري مواد غذايي
10 – دستگاه تاریخ زن
11 – سیستم فرم پاکت زن
12 – دستگاه نوار نقاله جلوی بسته بندی
13 – یک سایز لوله و یقه اضافه : جهت بسته بندی با گرمهای متفاوت و…

مقاله راجع به بسته بندی مواد غذایی

عنوان مقاله :صنعت بسته بندی مواد غذایی

گردآورنده : ناصر نوشادی ،دبیر حرفه و فن

شهرستان دیوان دره

چکیده

بسته بندی عبارت است از ساخت محفظه ای که سلامت کالای محتوای خود را از مرحله بعد از تولید تا مرحله مصرف حفظ می نماید و به عبارتی دیگر بسته بندی، یک مفهوم تضمین کننده برای تحویل مطمئن کالا به آخرین مصرف کننده در شرایط مطلوب با حداق هزینه است.
بسته بندی کالا و عرضه آن داری سابقه طولانی می باشد. شواهدی بر بسته بندی کالاها از ۸ قرن پیش از میلاد مسیح وجود دارد. بسته بندی کالاها نیز به مرور زمان و با پیشرفت علم بشری، پیشرفت نموده و امروزه بسته بندی خود به علمی گسترده تبدیل شده است. با این حال صنعت بسته بندی مدرن در ایران سابقه ای در حدود نیم قرن دارد. صنعت بسته بندي به عنوان يكي از مهمترين و تعيين كننده ترين عوامل موثر عرضه كالا و موفقيت در كسب بازار ، هم اكنون تمامي فعاليتهاي توليدي و بازرگاني را در جهان متوجه خود كرده به نحوي كه اگرچه مقوله جديدي در صنعت و اقتصاد نيست ولي با تحولاتي كه يافته توجه بسياري را به خود جلب نموده و به عاملي تعيين كننده در موفقيت عرضه كالا و خدمات تبديل شده است.
متاسفانه با تمام اهميت آن هنوز در ايران توجهي اساسي به آن نشده و مي توان گفت صنعت قوطي سازي كه شايد يكي از مهمترين شاخه هاي صنعت بسته بندي است آنچنانكه بايد مورد توجه قرارنگرفته ، اگرچه در سالهاي اخير اقداماتي در جهت نوسازي آن بعمل آمده ولي هنوز راهي دراز در پيش است.

هدف از بسته بندي کردن اين است که هم زمان نگهداري آنها افزايش يابد و هم بطور کلي از خطر عوامل فساد دروني و بيروني و اکسايش حفظ شود. همچنين حمل و نقل مواد غذائي بهتر و آسانتر انجام گردد. بسته بندي محصولات غذایی، چنان جدي و مسئله ساز است که مي بايد دولت به عنوان گامي در راه توسعه صادرات تسهيلاتي براي وارد کردن دستگاههاي جديد بسته بندي و مواد لازم فراهم آورد و امکاناتي کافي در اختيار شرکتهاي صادر کننده قرار دهد. رکود صنعت بسته بندي در ايران را مي توان ناشي از کمبود و گراني مواد اوليه بسته بندي و وسايل مورد نياز و کافي نبودن آگاهي صادر کنندگان در اين امر دانست. در اين مقاله به مهمترین عوامل موثردر فساد از جمله میکروارگانیسم واکسیژن ونقش بسته بندی درجلوگیری از ورود آنها به موادغذایی تحت عنوان بسته بندی وبهداشت ،اهمیت اقتصادی بسته بندی که مهم ترین آن افزایش طول عمر نگهداری موادغذایی ، ویژگیهای بسته بندی مانندعدم تاثیرمتقابل سوءبین محصول وماده بسته بندی ،ویژگی مکانیکی ،مقاومت حرارتی وجذاب بودن ظاهر بسته بندی و چند روش بسته بندی از جمله روش بسته بندی اتمسفر تغییر یافته شماري از انواع بسته بندي (شيشه اي ، فلزي ، آلومينيومي ، كاغذي و ‌پلاستيكي)،برسی وبه مزايا و معايب آنها پرداخته مي شود . همچنين به تاريخچه اي مختصر از استفاده از اين مواد در موارد خاص نيز اشاره خواهد گرديد . يکي از قديميترين ظروف بسته بندي مخصوصا” در مورد مواد غذايي ظروف شيشه اي مي باشد اعتقاد بر اين است که شيشه گري نوعي از صنعت کوزه گري بوده و قدمت آن به 7000 سال قبل از ميلاد مسيح بر مي گردد ودر باستان ساخت بطريهاي شيشه اي يک صنعت مهم بشمار مي آمد .

اهم اهداف رفتاری مقاله

همکار ، دانشجوی محترم رشته حرفه وفن ودانش آموزعزیز ؛ پس از خواندن این مقاله باید توانمندی های زیر را کسب کنند.

1-تعریف فساد مواد غذایی را بداند.

2-مهمترین عوامل موثر در فساد مواد غذایی را نام برده، وهر یک را توضیح داده و نقش بسته بندی در جلوگیری از ورود آنها به مواد غذایی را بگوید.

3-مفهوم بسته بندی را تعریف کند.

4-اهداف بسته بندی را بگوید.

5-اهمیت بسته بندی از نظر اقتصادی را بیان کند.

6-رابطه بسته بندی وبهداشت مواد غذایی را بیان کند.

7.جایگاه صنعت بسته بندی در ایران وجهان برسی کند.

8-مواد اولیه بسته بندی را از نظر تولید وجنس طبقه بندی کند.

9-تاریخچه چند نمونه مواد اولیه بسته بندی را بگوید.

10-مزایا ومعایب چند نمونه مواد اولیه بسته بندی را بیان کند.

11-ویژگیهای بسته بندی را ذکر کند.

12-روشهای بسته بندی را نام برده وهر یک را توضیح دهد.

13-فرم های بسته بندی چند ماده غذایی را نام ببرد.

مقدمه

تاریخ نشان داده است که در ابتدای تمدن بشری نیازی به بسته بندی مواد غذایی نبود، بلکه مردم برای بدست آوردن غذا از محلی به محل دیگر می رفتند تا زمانی که پناهگاههایی دایمی برای خود پیدا کردند. در چنین شرایطی ناچار بودند غذا را از محل های مختلف جمع آوری کنند و به محل سکونت خود بیاورند. این نیاز باعث شد که اولین انواع بسته بندی نظیر کدوهای خشک شده، صدف ها، برگها ،پوست حیوانات و دیگر مواد طبیعی مورد استفاده قرار بگیرند. برای انتقال آب، شیر، ماست، روغن یا دوغ از پوست حیوانات استفاده می شد. از شاخ حیوانات برای حمل و نقل و ذخیره غذا و محصولات کشاورزی استفاده کردند (هنوز در مناطق استوایی از بامبو برای ذخیره سازی مواد غذایی استفاده می شود)

بطور کلی ظهور انقلاب صنعتی به راستی تحول اساسی در نظام تولید کالایی ایجاد کرد. انقلاب صنعتی، جهان را با فوران کالاهای گوناگون صنعتی روبرو کرد. تنوع کالاها و رقابت فشرده میان تولید کنندگان و بازرگانان به تدریج هند را نیز علاوه بر علوم دیگر وارد مجموعه سیستم بسته بندی کرد. با پیشرفت بیشتر، علوم توسعه بسته بندی سبب مستقل شدن این صنعت از مجموعه صنایع دیگر شد و رقابت و نیاز سبب گردید که صنایع بسته بندی سهمی قابل توجه از بودجه های شرکتهای تولیدی را به خود اختصاص دهد. امروزه صنایع بسته بندی تبدیل به یک تکنولوژی قدرتمند شده است.

فساد مواد غذایی:عبارت است از ایجاد هر نوع تغییر در وضعیت مواد غذایی اعم از این که قابل مصرف باشد یا خیر. گاهی ممکن است ماده ای به دلیل رسیده شدن بیش از حد ولهیدگی از حالت طبیعی خارج شود وامکان بسته بندی ، حمل ونقل ،نگهداری وتوزیع آن وجود نداشته باشد در چنین حالتی ماده ی غذایی از حالت استفاده خارج می شود . همچنین مواد غذایی حشره زده در اصل فاسدند در حالی که پس از حشره زدگی نیز قابل مصرف اند .

آلودگی:وجود هر ماده ای در مواد غذایی که وجود آن مطلوب نیست چه این عامل یا ماده ماهیت شیمیایی داشته باشد یا ماهیت بیولوژیکی .گفتنی است وجود این مواد یا عامل دلیل برفساد نیست ؛چون ممکن است عوامل ومواد ناخواسته اگر چه وجوددارند ولی هنوز فرصت فاسد شدن وفاسد کردن مواد غذایی را پیدا نکر ده باشند.

مهم ترین عوامل موثر بر فساد مواد غذایی

1.میکرو ارگانیسم : میکروارگانیسم شامل (باکتری ،کپک ومخمرها)موجودات بسیارریزی اند که با چشم وحتی ذره بین های ضعیف قابل رؤیت نیستند امادر همه جا وجودارند وهمیشه امکان آلودگی مواد غذایی از طریق یکی از آنها به سادگی وجود دارد با بسته بندی درست می توان از ورود آنها به داخل مواد غذایی تا زمان مصرف جلوگیری کرد.

2.آنزیم های طبیعی مواد غذایی: بسیاری از مواد غذایی به ویژه سبزی ها،میوه ها، شیر،تخم و مرغ وانواع گوشت و… در حالت طبیعی دارای آنزیم های گوناگون اند که اگر با روش صحیح مهار نشوند ،موجب فساد می شوند .در حالت طبیعی این آنزیم ها در لایه های سلول و بافت های مواد غذایی محصورند و نمی توانند وارد واکنش های خود شوند اما اگر هر عاملی موجب آسیب بافتی شده، ،سلول ها وبافت ها متلاشی شوند ،آنزیم های آزاد شده وارد فضای بین مولکولی وبافت ها می شوند روی ترکیبات غذایی اثر کرده وباعث فساد مواد غذای می شوند با بسته بندی این نوع مواد غذایی می توان از آسیب رسیدن به آنها تا زمان مصرف ممانعت کرد.

3.آفات انباری وحشرات : بزرگترین رقیب انسان در غذای او به شمار می رود و احتمالا در آینده بزرگترین مشکل زندگی باشند وباید برای جلوگیری از فساد واز بین رفتن مواد غذایی به وسیله آنها مواد را از آسیب ودسترسی آنها حفظ کرد با بسته بندی صحیح می توان این کار را انجام داد.

از دیگر عوامل فساد مواد غذایی که به طور غیر مستقیم نقش خودرا در فساد مواد غذایی ایفا می کند عبارت است از اکسیژن :برای رشد میکروارگانیسم های هوازی وپاره ای از آنزیم ها بویژه آنزیم اکسیدازاکسیژن لازم است. ودر غیاب اکسیژن واکنش های آنها مختل می شود با عمل بسته بندی می توان از ورود اکسیژن به داخل مواد غذایی جلوگیری کرد.

بسته بندی مواد غذایی:

بسته بندی عبارت است از هنر وعلم آماده سازی مواد غذایی برای انبار کردن ودر نهایت فروش یا به بیان دیگر بسته بندی عبارت است از پوششی که سلامت کا لا ی محتوی خود را از مرحله تولید تا مرحله ی مصرف حفظ می کند. بسته بندی باید در حد امکان ساده وارزان باشد، ضمن اینکه اهداف اولیه بسته بندی یعنی خاصیت حفاظتی وجذابیت را نیز دارا باشد.با عنایت به این که مواد بسته بندی توسط ماشین های مختلف فرایند می شود بنابراین خواص دیگری نیز باید داشته باشندکه عبارتند از:نرمش قابلیت استفاده در ماشین های لفاف،قابلیت دوخته شدن در حرارت ،شکل پذیری به کمک باد یاخلاءویا فن آوریهای حرارتی .

خواص مطلوب دیگری که به ویژه از دید گاه صنایع غذایی مهم هستند عبارتند از:شفافیت ،نفوذ پذیری یاغیر نفوذ پذیری محصول نسبت به بخار آب وگازهای دی اکسید کربن ،اکسیژن ونیتروژن.

هدف از بسته بندی موادغذایی

در ابتدا هدف بسته بندی ،نگهداری محصولات غذایی فصلی بوده اما با رشد جوامع این ضرورت احساس گردید تا محصولاتی که در منطقه خاص تولید می شود جهت استفاده به منطقه دیگر انتقال یابد؛ واین هنر بسته بندی بود، که امکان حفاظت ونگهداری محصول در این پروسه انتقال از محلی به محل دیگر رافراهم کرد. بنابراین اهداف بسته بندی مواد غذایی عبارتند از:

1- طول عمر نگهداری مواد غذایی افزایش یافته ومواد غذایی را به طور کامل از خطر عوامل فساد درونی وبیرونی حفظ کرد.

2-از ضایعات آن جلوگیری کرد و مدت نگه داری را افزایش داد.

3- بازار یابی وحمل ونقل آنرا بهتر وآسانتر انجام داد.

4-باعث کاهش ضایعات وجلب مشتری شد بطور مثال کشور آمریکا به کمک چهار درصد از مردم خود توانسته به کمک صنعت بسته بندی نه تنها غذای همه مردم کشور خود را تامین کند بلکه مقادیری هم ازمحصولات خودرا به خارج صادر نماید.

5 – محصولات تولید شده در بهار وتابستان را در فصل های دیگر استفاده کرد.

6-مواد غذایی از صدمه ی عوامل مخرب مکانیکی مانند بارگیری ،تخلیه و….حفظ می شود.

7-تغیرات جوی به مواد غذایی بسته بندی شده آسیب نمی رساندبه عبارتی رطوبت هوا باعث نرم شدن مواد غذایی وبه هم چسبیدن آنها نمی گردد.

به طور کلی هدف از بسته بندی مواد غذایی اینست که،مواد غذایی سالم به دست مصرف کننده رساند.

اهمیت بسته بندی از نظر اقتصادی

مهم ترین اهمیت که در بسته بندی محصولات غذایی مدنظر است افزایش طول عمر نگهداری محصول است ماده بسته بندی از طریق تنظیم فضای مناسب در داخل بسته با توجه به ویژگی های نگهداری محصول، زمان ماندگاری آن را افزایش می دهد. در این مورد به خصوص هماهنگی بین ویژگی های ماده بسته بندی و نیازهای نگهداری محصول می باید فراهم گردد. اهمیت دیگری که در استفاده از بسته بندی محصولات مدنظر است، بهبود حمل و نقل، انبارداری و عرضه محصول می باشد. امروزه با پیشرفت تکنولوژی و تولید انبوه محصولات بدون استفاده از بسته بندی، عرضه محصول به صورت عمده فروشی یا خرده فروشی با بازار امکان پذیر نیست. یعنی با وجود اینکه به نظر می رسد بسته بندی یک هزینه اضافی را برای تولید کننده تحمیل می کند، اما باید در نظر داشت بدون استفاده از بسته بندی کل هزینه تولید به هدر می رود. در چنین بسته بندی هایی باید به ایعاد بسته از نقطه نظر قابلیت حمل و نقل و عرضه آن توجه شود و همچنین باید به شیوه زندگی مردم و میزان مصرف محصولات مختلف در هر جامعه دقت شود. محصولات باید در بسته بندی هایی عرضه شوند که در صورت نیاز در یک یا دو وعده مورد مصرف قرار گیرند. این موضوع به خصوص در مورد محصولات صادراتی حائر اهمیت است.

بسته بندی از نقطه نظر جذاب نمودن ظاهر بسته و بازار پسند کردن آن نیز اهمیت زیادی دارد. این جنبه از بسته بندی کردن در بعضی موارد بقیه اهمیت و کاربرد بسته بندی را تحت پوشش قرار می دهد. در حالیکه تولید کننده ی هوشیار باید از این خطر دوری کند، چرا که سرمایه گذاری بیش از حد و اندازه بر این جنبه از بسته بندی نه تنها باعث موفقیت محصول در بازار نمی گردد بلکه شکست آن را نیز موجب می گردد. در این مورد می بایستی همواره میزان سرمایه گذاری انجام شده هماهنگ با محتویات درون بسته باشد چه از بعد اقتصادی و چه از بعد اطلاعاتی که از این طریق در اختیار مصرف کننده گذاشته می شود.

بسته بندی عمل مناسبی برای درج اطلاعات و ارایه اطلاعاتی است که تولید کننده موظف است در اختیار مصرف کننده قرار دهد. از این طریق از رعایت قوانین و مقررات صنایع غذایی یاری می گیرند.

ارایه اطلاعات ممکن است به صورت مستقیم یا غیر مستقیم انجام گیرد. درج اطلاعاتی نظیر دستورالعمل مصرف کالا، ترکیبات سازنده و ارزش غذایی آن، تاریخ مصرف، تاریخ انقضاء کالا، به طور مستقیم انجام می شود. در حالی که برخی اطلاعات به طورغیر مستقیم با استفاده از رنگی مه در طراحی های بسته به کار رفته و یا علائم اختصاری که به طور بین المللی پذیرفته شده به مصرف کننده منتقل می گردد. به عنوان مثال، رنگ سبز نشان دهنده بی ضرر بودن محصول است. این موضوع ممکن است به منشا طبیعی و یا گیاهی محصول مربوط گردد و یا به فراوری اضافه ای که جهت استخراج برخی ترکیبات مضر در آن محصول به کار رفته مربوط می گردد.

در هر حال مصرف کننده با دیدن رنگ سبز قالب در بسته احساس مطلوبی مربوط به بی ضرر بودن آن خواهد داشت.

برخی رنگ ها به طور بین المللی برای برخی محصولات پذیرفته شده اند. مانند رنگ قهوه ای یا طلایی برای محصولات با منشا قهوه یا کاکائو.

بسته بندی وبهداشت

یکی از را ههای حفظ بهداشت مواد غذایی ،بسته بندی آنها است .زیرا بسته بندی علاوه بر جلوگیری از نفوذ میکروارگانیسم ها در مواد غذایی ،از ارتباط بی دلیل و دستکاری واسطه ها و خریدار ان با مواد غذایی جلو گیری می کند. لذا مناسب است که به منظور جلو گیری از انتقال آلودگی از فرد به مواد غذایی ،از دست زدن فرد آلوده به ماده غذایی جلوگیری شود .در برخی فروشگاه ها ،همزمان علاوه بر مواد غذایی نظیر سبزیجات (که برگهای آن می تواند به شدت آلوده باشد )،سایر مواد غذایی مانند گوشت ،مرغ،ماهی (که به شدت فساد پذیر هستند )نیز به فروش می رسند .لذا در چنین فروشگا ه هایی به کمک بسته بندی،می توان مواد غذایی که به سرعت فساد پذیرند نظیر گوشت ،مرغ،ماهی و….از آلودگی وفاسد شدن آنها جلوگیری نمود.

جايگاه صنعت بسته بندي در جهان و ايران
اهميت صنايع بسته بندي در دنياي امروز و نقش تعيين كننده ی آن در حفظ و نگهداري، شكيل شدن كالا ، سهولت حمل ونقل ، طول عمر ، استحكام ، قيمت تمام شده و… در حديست كه گاها” اهميت آن در جلب مشتري بيش از كيفيت محتوي است. بدين جهت به آن بها داده شده و درنتيجه به پيشرفتهاي بسيار نائل گرديده به نحوي كه سيستم بسته بندي در حال حاضر، حتي با ده سال گذشته نيز قابل مقايسه نيست . اما متاسفانه در كشور ما اين رشته علاوه بر مشكلات عام صنعت همانند عدم ثبات و قانون مندي اقتصادي ، تاثيرپذيري از نرخ ارز ، مديريت ناكارآمد ، كمبود نيروي متخصص ، افزايش بي رويه دستمزدها ، قانون كار ، تورم نيروي كار غير متخصص ، كثرت عوارض ، مالياتها و … در سالهاي اول انقلاب يعني در دوران ارزهاي ارزان با نامهرباني مسئولين وقت روبرو بوده به نحوي كه ارز تخصيص يافته به آن اساسا” صرف ورود مواد اوليه و قطعات يدكي گرديد و سهم چنداني جهت بازسازي ، نوسازي و جايگزيني ماشين آلات اختصاص نيافت و در نتيجه از كاروان پيشرفت تكنولوژي بسيار عقب ماند. البته بايد اذعان داشت كه صنعت بسته بندي نيز همانند ساير رشته هاي صنعت در دوران سازندگي به پيشرفت هائي نائل آمده از جمله استفاده از ماشين آلات مدرن ولي متاسفانه داراي حلقه هاي مفقوده ايست كه باعث ناكاراشدن آن گرديده كه مهمترين آن شايد عدم توجه لازم به آموزش ، تحقيقات و نوآوري باشد.
به هرحال به منظور بررسي اين صنعت بعلت گستردگي دامنه وتنوع مواد اوليه مصرفي وبه تبع آن تفاوت تكنولوژي ،مي بايست ابتدا آن را به گروههائي تقسيم نمود.
1- بسته بندي بافلز
2- بسته بندي با چوب ، كاغذ يا مقوا
3- بسته بندي با مواد شيميائي همچون نايلون ، پلاستيك و…
4- بسته بندي با شيشه وسراميك
5- بسته بندي با الياف و پارچه

طبقه بندی مواد اولیه بسته بندی از نظر تولید وجنس

از نظر تولید : بسته بندی مواد غذایی براساس اینکه در کار خانجات مواد غذایی ساخته شود ویا اینکه قبلا در کا رخانجات دیگرتولید می گردند دو دسته اند.

1-قوطی های کنسروی فلزی وهمین طور شیشه ای که قبلا در کا خانجات قوطی سازی وشیشه سازی تهیه شده اند.

2-مواد بسته بندی پلاستیکی و کاغذی معمولادر خود کا خانه های مواد غذایی در پروسه(فرایند)تولید مواد غذایی تولید وبرای بسته بندی استفاده می شود.

از نظر جنس :

1-شیشه ای :انواع شیشه بستگی به نوع مواد غذایی دارد شیشه را می توان برای غذاهایی چون نوشابه،چاشنی ها،شیر وفرآوردهای آن بکار برد.

2- قوطی فلزی یا آهن سفید : قبل از ساختن قوطی ورق آنرا با یک لایه نازک قلع،قلع اندود می کنند معمولا مقدار قلع روی ورق قوطی حدود25/1درصد وزن قوطی است .برای جلوگیری از زنگ زدگی حاصل از بخار آب متصاعد شده وهمینطور کاهش واکنشهای شیمیایی بین فلز ومحتویات قوطی سطح خارجی قلع لاک اندود می شود.انتخاب نوع لاک به نوع مواد غذایی بسته بندی شده در قوطی ،شرایط نگهداری وطول عمر بسته بندی بستگی دارد .به عنوان مثال لاک(ماده): اپوکسی رزین در صنعت بسته بند ی فرآورده شیر، والئورزین در صنعت بسته بندی کنسروهای میوه ،ماده فنولیک در بسته بندی مواد غذایی دریایی کاربرد دارند.

3-قوطی های آلومنیوم:جنس آلومنیوم در صنعت بسته بندی مواد غذایی بیش از نیم قرن است که کارایی دارد.از مهم ترین مزایای مواد آلو منیومی غیر سمی بودن آنها است.

4-پلاستیک ها :امروزه پلاستیک ها کاربرد زیادی در صنعت بسته بندی پیدا کرده و در درجه دوم اهمیت بعد از شیشه ها قرار گرفته اند. پلاستیک ها از نفت خام-گاز وقسمتی از زغال سنگ تهیه می شود.از مهم ترین این مواد می توان به پلی اتیلن،پلی وینل کلراید ( پی-وی-سی)پلی پروپلین (پی-پی) وسلوفان می توان اشاره کرد.

5-کاغذ-مقوا-کارتن:کا غذهایی که برای بسته بندی بکار می رود به شرح زیر است.

الف.کاغذ کرافت:رنگ این کاغذ قهوای روشن است.وبرای بسته بندی نمودن مواد غذایی و مکمل ها استفاده می شود.

ب.کاغذ لامینه :لامینه یعنی چند لایه بودن با استفاده از ورقه های نازک آلومنیومی یا پلی اتلین می باشد.

پ.کاغذ پاراشیمنت :نسبت به رطوبت وروغن بسیار مقاوم است ،وفاقد طعم وبو می باشد.

ت.کاغذ گلاسین:این کاغذ معمولا در بسته بندی نمودن کیک ها،قهوه ،چیپس و….کاربرد دارد.

ث.کارتن: برای بسته بندی های که روی هم چیده می شوند از کارتن استفاده می شود.

تاریخچه چند نمونه مواد اولیه بسته بندی

تاریخچه بسته بندی فلزی

نیاز به بسته بندی بهتر و مقاوم تر منجر به پیدایش و توسعه ظروف فلزی گردید. قوطی سازی از زمان ناپلئون شروع شد. برای مدت مدیدی قوطی های کنسرو با دست ساخته می شد. از اوایل قرن بیستم، قوطی های فلزی که شکلی بهداشتی داشت رواج یافت و این امکان بوجود آمد که بتوان از تجهیزات سریعتری برای ساخت، پر کردن و بستن درب قوطی های فلزی استفاده نمود.

تاریخچه بسته بندی کاغذی و مقوایی

تاریخچه و سیر تکاملی بسته بندی با مقوا و کاغذ به تاریخچه ساخت کاغذ بر می گردد، اگرچه چوب و محصولات فرعی دیگر آن از دیر باز در خدمت بشر بوده، ولی بسته بندی به صورت مقوایی و کاغذی پس از پیدایش کاغذ به وجود آمد و روند تکمیلی خود را تاکنون به سرعت طی نموده است. همانطور که می دانیم اولین بار در سه هزار سال قبل از میلاد مسیح، مصریان قدیم که در آن زمان یکی از مراکز مهم بشری محسوب می شدند، برای نوشتن از پاپیروس استفاده می کردند.

نخستین کارخانه کاغذ سازی در قرن ششم توسط چینی ها در سمرقند، توسط اعراب این هنر به آنها آموخته شد سپس اعراب کارخانه ای در بغداد تاسیس کردند که در این کارخانه نخستین بار به جای بامبو از پارچه های سفید استفاده شد.

نخستین کارخانه کاغذ اروپا در اسپانیا بوجود آمد. اسپانیایی ها برای تولید خمیر از آسیابهای آبی استفاده نمودند و کم کم توری سیمی جایگزین توری های بامبو که بوسیله چینی ها بکار می رفت شد. بعد ها این هنر وارد کشورهایی دیگر نظیر فرانسه و هلند شد. در ایران بعد از کارخانه سمرقند که توسط چینی ها اداره می شد، اولین کارخانه کاغذ سازی در سال 1328 در کهریزک احداث شد که کاغذ های باطله را برای تولید کاغذ و مقوا استفاده می کرد، بعد از آن تعدادی واحد تولیدی دیگر در سایر نقاط ایران بوجود آمد. اولین کارخانه مدرن ایران در سال 1349 در «هفت تپه خوزستان» برای تولید کاغذ های تحریر با استفاده از تفاله نیشکراحداث شد. متعاقب آن کارخانه چوب و کاغذ ایران (چوکا) با استفاده از خمیر های وارداتی وخمیر های داخلی، کاغذ های کرافت و بسته بندی را تولید نمود.

تاریخچه بسته بندی پلاستیکی

توسعه صنعت پلاستیک به سال 1843 برمی گردد، در رابطه با صنعت بسته بندی با اختراع پلی اتیلن پیشرفت غیر منتظره ای در انگستان رخ داد. در دسامبر 1935 شیمیدان های انگلستان طی واکنشی، تحت فشار زیاد و با تغییر دادن میزان به ماده جدیدی به نام اتیلن دست یافتند که خواص عایق حرارتی خوبی داشت.

تاریخچه بسته بندی منسوج

برای بسته بندی مواد غذایی (مثلا میوه و سبزیجات) منسوجات توری، همان چیزی است که هم ویژگی دیده شدن و هم دوام را برآورده می کند. بعضی گوشت و فرآورده های گوشتی آماده، نیاز به محافظت دارند و بدین منظور از توریهای کشدار استفاده می شود. در نگهداری گوشتهای یخ زده توریهای کشدار کار جابه جایی و محافظت آنها را در برابر سرما زدگی تسهیل می کنند.

تاریخچه بسته بندی شیشه ای

پیش از اواخر قرن نوزدهم، آب معدنی، سس، ترشی، مربا، و محصولات دیگر که پیش از این بصورت آزاد فروخته می شدند برای فروش در ظرفهای شیشه ای بسته بندی شدند. بطری هنوز با روشی به نسبت ،عقب مانده تولید می شد. بطریهایی که به روش باد کردن در قالب، در این دوره تولید می شدند از آن چنان اشکال عجیب و غریبی برخوردار بودند که تا پیش از جنگ جهانی اول، هر شیشه ای که می شناختند و یک روزنه داشت، بطری می گفتند. اما در طول قرون گذشته، تولید بطری بتدریج رو به اصلاح گذاشت.

با ساخت و تولید انبوه بطری و تنوع در ابعاد و حجم آن بشر کنونی توانسته است در بسته بندیها ظروف شیشه ای را یک امر مهم به حساب آورد و تا حدودی نقش آن را آشکار سازد. امروزه بیش از صدها نوع از اجناس و مواد در بسته های شیشه ای بسته بندی می شوند و با کیفیت برتر به بازار فروش عرضه می شوند. البته باید متذکر شد که علم شیشه و شیشه گری در ایران نیز از زمانهای قبل بوده و هم اکنون نیز رو به رشد است.

استفاده از شیشه برای امور بسته بندی بعد از جنگ جهانی دوم همواره سیر صعودی داشته است. چرا که شیوه های تولید سریع و پیوسته و اتوماسیون تولید بطریها و پرکردن آنها به تولیدکنندگان این امکان را داده که از پس تقاضاها بر آیند و قیمت آنها را پایین نگه دارند. در نتیجه پژوهشگران راههایی برای اصلاح هر چه بیشتر مقاومت مکانیکی و شیمیایی ظروف شیشه ای پیدا کردند و می کنند. بطور کلی باید گفت شیشه ماده ایده آلی برای ظروف بسته بندی یا ترکیبی از کارایی، بهداشت و زیبایی آن است. به عنوان یک مثال زنده می توان اذعان داشت که در بسیاری از کشورهای پیشرفته عمده ترین تولید کنندگان مواد غذایی (بخصوص غذای کودکان) استفاده از ظروف شیشه ای را در روش کار خود قرار داده اند. با تمام اینها هرچند که شیشه ماده مناسبی برای بسته بندی بعضی مواد است برای برخی کالاهای خاص بهترین ماده بسته بندی است.

مزایا ومعایب چند نمونه مواد اولیه بسته بندی

در بسته بندی محصول یکی از مسائل مهم علاوه بر ممانعت کنندگی آن نسبت به اکسیژن، نور و رطوبت عدم نفوذپذیری آن نسبت به ترکیبات فرار می باشد. علی الخصوص در مورد محصولاتی مثل قهوه، ادویه جات و پودر آبمیوه جات و سبزیجات معطره و غیره که با ویژگی عطر و طعم خاص خود شناخته می شوند.

یعنی ماده بسته بندی باید علاوه بر حفظ این ترکیبات معطره از نفوذ ترکیبات معطره مولد عطر و طعم نامطلوب در محصول نیز جلوگیری نماید.این مواد ممکن است از 3 طریق وارد محصول گردد:

1) در اثر تجزیه ماده بسته بندی

2) از طریق نفوذ ترکیبات افزودنی ماده بسته بندی

3) از محیط اطراف بسته بندی

بنابر این یکی از مسایل مهمی که در ارتباط با انتخاب ماده بسته بندی برای محصول در نظر گرفته می شود تاثیر متقابل محصول و بسته بر روی هم می باشد که اصطلاحا Interaction می گویند.

بسته بندی های شیشه ای

مزایا :1-از نظر شیمیایی هیچ گونه اثر ی روی مواد غذایی ندارد. 2 -دربرابر رطوبت مقاوم است .

3-محتویات آن بخوبی دیده می شود. 4-هزینه بسته بندی کم است.

معایب: 1-دربرابر نور شفاف ویتامین های آن بخصوص (ث –ب )از بین می رود. 2-شست وشوی آن مشکل زااست.

3-امکان شکستن شیشه در زمان حمل ونقل وجوددارد.

بسته بندی های کاغذی -مقوایی

مزایا: 1- سبک، حمل ونقل آن آسان است . 2- جای کمی برای ذخیره و توزیع اشغال می کند .

3- نور خورشید در آن تاثیر ندارد. 4- قابل بازیافت وبه محیط زیست آسیب نمی رساند.

معایب: 1- استحکام آنها کم ودر زمان حمل ونقل اغلب پاره می شود. 2- محتویات داخل آنها برای خرید قابل روئیت نیست 3-هزینه بسته بندی نسبت به شیشه گرانتر است.

بسته بندی های پلاستیکی

مزایا: 1- سبک وحمل نقل آن آسان است. 2-حجم کمی دارد. 3-محتویات داخل آن قابل رؤیت است .

معایب : 1- گران بودن آنها 2-بر روی محیط زیست اثرات تخریبی دارد.

ویژگیهای بسته بندی

مهم ترین ویژگی هایی که در انتخاب مواد بسته بندی مورد توجه قرار می گیرد عبارتند از:

1) عدم تاثیر متقابل سوء بین محصول و ماده بسته بندی:

در این مورد اثر محصول غذایی بر روی ماده بسته بندی و اثر ماده بسته بندی بر روی محصول به طور متقابل مطرح می باشد. ماده بسته بندی از طرق مختلف می تواند اثرات سوء بر محصول ایجاد کند:

الف) از طریق انتقال مونومرهای سازنده آن که به طور آزاد در بافت ماده پلیمری وجود دارند و در نتیجه ی حرارت فرایند های شکل دهی به واسطه تجزیه حرارتی آزاد شده اند. انتقال این مونومرهای آزاد به محصول باعث مسموم شدن محصول می گردد.

از سوی دیگر انتقال ترکیبات افزودنی که به منظور بهبود ویژگی های ماده بسته بندی به کار رفته اند به درون محصول ،مطرح می باشد که در صورت استفاده بیش از حد مجاز در ماده بسته بندی انتقال آنها باعث ایجاد مسمومیت می گردد.

ب) انتقال ترکیبات از محصول و اثرات سوء آن بر ماده بسته بندی نیز حائز اهمیت است. در چنین مواردی ماده بسته بندی باید نسبت به ترکیبات واکنش دهنده از محصول مورد نظر، مقاوم باشد. یکی از موضوعات تحقیقی که در سال های اخیر مورد توجه قرار گرفته مربوط به اثراتی است که از سوی محصولات بسته بندی شده در قوطی های 4 گوش چند لایه به نام تتراپک روی می دهد. تحقیقات انجام شده نشان می دهد ترکیبات اسیدی محصول می تواند بر روی این نوع بسته بندی اثر گذارد.

این نوع بسته بندی از 5 لایه تشکیل یافته است. این لایه ها از درون به بیرون عبارتند از:

لایه پلی اتیلنی مجاور با محصول، آلومینیوم فویل، لایه پلی اتیلنی، مقوا و پس از آن نهایتا لایه پلی اتیلنی مجاور به هوا.

هر کدام از این لایه ها با هدف خاصی تهیه شده اند:

لایه داخلی پلی اتیلنی اولاً به عنوان فیلم خنثی و با محصول واکنش نداده و ثانیاً قابلیت دوخت حرارت را فراهم می کند.

لایه آلومینیوم فویل برای ممانعت از حضور نور بکار برده می شود.

لایه پلی اتیلنی میانی برای ممانعت از حضور نور بکار برده می شود.

لایه پلی اتیلنی میانی اولاً نقش ممانعت کنندگی دارد و ثانیاً عامل چسباننده مقوا و آلومینیوم فویل می باشد.

لایه مقوا استحکام بسته و قابلیت چاپ را تامین می کند.

لایه پلی اتیلنی خارجی از چاپ روی مقوا محافظت می کند و آن را براق می کند.

در چنین ماده بسته بندی مرکب، امکان نفوذ برخی ترکیبات اسیدی وجود دارد. ترکیبات اسیدی نفوذ کننده دو نوع اسید یعنی اسید استیک و اسید پروپیونیک اند که قادرند از لایه پلی اتیلنی عبور کرده و با لایه آلومینیوم فویل واکنش دهند در این صورت اولاً باعث خوردگی این لایه ها شده، ثانیاً این لایه ها از هم جدا شده و در برخی موارد دیده شده که نمک آلومینیومی اسید نفوذ کرده، قادر است به طور مجازی باعث چسبیدن دو لایه پلی اتیلنی گردد.

ترکیبات دیگر مثل اسید سیتریم و اسید مالیک چنین نفوذی را نشان نداده اند. به همین دلیل این مشکل در رابطه با آن میوه جات کمتردیده شده اند. با این توضیح چنین بسته بندی که به نام Laminated Layers نامیده می شود بر روی محصولاتی مثل سرکه مناسب نمی باشد چرا که نفوذ اسید استیک باعث جدا شدن لایه ها و پدیده ای موسوم Delamination یعنی عکس لامینه شدن می گردد.

2) از دیگر ویژگی هایی که باید در انتخاب ماده بسته بندی دقت گردد ویژگی های مکانیکی ماده بسته بندی یعنی مقاومت آن در برابر برخورد ضربه و سوراخ شدگی است.

3) مقاومت حرارتی ماده بسته بندی

بسیاری از محصولات غذایی بلافاصله پس از فرآوری یعنی به صورت گرم و داغ در داخل بسته بندی وارد می شوند و همچنین بسیاری از محصولات را به شکل آماده به مصرف ،تولید می کنند و تنها در هنگام مصرف نیاز به حرارت دهی مجدد جهت گرم کردن نهایی وجود دارد. بنابر این مقاومت حرارتی ماده بسته بندی حایز اهمیت است.

4) کم بودن وزن مخصوص ماده بسته بندی:

این مساله به طور مشخص از نظر حمل و نقل اهمیت دارد و ویژگی اصلی مواد پلیمری و برتری آن بر فلزات و شیشه از این نقطه نظر می باشد.

5) از نقطه نظر قابلیت مشاهده محتویات درون بسته و جذاب نمودن ظاهر بسته این مساله امری مطلوب است. اما در عین حال از نقطه نظر حساسیت محصول غذایی نسبت به تابش نور در بسیاری از موارد لازم است ماده بسته بندی از نوعی انتخاب شود که از اثرات سوء نور بر روی محصول غذایی ممانعت کند. در این مورد معمولاً از رنگی کردن بسته با استفاده از رنگدانه ها و یا متابولیزه کردن بسته به استفاده از رسوب آلومینیوم بر روی ماده بسته بندی و یا با استفاده از یک لایه مستقل از فویل آلومینیوم در کنار ماده بسته بندی اصلی کمک گرفته می شود.

از دیگر خصوصیات و ویژگیهای بسته بندی می توان به محافظت مواد غذایی توسط مواد بسته بندی در مقابل چربی و رطوبت،گازها وهمچنین ارزان بودن ،کمترین ضرر برای محیط زیست داشته باشد،در ظرف بسته بندی به راحتی باز شود .و….می توان اشاره کرد.

روشهای بسته بندی

بسته بندی به روش آسپتیک،اصولاٌشامل استریل کردن محصول قبل از بسته بندی وقرار دادن آن داخل ماده بسته بندی از پیش استریل شده در یک محیط استریل وعاری از میکروب است. از این روش مدت ها ست برای شیر و محصولات لبنی، و اکنون برای آب میوه ومحصولات مایع دیگر نیز استفاده می شود.

بسته بندی با اتمسفر کنترل کننده،یکی دیگر از روش های بسته بندی مواد غذایی است و متضمن داشتن هوایی با مشخصات از پیش تعیین شده در بسته بندی است.این روش بسیار هزینه بر بوده وبه دلیل حفظ هوای اصلی در اطراف محصول بسته بندی شده (به دلیل ماهیت پویایی محصول چه ار نظر میکروبی وچه شیمیایی)،از نظر فنی غیر ممکن یا غیر عملی است.از بحث بیشتر در این خصوص خودداری می شود.

بسته بندی به روش اتمسفر تغییر یافته،یکی از روش های سودمند ومفید در بسته بندی مواد غذایی است.این روش به معنای بسته بندی یک محصول فساد پذیر در هوایی است که تغیر یافته و ترکیب آن باترکیب هوای معمولی فرق می کند .یکی از اهداف اصلی در این نوع ،توسعه روش بسته بندی با تغییر اتمسفر به عنوان جایگزینی برای نگهداری محصولات از طریق انجماد وکاهش مصرف انرژی است بدون این که آثار منفی بر کیفیت محصول در حین مراحل انبار داری وفروش به بار آورد.تهیه ی محصولی با ماندگاری بیش تر ،فروش آن را در مغازه های کوچک و دور افتاده ی فاقد امکانات کافی سرمایشی ،امکان پذیرمی سازد .به علاوه نیاز به سرما جا به جایی و نمایش محصول رادر خرده فروش های بزگ تسهیل می کند. از این روش به طور وسیعی برای خیلی از محصولات از جمله میوه ،سبزی،و فرآورده های نانوایی و قنادی ،گوشت ،خشکبار و….استفاده می شود ؛برای مثال برای جلوگیری از فساد گوشت هنکام حمل ونقل از فیلم پلی استایرنp8) )استفاده می کنند. در این حالت با افزودن 80-70درصد اکسیژن و 30- 20درصد دی اکسید کربن می توان از رشد میکروارگانیسم ها در گوشت،درحرارت صفر درجه ی سانتی گراد جلو گیری کرد.

فرم های بسته بندی چند نوع ماده غذایی

پنیر: بسته بندی پنیر به این فرم ها انجام می گیرد.1-تتراپاک 2-حلبی 3- پلاستیکی 4-مومی در ظروف سفالین.

کره : در بسته بندی کره از فیلم ( V.D.C .P) یک نوع پلاستیک ،که ترکیبی از چند لایه کاغذ مومی است.وهمچنین از فیلم چند لایه وکاغذ پاراشمیت که چند لایه آلومنیوم دارد استفاده می شود.

شیر خشک: در بسته بندی شیر خشک استفاده از مواداولیه مناسب و غیر قابل نفوذ در برابر بخار آب، مانند کاغذ آغشته به کروم می توان طول عمر نگهداری شیر خشک راافزایش داد .همچنین در بسته بندی این فرآورده شیری از کیسه های کاغذ کرافت که داخل آن بانایلون پوشیده شده ویا قوطی فلزی، (نکته مهم اینکه باید از تماس شیر خشک با آهن ومس جلوگیری به عمل آورد.) استفاده می شود.

خامه : در بسته بندی خامه از تتراپاک ،تترابویک وموادی مانندP.V.Cو پلی پروبولین P.P) (استفاده می کنند.

ماست: در بسته بندی ماست از مواد P.V.Cوجعبه مقوایی ،تتراپاک وتترابویک وپلاستیک استفاده می شود.

گوشت: بسته بندی، گوشت وفرآورده های آن را در برابر صدمات فیزیکی ،تغیرات شیمیایی وهمچنین آلودگی میکروبی حفظ می کند وهمچنین بسته بندی ،محصول را برای مصرف کننده جالب می نماید.مواد مورد نیاز در بسته بندی فرآورده های گوشتی بیشتر تحت تاثیرانواع فرآوری و بازار یابی قرار می گیرد.مثال بسته بندی گوشت های یخ زده باید دارای ویژگی های باشد ،که در شرایط دمای زیر صفر محصول را حفظ کند .یا فرآورده هایی که بوسیله گرما فراوری می شوند ممکن است در همان زمان داخل بسته حرارت ببینند باید بسته درمقابل گرما تغییر حالت ندهد ویا به محصول داخل خود آسیب نرساند.ودر مورد بازاریابی در فرآورده های ویژه بسته بندی گوشت با افزایش غلظت اکسیژن در بسته بندی می توان رنگ گوشت را قرمز روشن جلوه داد تا مصرف کننده هنگام خرید به این رنگ توجه ونسبت به تازه بودن گوشت مطمئن شود.پس بهترین نوع مواد اولیه برای بسته بندی گوشت عبارتند از:1-فیلم نرمP.V.C.Dپلی ونیل کلراید مسطح می باشد.همچنین برای گوشت بدون استخوان وتکه های بزرگ معمولا”از فیلم پلی اتیلن باوزن مخصوص (L.P.P.E)استفاده می کنند.

نتیجه گیری وجمع بندی

از آنجا که یکی از نیاز های اساسی و مادی انسانها، نیاز به مواد خوراکی می باشد .وبا توجه به پراکندگی جوامع انسانی ونیاز به اینکه محصولات غذایی که در یک منطقه تولید می شود برای رفع این نیاز مادی باید به مناطق دیگر انتقال یابد ،همیشه این دغدغه وجود داشته که مواد غذایی در حین نقل وانتقال ممکن است آلوده ، ویا ضایعاتی به دنبال داشته باشد. بنابراین انسانها از زمانی که پناهگاه دائمی برای خود پیدا کرده اند برای نقل وانتقال مواد غذایی و جلوگیری از ضایعات از صنعت بسته بندی به شکل ابتدایی استفاده نموده اند.ا این صنعت تا به امروز بخاطر اهمیتش در صنعت غذا با پیشرفت های فراوانی روبرو بوده است. تا به انسانها کمک کند :1-طول عمر مواد غذایی افزایش یابد. 2-سلامت کالا از مرحله تولید تامصرف حفظ شود.به طور کلی مواغد غذایی سالم وبهداشتی به دست مصرف کننده برساند.

ما معتقديم امر بسته بندي يك بحث هنري – صنعتي است يعني براي بهره مندي از اهداف آن بايد به هر دو مقوله هنر و تكنولوژي آن توجه داشت .
اگر از ديد هنري بخواهيم به بسته بندي نگاه كنيم بايد گفت هر محصول بسته بندي داراي سه هدف عمده است : جلب توجه – خلق يك حالت بصري فراموش نشدني – مخابره ي يك پيام .
بهترين راه به نتيجه رسيدن دو هدف اوليه در نظر گرفتن تاثيرات بصري و استفاده از مبادي سواد بصري است که طراحي بسته تعيين خواهد كرد.
بسته بندي در واقع زبان ،‌هويت و شخصيت محصول است پس هرچه گويا تر عرضه گردد بهتر خواهد توانست محصول را معرفي نمايد .

درپایان لازم به ذکر است . مواد اولیه بسته بندی باید دارای خصوصیاتی باشد ،ازجمله اینکه : الف.برای مواد غذایی سمی نباشد .

ب .بسته بندی درمقابل نور،گرما،رطوبت،گاز،چربی ،ضربات مکانیکی و…..مقاوم ومحتویات داخل خود را دربرار این عوامل حفظ کند.

پ.از نظر شکل ظاهری جذاب، وقابل توجه برای مصرف کننده باشد.

ت .کم ترین ضرر را به محیط زیست برساند.

ث.درآن براحتی باز شود.واز همه مهم تر اینکه از لحاظ اقتصادی تا حد امکان ارزان باشد تا زیاد روی قیمت مواد غذایی تاثیر نگذارد.

منابع:

1-جزوه دوران کارشناسی رشته حرفه وفن درس تکنولوژی فرآورده دامی وگیاهی(صنایع غذایی)

2-کتاب معلم آموزش حرفه وفن سال سوم

3- سایتهای مرتبط اینترنتی

همه چیز درباره کنسرو و بسته بندی تن ماهی

در کابینت هر خانه ای می توان یکی، دوتا از آن را پیدا کرد! «کنسرو ماهی» یکی از پرمصرف ترین غذاهای آماده در میان مردم ایران است. اما انگار خط قرمزهای آن هیچ وقت

ما را رها نمی کند. چندی پیش خبری مبنی بر استفاده از گوشت دلفین های مرده به جای ماهی تن در این کنسروها و همچنین آلوده بودن کنسروها به جیوه، آرسنیک و

هیستامین، دوباره بازار این خوراکی پرفروش را دچار اختلال کرد. اما آیا واقعا چنین خبرهایی حقیقت دارد؟ متخصصان به شما توضیح می دهند.

● دلفین های مرده تن ماهی نمی شوند!

خبر نگران کننده استفاده از گوشت دلفین های مرده و فاسد به جای ماهی تن در کنسروها باعث شد بسیاری از افراد دیگر حتی به این کنسروها نگاه هم نیندازند! این خبر

مبنی بر این بود که تولیدکنندگان کنسرو ماهی برای ارزان تر تمام شدن روند تولید محصولاتشان از گوشت دلفین های مرده استفاده می کنند. اما کاظم عبدی، مدیرکل دفتر

بهداشت و مبارزه با بیماری های آبزیان این خبر را شایعه اعلام کرد و گفت: گوشت دلفین قابلیت تبدیل شدن به کنسرو را ندارد. برای تولید کنسرو ماهی گوشت ماهی تن

۱۲۱ درجه و به مدت یک ساعت حرارت می بیند که بسیاری از سخت پوستان، پستانداران و ماهیان این درجه حرارت را نمی توانند تحمل کنند و گوشتشان باز می شود، اصلا

تولید کنسرو ماهی از دلفین از نظر فنی امکان پذیر نیست. دلفین ها حیوانات باهوشی هستند که امکان صید آنها بسیار سخت است زیرا به سرعت و به راحتی از تور صیادان

فرار می کنند. تعداد دلفین های مرده و به گل نشسته نیز زیاد نیست. از سوی دیگر گوشت دلفین ها بلافاصله پس از به گل نشستن متلاشی می شود و ارگان های مربوطه

نیز از جمله سازمان محیط زیست برای بررسی و انجام آزمایشات این موجودات را جمع آوری می کنند. تنها کشتی های صیادی پرساینر که انگشت شمار هستند، می توانند

دلفین صید کنند که البته تعداد دلفین ها آنقدر زیاد نیست که کسی بتواند آنها را صید و در صنایع غذایی استفاده کند. علاوه بر این تمام کارخانه ها تحت نظارت فنی و

بهداشتی وزارت بهداشت و موسسه استاندارد محصولات خود را تولید می کنند. بیش از ۱۰۰ کارخانه کنسرو ماهی در کشور وجود دارد که ۷ کارخانه دارای کد EC (کد صادراتی

به اتحادیه اروپا و دیگر کشور ها) هستند که در این کارخانه های صادر کننده ناظر ۲۴ ساعته سازمان دامپزشکی از ابتدای خط تولید تا صادرات نظارت می کند.

● از جیوه و آرسنیک ماهی ها نترسید

برخی افراد معتقدند کنسروهای ماهی تن دارای آلاینده هایی مانند آرسنیک، هیستامین و جیوه هستند اما دکتر بهروز جنت، معاون غذای سازمان غذا و دارو در این مورد می

گوید: نظارت بر کنسروهای ماهی توسط ۲سازمان بزرگ شیلات که بر صید ماهی نظارت دارند و همچنین سازمان غذا و داروی وزارت بهداشت انجام می شود. کارخانه های

تولید کننده کنسرو زیرنظر وزارت بهداشت و با حضور مسئول فنی فعالیت می کنند. همچنین بازرسان معاونت های غذا و داروی دانشگاه های علوم پزشکی بر روند تولید این

فرآورده نظارت دارند. ممکن است آلاینده هایی مانند هیستامین در بدن ماهی ها تولید شود اما قبل از اینکه محصولی وارد بازار شود، سطح هیستامین آن کنترل می شود. با

این حال اگر ماهی برای مدت طولانی نگهداری شود و شرایط نگهداری اش نامناسب باشد ممکن است در بدنش هیستامین ترشح شود. کنترل سطح عرضه این محصولات به

صورت ادواری صورت می پذیرد و بازرسان از محصولات موجود در بازار نمونه برداری کرده و در پروسه آزمایشات سطح آلاینده ها را هم مورد بررسی قرار می دهند. نظارت

ادواری در خصوص غذاهای دریایی گسترده تر است زیرا ممکن است به عناصری چون جیوه و آرسنیک آلوده باشند و میزان این آلاینده ها خارج از حد مجاز باشد. تاکنون هم

گزارشی درباره تولید کنسرو با گوشت دلفین های مرده نداشته ایم. همکاران سازمان شیلات بر صید حیوانات دریایی نظارت می کنند و روند تولید در کارخانه ها تحت نظر

مسئولان فنی انجام می شود. در آزمایشگاه مرجع نیز دستگاه های پی.سی.آر و تست های مولکولی می توانند ژنتیک گونه گوشتی که مورد استفاده قرار گرفته است را

مشخص کنند. جدا از این موضوع برخی افراد معتقدند تلاش ماهی تن هنگام صید موجب ترشح سمی می شود که با حرارت هم از بین نمی رود. در این مورد باید بدانید

طریقه صید ماهی در ایران بر اساس قواعد و مقررات سازمان شیلات انجام می شود و تعاریف خاص بین المللی دارد بنابراین مشکلی در این خصوص نبوده و ایران در این

زمینه با باقی کشورها تفاوتی ندارد.

● همه کنسروهای خراب بوی بد نمی دهند

اولین نکته هنگام خرید کنسرو ماهی، بررسی تاریخ تولید و انقضای آن است. هرگز کنسروهای تاریخ گذشته، ضربه خورده، زنگ زده، متورم و آلوده را خریداری نکنید. جالب

است بدانید با بو کردن محتویات قوطی کنسرو نمی توان سلامت آن را تضمین کرد. نداشتن بوی نامطبوع حتما دلیل بر سالم بودن کنسرو نیست. معمولا کنسروهایی که

مشکل داشته باشند متورم می شوند. با این حال نمی توان صد درصد گفت که این تورم به دلیل رشد میکروب ها ایجاد شده است. گاهی اوقات کنسروهایی که محتویات

شان اسیدی است به فلز قوطی کنسرو واکنش نشان می دهند و گازهای به خصوصی تولید می کنند و درنهایت باعث تورم کنسرو می شوند. نگه داشتن قوطی کنسرو در

محیط های گرم نیز می تواند باعث تورم آن شود.

● کنسرو را در یخچال نگهداری نکنید

لزومی ندارد کنسرو را در جای خیلی خنک مانند یخچال نگهداری کنید. مهم این است که محل نگهداری آن نوسان دمایی نداشته باشد زیرا این نوسان باعث می شود قوطی

کنسرو به نقطه شبنم برسد و سطح قوطی را رطوبت بگیرد. این رطوبت باعث زنگ زدگی، سوراخ شدگی و فساد محتویات آن می شود. یخچال هم به این دلیل که در آن به

صورت مداوم باز و بسته می شود کنسرو را به نقطه شبنم می رساند و جذب رطوبت در کنسرو می تواند باعث زنگ زدگی و سوراخ شدن آن شود. معمولا بهترین دما برای

نگهداری کنسرو بین ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتی گراد است.

● جوشاندن ۲۰ دقیقه ای یا ۲ دقیقه ای؟

بعد از باز کردن کنسرو آن را درون یک ظرف ریخته و در آن را بگذارید و روی حرارت قرار دهید تا به جوش آید. اجازه دهید ۲ دقیقه بجوشد تا سم آن کاملا از بین برود. در واقع این

سم در دمای ۱۰۰ درجه در عرض یک دقیقه غیرفعال می شود. مراقب باشید هنگام جوشیدن، بخارات آن را استشمام نکنید زیرا اگر در کنسرو ماهی سم وجود داشته باشد

بخارات آن هم مسموم کننده است به همین دلیل باید موقع جوشاندن در ظرف را بگذارید تا بخارات سمی نیز غیرفعال شود. علاوه بر این می توانید برای اطمینان بیشتر

قوطی کنسرو در بسته را برای ۲۰دقیقه بجوشانید. در واقع ۲۰ دقیقه جوشاندن زمانی لازم است که در قوطی را باز نمی کنید و به صورت دربسته آن را در آب قرار می دهید تا

به جوش آید زیرا در قوطی دربسته زمان بیشتری طول می کشد تا محتویات مرکز قوطی به دمای ۱۰۰ درجه برسد و لازم است حتما ۲۰ دقیقه جوشانده شود. گاهی اوقات

افراد تمام کنسروهایی که خریداری می کنند را با هم می جوشانند و کنار می گذارند و برای مصارف بعدی دیگر آنها را نمی جوشانند که باید بدانید با نگه داشتن کنسروها

ممکن است دوباره در آنها سم تولید شود بنابراین حتما باید موقع مصرف آنها را بجوشانیم.

یک نکته: تاکنون گزارشی درباره تولید کنسرو با گوشت دلفین های مرده نداشته ایم. همکاران سازمان شیلات بر صید حیوانات دریایی نظارت می کنند و روند تولید در

کارخانه ها تحت نظر مسئولان فنی انجام می شود.

● چرا برخی کنسروهای تن مزه تند فلفلی دارند؟

در مورد کنسرو ماهی تن ۲ مسئله مهم وجود دارد؛ یکی بحث مسمومیت با سم باکتری بوتولیسم و دیگری بحث هیستامین. در بسیاری از موارد افراد بعد از حرارت دادن

کنسرو ماهی تن با چشیدن آن متوجه طعم تند فلفلی می شوند. در این صورت باید کنسرو را کنار گذاشت. البته این موضوع فقط درمورد ماهی تن مطرح است زیرا میزان

هیستامین آن بالاست. پروتئین گوشت ماهی به خصوص ماهی تن دارای اسید آمینه هیستیدین است. اگر ماهی کهنه باشد یعنی نسبت به کنسرو کردن آن دیر اقدام شده

باشد و برای مدتی در کارخانه یا محیط گرمی باقی مانده باشد برخی از میکروب ها، اسید آمینه پروتئین ماهی تن را تبدیل به هیستامین می کنند. هیستامین باعث آلرژی

می شود و چون نسبت به حرارت مقاوم است با جوشاندن هم از بین نمی رود. درصورتی که فرد از چنین کنسروی استفاده کند دچار علائم هیستامینی خواهد شد، به

عبارت دیگر احساس گرما می کند، صورتش برانگیخته می شود و سرگیجه و سردرد می گیرد. البته این علائم معمولا با مصرف یک داروی آنتی هیستامین برطرف می شود.

آشنایی با خط بسته بندی وکیوم MAP – اتمسفر اصلاح شده

رار است با یک تکنولوژی جدید بسته بندی مواد غذایی، با نام (MAP) یا بسته بندی وکیوم تحت خلا که مخفف (Modified atmosphere) که معنی تحت الفظی آن اتمسفر اصلاح شده می شود، آشنا شویم.

اتمسفر اصلاح شده (بسته بندی وکیوم تحت خلا) – MAP ،عمل اصلاح ترکیب فضای داخلی از یک بسته (معمولا بسته بندی مواد غذایی، مواد دارویی، و غیره) را به منظور بهبود عمر مفید است. جهت آشنایی با خط بسته بندی وکیوم تحت خلا – MAP تا پایان این مطلب همراه ایران صنعت باشید ، امیدوارم از این مطلب در تهیه طرح توجیهی مورد نظرتان بهره ببرید.

در دهه 1930 ميلادي وقتي سبزيجات و ميوه ها توسط کشتي جابجا مي شد از گاز غليظ 2CO براي بالا بردن زمان ماندگاري استفاده گرديد. کشور انگلستان به عنوان اولين کشور از سيستم اتمسفر اصلاح شده (Modified atmosphere) براي محافظت از گوشت خوک و ماهي استفاده کرد. از آن زمان به بعد استفاده از اين روش با توجه به افزايش نياز، گسترش يافت.

سپس مفاهیمی در خصوص این بسته بندی شکل گرفت که عبارتند از :

:: MAP = بسته بندی در اتمسفر اصلاح شده

:: EMAP = بسته بندی در اتمسفر اصلاح شده تعادلی

:: MA / MH = بسته بندی در اتمسفر اصلاح شده / رطوبت اصلاح شده

اساس فرآیند بسته بندی در اتمسفر اصلاح شده (MAP) بر کاهش میزان اکسیژن در بسته بندی استوار است،به نحوی که میزان آن را از حدود 20.9 درصد به 0 درصد کاهش می دهند. با کاهش اکسیژن در فضای بسته بندی ، سرعت رشد ارگانیسم های هوازی و واکنش های اکسیداسیون کاهش می یابد و به این ترتیب زمان ماندگاری مواد افزایش چشم گیری خواهد یافت. در این سیستم بسته بندی اکسیژن حذف شده را با نیتروژن (N2) که گاز بی اثری است ، جایگزین می کنند . گاهی مواقع نیز از دی اکسید کربن (CO2) استفاده می شود چراکه باعث کاهش PH (اسیدیته) نیز می شود و به این ترتیب رشد باکتری ها را مهار می نماید. مونوکسید کربن نیز برخی مواقع خصوصا در بسته بنید های گوشت جهت حفظ رنگ قرمز آن بکار گرفته می شود.

اين روش نگهداري كيفيت تازه فراورده هاي غذايي را بدون عمليات حرارتي و شيميايي به كار رفته توسط تكنيك هاي نگهداري قابل رقابت مانند كنسرو كردن، فريز كردن، خشك كردن و فرايندهاي ديگر ميسر مي كند.

تكنيكهاي MAP در حال حاضر در محدوده وسيعي از غذاهاي تازه يا سرد شده شامل غذاهاي نيم پخته، ماكيان و ماهي، پاستاي تازه، ميوه و سبزيجات و اخيرا قهوه، چاي، غذاهاي آماده و فرآورده هاي نانوايي استفاده مي شود.

مزاياي بسته بندي با اتمسفر اصلاح شده

سيستم بسته بندی با اتمسفر اصلاح شده دارا مزاياي ذيل است :

1. طولاني كردن ماندگاري با حفظ خواص كيفي مطلوب

2. پايين آوردن ميزان ضايعات و فساد

3. تازه نگه داشتن محصول بدون استفاده از مواد نگه دارنده يا پرتو دهي

4. برداشت محصول تازه در سطوح رسيدگي مورد نظر براي مصرف كننده

5. كاهش هزينه هاي حمل و نقل از طريق فراهم كردن زمان انبارداري افزوده

6. فراهم نمودن محصولات برش خورده آماده مصرف

7. صرفه جويي در مصرف انرژي (مانند عدم استفاده از فرآيندهاي حرارتي و برودتي)

بد نیست بدانید به طور معمول، بسته بندی با اتمسفر اصلاح شده (MAP) عمر مفید گوشت فرآوری شده از بین دو تا چهار روز به دو تا پنج هفته افزایش می دهد.

نمونه ای از دستگاه های خط بسته بندی به روش اتمسفر اصلاح شده (MAP)

روش کار در بسته بندی به روش اتمسفر اصلاح شده (MAP)

روال کلی در این روش به این شکل است که هوای بسته بندی را تخلیه می کنند و سپس اتمسفر از قبل آماده شده (ترکیبی از گازهای نیتروژن، دی اکسید کربن و …) را به جای آن به بسته بندی تزریق می نمایند و بسته ها در لفاف های مقاوم به ورود اکسیژن بسته بندی می شوند.

لذا بایتس در ابتدا گاز مورد نظر با ترکيب مورد نظر ساخته شود. براي اين منظور مي توان اتمسفر با ترکيب مورد نظر را به طور آماده از کارخانجات تفکيک کننده هوا در کپسول هاي تحت فشار خريد. اما براي صرفه جويي در هزينه مي توان گازهاي سه گانه ازت، اکسيژن و دي اکسيد را به صورت خالص تهيه کرد و به وسيله يک دستگاه ميکسر گاز با نسبت مورد نظر مخلوط نمود. در اين روش نياز به ذخيره اتمسفر اصلاح شده در مخزن جداگانه نيست و مي توان از گاز مخلوط بدست آمده به طور مستقيم در بسته بندي تزريق کرد.

معمولاً در بسته بندي با اصلاح اتمسفر، هوا را از درون بسته خارج كرده و با گازهايي كه مخلوط آنها مشخص است مجدداً پر مي كنند و درب آن را مي دوزند. دراين روش پيوسته فضاي اطراف ماده غذايي از گاز پر مي شود.

این کار توسط دستگاه های مختلفی انجام می شود که برخی از آنها را در زیر تشریح نماییم:

الف – بسته به روش اتمسفر اصلاح شده (MAP) در اتاقک های خلاء VC) Vacuum chambers)

در این دستگاه ها ، ابتدا مواد داخل بسته های از قبل آماده شده قرار می گیرند ، سپس هوای آنها تخلیه شده و اتمسفر اصلاح شده جایگزین می گردد و درب بسته پرس می شود.

شماتیک این بسته بندی را در زیر مشاهده می نمایید:

نمونه ای از این مدل دستگاه بسته بندی اتمسفر اصلاح شده (MAP)

ب- بسته به روش اتمسفر اصلاح شده (MAP) توسط ST) Snorkel Type)

این دستگاه برای بسته بندی مواد غذایی فله به روش اتمسفر اصلاح شده (MAP) کاربرد دارد. دستگاه با ریختن مواد درون بسته ها گاز اطراف مواد را توسط لوله هایی تخلیه نموده و گاز جدید را به آن تزریق می نماید سپس عمل بسته را انجام می دهد. شماتیکی از عملکرد این دستگاه را می توانید در تصویر زیر مشاهده نمایید:

ج- بسته به روش اتمسفر اصلاح شده (MAP) توسط Tray lidding

در این روش مواد داخل ظروف از قبل آماده شده ریخته می شوند و سپس روکش مخصوص روی آنها قرار می گیرد ، آنگاه وارد محوطه ی می شوند که توسط لوله هایی گاز بسته تخلیه و اتمسفر جدید جایگزین می شود و در عین حال بسته بندی انجام می شود ، عملکرد این دستگاه مشابه فویل سیل است. در زیر عملکرد آنرا مشاهده می نمایید:

د- بسته به روش اتمسفر اصلاح شده (MAP) توسط (Horizontal form-fill-seal (HFFS

این ماشین علاوه بر بسته بندی به روش اتمسفر اصلاح شده (MAP) قادر است ، پاکت بسته بندی را از فیلم ورودی خود بسازد. عملکرد آن به این شکل است که فیلم ورودی دستگاه داخل یک محفظه فرمینگ می شود که جلوی آن یک لوله برای عملیات تزریق و تخلیه گاز وجود دارد، آنگاه لفاف به صورت یک رول بسته تبدیل می شود و مواد به درون آن هدایت می شوند . در این هنگام رول از جلو پرس می شود و توسط لوله ای که گفتیم گاز تخلیه شده و مخلوط جدید اتمسفر جایگزین می شود ، سپس بسته از حاوی مواد از پشت هم پرس شده و جدا می شود. در شکل زیر شاهد عملکرد این دستگاه هستید:

ه – بسته به روش اتمسفر اصلاح شده (MAP) توسط (Vertical form-fill-seal (VFFS

این دستگاه مشابه دستگاه قبلی است با این تفاوت که به صورت عمودی ساخته شده است و حرکت مواد در راستای عمودی است.

و- بسته به روش اتمسفر اصلاح شده (MAP) توسط (Thermoform-fill-seal (TFFS

این دستگاه شباهت زیادی فویل سیل دارد، مشابه دستگاه Tray lidding که در بند ج تشریح کردیم عمل می کند تنها با این تفاوت که با یک دستگاه ترموفرمینگ قبل از آن ظروف مورد نیازش را می سازد بعد مواد درون آنها قرار می گیرند و آنگاه عملیات به همان شکل ادامه می یابد. در زیر نمونه ای از این دستگاه را مشاهده می نمایید:

فیلم های بسته بندی تحت خلا

بد نیست بدانید در این نوع بسته بندی ها بایستی از فیلم هایی استفاده کرد که علاوه بر شفافیت و زیبایی (که لازمه بسته بنید مواد غذایی است) قابلیت نفوذ پذیری کمی در مقابل گاز ها داشته باشد و در ضمن خواص میکانیکی خوبی هم دارا باشد.

فیلم های بسته بندی که به صورت سنتی استفاده می شود عبارتند از: LDPE (پلی اتیلن با چگالی کم)، PVC (پلی وینیل کلراید)، EVA (اتیلن وینیل استات) و OPP (پلی پروپیلن گرا). این مواد نفوذ پذیری بالایی دارند و مناسب این بسته بندی جدید نیستند. در این تکنولوژی از فیلم هایی با نام EMAP استفاده می شود که نفوذ پذیری کمی دارد و قادر است ترکیب اتمسفری موجود در خود را برای مدت زیادی به همان شکل حفظ نماید.

در صورتی که تمایل دارید اطلاعات بیشتری در خصوص بسته بندی های متدوال غذایی ، مانند بسته بندی حبوبات و خشکبار و … بدست آورید به این مقاله مراجعه نمایید. همین طور برای آشنایی با بسته بندی سبزیجات به روش IQF به این مقاله مراجعه نمایید.

شرکت بهبود صنعت آمادگی خود جهت تهیه طرح توجیهی بسته بندی مواد غذایی به روش بسته بندی وکیوم را اعلام می دارد

هم اکنون سفارش طرح توجیهی بسته بندی مواد غذایی به روش اتمسفر اصلاح شده دهید

استفاده از کلیه مطالب این سایت برای عموم آزاد می باشد ، فقط در راستای حفظ زحمات تیم تولید محتوی ما خواهشمندیم در صورت برداشت از این محتوی لینک ما را درج نمایید. باسپاس

بررسی چالش ها و مشکلات بسته بندی زعفران

بسته‌بندی امروزه به مانند کانال ارتباطی میان نام‌های تجاری و مصرف‌کننده عمل می‌کنند. برخی از شرکت‌های مواد غذایی بر این باورند که از آنجایی که محصولاتشان با بسته‌بندی خاصی در بازار شناخته شده است نباید آن طراحی را تغییر دهند، غافل از اینکه در یک بازار رقابتی ذائقۀ مشتری هیچگاه ثابت نمی‌ماند. بسیاری از شرکت‌های معتبر با اینکه محصولاتشان برای مدت طولانی در بازار موجود بوده، همیشه طراحی بسته‌بندی دیگر را ضمن حفظ کیفیت محصول به منظور افزایش علاقه‌ی مصرف کننده برای کمک به خرید در نظر می‌گیرند.
شرکت گلستان یکی از شرکت‌هایی است که دارای سابقه طولانی در عرضه زعفران به بازار می‌باشد، در صدد اعمال تغییر در طراحی بسته‌بندی‌های زعفران خود برآمده است و در این راستا، “گروه طراحان کندو”، مسوولیت این طراحی را به عهده گرفته است. آقای احسان مقدم پور و خانم فرینوش امان، مدیر عامل و رئیس هیئت مدیره آن شرکت، در مورد این پروژه برایمان توضیح می‌دهند.
تغییر دیزاین بسته بندی زعفران برای بهبود جایگاه و کارایی بهتر

در مورد این پروژه توضیح بفرمایید؟
امان: زعفران به عنوان محصولی استراتژیک و مهم برای همگی ما ایرانیان محسوب می‌شود. این پروژه نیز با در نظر گرفتن اهمیت و جایگاه این گیاه خاص شروع شد. در آغاز به مانند تمامی پروژه‌ها، کلید واژه‌های اصلی برای طراحی تعریف شد و با توجه به در نظر گرفتن کلید واژه‌های اصلی (زعفران و گلستان)، تحقیقات در مورد بسته‌بندی‌های مختلفی که در بازار موجود بود، آغاز شد. برجسته شدن گل زعفران در طراحی برای ما حائز اهمیت بود. در واقع هدف، معرفی جایگاه اصلی زعفران و گل آن به مصرف کنندگان بود. ما در کشور همیشه دچار ضعف در مورد بسته‌بندی محصول زعفران هستیم. این محصول همیشه فله‌ای به اسپانیا صادر و از آنجا بسته‌بندی و توزیع می‌شود. اگر این ضعف توسط طراحان ما برطرف شود، کمک بسزایی به جایگاه اصلی این محصول خواهد شد.
تغییر دیزاین بسته بندی زعفران برای بهبود جایگاه و کارایی بهتر
در مورد طراحی بسته‌بندی برایمان بگویید؟
مقدم‌پور:گلستان از قبل ۲ نوع بسته‌بندی برای محصول زعفران خود تعریف کرده بود. ما نوع سومی نیز به این بسته‌بندی اضافه کردیم. در حال حاضر نوع کارتی این بسته‌بندی به بازار معرفی و دو نوع دیگر در حد طراحی بوده و هنوز به بازار معرفی نشده است.
شرکت گلستان خواستار تغییراتی کلی در نوع کارتی خود نبود و در واقع نواقصی که دراین نوع بسته‌بندی وجود داشت، با اعمال طراحی پیشنهادی مجدد توسط ما برطرف شد.
در مورد طراحی بسته‌بندی باید بگویم ما نوع بسته بندی کارتی را برای مصرف روزمره تعریف کردیم. در نتیجه مصرف این نوع بسته بندی، عمومیت داشته و در تمام فروشگاه‌ها و مراکز فروش توزیع خواهد شد.
امان: در این نوع طراحی جایگاه شرکت گلستان با توجه به سابقۀ ۵۰ ساله اش برای ما اهمیت داشت. این شرکت همیشه خواستار تغییراتی در محصولات و بسته‌بندی خود به دلیل احترام به مصرف‌کننده بوده است. اعتماد مشتری به گلستان و محصول زعفران از نکات برجسته بود. در نتیجه اینکه چقدر مشتری به کیفیت بسته‌بندی اهمیت می‌دهد، برای ما مهم بود. این نوع بسته‌بندی مدت‌ها است که توسط مشتری‌های گلستان استفاده شده و جایگاه خاص خود را دارد. ما در صدد، رفع برخی اشکالات این بسته‌بندی برآمدیم. ایراد اصلی این نوع بسته‌بندی، کاربر-محور نبودنِ طراحی آن بوده است. در این نوع بسته‌بندی، به دلیل آنکه لبه درب و ظرف، هم‌پای یکدیگر بودند، درب با دشواری باز شده و هنگام باز کردن آن توسط کاربران به منظور استفاده‌ی مقداری از زعفران، میزان قابل ملاحظه‌ای از آن بر اثر عکس‌العمل ضربه وارد شده بر درب هنگام باز کردن آن، به بیرون پرتاب شده و هدر می‌رفت.
این اتفاق، به دلیل وجود سطح کناری بسیار نازک در بسته‌بندی پیشین گلستان به وجود می‌آمد. برای کاربریِ آسان بسته‌بندی، ما لبه‌ی ظرف را از لبه‌ی درب جدا نمودیم. در واقع، در بسته‌بندی جدید، دیگر درب و ظرف هم‌راستا نیستند و عمل باز شدن درب آن توسط کاربر، به آسانی صورت می‌گیرد. بر روی درب، طرح لوگوی گلستان، مانند قبل استفاده شده است. کف ظرف که قبلاً مانند تمامی ظرف‌های بسته‌بندی زعفران، دارای بافت مربع-مربع بود، تغییر داده شد و بافت جدیدِ این طرح، از لوگوی خود گلستان الهام گرفته شد. دیزاین به گونه ای است که باعث برجستگی ظرف و حجیم جلوه دادن محتوای داخل بسته‌بندی نیز می‌گردد.
در مورد طراحی گرافیک این محصول برایمان بگویید؟
امان: طراحی گرافیک این بسته‌بندی قسمت خوشایند این پروژه برای ما بود. در طراحی گرافیک آن، از گل زعفران الهام گرفته شد. در این طرح گل زعفران، مانند لوگو در کنار لوگوی گلستان و در بالای بسته‌بندی قرار گرفت. در نتیجه در طراحی گرافیک گل زعفران از برجستگی خاصی برخودار شد. گل زعفران نمادی است که محصول داخل بسته‌بندی را به نمایش می‌گذارد.
مقدم‌پور: در مورد رنگ استفاده شده در طراحی گرافیک باید بگویم که رنگ غالب استفاده شده در این طراحی مشکی است. در روانشناسی رنگ‌ها، رنگ مشکی نشان از شیکی و لوکس بودن دارد. این رنگ جایگاه خاصی در طراحی گرافیک و نیز طراحان صنعتی دارد. همانطور که گفتیم، هدف ما در این طرح بالا بردن جایگاه اصلی زعفران بود. در نتیجه این رنگ کمک بزرگی به ما کرده و با این رنگ لوکس بودن زعفران به خوبی به نمایش در آمد. رنگ مشکلی، بسته‌بندی این محصول لوکس و خاص را وزین‌تر کرده است.
سخن آخر: هدف کلی ما در این پروژه استفاده آسان از این محصول بود. ما طریقه مصرف را نیز با این بسته‌بندی به مشتری نشان دادیم. با این طراحی جایگاه اصلی زعفران را در فرهنگ‌مان نشان دادیم. در طراحی گرافیک این موضوع (جایگاه زعفران درفرهنگ) کاملا مشهود است.

ایران یونولیت

ایران یونولیت

تولید و تزریق یونولیت و پلاستوفوم برای بسته بندی بصورت نیمه اتوماتیک و تمام اتوماتیک
تولید یونولیت و پلاستوفوم ورق در ضخامت و طول و عرض در خواستی برای بسته بندی و ضربه گیر محصولات تولید شده شما عزیزان
فوم بسته بندی و یونولیت برای بسته بندی، پلاستوفوم بسته بندی تولید قطعات بسته بندی کالا (لوازم خانگی-قطعات خودرو-قطعات الکترونیکی و غیره) – (تهران ارسال به سراسر ایران عزیزتهران، البرز،کیش،قشم،همدان،خوزستان،کرمان،گیلان،مازندران،قم،مشهد،خراسان،آذربایجان شرقی،آذربایجان غربی ) توليد قطعات بسته بندي با مواد اوليه ي مرغوب و صد در صد خالص با دانسيته ي مورد درخواست مشتري از P7 الي P60 فوم و یونولیت بسته بندي لوازم خانگي فوم و یونولیت بسته بندي قطعات خودرو فوم و یونولیت بسته بندي قطعات الکترونيکي فوم و یونولیت بسته بندي جهت مصارف پزشکي فوم و یونولیت بسته بندي جهت مصارف کشاورزي فوم و یونولیت بسته بندي لوازم موسيقي فوم و یونولیت بسته بندي مواد غذايي فوم و یونولیت بسته بندي ضربه گير و ضربه پذير فوم و یونولیت بسته بندي ضدآب فوم و یونولیت بسته بندي جهت مصارف کارخانجات ريسندگي و بافندگي طراحي و توليد و ساخت انواع قالب بسته بندي با بیش از بیست سال سابقه در صنعت بسته بندی کالا تولید قطعات بسته بندی کالا (لوازم خانگی-قطعات خودرو-قطعات الکترونیکی و غیره) – (تهران ارسال به سراسر ایران عزیزتهران، البرز،کیش،قشم،همدان،خوزستان،کرمان،گیلان،مازندران،قم،مشهد،خراسان،آذربایجان شرقی،آذربایجان غربی ) و افتخار تولید و تزریق فوم یونولیت پلاستوفوم جهت بسته بندی محصولات تولیدی شما وطراحی و ساخت قالب دقیق را داریم قیمت: بسیار مناسب و توافقی ،شرایط پرداخت توافقی و قابل مذاکره میباشد تولید فوم بسته بندی پارسیان پک بسته بندی مواد غذایی کشاورزی و میوه و سبزی با بیش از بیست سال تجربه در امر پلاستوفوم و ساخت قطعات بسته بندی با فوم و یونولیت با استفاده از مواد اولیه ی صد در صد خالص ضد رطوبت و مقاوم تولید فوم بسته بندی میوه و سبزی جهت تولیدکنندگان و صادرکنندگان بسته بندی محصولات کشاورزی و دریایی با فوم EPS EPS یک ماده ی فوق العاده برای بسته بندی محصولات کشاورزی اعم از میوه جات و سبزیجات تازه و غذاهای دریایی می باشد. این نوع بسته بندی محافظ بسیار خوبی در طول ذخیره سازی محصول در انبار و همچنین در طول مسیر حمل و نقل است. با توجه به بالاترین میزان محافظت فوم از نظر جلوگیری از افزایش دمای محصول در طول حمل و نقل و نگهداری در انبار تا زمان مصرف ، فساد در محصولات کشاورزی و دریایی به پایین ترین حد خود می رسد که از این نظر دارای صرفه ی اقتصادی خوبی برای تولید کننده و صادرکنندگان خواهد بود و مصرف کنندگان اطمینان خاطر بیش تری نسبت به تهیه ی محصولات خواهند داشت
تولید یونولیت و پلاستوفوم ورق فشرده و ورق دانسیته بالا جهت بسته بندی و گرمایش از کف ساختمان
تولید یونولیت و پلاستوفوم ورق نیمه فشرده و ورق یونولیت و پلاستوفوم سبک جهت بسته بندی
تولید و ارسال به تمام نقاط ایران عزیز تهران کیش البرز خوزستان کرمان گیلان آذربایجان
افتخار تولید و تزریق یونولیت پلاستوفوم جهت بسته بندی محصولات تولیدی شما وساخت قالب دقیق را داریم
قیمت: بسیار مناسب و توافقی ،شرایط پرداخت توافقی و قابل مذاکره میباشد
فوم بسته بندی و یونولیت بسته بندی فروش یونولیت بسته بندی و یونولیت برای بسته بندی و تولید یونولیت
بسته بندی کارخانه تولید یونولیت بسته بندی پلاستوفوم بسته بندی ورق یونولیت یونولیت ورق ،polistyren،
پلی استایرن istrafoam & foam فوم یونولیت بسته بندی ایران یونولیت پک توانایی تولید انواع یونولیت بسته بندی
در بخش های مختلف از قبیل ( ماکت سازی ، صنعتی ، پزشکی ، خودروسازی ، مبلمان ،وسایل و لوازم خانگی و
بسته بندی انواع محصولات تولید شده شما )
در بخش تولید بسته بندی قطعات و دستگاههای االکترونیکی ، صنعتی ، پزشکی و وسایل مصرف اصلی با یونولیت
در بخش کشاورزی از قبیل ( گلدان های فومی ، سینی نشا ، یخدان ها – کندو عسل و کندو زنبور ملکه
و …. در سایز ، طرح و رنگ های مختلف را دارا می باشد.
فوم بسته بندی و یونولیت بسته بندی کارتن سازی و جعبه سازی و فروش یونولیت بسته بندی و یونولیت
برای بسته بندی و تولید یونولیت بسته بندی کارخانه تولید یونولیت بسته بندی پلاستوفوم بسته بندی
ورق یونولیت یونولیت ورق ،polistyren،پلی استایرن istrafoam & foam فوم
ورق یونولیت در ابعاد مختلف مناسب کارتن بسته بندی با سفتی و نرمی (دانسیته 5 تا 50 ) تولید و برش داده میشود
لازم بذکر است ضخامت هر ورق از 7 میلیمتر تا 1250 میلیمتر قابل تغییر میباشد
این مجموعه به صورت کاملا تخصصی بر روی بسته بندی و قالب سازی دقیق و مدل سازی فعالیت می کند
و آماده همکاری با کارخانجات و شرکت های محترم مربوطه را دارد .
طراحی و ساخت قالبهای دوجداره آلومینیومی دقیق قالب یونولیت فوم
در قدم اولیه تولید یونولیت فوم بسته بندی نیاز به قالب دو جداره آلومینیومی دقیق با کیفیت عالی میباشد .
در ساخت قالب ابتدا طراحی سپس مدل سازی و بعد از آن ریخته گری و سپس ماشین کاری و
در آخر پرداخت نهایی و قطعات بروی یکدیگر مونتاژ میگردد .
در صورت عدم دقت در هر یک از مراحل فوق قالب مناسب تولید نشده و محصول نهایی با کیفیت
ایده آل بدست نمی آید و یا مدت طول عمر قالب در صورت استفاده از مواد اولیه نامرغوب بسیار
کم بوده و در مراحل اولیه تولید ترک و در قالب ایجاد پاره گی میگردد .

فروش و تخفیف ویژه درچهاردهمین نمایشگاه شیرینی وشکلات2015ازگشتاصنعت اصفهان

گشتا صنعت اصفهان تولیدکننده دستگاههای بسته بندی و تاریخزن ضمن حضور درنمایشگاه شیرینی و شکلات 94به تاریخ:23الی26شهریورماه 94 (سالن 41غرفه شماره 21)درمحل دائمی نمایشگاههای تهران در دوران برگزاری نمایشگاه شیرینی وشکلات شرایط فروش ویژه ای را برای محصولات خود در نظر گرفته است: درصورت خرید نقدی در نمایشگاه10% تخفیف و در صورت بازدید و مراجعه بعدی 5%تخفیف داد ه خواهد شد.

این محصولات شامل دستگاههای: تاریخزن–رول به رول با تاریخزن-جت پرینتر-مهرچرخان دستی-بسته بندی استرچ- دستگاههای دوخت-دستگاههای وکیوم -سیل کن– سیل وکیوم -پرکن نیمه اتوماتیک حجمی- بسته بندی تمام اتوماتیک توزین دار-تونل –شیرینک پک-شیرینک کابینی-چسبزن-تسمه کش-پرده هوا-سیل القائی-می باشد.

گشتا صنعت اصفهان مقدم بازدید کنندگان عزیز را گرامی می دارد.

لطفا جهت کسب اطلاعات بیشتر با تلفن های این شرکت تماس حاصل فرمائید.

دفتر اصفهان:3-33878681-031 دفتر تهران:26214094-021

همراه:09131197055(علیرضاجوانمرد) همراه:09120882110(محمد جوانمرد)

آموزش بسته‌بندی‌ خلاق برای هدیه‌ها

آموزش بسته‌بندی‌ خلاق برای هدیه‌ها
فوتون، نیلوفر منتظری: همه‌ی ما حداقل یک بار سر و کله زدن با کاغذهای رنگی، چسب و قیچی را برای کادو کردن هدیه‌ها تجربه کرده‌ایم، تجربه‌هایی که همیشه هم‌رضایت‌بخش نبوده اند. می‌خواهیم راه کارهای ساده‌ای را با هم مرور کنیم تا از کادو کردن و تزیین هدیه‌ها لذت ببریم و آنرا با دیگران شریک شویم. با پیش‌نهادهای فوتون برای بسته‌بندی‌های خلاق‌تر، همراه باشید.

۱. روزنامه‌ها و مجلات را جایگزینِ کاغذهای رنگی کنید.
01
۲. پانچ را دمِ دستتان بگذارید.
03
۳. یک جعبه ی معمولی با چند ضربه قلمو به جعبه ای خاص تبدیل می شود.
04
05
۴. کودکیتان را به یاد داشته باشید! تا کردن کاغذی که رنگ روی آن ریخته اید، نتایج
جالبی در اختیارتان می گذارد.
06
۵. از دست سازهای ساده ی خود استفاده کنید.
17ce1ee6fc9743e904d2528febd09ed8
۶. کارت های کوچکی درست کنید و به هدیه تان هویت ببخشید.
fee4de36ae907b13b045aebbfc60ce2e
۷. نخ ها و کامواهای رنگی به راحتی جعبه‌های شما را تزیین می‌کنند.
2fb87de2c0d6631366dfb37365bf7b2e
۸. کاغذهای الگو و گراف زمینه ی مناسبی برای طرحهای ساده شما هستند.
5-diy-gift-wrap
۹. می‌توانید از چاپ سیب‌زمینی برای ایجاد نقش استفاده کنید. کافی‌ست فضای منفی طرح مورد نظرتان را روی سیب‌زمینی خالی کنید و بعد از آغشته کردن به رنگ، آن‌را روی کاغذ فشار دهید.
f946f882df013b7c0f9385609e4844fd
۱۱. اگر هدیه شما اشکال غیر هندسی دارد یا بزرگ است، از پارچه های کنفی استفاده کنید.
bdd0e77b495d1bb024fdb9f7fd16f208
۱۱. گاهی برگها هم می توانند جای کاغذ و پارچه را بگیرند یا برای تزیین استفاده شوند.
b6db39fe5c3875d19a20c80c3a285ae2
444885e3b52093c539078631b6c90ba1
۱۲. دکمه ها را فراموش نکنید!
1e9fcd03056f3f45d66a37a0f9d559ac
1205_kids_buttonwrap_xl
خلاق باشید و از نتیجه‌ی کار خود لذت ببرید
123117e1af404d2ceba11be226fe316b

نقش بسته بندی در بازاریابی و صادرات گیاهان دارویی

چکیده
نفت، تنها ثروت ملی کشور ایران نیست که در تمام محاسبات اقتصادی مناسبات سیاسی، نگران به پایان رسیدن آن باشیم. تنوع اقلیم و آب و هوا، یکی دیگر از مواهب بی دریغ الهی است که کشورمان از آن بهره مند گردیده است. می توان علاوه بر نفت، ثروت های دیگری را در گستره وسیع منابع طبیعی کشور را شناخت و حتی آن را ملی کرد. گیاهان دارویی یکی از منابع بسیار ارزشمند و اقتصاد پسند کشور است که در صورت شناخت علمی، کشت، توسعه و بهره برداری صحیح می توانند نقش مهمی در سلامت جامعه، اشتغال زایی، توسعه صادرات غیر نفتی و در نهایت توسعه پایدار ایفا کنند. با وجود قدمت گیاهان دارویی در فرهنگ غنی ایران، امروزه به دلیل بهره برداری غیر اصولی و بدون برنامه ریزی از این گیاهان، محصولات گیاهان دارویی ایران از لحاظ کیفیت، توان رقابت با محصولات دیگر کشورها را نداشته و کشور ایراننتوانسته سهم چندانی از بازار جهانی تجارت گیاهان دارویی را به خود اختصاص دهد. دنیای امروز، دنیای رقابت است و کلید ورود به بازار رقابتی جهانی و ماندن در آن، بازاریابی است و هر کشور برای سود بردن از منابع و ثروت های قابل تجارت خود باید اصول بازاریابی را رعایت کند. عملیات بازاریابی، شامل انبارداری، حمل و نقل، درجه بندی، بسته بندی و تبدیل می باشد. در پژوهش حاضر، از بین عوامل مؤثر بر بازاریابی صحیح و سود آور محصولات گیاهان دارویی، عامل بسته بندی و تأثیر آن در بازاریابی و توسعه صادرات گیاهان دارویی مورد بررسی قرارمی گیرد. عاملی که اگر به طور اصولی مورد توجه مسئولین مربوط قرار گیرد، می تواند به راستی تحولی در تجارت گیاهان دارویی کشور و ارز آوری آنها ایجاد کند. روش به کار رفته در این مقاله، روش کتابخانه ای می باشد.
واژگان کلیدی: بازاریابی، صادرات، بسته بندی، داروهای گیاهی، تجارت

مقدمه

جهان امروز، جهان تولید، صادرات، ارزش افزوده و جهان برترین های اقتصادی است. حتی سیاست را توانمندان اقتصادی رقم می زنند. متکی بودن اقتصاد ایران به درآمد های نفتی و تأثیر پذیری در آمدها از مسایل سیاسی و اقتصادی سبب آسیب پذیری اقتصاد کشور شده است. یکی از راههای مقابله با این چالش توسعه تولیداتی است که ضمن بهبود وضع اقتصاد داخلی، سبب افزایش صادرات غیر نفتی می شود. در کنار سایر تولیداتی که این چنین رویکرد اقتصادی دارند، محصولات جنگلی، مرتعی و گیاهان دارویی می توانند علاوه بر تحقق این مهم، تأثیر بسزایی در ارتقای سطح بهداشت، سلامت و رفاه کشور داشته باشد. با روی آوردن دنیا به استفاده از فرآورده های گیاهی چه در صنعت داروسازی و چه در صنایع غذایی و آرایشی- بهداشتی و با توجه به تنوع آب و هوایی کشور که سبب تنوع و غنای گیاهان دارویی در سراسر ایران شده است، لزوم تحقیقات همه جانبه و بهره برداری صحیح از این گیاهان برای ما که با داشتن شخصیت هایی چون ابو علی سینا، از پیشگامان این علم بوده ایم بسیار ضروری است.
سهم تجارت جهانی از فروش محصولات گیاهان دارویی حدود ۱۲۴ میلیارد دلار بوده است که سهم کشور ما حدود ۶۰ میلیون دلار می باشد و این یعنی کمتر از نیم درصد کل تجارت جهانی. با توجه به بررسی ها و تحقیقات بعمل آمده، به نظر می آید مشکل اصلی در حال حاضر در تولید نبوده و باید در بازار این محصولات مشکل را جستجو کرد. در خصوص تقاضای جهانی چنان که نتایج مطالعات نشان می دهد به دلیل عدم توجه به مسائل مربوط به بازاریابی از جمله اهمال در بخش بسته بندی، صادرات این گیاهان فقط به صورت فله ای در ایران با سود بسیار اندک انجام می شود و در کشورهای دیگر محصولات ایران بسته بندی شده و با نام همان کشور، مثلاً امارات با قیمت بالاتری به بازارهای جهانی عرضه می شود.
* تاریخچه استفاده از گیاهان دارویی در ایران و جهان
استفاده از گیاهان دارویی به منظور درمان، با تاریخ زندگی انسان همزمان بوده است. انسان در تمام دوران تاریخ چاره ای جز توسل به گیاهان نداشت. اگر چه در نیم قرن گذشته، استفاده از داروهای شیمیایی و سنتزی به شدت رواج یافت ولی به سرعت، آثار زیان بار آنها بر زندگی انسان، سبب گرایش مجدد به گیاهان دارویی گردید و این نکته که توسل به گیاهان دارویی همواره در طول تاریخ یکی از روش های مؤثر درمان بوده است به خوبی روشن است.
تاریخ طب در کشور ما مربوط به دوره آریایی می باشد و اوستا (۶۵۰۰ ق.م) اولین کتابی است که از گیاهان دارویی سخن گفته است. به نقل از اوستا، اولین پزشک ایرانی تریته پسر گرشاسب پهلوان بود که از کاربرد گیاهان دارویی و عصاره آنها اطلاع داشته و مقام او در طب، نظیر مقام ایمهوتپ (۳۵۰۰ ق.م) در مصر باستان، انقلبیوس در یونان و آسکولاینوس در روم (سه رب النوع درمان) بوده است. قدیمی ترین گیاه دارویی در طول تاریخ، هوم، گیاه مقدس زرتشت بوده است. در کتابهای پهلی، هوم را سرور همه ی گیاهان و استفاده از آن را باعث عمر جاویدان می دانند. گیاهان دارویی، رستنی هایی با تاریخچه جالب توجه و ممتاز هستند. با جستجو و دقت در منابع دینی، تاریخی و ادبی، اسامی گیاهان دارویی، وجوه تسمیه و حوادث مرتبط با این گیاهان به وفور به چشم می خورد.
* پتانسیل اقتصادی گیاهان دارویی
طبق برآوردهای صورت گرقته در سالهای اخیر، ارزش بازارهای جهانی داروهای گیاهی که شامل گیاهان دارویی و فرآورده های آنهاست همواره با رشد قابل توجهی رو به افزایش بوده است. با توجه به اینکه بخش اعظم بازار گیاهان دارویی دنیا، به تولید و عرضه فرآورده های ثانویه مشتق از این گیاهان مربوط می شود، لذا محصولات ثانویه معمولاً از ارزش افزوده بسیار بالایی برخوردارند. بطوری که ارزش فروش برخی از این ترکیبات مانند شیکونین، دیجیتوکسین (Digitoxin) و عطرهایی همچون روغن جاسمین (jasmin)، از چند دلار تا چند هزار دلار به ازای هر کیلو گرم تغییر می کند. همچنین قیمت هر گرم از داروهای ضد سرطان گیاهی مانند وین بلاستین (Vinblastin)، وین کریستین (Vincristin)، اجمالیسین (Ajmalicine) و تاکسول (Taxol) به چند هزار دلار می رسد. تاکسول، یکی از ترکیبات دارویی است که از پوستدرخت سرخدار بدست می آید و در درمان سرطان های سنه و تخمدان مورد استفاده قرار می گیرد. طبق گزارش اعلام شده از سوی سازمان هلال احمر ایران، میزان ارز تخصیص یافته برای خرید هر گرم تاکسول تا ۵/۲ میلیون تومان نیز رسیده است. از آنجا که رشد درخت سرخدار به کندی صورت می گیرد و منابع دسترسی به این گیاه محدود بوده و برای درمان یک بیمار سرطانی، حدود ۲۸ کیلو گرم از پوست این درخت لازم است (مقدار مذکور معادل پوست سه درخت یکصد ساله است)، لذا تولید این دارو به روش استخراج از پوست درخت مقرون به صرفه نیست. به همین دلیل در حال حاضر، این محصول را با استفاده از روش کشت سلولی در شرایط آزمایشگاهی تولید می نمایند. با این روش تولید یک گرم از داروی تاکسول حدود ۲۵۰ دلار هزینه دارد، در حالیکه با قیمتی حدود ۲۰۰۰ دلار به بازار عرضه می شود. بر اساس آمارهای موجد، ارزش بازارهای جهانی داروهای مشتق از گیاهان در سال ۲۰۰۲، با رشد ۲/۶ درصدی نسبت به سال پیش از آن به ۷/۱۳ میلیارد دلار بالغ گردید. این مقدار در سال ۲۰۰۷ به رقمی معادل ۸/۱۸ میلیارد دلار رسید.با این حال انتظار می رود ارزش این بازار تا سال ۲۰۵۰ به رقمی معادل ۵ تریلیون دلار افزایش یابد.
با توجه به آمار ذکر شده از پتانسیل بالای اقتصادی گیاهان دارویی در ارز آوری و کسب درآمد، می توان بازسازی شرایط مزرعه و پرورش گیاهان دارویی مورد تقاضای بازارهای داخلی و جهانی و در واقع با استفاده هدفمند از سرزمین های کم بهره کشورمان جهت تولید گیاهان دارویی و فرآوری مواد مؤثر آن، نه تنها به احیای این مناطق پرداخت بلکه می توان بازار کار مناسبی برای جوانان جویای کار فراهم کرده و در نهایت درآمد کشور را افزایش داد و به این روش زمینه را برای تسریع در پروسه توسعه یافتگی کشور مهیا کرد.

* وضعیت تجارت گیاهان دارویی

ارزش دارویی، تقاضای بازار و سطح فرآوری از مهمترین شاخص های سنجش اقتصادی یک گیاه، به گزارش سازمان خوار و بار جهانی می باشد. کشور ایران با داشتن شرایط اقلیمی و تنوع گیاهی به مراتب بهتر از اروپا در حال حاضر تنها ۶۰ میلیون دلار از تجارت جهانی گیاهان دارویی را به خود اختصاص داده است که بخش عمده ای از این مبلغ مربوط به صادرات زعفران و زیره سبز است. با توجه به سهم ۱۲۴ میلیارد دلاری تجارت جهانی از فروش گیاهان دارویی، سهم ایران کمتر از نیم درصد کل تجارت جهانی است.
علاوه بر زعفران و زیره سبز، مهمترین گیاهان دارویی صادراتی ایران در سال های اخیر، آویشن، بادرنجبویه، بابونه، اسفرزه، بومادران، گل ختمی، زوفا، مریم گلی، کتیرا، آنغوزه، شیرین بیان، تلخ بیان، مورد، برگ کنار، سقز، علف گاو زبان، گل ساعتی، باریجه، موسیر، حنا، گز علفی و … بوده که به کشورهای آلمان، آمریکا، انگلستان، فرانسه، مجارستان، پاکستان، هند، چین، ترکیه، بحرین، کویت، قطر، کانادا، سوئیس، سوئد، لبنان، ایتالیا و امارات صادر شده است. این در حالی است که بسیاری از مواد اولیه گیاهی مورد نیاز در صنعت تولید داروهای گیاهی کشور از خارج وارد می شود. ارزش کل صادرات گیاهان دارویی در سال ۱۳۸۶ به میزان ۸۵ میلیون دلار رسید. بیشترین ارزش میزان واردات گیاهان دارویی مربوط به اسانس ها می باشد. البته بسیاری از اسانس های وارداتی نیز سنتزی می باشند. این اسانس ها در صنایع آرایشی، بهداشتی و صنعتی کاربرد دارد.

* بازاریابی گیاهان دارویی

گیاهان دارویی به عنوان یکی از مواهب الهی است و چنانچه برنامه‏ریزی اصولی در شیوه تولید و بازاریابی آن صورت پذیرد، می‏تواند علاوه بر درمان بیماریها، سبب ایجاد اشتغال مولد، جلوگیری از تخریب جنگلها و مراتع و حفظ محیط زیست گردد. همانگونه که از آمار مربوط به بهره برداری و جایگاه ایران در تجارت گیاهان دارویی بر می آید، کشور ما نتوانسته آنطور که شایسته استعدادهای منحصر به فرد اقلیم غنی و ممتازش است، از این فرصت طلایی استفاده کند و از فواید اقتصادی این گیاهان بهره ببرد. با توجه به بررسی ها و تحقیقات بعمل آمده، به نظر می رسد مشکل اصلی در حال حاضر تولید نبوده و مشکل را باید در بازار این محصولات جستجو کرد. از عمده‏ترین مشکلات موجود بر سر راه رشد و توسعه گیاهان دارویی، بازاریابی محصولات آن می‏باشد. بازاریابی صحیح سبب می‏شود ‏تا محصولات بر اساس نیاز مصرف‏کنندگان تولید و به نحو بهداشتی و مورد پسند در اختیار آنان قرار گیرد. به دلیل ویژگیهای خاص گیاهان دارویی چون فسادپذیری، تولید فصلی و حجیم بودن، بازاریابی محصولات آن از حساسیت بالایی برخوردار است. عملیات بازاریابی شامل انبارداری، حمل و نقل، درجه‏بندی، بسته‏بندی و تبدیل می‏باشد.
در پژوهش حاضر، سعی شده نقش بسته بندی به عنوان یکی از ابزار اصلی در امر بازاریابی مورد بررسی قرار گرفته و لزوم تأکید بر این مهم در قالب صنعت بسته بندی برای داشتن بازاری وپویا و سود آور در زمینه گیاهان دارویی بیش از پیش نمایان گردد.
* تأثیر بسته بندی بر رفتار مصرف کننده
بسته بندی، فعالیت های مربوط به طراحی و ایجاد جعبه یا لفاف برای یک کالا را در بر می گیرد. در حوزه بازاریابی، بسته بندی یک روش جذاب جهت انتقال پیام در رابطه با محصول مشتریان می باشد. همچنین این امکان را فراهم می سازند که محصولات مختلف به صورت واحد و منسجم محافظت شوند. بسته بندی محصولات، نوعی علم، هنر و تکنولوژی حمایت از محصولات در مفابل آلودگی و خطرات ناشی از حمل و نقل و ذخیره مناسب محصولات است. از بسته بندی می توان بعنوان فروشنده ساکت یاد کرد زیرا بسته بندی جذاب می تواند مشتری را جذب نموده و وی را به خرید ترغیب نماید. بنابر این لازم است که تلاشهای زیادی در جهت افزایش کارایی بسته بندی ها صورت گیرد و همانطور که امروزه مشاهده می شود باید رسانه های قدیمی، مسیر فعالیت خود را به سوی تبلیغات در هنگام خرید سوق دهند. چهار عنصر بسته بندی اصولاً بر تصمیم گیری خرید مصرف کننده تأثیر می گذارند که می توان آنها را به دو گروه مجزا تقسیم بندی کرد.
الف) عناصر بصری شامل تصاویر و اندازه و شکل بسته هاست که بیشتر بر روی تصمیم گیری تأثیر می گذارند.
ب) عناصر اطلاعاتی مربوط به ارائه اطلاعات و تکنولوژی های استفاده شده در بسته بندی ها است که احتمال زیادی می رود که از جنبه شناختی حائز اهمیت باشد.
ما باید توجه داشته باشیم که در محیط های آشفته ی امروزی که شرکت ها در آن مشغول فعالیت می باشند، این گونه عاقلانه به نظر می رسد که بسته بندی یک فرآیند ثابت تلقی نشود بلکه باید یک فرآیند پویا در زمینه طراحی محصولات مختلف تلقی شود. بدین ترتیب بر مبنای یک شاخص مناسب می توان گفت که هر گونه تغییر توسط بازارهای خرید و فروش را می توان بر پایه فرصت ها و تهدید های جدید در زمینه سازماندهی، بازاریابی و حوزه های فنی پیش بینی کرد.
بدین ترتیب مدیران به درک این موضوع پرداخته اند که بسته بندی می تواند به صورت دقیق باعث تمایز کالاهای مصرفی نسبتاً مشابه شود و در نهایت بقای تعدادی از مارک هادر بازار و عرضه کالاهای مختلف باعث شده است که خریداران در همان زمان خرید، با استفاده از عناصر مستقیم به تمایز کالاهای مختلف بپردازند. نتایج مشترک بیانگر این موضوع هستند که درک کافی در رابطه با تکنولوژی بسته بندی نقش مهمی را در تمایل مصرف کننده در زمینه خرید محصولات خاص ایفا می کند.
* اهمیت بسته بندی گیاهان دارویی و نقش آن در توسعه صادرات
سابقه استفاده از گیاهان دارویی در ایران به سالهای بسیار دور باز می گردد به طوری که می توان از آن جمله به کتاب شفا از ابن سینا اشاره کرد که نشان دهنده وجود این فرهنگ نزد مردم ایران بوده است. متاسفانه در کشور ما علی رغم دیرینه بودن، این علم پیشرفت چندانی نداشته است و در خصوص تقاضای جهانی چنان که نتایج مطالعات نشان می دهد به دلیل عدم توجه در بخش بسته بندی، صادرات این گیاهان فقط به صورت فله ای در ایان با سود بسیار اندک انجام می شود و در کشورهای دیگر بسته بندی شده و با نام همان کشور، مثلاً کشور امارات با قیمت بالاتری در بازارهای جهانی عرضه می شود. این یعنی تکرار تراژدی غمناک صادرات نفت خام کشور با قیمت پایین و در مقابل واردات بسیار گران محصولات مشتق شده و فرآوری شده از نفت از کشورهایی مثل چین که حتی قطره ای از منابع نفتی را نیز در اختیار ندارند. این یعنی کاهش پی در پی خالص صادرات در کشور، افت درآمد ملی و دورتر شدن از پروسه توسعه یافتگی نسبت به دیگر کشورهای جهان که ثروتی به نام نفت، اقتصادشان را حمایت نمی کند.
به دلیل نبود اطلاعات کافی و توجه نکردن به بخش تولید و عرضه در زمینه تجارت گیاهان دارویی، هیچ اقدام خاص و تبلیغی صورت نمی گیرد. چون این گیاهان به دلیل نداشتن استانداردهای لازم جهت تجارت، سود زیادی به دنبال ندارد بنابراین تبلیغی هم در مورد استفاده آنها نمی شود. امروزه به دلیل عدم مدیریت صحیح در بسته بندی گیاهان دارویی، محصولات ایران با محصولات تولیدی سایر کشورها از نظر کیفیت و بسته بندی تفاوت فاحشی دارد و باید برای کاهش این تفاوت ها، تلاش جدی صورت پذیرد. در حال حاضر و با ساختارهای دولتی- صنفی کنونی، امکان مدیریت بخش بسته بندی در کشور وجود ندارد.
بسته بندی در ایران هنوز در حد یک موج است و با آنکه ضرورت آن کم و بیش در میان مدیران و عامه مردم جا افتاده، اما استراتژی مشخص و هدفمند برای آن تعیین نشده است که بخشی از آن را می توان ناشی از بالا بودن هزینه های بسته بندی دانست. بخش بسته بندی نیازمند توسعه ای است که به کاهش هزینه های بسته بندی منجر شود.
بسیاری از گونه های گیاهان دارویی با گذشت زمان و همچنین در معرض نور، خواص دارویی خود را از دست می دهند و این امر سبب افت کیفیت این گیاهان می گردد. در ایران به دلیل عرضه سنتی این داروها در عطاری ها و به دلیل اینکه این گیاهان در معرض انواع باکتری ها، قارچ ها و مسمویت های دارویی می باشند، نمی توانند بعنوان داروهای اصلی و حتی فرعی، در لیست نسخه تجویزی پزشکان جایی داشته باشند و در واقع به دلیل عدم وجود بسته بندی متناسب با نوع هر گیاه، در میان پزشکان ایرانی، اعتمادی به سلامت این نوع داروهای گیاهی وجود ندارد. همچنین عدم بسته بندی متناسب با هر گیاه در طول فرآیند توزیع و حمل و نقل و صادرات گیاهان دارویی باعث کاهش کیفیت گیاهان دارویی ایران در مقایسه با تولیدات سایر کشورها می گردد و همین امر از دست دادن بازارهای سود آور و پویای جهانی را برای کشورمان به همراه دارد.
با توجه به مطالبی که قبلاً در مرد ارزش افزوده بالای تولید گیاهان دارویی گفته شد، در گام اول می توان با آموزش عامه مردم و ترویج فرهنگ استفاده از گیاهان دارویی به جای داروهای شیمیایی و سنتزی، هم در میان مردم و هم در جامعه پزشکان و همچنین آشنا کردن بیشتر پزشکان با داروهای گیاهی و خواص درمانی آنها، برای بخش خصوصی این انگیزه را ایجاد کرد تا وارد بازار تولید و توزیع گیاهان دارویی در کشور گردد. چرا که تجربه نشان داده است که ورود بخش خصوصی در فعالیت های اقتصادی به معنی بهینگی در تولید و استفاده از منابع و افزایش بهره وری تولید و همچنین میل کردن بازار به سمت رقابت بیشتر و افزایش کیفیت محصول و در نهایت رشد رفاه در بین جامعه می باشد.
از آنجا که در مقایسه با درآمدهای ناشی از فعالیت در بخش تولید و توزیع صادرات گیاهان دارویی، هزینه های بسته بندی برای شرکت های تولیدی بالا می باشد، پس از آماده کردن بستر مناسب جهت ایجاد انگیزه در بخش خصوصی به روش هایی که بیان شد، می توان درآمدهای حاصل از کاشت، داشت و برداشت، توزیع و صادرات گیاهان دارویی را افزایش داد و به شکلی که انگیزه برای بخش خصوصی در اهتمام به امر بسته بندی برای کسب سود بیشتر و داشتن محصولی با کیفیت ذاتی و ظاهری بالاتر که بتواند در بازارهای داخلی و همچنین بازارهای جهانی به رقابت پرداخته و سهم بیشتری از بازار را به خود اختصاص دهد.
رعایت استانداردهای مناسب جهانی جهت بسته بندی، یکی از نکات اساسی تجارت و صادرات کالاهاست که در مورد گیاهان دارویی هم باید رعایت شود. با ایجاد بسترهای مناسب در زمینه جلوگیری از هدر رفتن این ثروت ملی، صادرات گیاهان دارویی با کیفیت و بر اساس تقاضای جهانی صورت خواهد گرفت و با رعایت استانداردهای کیفی می توان سود بالایی به لحاظ اقتصادی از تجارت گیاهان دارویی بدست آورد. از این گذشته، می توان زمینه های مساعد جهت رقابت سالم جهانی در تجارت گیاهان دارویی را فراهم آورد.
رقابت سالم در گرو فعال سازی بخش خصوصی به صورتی که بیان شد، کاهش تصدی دولت بر بخش های تولیدی، توزیع و مصرف و تعدیل و اصلاح سیاست های ارزی و سهمیه ای می باشد و رشد صادرات، مستلزم ایجاد شرکت های تخصصی صادرات، توسعه سیستم های بازرگانی، ایجاد شرایط مناسب حمل و نقل، پایانه ها و انتقال دانش فنی روز به تولید کننده هاست.

* راهکارها و پیشنهادات

جهت دستیابی به اهداف کوتاه، میان و بلند مدت موجود در سند چشم انداز بیست ساله ایران می توان راهکارهای زیر را ارائه نمود:
الف) در بخش تولید
– سازماندهی تعاونی های تولیدی جهت تولید گیاهان دارویی بازار پسند و مطابق با استاندادهایکیفیت جهانی.
– تشویق و ایجاد انگیزه در تولید کنندگان بخش خصوصی جهت سرمایه گذاری در امر تولید گیاهان دارویی به شکل رقابتی.
– کاهش تصدی دولت بر بخش های تولیدی، توزیع و مصرف و اصلاح سیاست ها.
– بکارگیری تکنولوژی روز دنیا در تهیه داروهای گیاهی با قیمت تمام شده پایین تر جهت دستیابی به سهم بالاتر از بازار.
– استفاده از متخصصان امر تولید گیاهان دارویی جهت تولید و فرآوری صنعتی گیاهان دارویی برای داشتن محصولی با کیفیت.
– تشویق بخش خصوصی به سرمایه گذاری در بخش بسته بندی گیاهان دارویی برای افزایش توان رقابت کشور در بازارهای جهانی.
– تدوین قوانین لازم جهت الزام بازرگانان گیاهان دارویی در اهتمام در بسته بندی مناسب محصولات خود با بکارگیری متخصصان امر بسته بندی.
– وارد کردن دانش بسته بندی روز دنیا از کشورهای موفق در این زمینه به کشور جهت تقویت صنعت بسته بندی.
ب) در بخش توزیع
– ایجاد شرکت های تخصصی صادرات گیاهان دارویی.
– توسعه سیستم های بازرگانی متناسب با تجارت سود آور گیاهان دارویی.
– ایجاد شرایط مناسب حمل و نقل و پایانه ها.
– تهیه شناسنامه های علمی برای اقلام گیاهی جهت شناساندن خواص دارویی هر گیاه و گسترش تقاضا.
ج) در بخش مصرف
– ترویج فرهنگ استفاده از داروهای گیاهی به جای داروهای شیمیایی و سنتزی از طریق رسانه ها، مدارس و مراکز فرهنگی.
– تقویت بنیه علمی پزشکان طب سنتی و همچنین اهتمام آموزش عالی در شناساندن گیاهان دارویی و خواص دارویی آنها به جامعه پزشکان.

* نتیجه گیری

به دلیل نبود بسته بندی مناسب گیاهان دارویی که در روند تولید و کشت و تجارت آنها تأثیر بسزایی دارد، سهم ایران از تجارت گیاهان دارویی جهان بسیار اندک است. از این رو نباید به گیاهان دارویی تنها به لحاظ بهداشت و درمان نگریست بلکه این بخش از لحاظ اقتصادی نیز از جایگاه میژه ای برخوردار است. به طور کلی آنچه که مشخص است با بر طرف کردن مشکلات بسته بندی این گیاهان و ارائه راهکارهای مناسب جهت بسته بندی و رعایت استانداردهای جهانی می توان به عرصه رقابت در بازارهای جهانی وارد شد و بسیاری از چالش های تجارت و حتی تبلیغات در عرضه گیاهان دارویی با ارائه این محصولات بصورت بسته بندی شده قابل حل می باشد. تجارت موفق این گیاهان چه در داخل کشور و چه در مرزهای خارجی، مستلزم داشتن بسته بندی متناسب با نوع گیاه می باشد. در واقع اگر قرار است گیاهان دارویی بعنوان دارو استفاده شوند، باید موارد بهداشتی آن بعنوان مصرف انسانی در نظر گرفته شود.

دوخت و برش

بسته بندی مواد غذایی

دستگاه دوخت پلاستیک پدالی

دستگاه دوخت پلاستیک پدالی

در زمینه طراحی محصول، توانایی به تصویر کشیدن ایده ها با استفاده از روش های موثر دیداری مثل کشیدن طرح اولیه، درها را به سوی برقراری ارتباط بهتر و کارآمد تر بین طراح و مشتری می گشاید. طراحان به این موضوع پی برده اند که استفاده از طرح اولیه یا طرح کلی یک راه موثر برای سرعت بخشیدن به پیشرفت ایده ها و تفکرات در دنیای واقعی است.
گاهی اتفاق می افتد که یک طرح اولیه بیش از کلمات مبین هدف و برنامه ای است که طراح قصد انجام آن را دارد و شما با درک مفهوم طرح بیشتر از آن لذت می برید. طرح های کلی اولیه برای طراحانی که به صورت گروهی کار می کنند ایده بسیار خوبی است. این طرح ها با بسته بندی مواد غذایی سرعت و به سهولت ایده کلی را به دیگران منتقل می کند.

در این مقاله راهکارهای اصولی برای کشیدن طرح اولیه محصولات معرفی شده اند که می تواند برای طراحانی که وارد عرصه طراحی محصول شده اند بسیار مفید باشد. این چند گام مهم به شما نشان خواهد داد که رسیدن به مهارت در زمینه کشیدن طرح اولیه یک محصول کار سختی نیست.

شما باید آن محصول را دوست داشته باشید
ماهر شدن در یک کار، نیاز به تلاش و زمان زیادی دارد و این امر در مورد کشیدن طرح اولیه محصولات نیز صدق می کند. مهم ترین نکته ای که باید قبل از شروع یک طرح اولیه بدانید این است که بدانید واقعا به آن موضوع علاقمند هستید. شما باید وقتی مداد یا خودکار را درست می گیرید واقعا احساس لذت و هیجان کنید. گاهی، تنها علاقمند بودن به طراحی باعث می شود که شما روزها و هفته ها وقت خود را صرف این کار کنید.

مواد و تجهیزات
کار طراحان محصول بستگی به موادی دارد که برای کشیدن طرح اولیه خود از آن استفاده می کنند. بسته بندی مواد غذایی با انتخاب تجهیزات مناسب می توانید ایده خود را به بهترین وجه ممکن بیان کرده و یک ارتباط کاملا موثر با مشتری خود برقرار کنید. برای کشیدن یک طرح فوق العاده حتما نیازی به خرید مواد گران قیمت نیست. طراحان حرفه ای حتی با یک ماژیک می توانند آثار هنری خلق کنند که با دیدن آنها نفس در سینه بیننده حبس می شود. یکی از ابزارهای اولیه و اساسی داشتن سه ماژیک خاکستری است که هر یک باید به مقدار 20% تفاوت سایز با یکدیگر داشته باشند. برای مثال ماژیک های 10% و 30% و 50%. همچنین داشتن سه ماژیک با رنگ های اصلی- زرد، آبی و قرمز- نیز ضرری ندارد. اگر بودجه شما اجازه می دهد در کنار آنها، می توانید ماژیک هایی با رنگ های ثانویه مثل ماژیک سبز و یا نارنجی را نیز تهیه کنید. خرید ماژیک مشکی را فراموش نکنید. رایج ترین مارک های ماژیک برای کشیدن طرح اولیه Copic Markers و Prismacolor markers و Letraset markers هستند. شما به تعدادی خط کش و تعدادی خودکار که گوی نوک آن چرخنده باشد نیز نیاز دارید. بهترین چیز این است که خودتان آنها را امتحان کرده و بهترین خودکار را که مطمئنید برای کار شما مناسب است انتخاب کنید.
برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد تجهیزات مورد نیاز برای کشیدن طرح اولیه اینجا کلیک کنید.

تهیه یک دفترچه چرکنویس
به اطراف خود نگاه کنید و هر آنچه را که می بینید نقاشی کنید. برای این کار از خودکار استفاده کنید، چون خودکار قابل پاک شدن نیست و به همین دلیل شما مجبور می شوید از یک صفحه جدید استفاده کنید. به یاد داشته باشید که هر چیزی که شما طراحی می کنید باید به همین شکل باقی بماند نه اینکه ویرایش شود. شما همیشه می توانید به صفحه بعد رفته و طراحی را شروع کنید. به زودی شما متوجه خواهید شد که بسته بندی مواد غذایی شما کار طراحی را خود به خود آغاز می کنید بدون اینکه زیاد به آن فکر کنید. البته لزوما این کتابچه گیج کننده و پیچیده نیست.

پرسپکتیو چیست؟
برای کشیدن طرح های کلی که بیشتر به واقعیت نزدیک باشند، مهم ترین چیز این است که بدانید پرسپکتیو چیست و چگونه از آن استفاده می شود. یک نقاشی پرسپکتو خوب نقاشی است که زمانی که بیننده به ان نگاه می کند احساس کند در حال نگاه کردن به یک عنصر واقعی است. در فرهنگ لغت پرسپکتیو به معنای باز تولید یک عنصر سه بعدی که در یک سطح دوبعدی قرار داده شده است. نقاشی پرسپکتیو انواع مختلفی دارد: پرسپکتیو یک نقطه ای، دو نقطه ای و سه نقطه ای. پرسپکتیو سه نقطه ای متدوال ترین نوع پرسپکتیو در کشیدن طرح های اولیه است، چون تصورات کلی محصول بسته بندی مواد غذایی را به صورت خوانا و واضح ایجاد می کند.
برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد پرسپکتیو و نحوه استفاده از آن اینجا کلیک کنید.

وضعیت قرارگیری مناسب یک مداد
یکی از رموز کسب مهارت و توانایی در کشدن خطوط مستقیم طولانی، نحوه نگه داشتن مداد و یا خودکار در دست است. معمولا اولین مهارتی که طراحان مبتدی باید آن را کسب کنند، یادگیری نحوه کشیدن خطوط مستقیم بدون استفاده از خط کش است. اگر هنگام نقاشی از مچ دست استفاده کنید تنها می توانید خطوط کوتاه و ناهموار رسم کنید، اما با آرنج شما قادر خواهید بود خطوط طولانی و همواری رسم کنید.

با اشکال هندسی، هندسه ساده شروع کنید
کسی از شما انتظار ندارد همین حالا یک اثر هنری خارق العاده طراحی کنید. در ابتدا، روی کشیدن اشکال ساده ای مثل مربع، مستطیل، دایره و مثلث کار کنید. ممکن است بپرسید چرا باید وقت مان را با این کار تلف کنیم در حالی که بیشتر محصولات از اشکال پیچیده ای ساخته می شوند؟ جواب این است که همه چیز قابل تفکیک به اشکال ساده است. برای مثال یک iPod از دو مستطیل و دو دایره تکشیل شده است.

انواع طراحی اولیه

طراح های فرایندی: هدف اصلی در این نوع طراحی فهم یک وظیفه است و تمرکز بیشتر روی مورد آزمایش قرار دادن مشکلات و تجزیه و تحلیل مباحثات است.
طراحی های خیال پردازانه: طرح های اولیه که توسط طراحان رسم می شود ایده ای قابل ارتقا از یک محصول است. کلی و بدون جزییات.
طراحی های تشریحی: این طرح ها برای توضیح عملکرد، شکل و ساختار یک طرح مفهومی طراحی می شود. طرحی که به مشتری ارائه می شود از این نوع است. قابل خواندن برای هر کس.
طراحی های متقاعد کننده: این طرح ها معمولا با استفاده از نرم افزارهای دیجیتالی مثل برنامه های CAD، فتوشاپ و غیره طراحی می شوند. با جزییات کامل و رنگی، برای تحت تاثیر قرار دادن مخاطب و فروش یک طرح مفهومی.

برای کسب اطلاعات بیشترر در مورد انواع طراحی های اولیه اینجا کلیک کنید.

سایه ها
سایه در قسمت هایی ایجاد می شود که شئ مانع عبور نور می شود. قبل از ایجاد سایه باید جهتی را که منبع نور از آنجا وارد می شود را انتخاب کنید. اساسا دو نوع سایه وجود دارد که کشیده می شوند- نور خورشید و سایه های پراکنده(Cast shadows). یک سایه پراکنده باید به اندازه کافی بزرگ باشد تا بتواند شکل و شئ را قوت ببخشد، اما در طرح اولیه نباید دقیقا خود شئ اصلی باشد. این سایه همچنین باعث عمق بخشیدن به طرح شما می شود. آن را ساده و سریع نقاشی کنید. اگر نتیجه بدست آمده خوب بود و شئ اصلی هنوز کانون توجه است، بسته بندی مواد غذایی مطمئن باشید که کارتان را به خوبی انجام داده اید.
برای دست یابی به توضیحات تکنیکی ساخت سایه ها اینجا کلیک کنید.

اهمیت جزییات
با افزودن جزییات به طرح اولیه، می توانید اطلاعات ضروری را در اختیار مشتری و سایر طراحان قرار دهید. جزییات می توانند سایز کلی یک شئ را نشان دهد. همچنین، نمای واقعی تری از محصولی که در حال طراحی آن هستید به نمایش می گذارد. این ها جزییات هستند که با کنار هم قرار گرفتن یک قطعه کامل را بوجود می آورند. زمانی را صرف بررسی و کند و کاو در ساختار ابزار و اشیایی کنید که هر روز با آنها سرو کار دارید. آیا دکمه دارند، سعی کنید بفهمید چرا قسمت های خاصی از آن با فلز ساخته شده است.

برای درک بهتر اهمیت جزییات و دیدن نمونه عینی به collection of motorcycle sketches مراجعه کنید.

مبالغه کردن در شکل و فرم
کشیدن طرح کلی از یک ایده ذهنی بر این فرض استوار است که یک نمونه عینی از محصول را به کاربر نشان دهد. این یعنی برای نشان دادن بهترین مشخصه ها و ویژگی های محصول، جزییات اغلب اغراق آمیز هستند. عناصر به خودی خود توصیف کننده محصول هستند و به همین دلیل است که باید در سایزهای بزرگی طراحی شوند تا روی جزییات تاکید بیشتری شود. حتی در کارتون هایی که هر روز تماشا می کنید بسته بندی مواد غذایی اغلب بینی ها، گوش ها و لب ها بزرگ هستند، چون این جزییات مشخصه بارز و منحصر به فرد یک شخصیت هستند.

مقالات بسته بندی مواد غذایی

مقالات بسته بندی مواد غذایی
بستهبندی محصول عبارت است از هرگونه ظرف یا بستهای که محصول در آن برای فروش به بازار عرضه میشود یا بهوسیله آن اطلاعات لازم در مورد محصول به مصرفکنندگان منتقل میشود.[1]
بستهبندی بهعنوان یك سیستم هماهنگ توصیف میشود كه هدف از آن، آمادهسازی كالا جهت حمل و نقل، توزیع، انبار كردن، فروش و مصرف است.[2]
بستهبندی از طرفی عبارت از هنر، علم و تكنولوژی بهجهت آمادهسازی كالاها برای حمل و نقل و فروش[3] و از طرفی، وسیلهای جهت اطمینان از سلامت محصول در تحویل به آخرین مصرفكننده در بهترین شرایط با كمترین هزینه متوسط است.[4]
قدمت بستهبندی به چند هزار سال قبل و به دوران باستان بازمیگردد. چینیها از موفقترین اقوام در بستهبندی کالاهای مصرفی مانند شیشهها، آینهها، پودرها و دیگر اقلام با ارزش بودند. بستههای چوبی حاوی محصولات چینی گاهی اوقات در اروپا ارزشی بیش از مظروف خود مییافته است. در قرون شانزدهم و هفدهم، همگام با آغاز تحوّل در شیوه تولید در اروپا و با وجود ارتباط تجاری بین قاره جدید (آمریکا) و کشورهای موفق آن دوره، مانند اسپانیا، هلند، انگلیس و پرو، همچنین با کاربرد نیروی ماشین بخار بهجای نیروی انسان (پس از انقلاب صنعتی) و بالاخره بهدنبال تقاضاهای مهاجران اروپایی مقیم آمریکا، تحوّلات و تغییرات شگرفی در نوع بستهبندی کالاها ایجاد شده و بستهبندیهای ترانزیت اهمیت یافتند.
در قرن بیستم، پس ازجنگ جهانی دوم و همگام با گسترش فاصله شهرها، گرانی هزینههای حمل و نقل، دوری مسافت بین محل کار و محل زندگی و … سیستم توزیع کالاها تکامل یافت، فروشگاههای بزرگ، سوپر مارکتها و سلف سرویسها بهجای فروشگاههای کوچک و منفرد قبلی ایجاد شد و توسعه یافت و مصرفکننده در میان دریایی از هزاران قلم کالا با بستهبندیهای مختلف مواجه شد.[5]
اخیرا بستهبندی به ابزار بازاریابی بالقوهای تبدیل شده که در صورت برخورداری از طراحی خوب برای مصرفکننده راحتی و برای تولیدکننده ارزش تبلیغاتی دارد.[6]
بسیاری از متون بازاریابی، بستهبندی را بهعنوان بخش اصلی و جداییناپذیر عنصر محصول در چهار P (4P) بازاریابی (یعنی (محصول (Product)، قیمت (Price)، مکان (Place) و پیشبرد فروش (Promotion)) بررسی کردهاند.[7]
با این حال، خیلی از کالاهایی که به بازار عرضه میشوند، باید بستهبندی شوند. بستهبندی در مورد ابزارآلات ارزانقیمت، نقش چندان زیادی ندارد؛ اما در مورد اقلامی نظیر لوازم آرایشی، وظیفهای بسیار با اهمیت برعهده دارد. بعضی از بستهبندیها (نظیر شیشه نوشابه کوکاکولا) شهرت جهانی دارند. بسیاری از بازاریابان، بستهبندی را همراه با عناصر دیگر بازاریابی (قیمت، کالا، مکان و تبلیغات پیشبردی)، پنجمین عنصر ترکیب عناصر بازاریابی میدانند. در هر حال، بازاریابان، با بستهبندی بهعنوان رکنی از خط مشی کالا برخورد میکنند.[8]
امروزه توسعه بستهبندی سبب مستقل شدن این صنعت از مجموعه صنایع دیگر شده و صنایع بستهبندی سهم قابل توجهی از بودجه شرکتهای تولیدی را به خود اختصاص دادهاند.

جایگاه بستهبندی در بازاریابی
بستهبندی یکی از عناصر آمیخته بازاریابی (Marketing Mix) است. یعنی هرکس بهعنوان محقّق یا پژوهشگر بازاریابی انجام وظیفه نماید، هر مدیر یا کارشناس بازاریابی یا فردی که بخواهد بهنحوی در مورد یک بنگاه و تولیدات آن مطالعه نماید، ناگزیر از مطالعه و بررسی روشها و انواع بستهبندی تولیدات آن بنگاه است و این بررسی باید در دو زمینه حفاظتی و اطلاعرسانی انجام شود.
یکی از موارد مهم در بررسیهای مربوط به کالا، شکل، رنگ، طرح و بستهبندی است و این اجزا در ترکیب با یکدیگر شکل ظاهری کالا را بهگونهای که در برابر مصرفکننده جلوهگر شود، تشکیل میدهند.
تصمیمگیری در مورد بستهبندی تا آنجا که به حمل و نقل کالا و حفظ سلامت آن مربوط میشود، با مدیران تولید و بازاریابی و بالاخص با مدیر تولید است و تا آنجا که به اطلاعرسانی و ایجاد انگیزه فروش ارتباط پیدا میکند، با مدیر بازاریابی است. بدیهی است هماهنگی مدیر بازاریابی با سایر مدیران در هر زمینهای از جمله بستهبندی میتواند در صحت تصمیمات اتخاذ شده و منطقی بودن آنها مؤثر باشد.[9]
پیشتر، تصمیمات مربوط به بستهبندی کالا، اکثرا تحت تأثیر هزینه و عوامل تولید قرار داشتهاند و اولین و اساسیترین وظیفه بستهبندی نیز نگهداری و حفاظت از کالا بوده است. ولی امروزه، عوامل بسیاری باعث شده است بستهبندی بهصورت یکی از ابزارهای بااهمیت بازاریابی درآید. رشد پدیده سلف سرویس بدان معناست که بستهبندی باید وظایف زیادی را بر عهده گیرد. این وظایف عبارت از جلب توجه و توضیح درباره کالا و فروش است. افزایش رفاه مصرفکننده نیز بدین معنا است که مصرفکنندگان برای راحتی و آسایش خود، برای ظاهر و قابلیت اعتماد، اطمینان و اعتبار بهتر بستهبندی، حاضرند مبلغی را اضافه پرداخت کنند.[10]

کارکردهای بستهبندی
بستهبندی اهداف مختلفی دارد که عبارتند از:
1) حفاظت فیزیکی؛ حفاظت از اشیاء درون بسته از تکان شدید، فشار، دما و غیره.
2) حفاظت مانع (Barrier Protection)؛ مانعی از اکسیژن، بخار آب، گرد و غبار و غیره.
3) در برگیری یا انباشتگی (Containment and Agglomeration)؛ اشیاء ریز و کوچک معمولا با یکدیگر در یک بسته برای حمل و نقل به شکل گروهی قرار میگیرند.
4) انتقال اطلاعات (Information Transmission)؛ اغلب، روی بسته یا برچسب بستهبندی، اطلاعاتی درباره چگونگی استفاده، حمل و نقل، بازیافت یا مصرف محصول یا بسته موجود است.
5) کاهش سرقت؛ بستهبندیای که نتوان آنرا پس از باز کردن، دوباره بست؛ یا پس از باز کردنش آسیب فیزیکی ببیند (نشانههای باز شدن را نشان میدهد) در جلوگیری از دزدی مفید و مؤثر است.
6) راحتی (Convenience)؛ شامل ویژگیهایی است که موجب راحتی در توزیع، جابهجایی، نشان دادن (ویترین)، فروش، بازکردن، بستن مجدد و استفاده مجدد میشود.
7) بازاریابی؛ بستهبندی میتواند توسط بازاریابان برای تشویق خریداران بالقوه برای خرید محصول استفاده شود.[11]

فواید بستهبندی برای جامعه
برخی مزایای بستهبندی را اینگونه برشمردهاند:[12]
1. کاهش میزان زبالههای شهری
2. صرفهجویی در کاربرد مواد بستهبندی
3. تقلیل میزان ضایعات کالا و کاهش قیمت تمامشده
4. مقابله با قحطی، سوء تغذیه و بیماری
5. کاهش هزینههای غذایی بهسبب بستهبندی
6. کمک به خرید آگاهانه
7. جلوگیری از خطر سرقت
8. سهولت در مصرف
9. کمک به بالا بردن سطح زندگی
10. کمک به افزایش سطح اشتغال و درآمد
11. کمک به کاهش شدید بیماریها
12. تازه نگه داشتن کالا.

اثرات زیست-محیطی بستهبندی
مهمترین مسائل زیست-محیطی که بر روی بستهبندی اثر میگذارند، عبارتند از:
– اتمام منابع
– ایجاد زباله
– نحوه از بین بردن ضایعات و پسماندها
مشکلات ناشی از اتمام برخی از منابع طبیعی و دشواریهای مربوط به دفع زبالهها و پسماندها، بسیاری از صنایع بستهبندی را ترغیب کرده تا میزان مصرف برخی از مواد را کاهش داده و استفاده از قوطیها و مواد مصرف شده را در برنامه کار خود قرار دهند.[13]
بهمنظور حل مشکلات زیست-محیطی ناشی از بستهبندی بهطور خلاصه:
الف) بستهبندی باید بهگونهای طراحی شود که کمترین مقدار مواد سازنده را دربرگرفته و در عین حال وظیفه خود را نیز انجام دهد. کاهش مواد بدین طریق، ملاحظات و اقدامات بعدی در خصوص استفاده دوباره، بازیافت و احیای ماده اضافی را غیر ضروری میسازد.
ب) در صورت امکان، اجزای ظرفها و بستهبندیها باید دوباره مورد استفاده قرار گیرند.
پ) در صورت امکان، بستهبندی باید جمع آوری شده و مواد آن برای استفاده دوباره بازیافت شود.
ت) قبل از اختصاص دادن بستهبندی جهت دورریزی بهعنوان زباله باید تدبیری اندیشید که احتمالا ارزش دیگری از ضایعات احیا شود.[14]

بستهبندی بهعنوان تبلیغات جدید
تحقیقات مختلف بازاریابی نشان دادهاند که طراحی بستهبندی، جزء مؤثرترین ابزار بازاریابی برای فروش است. محرّک و عامل نهایی موفقیّت، طراحی بستهبندی است. برای مثال موفقیّت چای آریزونا (Arizona) نتیجه تبلیغات و پیشبردهای فروش نبود، بلکه نتیجه بستهبندی بود.
تحقیقات مختلف بازار نشان دادهاند که رفتار خرید، یک فرآیند غیر عقلایی (Irrational) بوده و بستهبندی در آن مؤثر است؛ زیرا افراد را بهطور ناخودآگاه جلب میکند. بستهبندی، اغلب با نیازهای عاطفی مصرفکننده ارتباط برقرار میکند. بنابراین، بسیاری از خریدهای مصرفکننده توسط عواطف وی هدایت میشود. برای برخی گروه محصولات (عطر و ادوکلن، محصولات بهداشتی و آرایشی، کالاهای زینتی) مصرفکننده، یک تصویر را میخرد نه فقط محصول را. تحقیقات نشان دادهاند که وقتی مصرفکنندگان نخست به یک بستهبندی زیبا نگاه میکنند، تمرکز آنها اغلب بر محصول نیست؛ بلکه یک رؤیا یا یک تصویر را در ذهن خود ایجاد میکنند. برای برخی مصرفکنندگان، بستهبندی همه چیز است. تحقیق روی گروهی از خریداران نشان داد که مصرفکنندگان، محصولات را فقط برای بستهبندی آنها خریداری میکنند. اگر مصرفکننده بهدنبال تجربه محصول جدیدی باشد، ممکن است نام تجاری را با نوآورترین بستهبندی که دوست دارد بخرد. بستهبندی که در قفسه خانه خوب بهنظر بیاید، بر خریدهای آتی محصول تأثیر میگذارد. بستهبندی، شخصیت نام تجاری (Brand Personality) را تقویت میکند و موجب ایجاد ارزش ویژه نام تجاری (Brand Equity) میشود. برخی بستهبندیها، بهویژه برای محصولات غذایی طوری طراحی میشوند که برای سبک زندگی و نگرانیهای اجتماعی و بهداشتی مصرفکننده جذاب باشند.[15]
برخی بازاریابان از طراحیهای مجدد و کوتاهمدت بستهبندی بهعنوان ابزارهای بازاریابی استفاده میکنند. این بستهبندیها، شامل تصاویری مثل ورزشکاران و شخصیتهای سینمایی هستند. اگر چه این کار توسط برخی بازاریابان بهعنوان یک عمل پُر ریسک شناخته شده، اما طراحیهای مجدد و کوتاهمدتِ بستهبندی فرصتی را برای افزایش فروشِ کوتاهمدت و جذب مصرفکنندگان جدید فراهم میکند. محققان نشان دادهاند که این عمل، وقتی موفق میشود که حداقل سالی 4 بار بستهبندی بهطور کوتاهمدت طراحی مجدد شود.[16]

عناصر بستهبندی
مروری بر متون مرتبط نشان میدهد که 4 عنصر عمده و اصلی بستهبندی به طور بالقوه بر تصمیمات خرید مصرفکننده تأثیر میگذارند. این چهار عنصر میتوانند در دو گروه تقسیمبندی شوند:
1) عناصر بصری (Visual)؛ این عناصر دو قسم است:
الف) تصاویر گرافیکی و رنگ؛ افراد مختلف با توجه به سطح درگیریشان در شیوههای مختلفی به بستههای مختلف عکسالعمل و پاسخ میدهند. چون ارزیابی ویژگیها در تصمیمگیری دارای سطح درگیری کم، اهمیت کمی دارد، عامل محسوس و قابل توجهی مثل تصاویر و طرح گرافیکی و رنگ در انتخاب یک محصولِ دارای سطح درگیری کم، مهمتر میشوند. بهبیان دیگر، رفتار مصرفکنندگان بهسوی محصولات دارای درگیری بالا، کمتر توسط مسائل تصویری تأثیر میپذیرد. برای محصولات دارای درگیری کم، توسعه بازار از طریق ارتباطات بازاریابی شامل تصویرسازی (Image Building)، تأثیر مهمی بر تصمیمگیری مصرفکننده دارد.
اهمیت گرافیک یا تصاویر گرافیکی توسط تصاویر ایجادشده روی بسته تشریح میشود؛ خواه این تصاویر بهطور هدفمند و خواه بدون قصد و بدون پیشبینی توسط بازاریاب ایجاد شده باشد. گرافیک، شامل طرح تصویر، ترکیبهای رنگی، علائم و نشانهها و عکس یا تصویر محصول است. همانطور که یکی از ویژگیهای محصول، که بهطور مستقیم چنین پیامهایی را به مصرفکنندگان نهایی منتقل میکند، ویژگیهای طراحی بسته باید در نمایش دادن نشانههای دیگر، برجسته و چشمگیر باشند.[17]
ب) اندازه و شکل بستهبندی؛ اندازه و شکل، ابعاد مهم و حیاتی برای بستهبندی هستند. یک شیوهای که مصرفکنندگان از این ابعاد (اندازه و شکل) استفاده میکنند، این است که بهطور ساده از ویژگیهای بصری درباره حجم محصول قضاوت میکنند. عدم تطابق اندازه بستهبندی با حجم محصول پس از مصرف، ممکن است به این منجر نشود که مصرفکنندگان، قضاوت خود درباره حجم محصول را مورد بازبینی قرار دهند؛ بهویژه اگر این اختلاف خیلی زیاد باشد.
اندازههای مختلف بستهبندی بهطور بالقوه برای مصرفکنندگانی با سطح درگیری متفاوت، جذاب هستند. برای مثال، برای برخی محصولات غذایی دارای سطح درگیری کم مثل محصولات عمومی، قیمت پایین از طریق صرفهجوییهای ناشی از کاهش هزینههای بستهبندی و هزینههای ترفیعی امکانپذیر است. چون محصولات عمومی در اندازههای بزرگ بستهبندی میشوند، این اندازه بستهبندی مستقیماً نیازهای خانوارهای بزرگتری را برآورده میکنند و این خانوارها، به احتمال بیشتری، بهدنبال این اندازه بستهها هستند. آنها قیمت پایین محصولات عمومی را در بستهبندی بزرگتر مییابند؛ که برای آنها خرید جذّابی است. علاوهبر این، هنگامی که تعیین کیفیت محصول سخت است، تأثیر اندازه بستهبندی قویتر است. بنابراین، بزرگتر کردن شکل و اندازه (در محدودههای قابل قبول)، منجر به این تفکر از سوی مصرفکنندگان میشود که این بسته، ارزش خرید بهتری دارد و بهطور کلی منجر به فروش بیشتر میشود. به هر حال، بسیاری از جنبههای دیگرِ بستهبندی، مثل جنبههای شکل، رنگ، مواد و جذابیتِ زیبایی بسته میتواند بهطور متقاعدکنندهای بر حجم درکشده تأثیر بگذارند. به هر حال، تاکنون تحقیقات معدودی درباره هریک از این جنبهها موجود است.[18]

عناصر اطلاعاتی (Information)؛ عناصر اطلاعاتی مبتنی بر دو نوع اطلاعات است:
الف) اطلاعات محصول؛ یکی از وظایف بستهبندی، منتقل کردن اطلاعات محصول است. این مسئله میتواند به مصرفکنندگان در اتخاذ تصمیمهای دقیق کمک کند. مثالی از چنین اطلاعات مهمی برچسب (Labeling) محصولات غذایی است. گرایش و اهمیت محصولات غذائی و بهداشتی، بر اهمیت برچسبزنی تأکید کرده و به مصرفکنندگان فرصت میدهد تا بهطور محتاطانه و هشیارانه، گزینههای جایگزین را بررسی کنند و محصولات غذایی را بهطور آگاهانه انتخاب کنند. طرح بسته برای ارائه اطلاعات، مهم است.
هاگز و همکاران (1998) نشان میدهند که اگر محصول، علاقه مصرفکننده را تحریک نکند، مصرفکننده توجهی به آن نمیکند. بهطور کلی، کسب محصولات دارای سطح درگیری کم، توسط مصرفکننده، بدون بررسی دقیق نام تجاری و اطلاعات محصولات انجام میشود. این موضوع پیشنهاد میکند که اطلاعات روی بسته در چنین مواردی ارزش کمتری دارد. بهعبارت دیگر، مصرفکنندگان محصولات دارای سطح درگیری بالا، با دقت بیشتری اطلاعات پیام را ارزیابی میکنند و برای شکل دادن به نگرشها و نیات خرید، به پیام روی بستهبندی اتکا میکنند.[19]
ب) تصویر تکنولوژی (Technology Image)؛ نقش بستهبندی در ارتباطات بازاریابی با پیشرفتهای اخیر در تکنولوژی بیشتر شده است. عنصر تصویر تکنولوژی (تکنولوژی بستهبندی) نسبت به دیگر عناصر اطلاعاتی، عنصر ویژهای است؛ زیرا تکنولوژی بستهبندی، اطلاعاتی را منتقل میکند که اغلب با سبک زندگی مصرفکننده مرتبط هستند. بهبیان دیگر، تکنولوژی توسعهیافته برای بستهبندی، مستقیماً از روندهای فعلی محصولات و رفتارهای مصرفکننده ناشی شده است. تکنولوژی بستهبندی در آن پیامی محدود شده است که منتقل میشود و باید معیار مصرفکننده را بهطور کامل برآورده کند. مهمتر اینکه باید به شکل دیداری (بصری) بهعنوان یکی از عناصر ارتباطی ارائه شود.
مردم به “زمان” بهعنوان یک منبع گرانبها مینگرند و همیشه زمان زیادی را برای آماده کردن غذا صرف نمیکنند. راحتی، بهعنوان عامل مهمی برای محصولات غذایی تبدیل شده و مصرفکنندگانی که نگران صرفهجویی در وقت هستند بهدلیل ارتباط تکنولوژی با راحتی و آسایش، توجه بیشتری به مزایای تکنولوژی جدید میکنند. تکنولوژی موجود در بسته، همچنین چیزهایی مثل سهولت مصرف محصول، تازگی و ارزش غذایی را منتقل میکند. این ویژگیهای ارتباطی مرتبط با تکنولوژی نیز، بر تصمیم خرید مصرفکننده تأثیر میگذارند.[20]

تاثیر بستهبندی بر تحولات بازار توسعه پایدار
از آن جا که توسعه پایدار در صنعت بسته بندی موضوعی پیچیده و چند بعدی است، عدم توجه به تمام ابعاد آن می تواند مشکلاتی را برای این صنعت به وجود آورد. راس مارتین russ martin مدیر مشاور نظارت بر تولید MS۲ مدعی است، تاکید بیش از حد بر نحوه بازیافت یا مسایل مربوط به مصرف انرژی به طور جداگانه در صنعت، مانع از شکل گیری فرصت های جدید می شود. مجمع ملی بسته بندی استرالیا اخیرا نگرانی هایی را در مورد عمر مفید مواد مورد استفاده در صنعت بسته بندی ابراز نموده است. این نگرانی ها بیشتر معطوف به هدف این سازمان در رسیدن به نرخ بازیافت ۶۵% تا سال ۲۰۱۰ می باشد. ادعا شده است بیشتر سهام داران بورس از فعالیت این سازمان که دربرگیرنده نگرانی های مربوط به انرژی، گازهای گلخانه ای و آب باشد حمایت می کنند.
مارتین راس می گوید: امروزه بازار، اهمیت خطر انتشار کربن را درک نموده است و به همین دلیل از طریق قیمت گذاری مناسب و کاهش قرار گرفتن در معرض انتشار کربن، اقداماتی جدی در دستور قرار داده است. خطر انتشار کربن علاوه بر هزینه های اولیه مواد به خصوص برای آلومینیم و پلاستیک، از کیفیت، ارزش سرمایه ای، سیاست های خارجی، شیوه های تجارت و نوسانات ارزی تاثیر می پذیرد.
مارتین معتقد است با توجه به میزان بازیافت و باقیمانده کربن،food miles (مسافت انتقال مواد غذایی از زمان تولید تا رسیدن به دست مصرف كننده) می تواند اثری منفی بر صنعت بسته بندی داشته باشد. تصمیم گیری در جهت کاهش مسافت انتقال غذایی در برخی زمان ها می تواند غیر اقتصادی باشد. شاید بهتر باشد به جای سرمایه گذاری در مکان هایی که شرایط مناسب کشاورزی را ندارند، مواد غذایی از طریق کشورهای دور که دارای آب و هوای طبیعی مناسب هستند، ارسال شوند.
فروشگاه های بزرگ نظیر wal-mart و Tesco تغییرات مشخصی در نحوه بسته بندی محصولات خود انجام داده اند. با این حال این خطر وجود دارد که این قبیل فروشگاه ها از اهداف اصلی دور شده و باعث بروز مشکلات بیشتری برای فروشندگان شوند.
طبق نظر مارتین اصلاح انتخاب (choice editing) که امروزه در اروپا شنیده می شود، ناشی از انتظار قانون گذاران از فروشگاه های بزرگ برای توقف عرضه کالاهایی است که با محیط زیست در تعارض هستند. او هشدار می دهد مطرح شدن این عنوان بیشتر بر اساس نظر جامعه که از پیام های رسانه ای و فشارهای نهادهای غیر دولتی نشات می گیرد تا ارزیابی هدفمند تاثیر صنعت بسته بندی بر محیط زیست.
مارتین می گوید: توسعه پایدار واقعی نیازمند توسعه برخی روش ها برای زنجیره تامین که از جامعه اقتصاد و شرایط محیط پیرامونی نشات می گیرد، می باشد. برای مثال تولید خاکه شیشه از بازیافت زباله های ریز شیشه، سبب می شود ۵۰ تا ۶۰% این گونه پسماندها که قبلا امحا می شد، بازیافت گردند. این مساله، سبب ایجاد بازارهای محلی پایین دستی شده است که علاوه بر افزایش عمر استفاده از این دسته از مواد، نقش مهمی در کاهش هزینه ها به خصوص در مورد حمل و نقل این گونه مواد که قبلا از نقاط مختلف کشور جمع آوری می شد، داشته است.
دکتر Karli Verghese، مدیر مرکز کالاها و بسته بندی sustainable در دانشگاه طراحی RMIT، معتقد است که امروزه کارخانه های بسته بندی نیازمند بررسی اثرات زیست محیطی بر نوع طراحی وشکل بسته بندی محصولات خود و کاهش این اثرات هستند. این کار می تواند با استفاده از ارزیابی چرخه عمر مفید مواد انجام شود. او می گوید: ابزار ارزیابی تاثیر بسته بندی PIQET که توسط شرکت SPA در ملبورن طراحی شده است، مورد استفاده بخش بزرگی از صاحبان کارخانجات معروف، فروشگاه های بزرگ و تولید کنندگان بسته بندی قرار گرفته است. او اضافه می کند “اعتقاد دارم که این نرم افزار به عنوان یک استاندارد صنعتی برای ارزیابی چرخه عمر مفید مواد در صنعت بسته بندی جایگاه واقعی خود را پیدا خواهد نمود.
دکتر Verghese می گوید: این مساله زمانی شدنی است که تمام جنبه های مربوط به صنعت بسته بندی مد نظر قرار گرفته و حمایت شوند. بنابراین سیستم وسیاست گذاری ها بایستی در جهت طراحی موثر شکل بگیرند.
بایوپلاستیک ها در مقابل پلاستیک های سنتی
بایو پلاستیک ها به عنوان رقیبی برای پلاستیک های سنتی به شمار نمی روند. Warwick Hall مدیر واحد پلیمرهای ویژه و بایو پلاستیک ها در پلاسترال plastral می گوید: پلاستیک هایی که از مواد پتروشیمی تهیه می شوند آن قدر کاربرد وسیعی دارند که نقش خود را تا آینده ای دور ادامه خواهند داد. او می افزاید کاربرد بایو پلاستیک ها محدود به موارد خاصی است. با این حال ویژگی بایو پلاستیک ها در مقایسه با پلاستیک های رایج اثرات مخرب زیست محیطی کمتر انها می باشد. فاصله این گونه پلاستیک ها با توجه به نوع مواد خام مورد نیاز برای تولید آن ها که از منابع تجدید پذیر می باشد در حال کم شدن با پلاستیک های حاصل از مواد پتروشیمی می باشد.
از آن جایی که بایو پلاستیک ها از منابع کاملا یا قسمتی تجدید پذیر تولید می شوند، پس از استفاده قابل تجزیه در محیط به صورت کامپوست نیز هستند. امروزه آن دسته از پلاستیک هایی که کاربرد دائمی دارند، از منابع تجدید پذیر تولید می شوند. نمونه ای از آن را در تولید پلی اتیلن از منابع قند نی شکر در کشور برزیل می توان دید.
در سال های اخیر پلاستیک ها غالبا از مواد پتروشیمی ساخته می شوند. با این حال بسیاری از پلاستیک های مهندسی، الاستومرها و رزین هایی نظیر پلی اتیلن از منابع تجدید پذیر تولید می شوند. هال پیش بینی می کند که با کاهش اتکا به نفت و محصولات حاصل از آن نظیر مواد پتروشیمی به سمتی برویم که اختلاف کیفیت و خواص پلاستیک های تولیدی از منابع تجدید پذیر، نسبت به مواد پتروشیمی ناچیز گردد. بنابراین توجه بیشتری معطوف به مشخصات و نحوه بازیافت پلاستیک های بایو و سنتی خواهد شد.
بزرگ ترین کاربرد بایو پلاستیک ها تا امروز در بسته بندی مواد غذایی بوده است. کاربردهای دیگر آن به خصوص در زمینه مواد با دوام در حال گسترش است. هال می گوید مشکل انباشت زباله های پلاستیکی در اقیانوس ها در حال گسترش است و بایو پلاستیک ها می توانند به حل این مشکل کمک شایانی کنند. همچنین وابستگی به نفت را کاهش خواهند داد.
طبق نظر هال چالش آینده پیش رو در صنعت پلاستیک، منابع تولید می باشد. او می گوید پلاستیک های حاصل از مواد پتروشیمی از نفت مشتق می شوند که منبعی رو به زوال بوده با این حال تقاضا برای آن در بازار در حال افزایش است. این در حالی است که بایو پلاستیک ها اکثرا با استفاده از منابع دانه های روغنی تهیه می شوند که جزوی از محصولات کشاورزی هستند. در سال های آتی گیاهانی توسعه می یابند که برای تولید بایوپلاستیک ها استفاده خواهند شد. کاربرد بایوپلاستیک ها با بهبود خواص آنها در حال افزایش است.
کارخانه های نظیر plantic technologies limited و naturework در حال تولید بایو پلاستیک ها هستند که قابلیت تجزیه شدن در محیط یا تبدیل شدن به کمپوست را دارند. آنها می گویند با این که انتظار نمی رود، محصولات آن ها در آینده ای نزدیک قادر به جایگزینی با پلاستیک های مرسوم شوند ولی کاربرد بایو پلاستیک ها در صنایع مختلف رو به افزایش است. کارخانه تکنولوژی پلاستیک اخیرا انواع مختلفی از فیلم های پلاستیكی را برای كاربرد در بسته بندی های انعطاف پذیر تولید نموده که درصنایع غذایی و بازارهای صنعتی کاربرد دارد و کارخانه naturework بر روی گونه ای از محصولات که کابرد با دوام و یکبار مصرف دارند کار می کند.
شركت Plantic ، فیلم هایی برای كاربرد اسژری آب در تولید محصولات لوازم پاك كننده خانگی و محصولات مراقبت شخصی تولید كرده است. Plantic’s Wilkins می گوید: این فیلم ها به طور ویژه در كاربردهایی مورد استفاده است كه به افشانش و اسپری آب نیاز دارد. در محیط های مرطوب نیز این فیلم ها برای یك مدت زمان مشخص عمل كرد مطلوبی از خود نشان می دهد.
وی می افزاید: این صاحبان برند و خرده فروشان هستند كه بر اساس نیاز خود، شایستگی، عملكرد و قابلیت انهدام در پایان مصرف، یك ماده بسته بندی را انتخاب می كنند حال چه این ماده از منابع تجدیدپذیر تهیه شده باشد و چه از منابع غیر قابل تجدید.
peter Clydesdale ، مدیر عامل nature wotk ، می گوید: از آن جایی که بازار ترموپلاستیک هایی مانند PET ,PEN,PA,PP, PE,PS PVC, PC و ABS در حال كاهش است، این مساله عامل خوبی برای فعالیت نسل جدید پلاستیک ها به شمار می رود.
وی می افزاید: “پتانسیل خوبی برای گسترش استفاده از محصولی با نام تجاری INGEO در میان تعداد زیادی از محصولاتی که قبلا بر اساس پلاستیک های پتروشیمی تولید می شدند، وجود دارد. با توجه به رشد مصرف محصولات تولیدی کارخانه ما، این فضا برای INGEO وجود دارد چرا كه خواصی نظیر تجزیه شدن و تبدیل به کمپوست را دارا است.
در مقیاس بزرگ تر پیتر کلایدزدال روزی را می بیند که پلاستیک های حاصل از منابع تجدید پذیر سهم بازار را با پلاستیک های زیستی شریک می شوند. او می گوید: بازار تشنه محصولاتی است که کیفیت خوبی داشته و از نظر زیست محیطی سالم باشند. دو راه وجود دارد یکی کاری که NATUREWORK به عنوان معرفی مواد جدید تجدید پذیر: نظیر INGEO انجام می دهد که مشاهده شده است، بازار جدیدی با توجه به خواص و مشخصات فیزیکی INGEO در حال شکل گیری است.
راه دوم استفاده از منابع تجدید پذیر برای تولید پلاستیک های موجود که از مواد پتروشیمی ساخته می شوند می باشد. که در حال حاضر برخی تولیدکنندگان بزرگ، رزین پلی اولفین تجاری را از منابع تجدید پذیر تهیه می کنند.
در بنگاه های تجاری
فروشگاه های بزرگ و فروشندگان در تلاشند تا نیازهای خریداران را برآورده سازند. جیمز تاپر JAMES TUPPER مدیر تغییر و آموزش ECR در IGD می گوید: شواهد موجود در بریتانیا نشان می دهد، در فروشگاه های بزرگ با بررسی کارت خرید و مشاهدات درون فروشگاهی، رفتار خریداران پیچیده تر شده است. فروشگاه های بزرگ درحال ترغیب فروشندگان به جمع آوری اطلاعات گروه های مختلف کالایی هستند. تحقیقات IGD GLOBAL نشان می دهد، بیشتر کارخانه های موجود در بریتانیا خریداران را به عنوان بخشی از فرآیند طراحی کالا در بازار مد نظر دارند.
با توجه به این که اغلب طراحی های بسته بندی بر اساس ارزش برند و هدف گذاری مصرف کننده نهایی می باشند، نظر خریداران نقش اصلی صنعت بسته بندی در تشویق خریداران به خرید یك كالا را بر عهده دارند. تاپر می گوید: در حال حاضر کارخانه ها بایستی تلاش خود را در جهت افزایش توجه خریداران به تولیدات خود از طریق بسته بندی های شکیل، معطوف کنند.
تاپر می گوید: در بریتانیا صنایع خواروبار، تمایل به اتخاذ تصمیماتی دارند که بیشتر بر روی تبلیغات در نقطه فروش متمرکز است تا نشان و علامت. در مقابل، در بازارهای آسیا و آمریکای جنوبی تمرکز بیشتر بر روی نمایش فروشگاهی با استفاده از زرق و برق است که خریدار را تشویق و گیج می کند. بنابراین دانستن نیاز خریداران در تصمیات مراکز خرید امری مهم است.
برای مثال تحقیقات IGD نشان می دهد، که اغلب خریداران از یک سمت راهرو فروشگاه حرکت و سمت دیگر را تماشا می کنند و یا نگاه خریداران در هنگام خرید اندکی به پایین متمایل است. تاپر می گوید: از آن جا که خریداران نسبت به رنگ و شکل کالا سریع تر از کلمات واکنش نشان می دهند، تصاویر برند به طور گسترده ای بر روی کالا ها مورد استفاده قرار می گیرد. راه دیگر استفاده از مونیتورهای تلویزیونی، برای معرفی و تبلیغات برند، فعالیت های فروشگاه و اطلاعات مربوط به فروشندگان است.
قرار دادن برخی محصولات به همراه محصولات دیگر، روش دیگری در جلب نظر خریداران می باشد. به عنوان مثال بسته های کوچک سس در درون ماهی یا گوشت قرار داده می شوند یا انك های شكلاتی و نوشیدنی ها در كنار DVD در فروشگاه ها قرار داده می شود. تاپر می گوید: کار خوبی که در آسیا انجام شده و هنوز در اروپا متداول و مرسوم نیست، این است که فضای مطبوعی را در درون مراکز خرید برای خریداران فراهم می کنند، تا در وقت ساندویچ و نوشیدنی و پس از آن، غذاهای آماده و نوشیدنی در هنگام غروب عرضه شود.
این نوع عرضه محصول به شدت به فرآیندی منظم و مرتب در تدارك محصولات نیاز دارد اما فرصتی ایده آل برای سهولت فروش و بهره وری ثابت در هنگام استراحت خریدارن است.
به گفته جیمز تاپر، قابلیت استفاده از قفسه های فروشگاهی توسط تحقیقات شهودی انجام شده از خریداران و اطلاعاتی كه از میزان كالایی بخش های تركیبی به دست آمده، بهبود قابل توجهی یافته است.
این اطلاعات، به مقدار محصولی كه باید در فضای شاخص در ردیف قفسه ها، قرار می گیرد تا دفعات تحویل از انبار و ارائه مجدد به انبار بهینه شود، كمك شایانی كرده است. در طول دو سال گذشته پیشرفت های قابل توجهی در این زمینه حاصل شده است.

لیبل های شخصی PRIVATE LABEL
-استفاده از لیبل های شخصی از مدت ها قبل به عنوان تاکتیکی برای فروشگاه های بزرگ استرالیایی محسوب می شد. امروزه این روش به صورت یک استراتژی برای فروشگاه های بزرگ در سراسر دنیا در آمده که به واسطه سود آوری و ارزش سهام آنها را افزایش می دهد.
PAUL O’BRIEN عضو انجمن سازندگان لیبل های شخصی دراسترالیا و نیوزلند می گوید: سهم ارزش PL در سوپرمارکت ها از ۲۲ درصد افزایش یافته است. ۵ سال قبل این رقم در حدود ۱۲ درصد بود که این نشان دهنده رشد بی سابقه ای است، به گونه ای که هم اکنون از آمریکا در این زمینه پیشی گرفته ایم.
در شرایط سخت اقتصادی لیبل های شخصی کاربرد زیادی یافته اند. این مساله را در نیوزلند و آمریکا دیده ایم و استفاده از آن در استرالیا نیز قابل انتظار است. شاخص دیگر رشد بالای لیبل های شخصی معرفی SKU های جدید است. در سال۲۰۰۷ ، WOOLWORTHS و COLES به تنهایی بیش از۲۰۰ SKU ی جدید معرفی کرده اند.
تحقیقات بازار مصرف، از استقبال روز افزون مصرف کنندگان از لیبل های شخصی سخن می گوید. اکنون به مرحله ای رسیده ایم که خریداران، لیبل های شخصی را به اندازه برندها تایید می کنند. رشد سریع Aldi و تاکید جدی فروشگاه های بزرگ بر توسعه سهام لیبل های شخصی شاهدی بر این ادعا است. ادعای دیگر افزایش رشد خرید کالاهای لیبل های شخصی در سبد خرید هفتگی مردم می باشد.
برین می گوید: بازار لیبل های شخصی در استرالیا، جایگاه ویژه ای یافته است. این پویایی، همراه با رشد دامنه د ار سهام Aldi ، منجر به استفاده از بسته بندی های اغوا کننده برای لیبل های شخصی و افزایش کیفیت و شکیل شدن کالا شده است.
فروشگاه ها در حال برنامه ریزی برای ورود لیبل های شخصی به موارد خاص هستند، تا ارزش سهام خود را بهبود بخشند. کمتر از ۱۰ سال قبل لیبل های شخصی محدود به کالاهای خاص بود ولی امروزه شامل هر نوع کالای با کیفیتی می شود.
قابلیت باز شدن openability
AINSLIE CAHILL ، می گوید: صنعت بسته بندی بایستی به زودی با موضوع قابلیت باز شدن، روبه رو گردد. او می گوید: اداره آمار استرالیا اعلام کرده است، تا سال ۲۰۱۱ تعداد افراد ۵۰ ساله به ازای هر ۳ استرالیایی یک نفر یعنی چیزی در حدود ۳/۷ میلیون نفر می باشند. این گروه سنی تا سال ۲۰۵۰، ۴۴ درصد جمعیت را تشکیل خواهند داد. پیر شدن جمعیت سبب ایجاد برخی تغییرات اقتصادی و اجتماعی و افزایش بیمارهای مزمن نظیر ارتروز و ناتوانی جسمی می شود. بنابراین این گروه سنی به دنبال محصولات و خدماتی با کیفیت تر بوده و به دلیل مسن بودن شان آن دسته از محصولاتی که نیازهای آنها را مرتفع نسازد، رد خواهند كرد. این مساله شامل حال بسته بندی کالاها نیز می شود.
تولید کنندگان نه تنها با مشکلاتی نظیر چگونگی باز شدن بسته کالاها، خوانایی مشخصات روی کالا و حمل دشوار آنها، روبه رو هستند، بلکه بایستی در برابر کاهش میزان فروش نیز فکری کنند. بنابراین باید چاره ای جدید، برای بسته بندی محصولات اندیشید.
HARRY LOVELL اقتصاددان قدیمی صنعت می گوید: اگر چگونگی باز شدن بسته بندی ها برای کودکان و افراد مسن بازنگری نشود، اشتباه بزرگی رخ داده است. چگونگی باز شدن بسته ها مرزی نمی شناسد و شامل تمام گروه های جامعه می شود. همانطور که یک بازرگان برای باز كردن فویل بسته پنیر تلاش می کند، یک طرفدار DIY نیز برای باز کردن صدف تلاش خواهد کرد. بازار مربوط به افراد مسن، گسترش خواهد یافت و از آن جایی که این گروه به سلامتی علاقمند هستند، تصمیم می گیرند، غذاهای سالم مصرف كرده و ورزش کنند و این نمی تواند، مانعی در برابر مشکل آنها با قابلیت باز شدن یك بسته بندی باشد.
لاول تایید می کند که در حال حاضر قابلیت باز شدن، مورد توجه چندانی نیست. او می گوید، بیشتر کارخانه ها مزیت مربوط به حرکت به این سمت را درک نکرده اند ولی بارقه های امید وجود دارد.
CAHILL دیدگاه متفاوتی دارد. او می گوید: صنایع بسته بندی توجه زیادی به تولید محصولاتی دارند که به راحتی باز شوند. درخواست از کارخانجات برای تولید محصولاتی که برای افراد دچار ارتروز، به راحتی باز شوند، در دوازده ماه گذشته رشد زیادی داشته است که این امر شامل دانشجویانی که در زمینه طراحی بسته بندی کار می کنند نیز می شود.
درحال حاضر انواع نوشیدنی ها و وسایل مصرفی ورزشی، خانگی، و زیبایی دارای طراحی های جدید هستند.
CAHILL می گوید: تعامل هم زمان دولت، صنعت و مصرف کننده بر روی توسعه استانداردهای جدید صنعت بسته بندی ضروری است. هدف، داشتن تولید کنندگانی است که افراد مسن و ناتوان را مورد توجه قرار دهند.
هاری هشدار می دهد: این استانداردها لرزشی بر پیکره صنعت خواهد انداخت.
تکنولوژی كارتن های SUREFRESH
کارتن و مقواهای موج دار، هر دو دارای خواصی نظیر عدم آلایندگی محیط زیست، قیمت مناسب، سبکی و استحکام هستند.مواد و فرآیندهای تولید جدید به ارائه نوآوری در زمینه بسته بندی های فیبری و توسعه آن كمك بسیاری خواهد كرد. این مواد و فرآیندها، اطمینان از باقی ماندن این نوع بسته بندی به عنوان یك بسته بندی كاربردی و عملی در طول دهه های آینده را تضمین می كنند.
مطابق گفتهGeorge Ganzenmuller مدیر توسعه ———– شركت بسته بندی Amcor ، جدیدترین نوآوری در زمینه مواد، مربوط به لامینیت های عملكردی شناخته شده با نام Sure Fresh می باشد. با استفاده از لامینه های بسیار نازك كاغذ/ فیلم كه دارای كارآیی بسیار بالایی هستند، مواد Sure Fresh راه حل های بسته بندی را بهبود بخشیده اند، هزینه بسیار مناسبی ارائه كرده و نسل جدیدی از نمایش محصول در نقطه فروش به بازار عرضه كرده اند.
این نوع محصول دارای مقاومت بی نظیر در برابر آب و قبلیت بازیافت است. ضمن این كه اداره غذا و دارو FDA آن را برای كاربردهای كه در تماس مستقیم با محصولات غذایی است، تایید كرده است.
لامینت های قدیمی شامل سه بخش به ترتیب کاغذ/فیبر/کاغذ بودند و قابلیت بازیافت خوبی داشتند.
گانزن مولر می افزاید: Sure Fresh یكی از پیشرفته ترین فن آوری های موجود است. فیلم های تولیدی با این ماده، نازك، شفاف و ضد آب است. لامینه های كاغذ/ فیلم مقاوم در برابر سایش و پارگی است كه آن را به ماده ای جذاب بدل ساخته است. الاسیسیته اندك آن به حداقل شدن تغییر شكل و در خمیدگی تولید سینی، كمكشایانی می كند.
وی توضیح می دهد: به عنوان بسته هایی كه دارای سطح خارجی ساخته شده از فیلم هستند، به جوهرها یا چسب های ویژه ای نیاز نداند.
لامینه های Sure Fresh استاندارد، در دو رنگ سیاه و سفید ارائه شده اند. Amcor نوآوری دیگری با نام Photo Sure Fresh ارائه كرده است كه به واسطه آن تصاویر و عكس های بسیار با كیفیت قابل افزئده شدن به فیلم است. در عین حال یك ساختار لامینه برای محافظت از چاپ در نظر گرفته شده كه علاوه بر كیفیت بالا، ایده آل برای استفاده در محیط های خشن است.
Sure Fresh در كارایی، استحام و نمایش یك بسته بندی، بهبود بسیاری به وجود می آورد. ضمن این كه در میزان مواد مورد نیاز برای یك كاربرد مشخص، صرفه جویی مناسبی دارد. این محصول، فواید محسوسی در ارائه لوازم در طول زنجیره تامین دارد و می تواند به تمایز واضح یك محصول در نقطه فروش منجر شود.
CONTRACT PACKING
رشد صنعت contract packaging حاصل وجود تغییرات جهانی است. خارج سازی منابع، بومی سازی و فشار اقتصادی همگی از عوامل موثرهستند. BRAD DEVINE مدیر عامل کارخانه بسته بندی CREATIVE PACK می گوید: وقتی فشارهای جهانی افزایش می یابد، contract packaging ها گسترش بیشتری می یابند.
خارج سازی منابع، کارخانه را قادر می سازد تا بر هسته کاری اش تمرکز کند. بومی سازی سبب ارسال محصولات ارزان تر به بازارهای محلی می شود و فشار اقتصادی سبب می شود، محصولاتی خلاقانه تر و قابل انعطاف تر تولید شود.
دوین می گوید: وقتی بسته بندی اهمیت می یابد، تاکید بر contract packaging افزایش می یابد: وقتی آن ها در رساندن پیام و ارزش افزوده کمک می کنند، با تغییر شرایط اقتصادی کارخانجات contract packaging گسترش می یابند طبق نظر دوین، کارخانه ها بایستی با تعهد و ارتباط روابط بین خریدار و فروشنده را پیش ببرند. از طریق چنین روابطی است که رقابت معنی یافته و میزان ارزش افزوده و کاهش هزینه ها افزایش می یابد. کلید این موفقیت در درگیر کردن هر چه بیشتر contract packaging در طول فرآیند است. contract packaging باید محصولاتی بدیع ایجاد کند. نکات بعدی مربوط به اقتصادی بودن کالای تولیدی، انعطاف پذیری محصول و نو بودن آن می باشد با اینکه فروشندگان را به عنوان عوامل contract packaging می شناسند ولی این کارخانه ها هستند که این نقش را بر عهده دارند.
www.mazraehdaran.com

بسته بندی مواد غذایی (Food packaging)

همه ی ما در زندگی روزمره مان با بسته بندی سروکار داریم. در استاندارد بریتانیا واژه ی بسته بندی به عنوان هنر یا عملیات مورد استفاده در آماده سازی کالا برای حمل، نگهداری و یا تحویل به مشتری تعریف شده است و در تعریفی ساده تر می توان بسته بندی را به ظرفی گفت که مظروفی را در خود جای می دهد لیکن بهترین تعریف برای واژه ی بسته بندی توسط پین در 1962داده شده است که امروزه نیز این تعریف به عنوان کامل ترین تعریف برای بسته بندی کاربرد دارد. به گفته ی آقای پین بسته بندی عبارتست از :
1. یک سیستم که زمان تهیه ی کالا را جهت انتقال، توزیع، ذخیره، خرده فروشی و مصرف کاهش می دهد.
2. یک مفهوم تضمین کننده برای تحویل مطمئن کالا به آخرین مصرف کننده در شرایط مطلوب و با حداقل هزینه است.
بسته بندی یک عمل فنی اقتصادی است که هزینه ی تحویل کالا را به حداقل می رساند، در حالی که فروش و در نتیجه سود حاصل از آن را به بالاترین حد افزایش می دهد و در تعریفی ساده تر بسته بندی را می توان پوششی از یک سیستم که اصطلاحا کالا نامیده می شود دانست.
بسته بندی نقش های زیادی علاوه بر نگهداری انجام می دهد. یکی از زمینه های پویا و دینامیک این رشته، به فروش رسیدن مواد غذایی در بازار رقابت و تجارت است.امروزه در بسته بندی موادغذایی از مواد مختلف استفاده می شود. فلزات سخت مانند قوطی و بشکه، فلزات انعطاف پذیر از قبیل آلومینیوم و قلع، .شیشه مانند شیشه های دهانه گشاد و بطری، پلاستیکهای نیمه سخت و سخت به شکل ظرف ها و بطری های قابل فشردن، پاکت های انعطاف پذیر، فیلم های خوراکی، کارتن های سخت کاغذی و فرآورده های بسته بندی چوبی مانند جعبه و کاغذهای انعطاف پذیر مانند چندلایه ها که از ترکیب کاغذ، پلاستیک و فویل ساخته می شوند.
این بسته ها در بسیاری موارد باید در مقابل عملیات فرآیند از قبیل استرلیزاسیون، انجماد و ذوب کردن مواد غذایی منجمد و حتی طباخی نهایی مقاوم باشند.
We arewhat we eat” ” یک ضرب المثل قدیمی است که می گوید: وضعیت تغذیه، سلامتی و وضعیت جسمی و روحی بستگی به غذایی که ما می خوریم و چگونگی آن دارد. دستیابی به کیفیت مواد غذایی از مهمترین اهداف بشر از دیر باز بوده است و ایمنی لازمه کیفیت آنهاست. ایمنی مواد غذایی اشاره دارد به فقدان یا وجود مقدار قابل قبول آلودگی و تقلب و ایجاد سموم طبیعی یا بعضی موادی که ممکن است برای سلامتی انسان مضر باشند. کیفیت ماده غذایی می تواند ارزش و پذیرفتگی آن را نزد مصرف کننده تعیین کند. گذشته از این، ایمنی و خواص کیفی شامل: ارزش غذایی، پیدایش خواص اورگانولپتیکی ، رنگ و بافت می باشد.
سیستم های غذایی در کشورهای در حال توسعه همیشه به خوبی سازمان نیافته است ولی در جهان صنعتی، توسعه داده شده. به هر حال مشکلات رشد جمعیت شهر ی، کمبود منابع کافی با ضایعات قبل و بعد از تولید و برداشت، مشکلات محیطی و بهداشت مواد غذایی عواملی هستند که برای سیستم های غذایی در کشور های در حال توسعه مسئله دار در کشور های در حال توسعه مردم ریسک کیفیت و ایمنی مواد غذایی را در تیررس و محدوده ریسک بالا قرار می دهند. این مقاله مشکلات خاص کیفیت و ایمنی مواد غذایی در کشورهای در حال توسعه راههای درست برخورد با آنها را مطرح می کند.
به طور کلی باید گفت که صنعت بسته بندی یک عرصه ی وسیع فرصت ها را پیش رو دارد و در سال های آینده تلاش های گسترده شروع خواهد شد. بر خلاف گذشته مصرف کنندگان و عرضه کنندگان بسته بندی باید در توسعه ی آن تشریک مساعی کنند. باید توجه داشت که نیازهای مصرف کننده برای بسته های راحت موادغذایی باید با ملاحظات زیست محیطی شدیدا در توازن باشند، جنبه های ایمنی مورد توجه قرار گرفته و بطور کلی بسته بندی نقش بزرگتر و قوی تر در نگهداری و حفاظت و توزیع موادغذایی در کشور را بازی کند.

بایستی روش هایی نشان داده شود که پول بیشتری ذخیره شده، از کیفیت خوب محصولات اطمینان حاصل شده و از هزینه های اضافی غیر ضروری جلوگیری شود

تاریخچه
تاریخ نشان داده است که در ابتدای تمدن بشری نیازی به بسته بندی مواد غذایی نبود، بلکه مردم برای بدست آوردن غذا از محلی به محل دیگر می رفتند تا زمانی که پناهگاههای دایمی برای خود پیدا کردند. در چنین شرایطی ناچار بودند غذا را از محل های مختلف جمع آوری کنند و به محل سکونت خود بیاورند. این نیاز باعث شد که اولین انواع بسته بندی نظیر کدوهای خشک شده، صدف ها، برگها، پوسن حیوانات و دیگر مواد طبیعی مورد استفاده قرار بگیرند. برای انتقال آب، شیر، ماست، روغن یا دوغ از پوست حیوانات استفاده می شد. از شاخ حیوانات برای حمل و نقل و ذخیره غذا و محصولات کشاورزی استفاده کردند (هنوز در مناطق استوایی از بامبو برای ذخیره سازی مواد غذایی استفاده می شود)
بطور کلی ظهور انقلاب صنعتی به راستی تحول اساسی در نظام تولید کالایی ایجاد کرد. انقلاب صنعتی، جهان را با فوران کالاهای گوناگون صنعتی روبرو کرد. تنوع کالاها و رقابت فشرده میان تولید کنندگان و بازرگانان به تدریج هند را نیز علاوه بر علوم دیگر وارد مجموعه سیستم بسته بندی کرد. با پیشرفت بیشتر، علوم دیگری نظیر روانشناسی فردی، اجتماعی و ارگونومی به این مجموعه اضافه شد. توسعه بسته بندی سبب مستقل شدن این صنعت از مجموعه صنایع دیگر شد و رقابت و نیاز سبب گردید که صنایع بسته بندی سهمی قابل توجه از بودجه های شرکتهای تولیدی را به خود اختصاص دهد. امروزه صنایع بسته بندی تبدیل به یک تکنولوژی قدرتمند شده است…
بسته بندی مواد غذایی

پلاستیکها:

سلوفان: این فیلم اولین فیلم شفاف برای بسته بندی مواد غذایی است.شفافیت این فیلم نیز به خشک شدن سریع آن بعد از لاک اندود کردن کمک میکند. مهمترین نوع سلوفان نیتروسلوفان Ne)) است که باچند لایه PVDCپوشانده شده است.سلوفان دارای خواص ویژه ای است که مهمترین آنها نفوذپذیری نسبت به رطوبت است که برای بسته بندی مواد غذایی مانند پیراشکی ونان مناسب است.
لازم به ذکر است که 70% شکلاتهای تولیدی توسط سلوفان بسته بندی میشود.
فیلم بدون پوشش سلوفان به ضخامت cm 23.6 _22 ووزن Gr/cm3 1.45غیرقابل نفوذ به روغن بوده وبه آسانی توسط دستگاه بسته بندی می شود.امتزاج سلوفان بایک لایه LDPE باعث افزایش مقاومت آن ونیز غیرقابل نفوذ نسبت به اکسیژن و رطوبت می شود.اگر بایک لایه PVCDلاک اندود شود از آن برای بسته بندی کالباس ،سوسیس،پنیر،بادام زمینی ومایونز استفاده می شود.
پلی اولفین ها: پلاستیک هایی که حاوی یکسری هیدروکربن های غیراشباع باشدو دارای یک پیوند دوگانه در مولکول باشندرا پلی اولفین می گویند. پلی اولفین در برابر نفوذ رطوبت وبخار آب مقاوم است. دوختها در ظروف پلی اولفین با المنت حرارتی است،اما پلی اولفین ها در برابر نفوذ گازها ومواد معظر مقاومت کمی دارند.اولین فیلم پلاستیکی تولید شده LDPE پلی اولفین بود.
LDPE: این پلی اتیلن 0.91_0.925 است که مقاومت خوبی در برابر کشش و نفوذ پذیری بخار آب دارد؛نفوذ پذیری آن ازبخار آب Gr/m2 1 در روز در ضخامت 12آµm’>100 و حرارت ċ23 و رطوبت85% است. امادر برابر روغن مقاومت کمی دارد. شکل پذیری LDPE در مقایسه با کاغذ چندان مطلوب نیست.
موارد استفاده از LDPE عبارتند از:
کیسه های نایلونی بزرگ، فیلم باریک برای تولید ساک های پلاستیکی در مصارف گوناگون و کیف های حمل ونقل از LDPE با ضخامت mµ40 برای بسته بندی با سیستم خلا ،با ضخامت µm60 برای مواد غذایی مایع و نیمه جامد و ضخامتµm90 به صورت کیسه های پلاستیکی برای بسته بندی شیر استفاده می شود.
HDPE: وزن مخصوص HDPE Gr/cm3 0.965 _0.925 و نقطه ی ذوب آن ċ129 است. چگالی بالای این نوع پلی اتیلن ویژگی های خاصی به آن می بخشد ازجمله:
1_مقاومت آن در برابر کشش بیشتر شده و استقامت آن هم افزایش یافته.
2_کریستالیزاسیون آن افزایش می یابد.
3_مقاومت آن در برابر اصطکاک افزایش می یابد.
4_مهاجرت در آنها افزایش می یابد.
5_نفوذ پذیری بخار آب کاهش می یابد.
6_میزان نفوذ پذیری اکسیژن در فیلم HDPE کاهش می یابد.
7_مقاومت آن نسبت به حرارت افزایش می یابد .
8_دوختHDPE در دمای 125تا ċ150 امکان پذیر است در حالی که برای دوخت فیلم پلاستیکی دمای 50تا 100 متداول است.
کاربرد:
کیسه پلاستیکی برای بسته بندی برنج ومواذ غذایی منجمد شده، بطری پلاستیکی شیر ومایه ظرفشویی ،ظروف حمل ونقل بشکه پلاستیکی وتانکر ذخیره
پلی پروپیلن(P.P): وزن مخصوص حدود gr/cm3 ( )_0.9 دارد ویکی از مهمترین مواد پلاستیکی در بسته بندی به شمار میرود. مزیای در مقایسه با HDPE شفاقیت و استحکام آن است. نقطه ی ذوب ċ170_160 دارد.نفوذ پذیری بخار آب و اکسیژن در آن شبیه HDPE است وغیرقابل نفوذ نسبت به روغن بوده واستقامت آن در مقابل کشش وضربه دوبرابر کمتر از HDPE است.
موارد استفاده : کیسه پلاستیکی در بسته بندی ها_در بخش نساجی_
یکی ازمعایب PP شکنندگی آن در دمای پایین است
PP اصلاح شده(OPP): در اصلاح نمودن PP انعطاف پذیری و مقاومت آن افزایش می یابد. فیلم پلاستیکی OPP به صورت نوار های بسته بندی یا نوارریسندگی مورد استفاده قرار می گیرد ، از فیلم OPP اغلب در بستن بسته بندی ثانویه استفاده میشود. نوار OPP در مقابل فشار ودمای ċ50-0 مقاوم است. از OPP در بسته بندی نمودن ثانویه شکلات، چیپس وماکارونی استفاده میشود.
P.S: دارای وزن مخصوص 0.95 gr/cm3 است. ان پلاستیک از ( )پذیری خوبی برخوردار است.
انواع مختلفP.S عبارتند از:

1_ P.S استاندارد که بسیار سخت، محکم و شفاف بوده ودر تولید لیوان از روش تزریقی استفاده میشود.
2_ ترکیبی از P.S با پلی مریزات مانند یوکادین بدست می اید که باعث افزایش مقاومت آن دربرابر ضربه وسرما است.
3_ ترکیبی از P.Sوپلیمریزات است که مقاومت حرارتی بالایی دارد ودر آمریکا، انگلستان و فنلاند از این مواد برای بسته بندی مارگارین استفاده می شود.
4_ P.S به شکل چیپس که از آن برای مواد حساس به ضربه مثل تخم مرغ استفاده میشود.
P.V.C: وزن مخصوص gr/cm31.45_ 1.35 و دارای مزایای زیر است:
1مزه ان خنثی است،2_بسیار شفاف ،نرم ومحکم است.
فیلم P.V.C با ضخامت های مختلف برای تولید ارزانترین سیستم بسته بندی استفاده می شود زیرا از نفوذ گازها ، بخر آب وترکیبات آروماتیکی جلوگیری میکند وتغییر شکل نمیدهد. از P.V.C در دو شکل نرم شده (انعطاف پذیروشفاف) ونرم نشده (سخت و غیرقابل انعطاف) در صنعت بسته بندی استفاده میشود. از P.V.C نرم شده برای بسته بندی گوشت و سبزیجات با ماندگاری کوتاه مدت استفاده می شودو به دلیل خاصیت چروک شدن در سیستم های شرینگ استفاده میشود.
در سال 1975 دربطری های P.V.C الکل بسته بندی شده بود بدلیل امکان مهاجرت ونیل کلراید در محصول وبروز سرطان کبد استفاده از آن در بسته بندی این نوع محصولات ممنوع شد. به طور کلی از P.V.C برای بسته بندی شکلات ، بیسکویت ، قهوه ، ترشیجات ، روغن نباتی جامد ، مارگارین و فراورده های لبنی استفادهمی شود.
P.V.D.C: وزن مخصوص P.V.D.C gr/cm31.75_1.68 است. P.V.D.C مطلقا غیرقابل نفوذ به گازها ،بخار آب ، مواد معطر وچربی بوده ودر مقابل حلال های معدنی مقاوم است واز شفافیت خاصی برخوردار است .میزان نرم کنندهایی که به آن اضافه میکنند 8% است .از P.V.D.C برای بسته بندی گوشت تازه ، گوشت منجمد شده ،پنیر قالب گیری شده ومرغ منجمد استفاده میشود .
:P.E.T پلی استر در مقابل کشش ومواد شیمیایی مقاومت خوبی دارد. در تولیید آنها ازنرم کننده استفاده نمیشود،شفاف وگرات قیمت اند. از فیلم et .P بدلیل نفوذ پذیری کم به گازها برای بسته بندی های با سیستم خلأ با گاز خنثی استفاده میشود.
P.E.T.f: استفاده ازP.E.T روزبه روز درحال افزایش است. این نوع فیلم در مقابل کشش وضربه بسیار محکم ودر مقابل بخار آب غیرقابل نفوذ بوده وقادر به تحمل دمای ċ051تا 50می باشد. از این فیلم فقط در دمای ċ 20 ورطوبت 85% با ضخامت 100µm مقدار gr/cm2 2 درهرروز بخار آب نفوذ میکند. این ماده ی پلاستیکی به دلیل ضخامتش بسیار گران است. از معایب آن میتوان عدم دوخت آسان با المنت حرارتی نام برد که این مشکل نیز باامتزاج آن باLDPE مرتفع میشود. برای بسته بندی گوشت تازه یا تخمیر شده PET را با فویل آلومینیم و LDPE امتزاج می نمایند. در امریکا و انگلستان از بطری های PET برای بسته بندی نوشابه های گازدار ودر ژاپن برای بسته بندی سس سویا استفاده می شود.
از PET با پوشش کاغذی به عنوان قالب شیرینی استفاده می شودکه می توانند حرارت 220ċ را تحمل کند . اگر PET بایک لایه آلومینیم امتزاج شود خاصیت Barier در مقابل نور را پیدا می کند از آن برای پوشش خارجی کباب کردن گوشت در اجاق برقی و گازی بادمای 260ċ استفاده می شود.
P.C (پلی کربنات): دارای وزن مخصوص 1.12gr/cm3 است. بسیار شفاف است وازقابلیت دوخت بسیار بالا برخوردار است ومیتوانند دمای180_200ċ راتحمل کند. برای درپوش زدن بطری های P.C می توان از نوار آلومینیم استفاده کرد. نفوذپذیری اکسیژن از آنها20بار کمتر وCo2 40بار کمتر از P.V.D.C است. نقطه ذوب حدود 135ċ ودرمقابل روغن غیر قابل نفوذ است. اغلب با مواد دیگر مثل PVDCیا PA/PE امتزاج می شود. از آن برای بسته بندی بطری های چند بار مصرف، مایع ظرفشویی و… اسفاده می شود ولی به علت گرانی این ماده در بسته بندی مواد غذایی به ندرت از آن استفاده می شود.
P.A پلی آمید: پلی آمید برحسب تعداد اتم کربن در ساختار زنجیره ای مونومرها مشخص می شود. اغلب ازفیلم PA برای سبک PA=12,PA=11,PA=6 که فرم پذیرند استفاده می شود.وزن مخصوص آن 1.04_1.12gr/cm3 است، نقطه ذوب PA=6 ،220ċ است ودرجه حرارت استریلزاسیون 145_150ċ رانیز می توانند تحمل کند. نفوذ روغن، موادمعطر وگازها ازآن بسیار مشکل صورت میگیرد. یکی از معایب PA در درجه حرارت های بالا (180_190 )بهم می چسبد. ازPA=6 میتوان نوار پلاستیکی (تسمه) تولید کردچون مقاومت آن در مقابل کشش زیاد بوده واستحکام آن در مقایسه با نوارهای پلاستیکی دیگر 3برابر بیشتر است.
PA یکی ازگرانترین فیلم های پلاستیکی است که به همین دلیل از آن برای موارد خاص بسته بندی مقرون به صرفه است استفاده می کنند.از امتزاج PAبا) (HDPEبرای تولید کیسه های پلاستیکی پلی آمیدی جهت بسته بندی کالباس وبه صورت کیسه پخت برنج وکیسه پلاستیکی جهت تولید گوشت تخمیری استفاده میشود .
اگر5لایه فیلم PA/PE/PE/PA/PE باهم امتزاج شوند ازآن برای بسته بندی پنیر و گوشت تخمیر شده استفاده می شود.
فیلم های مرکب

استفاده از این فیلم ها از سال 1950 میلادی شروع و امروزه در بسته بندی مواد غذایی در سیستم خلأ ، سیستم MAP واسپتیک استفاده میشود. علت اصلی استفاده از این فیلم ها خواص ویژه ی آنهاست که عبارتست از: 1-این فیلم از شفافیت خاصی وچاپ پذیری مطلوبی برخوردار است. 2- مقاومت آنها نسبت به نفوذ گازها، رطوبت ونور بالا است. 3- از قابلیت دوخت حرارتی مطلوبی برخوردارندوبه راحتی به بسته های مورد نظر در ماشین های FFS تبدیل میشوند.

فیلم های مرکب به دو گروه تقسیم میشوند:
1- فیلم های پلاستیکی پوشش داده شده
2- wrapped film-فیلم ها ی چند لایه (Laminated film )
1_ساده ترین فیلم مرکب از یک فیلم حامل ویک لایه PE که خاصیت دوخت حرارتی به آن می دهد ساخته شده است. پلاستیک هایی که اغلب به عنوان مواد پوشش دهنده استفاده میشوند عبارتند از: 1-LDPE 2- EVA 3- آینومرها 4- PVC,PVDC
2_چند لایه ها: متدهای ساخت لفافهای چند لایه برای پلاستیک ها و غیر پلاستیک ها مشابه است به جز اکستروژن که فقط برای ترمو پلاستیک ها استفاده می شود. امروزه درتهیه چند لایه ها از روش های متفاوتی استفاده می شود: 1_ استفاده از چسب های مایع ومحلول وچسب های با نقطه ذوب بالا 2_ استفاده از پوشش های ترمو پلاستیک 3_ استفاده از پوشش های اکستروژن و کو اکستروژن
قدیمی ترین فیلم مرکب فیلم سلولز آغشته به پوشش نیترو سلولز است. پس از چندی فیلم سلولز با پوشش PVDC به بازار عرضه شد. امروزه فیلم سلولزی سه لایه که حاوی لایه های پلی اتیلن ،آلومینیم وسلوفان می باشد. که در تولید وبسته بندی آبمیوه در سیستم های دوی پک مورد استفاده قرار می گیرد .
استفاده از فیلم های مرکب:
1_تولید کیسه
2_قوطی های آلومینیم
3_کارتن ها
4_ظروف Bag in Box
5_ظروف مرکب قالب گیری شده
6_بطری ها ی مرکب
7_ کیسه های اتو کلاوی
بسته بندی های سخت از نوع Form/Fill/Seal :اولین بار که این بسته بندی که با نام تتراپک در سوئد به کار گرفته شد از مقوا/ فویل آلومینیم / پلی اتیلن/ تشکیل شده بود وبرای بسته بندی شیر و آبمیوه به کار میرفت.
بسته بندی های مرکب : بعضی بسته های قابل انعطاف پلاستیکی با مواد دیگر به صورت ترکیب عرضه میگردند نظیر کی پاک یا دیو پاک که توسط شرکت ایرفیکس تولید می شود. این بسته ها از صفحات صاف تشکیل شده که می توانند اشکال مختلفی را به خود بگیرند. مهمترین کاربرد این قبیل بسته بندی ها برای محصولات گوشتی خشک می باشدکه در هنگام مصرف درون بسته آماده می شوند.
نوعی بسته بندی جدید بنام let pack که از بدنه اکسترود شده ی pp ساخته شده است نیز جز بسته بندی های مرکب است ،این بدنه روی ماشین ساخت توسط رشته هایی از مواد بامشارکت فویل آلومینیم که قبلا تزئین وچاپ شده پوشانده می شود ودرب وکف آنها تئسط صفحات از پیش قالب شده سوار میگردد . کاربرد آنها بیشتر جهت فراوردهای گوشت می باشد.
تولید وساخت ظروف پلاستیکی :

امروزه تکنولوژی ساخت ظروف پلاستیکی از تعدادی روش ها نظیر قالب گیری بادی ،قالب گیری تزریقی ،ترموفورمینگ و قالب گیری تراکمی بدین منظور استفاده می شود.
1_قالب گیری تزریقی :

این روش بانرم کردن ماده اولیه در یک سیلندر نرم کننده آغاز وسپس با تزریق مواد سیال تحت فشار به قالب نسبتا سرد ادامه می یابد. براثرتماس مواد سیال با دیواره ی قالب مواد سخت شده و ظروف مورد نظر شکل می گیرد. ظروف قالب شده بااستفاده از سوزن پران وهوای فشرده ویا بعضی وسایل دیگر خارج میکنند. به علت کوتاه بودن عمر مفید قالب ها این روش در مجموع اقتصادی نیست.
2_قالب گیری بادی:
اصول تکنیک قالب گیری بادی از صنعت شیشه گری الهام گرفته شده است، بدین طریق که هوا تحت فشار برتوده مذاب پلاستیک محبوس در قالب با دیواره خنک و شکل دلخواه دمیده می شود فشار هوا باعث می شود تا توده مذاب منبسط شده ووقتی بر دیواره ی سرد قالب برسد پلاستیک توسط تماس بابدنه خنک می شود. قالب راپس از این مرحله باز کرده وظرف تهیه شده را خارج می کنند.
بطری بادی از نوع FFS : امروزه فرایندی جهت ساختن بطری بادی بکار گرفته می شود که تمام مراحل ساخت بطری، پر کردن ودرب بندی آن همکی در حالی انجام می گیرد که بطری هنوز در داخل قالب بوده و از آن خارج نگردیده است . بدیهی است یکی از منافع این فرایند امکان پرکردن مواد غذای مایع در ظروف بسته بندی در شرایط اسپتیک می باشد. کاربرد عمده ی این بطری ها در بسته بندی شیر است.
3_ترموفورمینگ :

دراین روش صفحات پلاستیکی از مولدهای حرارتی عبور نموده تانرم شود سپس با قرار دادن آن در فالب ظروف به شکل قالب ساخته میشود. در عمل سه روش عمده برای تولید این ظروف وجود دارد:1- فرم دادن کششی 2- فرم دادن فشاری 3- فرم دادن به روش درهم رفتن
الف_ فرم دادن کششی :این روش ساده ترین نوع فرایند ترموفورمینگ است که عبارت است از ثابت نگه داشتن صفه پلاستیکی بر روی یک جسم سخت که به جعبه قالب وصل می گردد سپس جعبه راتا زمان به دست آمدن حالت نیمه جامد حرارت می دهند و مقاومت ان در فضای میان قالب و صفحه خلأ ایجاد می شود .فشاراتمسفر روی صفحه موجب می گردد تا صفحه به داخل قالب کشیده شود شئ تا زمان خنک شدن به شکل قالب در آن باقی می ماند.
ب_ فرم دادن فشاری :این روش مشابه کششی است باستثنای اینکه همزمان با ایجاد خلأ هوای فشرده نیز از بالای صفحه به کار گرفته می شود.
ج_ فرم دادن به روش درهم رفتن: در این فرایند صفحه گرم شده با فشار میان قالب نرومادگی محبوس شده و بدین صورت ظروف شکل می گیرد در روش ها گرم کردن صفحه باستفاده از اشعه مادون قرمز انجام می شود.
امروزه روش ترموفور مینگ به طور وسیعی در تهیه ظروف بسته بندی مواد غذایی بکار گرفته می شود نظیر ظروف مخصوص برای بسته بندی ماست، خامه، مارگارین، گوشت تازه، محصولات باغی، شکلات و بیسکویت.
4_ قالب گیری تراکمی :

این روش یکی از روشهای قدیمی شناخته شده ای است که جهت قالب نمودن پلیمر بکار گرفته می شود و بعنوان مهمترین فرایند رزین های ترموست در بسته بندی مواد غذایی جهت تولید دربهای پیچی برای بطری ها مطرح بوده و ماده ی اولیه آن هم عموما اوره و فرمالدئید می باشد. روش عمل بدین صورت است که ابتدا وزن و حجم معینی از پودر رزین را درحفره یک قالب باز واز پیش گرم شده ریخته و قالب را می بندند سپس پرس تراکمی توسط فشار هیرولیکی به قالب اعمال شده و همزمان با آن قالب را حرارت می دهند که این عمل موجب ذوب شدن پودر رزین ترموست وجریان یافتن توده مذاب در سطح قالب می گردد پس از خشک شدن قالب آن را باز کرده وشئ قالب زده شده راکه سخت گردیده خارج می کنند.
جایگزین هایی جدید برای پلاستیک در صنعت بسته بندی:
بیوپلاستیک ها و فیبر-کامپوزیت ها گرچه ازجمله پلاستیک های دوست دار محیط زیست محسوب می شوند، در همه مواد نمی توانند جایگزین های مناسبی برای پلاستیک های کنونی باشند. به عنوان مثال PLA و برخی فیبرها در شرایط سرمای شدید و فریز کردن، بسیار شکننده و نامقاوم هستند و البته پیشترفت های چشم گیری در این زمینه در حال انجام می باشد.
انواع پلاستیک های پایدار و دوست دار محیط زیست:
· Polylactide Acid (PLA) Plastics
· Bagasse – Sugar Cane Pulp
· Palm Fiber
· Biomass Fiber Composite – AgroResin
· Reed Fiber – a Japanese Innovation
· PlasTerra – Biodegradable Plastic
. Polylactide Acid (PLA) Plastics

PLA که نوعی پلاستیک شفاف است که از مواد طبیعی ساختهشده است (مثل نشاسته ذرت.

Bagasse از فیبرهایی تشکیل شده که به رنگ طبیعی عاجیهستند. وقتی شیره نیشکر را از آن میگیرند ماده ای باقی می ماند که همان bagasse است.

Palm Fiber از مواد باقی مانده از روغن گیری خرماتولید می شود. این ماده بسیار شبیه bagasse می باشد و هر دوی این مواد برای تولیدبسته بندی هایی نظیر ظروف یکبار مصرف مناسب می باشند.
Biomass Fiber Composite – AgroResin از مواد تجزیهپذیر و قابلیت کود شدن و تبدیل پذیری به مواد آلی برای مصارف کشاورزی biomass ساختهشده است و در واقع ریشه طبیعی دارد و مصارفی مشابه با palm fiber در صنعت بسته بندیدارد.

Reed Fiber فیبرهای برگرفته از ساقه های نی که رشدسریع و چشم گیری داستند. آنها می توانند به مواد آلی دیگر تبدیل شوند و به چرخهبازیافت مواد بازگردند. این مواد در مناطق ساحلی و کنار دریاها یا بستر رودخانه هارشد پیدا می کنند. این مواد هیچ گونه ارزش خوراکی ای نداشتند و تنها برای تولید ایننوع پلاستیک در ژاپن تولید می شوند.

PlasTerra یک نوع پلاستیک تجزیه پذیر است که از bioresinهای متفاوتی با قابلیت تجزیه زیاد مانند نشاسته،PLA، و سایر انواع فیبرتشکیل یافته است.
نمونه هایی از بسته بندی های پایدار (sustainable packaging)
.1 استفاده از مواد با قابلیت بازیافت بالا (طراحی بطری قابلیت بازیافت % 100 )

.2 کاهش مواد شیمیایی و چسب ها در صنعت چاپ و همچنین اتصالات بستهبندی (لیبل های با جنبه های دکوراتیو بالا و کاهش و یا حذفمواد شیمیایی به ویژه چسب ها)

.3 افزایش دفعات استفاده از بسته بندی محصول:

استفاده از کیسه های پارچه ای با قابلیت استفاده مجددبه عنوان جایگزین کیسه های نایلونی
.4استفاده از عناصر طبیعی مانند فلز به عنوان یک ماده دوست دارمحیط زیست با قابلیت بازیافت بالا:

.5 بسته بندی خلاقه با مواد طبیعی برگ های موز دارای خواص خوبی در صنعت مواد غذایی هستند آنها داراییک سطح چرب ضخیم هستند که چربی و رطوبت مواد را به خوبی در خود ذخیره می دارند. همچنین این برگ ها نرم و منعطف هستند و از این رو می توانند در روش های مختلف بستهبندی شکل پذیر باشند. برای باز کردن بسته بندی هایی که با این برگ ها شکل گرفته اندبه سادگی و به کمک یک سوراخ ساده می توان از آنها استفاده نمود.
.6بسته بندی به مثابه یک عامل بازدارنده آلودگی های محیط زیست باتری ها یکی از آلوده کننده ترین محصولات تولید بشرمی باشند و خطری که از آمیختگی این زباله های مرگ آفرین با سایر زباله های شهریپدید می آید بسیار شایع می باشد. از این رو دقت در نحوی توزیع، استفاده و دور ریختنباتری ها را می توان در روند طراحی ما طراحان بسیار پر اهمیت دانست.
فناوری نانو و بسته بندی مواد غذایی:

نانو تکنولوژی یک تکنولوژی قدرتمند در بکارگیری طبیعت در سطح اتم و مولکول بوده و بر روی خصوصیات ، سنتز و دستکاری ساختار زیستی و غیر زیستی کمتر از 100 نانومتر متمرکز شده است. درصنعت غذا، بسته بندی یکی از عوامل موثر در حفظ کیفیت و ایمنی غذا می باشد. استفاده از نانو کامپوزیتها در ساختار پلیمر های بسته بندی غذایی موجب بهبود خواص نگهدارندگی پلیمرها می شود. کارایی بالای نانو ذرات و نانو لوله ها زمینه بکارگیری پلیمرهای زیست تجزیه پذیر را در صنعت بسته بندی مواد غذایی فراهم نموده است. در این مقاله سعی شده است به نقش فناوری نانو در صنعت غذا وبسته بندی به خصوص بسته بندی های زیست تجزیه پذیر و خصوصیات فیزیکی آنها اشاره شود.
برگزاری همایش هایی با موضوع فناوری نانو، راه اندازی کنسرسیوم هایی برای مواد غذایی بهتر و سالم تر، همچنین بالا بردن آگاهی مردم از طریق رسانه ها، مؤید تأثیرگذاری فناوری نانو بر صنایع غذایی است. انواع کاربردهای نانو در این زمینه شامل بسته بندی های هوشمند، مواد نگهدارنده و مواد خوراکی تعاملی (interactive) است، که به مصرف کنندگان اجازه می دهد موادغذایی را با توجه به ذائقه و نیازغذایی مورد نظرشان تغییر دهند.
بیشتر غول های تولید کننده موادغذایی مانند Nestle،Kraft،Heinz و Unilever برنامه های تحقیقاتی مشخصی در این زمینه دارند تا بتوانند سهم بازار خود را در دهه های آینده حفظ کنند. این بدان معنا نیست که مواد غذایی به طور اتمی تغییر پیدا کنند و یا با نانوماشین ها تولید شوند، زیرا آرزوی تولید غذاهای مولکولی با کمک نانو ماشین ها فعلاً عملی نیست.
با علم به قابلیت های فناوری نانو امید است، بتوان سیستم های فعلی فراوری مواد غذایی را تغییر داده، محصولاتی مطابق با فرهنگ تغذیه سالم به بازار عرضه کرد. محققان همچنین امیدوارند بتوانند با استفاده از مواد افزودنی، کیفیت مواد غذایی و هضم و جذب غذا را در بدن افزایش دهند. اگر چه بعضی از این اهداف دور از انتظار به نظر می رسد، اما امروزه صنایع بسته بندی از فناوری نانو در محصولات خود کمک می گیرند.
بسته بندی و سلامت مواد غذایی:
پیشرفت در بسته بندی هوشمند برای افزایش عمر مفید محصولات غذایی، هدف بسیاری از شرکت هاست. این سیستم های بسته بندی قادر خواهند بود پارگی ها و سوراخ های کوچک را با توجه به شرایط محیطی (مانند تغییرات دما و رطوبت) ترمیم و مصرف کننده را از فساد ماده غذایی آگاه سازند. فناوری نانو می تواند در مواردی مانند افزایش مقاومت به نفوذ در پوشش ها، افزایش ویژگی های دیواره (مکانیکی، حرارتی، شیمیایی و میکروبی)، افزایش مقاومت در برابر گرما، گسترش ضد میکروب های فعال و سطوح ضد قارچ کارساز باشد. چشم اندازهای مالی فناوری نانو، صنایع بسته بندی را پررونق نشان می دهد. سهم بازار این صنعت در حال حاضر حدود 1.1 میلیارد دلار است و پیش بینی می شود تا سال 2010 به 7.3 میلیارد دلار برسد. با این وجود، صنعت بسته بندی هوشمند از آنچه پیش بینی شده بود جلوتر رفته و نشانه های تکامل آن به خوبی پیداست.
تحقیقات سازمان مالی Frost and Sullivan نشان داد که علاقه مشتریان به مواد غذایی سالم و تازه در بسته بندی های مناسب، موجب پیشرفت این صنعت شده است. سازمان های زیادی وجود دارند که در زمینه سیستم های بسته بندی هوشمند فعالیت می کنند، ازجمله شرکت تولیدکننده مواد غذایی Kraft که با همکاری دانشگاه راتگرز در حال فعالیت روی پروژه زبان الکترونیکی (electronic tongue) است تا آن را به بسته بندی ها اضافه کند. این نوع بسته بندی شامل رشته ای از نانو حسگرهاست که نسبت به گازهایی که از مواد غذایی آزاد و موجب فساد آنها می شوند، به شدت حساس بوده و تغییر رنگ می دهند که این تغییر رنگ، علامت واضحی از سلامت یا فساد ماده غذایی است.
شرکت Bayer Polymer کیسه ای پلاستیکی با نام Durethan KU2-2601 تولید کرده است که از محصولات موجود در بازار سبک تر و محکم تر است، همچنین مقاومت بیشتری در برابر گرما از خود نشان می دهد. هدف اولیه از تولید پلاستیک های بسته بندی مواد غذایی، جلوگیری از خشک شدن محتویات آنها و محافظت در مقابل رطوبت و اکسیژن است. پوشش جدید غنی از نانوذرات سیلیکات است. این نانوذرات تا حد زیادی از نفوذ اکسیژن، گازهای دیگر و رطوبت جلوگیری می کنند و فساد مواد غذایی را به تعویق می اندازند. سازمان های دیگر به کمک فناوری نانو در حال یافتن راهی برای تشخیص فساد مواد غذایی هستند. به عنوان مثال شرکت AgroMicron، افشانه تشخیص دهنده نانوبیولومینسانس را ساخته که شامل پروتئین لومینسانت است. در این طرح، افشانه سطح میکروب هایی مانند Salmonella و E.coli را پوشانده، و از خود نوری ساطع می کند و به این روش فساد مواد غذایی تشخیص داده می شود. این شرکت امیدوار است بتواند محصول مورد نظر را با نام BioMark وارد بازار کند. در حال حاضر این شرکت در حال ساخت افشانه هایی با روش های جدید است تا بتواند از آنها در حمل و نقل دریایی استفاده کند.
در راهبرد مشابه، برای اطمینان از سلامت مواد غذایی، محققان اتحادیه اروپا در پروژه Good Food از نانوحسگرهای قابل حمل برای یافتن مواد شیمیایی مضر، پاتوژن ها و سم ها در مواد غذایی استفاده می کنند. با این کار، دیگر نیازی به فرستادن نمونه های مواد غذایی به آزمایشگاه برای تشخیص سلامت و کیفیت محصولات در کشتزارها و کشتارگاه ها نیست. همچنین این پروژه، در حال توسعه به کارگیری زیست تراشه های DNA برای کشف پاتوژن هاست. این روش می تواند در تشخیص باکتری های مضر و متفاوت موجود در گوشت یا ماهی و یا قارچ های میوه مؤثر باشد. این پروژه در نظر دارد با گسترش میکروحسگرهای رشته ا ی، بتواند آفت کش های میوه و سبزیجات را به همان خوبی که شرایط محیطی کشتزارها را کنترل می کند تشخیص دهد. این نوآوری به نام حسگرهای Good Food نامیده می شود.
پروژه سرمایه گذاری شده اتحادیه اروپا به نام BioFinger که هدف آن، ساخت ابزارهای ارزان با توان تشخیص آسان در سلامت محیط زیست است، فعالیت دیگری در زمینه آنالیز مواد غذایی دارد. در ابزارهایی که از حامل (cantilever) استفاده می کنند، روش بدین صورت است که تیرک (Tip) با ماده شیمیایی پوشانده شده و در برخورد با مولکول های خاصی، سیگنال ایجاد می کنند. BioFinger با استفاده از این حامل ها که به یک میکروتراشه متصل است کوچک تر و قابل حمل می شود.
ارتش آمریکا در حال ساخت حسگرهای فوق العاده ای است که از آنها در مقابل حمله کننده ها به مواد غذایی استفاده می شود. در سیستم های کنونی چندین روز طول می کشد تا وجود پاتوژن ها در مواد غذایی تشخیص داده شود. تشخیص سریع پاتوژن ها به وسیله این حسگرها به زودی باعث فراگیر شدن این فناوری در صنعت مواد غذایی خواهد شد. محققان دانشگاه بُن در حال ساخت پوشش های دفع کننده آلودگی برای بسته بندی ها با استفاده از اثر لوتوس (نیلوفر آبی) (قطره آب از سطح برگ های نیلوفر آبی می لغزد و در نتیجه هرم های موم مانند نانومقیاس، سطح برگ را می پوشاند) هستند. کشتارگاه ها و محل های فرآوری گوشت نیز می توانند از این فناوری استفاده کنند. گروه تحقیقاتی دانشگاه انگلیسی لیدز دریافتند که نانوذرات اکسید منیزیم و اکسید روی باعث از بین بردن میکروارگانیزم ها می شوند. استفاده از این مواد بسیار ارزان تر از نانوذرات نقره است و می توانند کاربرد زیادی در بسته بندی مواد غذایی داشته باشند.
فناوری شناخت فرکانس های رادیویی (RFID) در بیش از 50 سال پیش توسعه یافت، ولی امروزه این فناوری راه خود را برای کنترل مواد غذایی در مغازه ها پیدا کرده است. در این فناوری با استفاده از میکروپردازشگر ها می توان داده ها را به گیرنده های بی سیم ارسال کرد. امروزه می توان از این روش برای کنترل اقلام غذایی از انبار تا دست مصرف کننده بهره گرفت. برخلاف بارکدها که نیاز به اسکن دستی و خواندن یک به یک دارند، برچسب های RFID نیازی به خوانده شدن خطی نداشته و امکان خواندن تعداد زیادی از آنها در یک ثانیه وجود دارد. فروشگاه های زنجیره ای مانند Wal Mart، Home Depot گروه Metro و Tsco در حال آزمایش این فناوری هستند. ضعف اصلی این روش، افزایش هزینه تولید است که نتیجه ساخت سیلیکونی آن می باشد. با ترکیب فناوری نانو و الکترونیک (نانوترونیک) این برچسب ها ارزان تر و کاراتر شده، همچنین پیاده سازی آنها آسان تر می شود.
گروهی از دانشمندان شمال اروپا، کنسرسیوم نانوغذایی را با هدف توسعه کاربردهای فناوری نانو دراین صنعت و با تأکید بر مواد غذایی سالم و مطمئن تشکیل داده اند. این مجمع، متشکل از شرکت های Arla Foods، Danisco A/S، Ar hus United A/S، Danish Crown amba و مرکز میان رشته ای نانوعلوم است.
با تأکید بر فراهم آوردن مواد غذایی سالم برای مشتریان، اولویت های این کنسرسیوم عبارت از توسعه حسگرهایی که قادر به تشخیص سریع سم در ترکیبات و یا باکتری های مضر در نمونه های غذایی باشند، گسترش سطوح ضد باکتری برای ماشین هایی که در تولید مواد غذایی به کار می روند، گسترش ساخت پوشش های محکم تر و ارزان تر، تولید مواد غذایی با ترکیبات خوراکی سالم تر می باشد. تحقیقات مرکز دانمارک در بخش پژوهش های پیشرفته غذایی (LMC) که از همبستگی مؤسسات دانمارکی فعال در زمینه علوم غذایی تشکیل شده اند، برنامه های خود را در چارچوب هفتمین برنامه خود به صورت زیر اعلام می دارد:
– درک پایه ای از مواد غذایی و تغذیه حیوانات برای نوآوری هوشمند؛
– سیستم های زیست شناسی در تحقیقات غذایی؛
– بازنگری زیستی در بخش محصولات غذایی؛
– پیشرفت های فناوری؛
– علم مواد خوراکی؛
– نوآوری هایی بر اساس نیاز مشتری و ارتباطات غذایی.
آنها معتقدند تمرکز روی این برنامه ها می تواند موجب دستیابی کامل و چند جانبه در تحقیقات و توسعه مواد غذایی در اروپا شود. همچنین امیدوارند از نانوموادی با ویژگی های کاربردی به منظور استفاده در نانوحسگرها و فناوری نانوسیالات در صنایع غذایی استفاده کنند. پیشرفت در مواد بسته بندی هوشمند، امکان کنترل شرایط محصولات در طول حمل و نقل و استفاده از روش های بسته بندی مبتنی بر زیست شناسی را برای ما مهیا می سازد.

معجزه نانو در ماندگاری موادغذایی بسته بندی شده

در تحقیقاتی که در مصر باستان انجام پذیرفت، مشخص شد که نوع رنگ به کار رفته بر روی ظروف سفالی یافته شده، از نوعی ذرات نانویی تشکیل شده است.
در تحقیقاتی که در مصر باستان انجام پذیرفت، مشخص شد که نوع رنگ به کار رفته بر روی ظروف سفالی یافته شده، از نوعی ذرات نانویی تشکیل شده است.
این نوع رنگ را بر روی شیشه هایی که در برخی از ساختمان های باستانی به کار رفته بود نیز پیدا کرده اند. فن آوری نانو را می توان به عنوان یاری رسان آینده صنایع بسته بندی به خصوص در دو زمینه بسته بندی مواد غذایی و کشاورزی به حساب آورد. فن آوری نانو این توانایی را به بشر بخشیده است تا عمق ذرات، تا حد مولکول، اتم و حتی ذرات کوچک تر از اتم را بشناسد و قادر باشد با انجام تغییراتی در این ذرات غیرقابل دسترسی، آنها را به صورت دلخواه خود تغییر داده و مورد استفاده قرار دهد.
نکته ای که این فن آوری را برای دانشمندان امروزی جالب توجه کرده و آن را به عنوان مرکز جدید توجه دانشمندان مختلف درآورده است، کاربرد فوق العاده وسیع این فن آوری در تمامی صنایع و حیطه های فعالیت خلق شده توسط بشر است. شاید باور این موضوع کمی برای مردم عادی و حتی برخی از دست اندرکاران این علم سخت و یا حتی غیر ممکن باشد ولی از فن آوری نانو حتی می توان در زمینه ساخت لوازم موسیقی نیز کمک گرفت. اخیرا دانشمندان اسپانیایی نانو موفق شده اند، گیتاری طراحی کرده و بسازند که در آن از فن آوری نانو کمک گرفته شده است تا این نیاز ملی اسپانیایی ها را به مجموعه تولیدات این فن آوری افزون نمایند.
نانوکامپوزیت ها بسیار سبک هستند و به دلیل خواص ممانعت کنندگی شان، برای بسته بندی ماءالشعیر بسیار مناسب هستند. از نانوکامپوزیت های خاک رسی نیز می توان برای تولید مواد اولیه بطری های ماءالشعیر استفاده کرد. مهم ترین خصوصیت این مواد، بازدارندگی آنان از خروج گاز CO2 در این نوشیدنی هاست. استفاده از فن آوری نانو خروج دی اکسید کربن را دراین نوشیدنی ها به حداقل می رساند. قابل توجه است که تولیدکنندگان ماءالشعیر و نوشیدنی های تخمیری سال هاست به دنبال ممانعت کننده ای می گردند که این گاز را در داخل بطری ها برای مدت زمان طولانی نگهداری نماید.
یکی دیگر از موارد استفاده نانو در صنعت تولید نوشیدنی ها که می توان آن را یک معجزه بزرگ نام نهاد، تسترهای نانو هستند که می توان از آن ها در تست طعم و مزه انواع نوشیدنی ها سود برد. در حقیقت این وسیله یک زبان الکترونیکی است. البته نانو هدایای دیگری نیز برای صنعت بسته بندی مواد غذایی به همراه داشته است که شاید مهم ترین آنها فیلم های نانو باشد. این فیلم ها قادرند باعث افزایش زمان ماندگاری محصول تولید شده شوند و به این ترتیب به محیط زیست نیز کمک می کنند چرا که محصول با زمان ماندگاری بیشتر یعنی هدر رفت کمتر مواد. به علاوه به دلیل ضخامت اندک این فیلم ها، از انعطاف پذیری بالاتری نسبت به فیلم های معمولی برخوردارند. این نازکی در شفافیت این فیلم ها نیز موثر بوده و به زیبایی محصول نیز کمک می کنند. البته نازکی فیلم های نانو، به این معنی نیست که آنها از مقاومت و استحکام مناسبی برخوردار نیستند بلکه از فیلم های معمولی نیز محکم تر هستند. این فیلم های نانویی در برابر گرمای محیط ، مقاومت بالاتری داشته و برای پرکنی داغ نیز بسیار مناسب هستند.
از دیگر مزایای این فیلم ها مقاومت در برابر ضربه است. واضح است که همین فیلم ها به تنهایی موفق شده اند بسیاری از خواسته های دست اندرکاران بسته بندی را یک جا برآورده سازند و حتی از آن نیز فراتر رفته و به نگرانی های زیست محیطی نیز پاسخ داده است و در صرفه جویی در مصرف انرژی نیز نقش مهمی ایفا نموده است. یکی دیگر از موارد کاربرد نانو در ممانعت کنندگی استفاده از پوشش های اکسید آلومینیوم در مقیاس های نانو است که بسیار شبیه به اکسید سیلیس بوده اما از ممانعت کنندگی بهتری برخوردار است.
از دیگر هدایای نانو، برای صنعت بسته بندی می توان به انواع حس گرهای تولیدی این صنعت اشاره نمود. یکی از معروف ترین و کارآمدترین این حس گرها، حس گرهای RFID هستند که کمک بسیار زیادی به جلوگیری از فاسد شدن مواد غذایی بر روی قفسه فروشگاه ها و داخل یخچال منازل می کند. فیلم های متالایز از دیگر دست آوردهای نانو است. این فیلم ها با این که از چند لایه مختلف و در نهایت از یک لایه فلز تشکیل شده اند، تنها 40 تا 50 نانومتر ضخامت دارند و به راحتی می توان از آنها به عنوان جایگزین فیلم ها و ورقه های فویل آلومینیوم استفاده کرد. این فیلم های متالایز از خواص ممانعت کنندگی بسیار مطلوبی برخوردارند و می توان آنها را در بسته بندی موادی که به اکسیژن حساس هستند، به کار برد. یکی از دست آوردهای نانو که پیش تر اشاره کوتاهی به آن داشتیم، Nanoclayها هستند. این نوع خاک رس به راحتی در بخش های مختلف تولید فیلم قابل استفاده است و از آن می توان به عنوان یک بازدارنده بسیار مطلوب در صنایع نوشیدنی سودبرد. راندمان بالای Nanoclayها شاید بارزترین ویژگی آن باشد. اگر تنها 10 درصد از مواد تشکیل دهنده یک فیلم از Nanoclayها باشد تا 75 درصد خاصیت بازدارندگی در آن محصول ایجاد می نماید. به علاوه از سختی مناسبی نیز برخوردار است.
یکی از شاهکارهای Nanoclayها ، خاصیت اشتعال ناپذیری آن می باشد. همان طور که می دانیم، پلاستیک از اشتعال پذیری بالایی برخوردار است که با استفاده از Nanoclay ها به عنوان یک لایه پوشش دهنده، می توان این خاصیت را از پلاستیک گرفت و ایمنی آن را تا حد بسیار بالایی افزایش داد. از Nanoclayها می توان حتی در تولید درب پوش ها نیز استفاده نمود چرا که این مواد از EVOH ساخته شده اند و برای انواع مایعات نوشیدنی و غیر نوشیدنی مناسب می باشد. کاربرد نانو در بسته بندی های اکتیو (فعال) نیز کاملا مشهود است چرا که در این بسته بندی ها، مهم ترین نگرانی در مورد جذب و مصرف اکسیژن است. به علاوه خاصیت ضدمیکروبی نیز برای این نوع بسته بندی بسیار مهم است که محصولات نانو به خوبی به این نیاز پاسخ می دهند. حتما به یاد دارید که پیش تر در همین مقاله، به انواع حس گرهای نانو اشاره کردیم و مهم ترین آنها یعنی RFID را مثال زدیم. حال می خواهیم به چند نمونه دیگر از این حس گرها بپردازیم. همان طور که می دانیم، مهم ترین نگرانی موجود در صنعت بسته بندی، نگرانی های زیست محیطی است.
حس گرهای دمایی و اکسیژن برای رفع چنین نگرانی هایی طراحی شده اند. حس گرهایی نیز برای اعلام فساد باکتریایی و یا سمی، طراحی و تولید شده اند. این حس گرها را می توان مانند برچسب های RFID به صورت مجزا از بسته بندی تولید نمود و یا آنها را داخل فیلم های مختلف بسته بندی و به عنوان بخشی از فیلم تولید کرد. این فیلم ها با تغییرات اسیدی رخ داده در غذا، تغییر رنگ داده و فساد محصول را اعلام می نمایند. این نوع حس گرها را می توان بر روی انواع بسته بندی و حتی بسته بندی های کاغذی و فلزی چاپ نمود. رنگ، پس از فاسدشدن محتوی بسته بندی، قابل تغیر است. از دیگر حس گرها که برای اعلام فساد از آنها استفاده نمی شود، حس گرهای رسیدگی انواع میوه جاتی است که به صورت نارس بسته بندی می شوند تا وقتی به دست مصرف کننده می رسد، رسیده باشد و زود فاسد نشود. حس گرهای RFID دو نوع هستند. یک نوع از این برچسب ها خود دارای باتری بوده و فرستنده امواج دارند که البته بسیار گران قیمت هستند و به نوع Active مشهور هستند ولی نوع Passive آنها انرژی را از محیط می گیرد و نیاز به باتری ندارد به همین دلیل از قیمت پایین تری برخوردار است. مواد چسبی تولید شده با استفاده از فن آوری نانو از خاصیت خشک شوندگی سریعی برخوردارند و ثبات بیشتری در برابر مایعات دارند. میزان چسب مورد استفاده بسیار ناچیز است و ضخامت چسب مصرفی در حدود 50 نانومتر است.
تولیدکنندگان اصلی Nanoclay در ایالات متحده: شرکت Nanocor که محصولات خود را با نام Nanomer عرضه می کند، از رزین های نایلون و پلی اولفین (مستربچ های NanoMax) برای تولید آن استفاده می نماید.
شرکت تولیدی Southern Clay دومین شرکت بزرگ محصولات نانویی با نام تجاری Colisite می باشد. هر دوی این شرکت ها قادر به تولید محصولاتی تا قطر 1000 نانومتر هستند.
شرکت Glaskin از پوشش های اکسید سیلیس با ظرفیت های مختلف با ضخامت 40 تا 60 نانومتر به عنوان ممانعت کننده های نانویی در بطری های PET نوشیدنی استفاده می کند.
شرکت Sidel از لایه های ممانعت کننده داخلی برای بطری های PET تولیدی خود استفاده می نماید. ضخامت این لایه های ممانعت کننده 20 تا 200 نانومتر است و برای این کار از گاز Acetylene استفاده می کند.
شرکت ژاپنی Kirin & Mitsubishi از محافظ های پلاسمایی نانو که از گازهای یونیزه و کربن بدون شکل با ضخامت 20 تا 40 نانومتر تولید می شود، برای حفاظت محصولات خود، استفاده می کند.
شرکت صنایع شیمیایی میتسوبیشی Nanoclay هایی تحت نام Imprem N تولید می کند. بطری های PET، فیلم ها و ظروف شکل دهی حرارتی شده از دیگر محصولات این شرکت است.
شرکت PolyOne با استفاده از Nanoclayهای شرکت Nanocor ترکیبات مختلفی برای افزایش خواص فیزیکی محصولات خود تولید می کند.
شرکت Alcoa CSI از لاینرهای ممانعت کننده EVOH نانویی برای تولید درب بطری، استفاده می نماید.
شرکت کره ای LC Chem برای بسته بندی هیدروکربن های غیرغذایی از Nanoclay استفاده می کند.
شرکت Nanova تولیدکننده نانوکالک با ترکیبات 20 نانومتری کربنات کلسیم و نانوتالک با ترکیبات سیلیکات منیزیم تولید می کند.
شرکت ژاپنی Kuraray فیلم های PET با پوشش نانوکامپوزیت های پلیمری تولید می کند. این فیلم ها شامل، لایه ممانعت کننده با ضخامت یک میکرون با قابلیت استریلیزه شدن می باشد، شفافیت و قابیلت چاپ بسیار بالایی داشته و قابل استفاده در ماکروویو است. از دیگر محصولات این شرکت ژاپنی می توان به نانوفیلم های نایلونی پوشش داده شده با نانوکامپوزیت ها اشاره کرد.
شرکت Honeywell از بطری های 6 لایه Nanoclay برای بسته بندی عسل سود می برد و آن را با نام Agies به بازار عرضه می نماید. بطری های PET و فیلم ها نیز از تولیدات این شرکت است.
شرکت Tritan system در حیطه های نظامی با دولت های مختلف و NASA همکاری دارد. این شرکت با تولید بسته بندی های چند لایه با استفاده از Nanoclay های Cloisite با لایه EVOH برای افزایش ماندگاری محصول، استفاده می کند.
معجزه نانو روکش ها در بسته بندی:

بیشتر پوشش هایی که امروزه مورد استفاده قرار می گیرند، اصطلاحا <خاموش> هستند، یعنی تنها قابلیت اعمال خاصیت اولیه خود را دارند، بدون این که توانایی سازگاری با محیط و اصلاح خواص در اثر تغییر شرایط محیط را داشته و یا بتوانند عیب ها و نقایص بالقوه مانند مشکلات خوردگی را به کاربر اطلاع دهند. پوشش هایی مبتنی بر فن آوری نانو، امکان دسترسی به قابلیت های چندمنظوره را فراهم می نمایند؛ بدین معنی که می توانند حداقل دو ویژگی همزمان مانند مقاومت بالا در برابر خوردگی و آب گریزی یا ابرآب گریزی (در زوایای تماس 100 تا 170) را داشته باشند.
محصولات نانوکامپوزیتی عموما به شکل پرکننده هایی در شبکه های پلیمری همانند پلی پروپیلن، پلی آمیدها، پلی استایرن، پلی متیل متاکریلات، SEBS و پلی آنیلین در صنایع بسته بندی به کار می روند. پرکننده های نانوکامپوزیتی موجود در بازار شامل موارد زیر هستند:
▪ Laporte (Laponite)
▪ Rockwood Specialities Group (Nanofil)
▪ Sud Chemie (Optigel)
▪ Lucentite) Unicoop / CBC-Japan (Somasif
▪ Kunimine Industries (Sumecton Kunipia)
▪ (Suplite) FCC-China
▪ Germany (Pural) Sasol –
نانوکامپوزیت ها به دلیل خواص حرارتی، مقاومت و رسانایی بهبود یافته، در حال حاضر برای بسته بندی نوشابه های غیرالکلی، مواد غذایی مورد استفاده قرار می گیرند. نانو مواد مقاوم کننده مانند نانولوله ها، کربن سیاه با ابعاد نانومتری، سیلیکا، کربنات کلسیم، اکسیدها، الیاف کربنی و تالک به عنوان افزودنی در مخلوط های پلیمری به کار می روند. کامپوزیت های ساخته شده مبتنی بر نانومواد رسی به عنوان مقاوم های حرارتی و لایه های عایق گاز در بسته بندی مواد غذایی و نوشیدنی کاربرد دارند. نانوکامپوزیت های رسی جالب ترین زمینه نوآوری در عرصه کامپوزیت ها بوده و احتمالا طی 10 تا 15 سال آینده بیشترین سهم بازار را در اختیار خواهند داشت.
برچسب زنی هوشمند و کاربردهای مشابه برای صنایع غذایی و بسته بندی می تواند استقبال مشتری، رتبه و کیفیت محصول را افزایش داده و برای فروش آن لاین مفید واقع شود. فن آوری نانو همچنین می تواند برای پیاده سازی پروتکل های رهگیری به منظور ارتقای کیفیت و سلامت صنایع غذایی مورد استفاده قرار گیرد. هم اکنون فن آوری نانو در حوزه وسیع و در حال گسترشی از کاربردها به کار گرفته شده است.
پیش بینی می شود حجم بازار صنعت چاپ رنگی در سطح جهان بیش از 300 میلیارد دلار باشد و به نظر می رسد با کنار گذاشتن تکنیک های مرسوم چاپ بتوان ارزش این بازار را بالاتر برد. برای تولید عکس های با کیفیت، لازم است نقاط رنگی دارای اندازه های 50 میکرومتر و یکنواختی کمتر از 2+ – درصد باشند. دقت مطلق باید از 20بهتر باشد و این امر وقتی اتفاق می افتد که حجم هر قطره جوهر به اندازه 3 پیکولیتر
(3*01- 21Lit) و جرم آن 10 نانوگرم باشد، در غیر این صورت شاهد بعضی تصاویر غیرحقیقی خواهیم بود. اکثر چاپگرها از روش های الکترونیکی و نرم افزاری گوناگونی استفاده می کنند و پیچیدگی آنها به قدری زیاد است که به هوشمندترین ابزارهای افشانه ای در سطح جهان تبدیل شده اند.
امید خیلی زیادی برای تولید مواد بسیار ریز (نه فقط جوهر) برای ترسیم روی سطوح وجود دارد که در صورت عملی شدن منجر به تولید طیف گسترده ای از محصولات و ابزارهایی (از باطری های خورشیدی گرفته تا قرص های دارویی) خواهد شد که تا امروز به ویژه با قیمت های مشابه با هیچ روش دیگری قابل حصول نبوده اند. با کسب موفقیت در چاپگرهای جوهرافشان روزی فرا خواهدرسید که ابزارهای جوهرافشان همتراز با سایر کاربردها مخصوصا در صنعت الکترونیک قرار خواهند گرفت. با انجام تحقیقات وسیع برای فهم بهتر رازهای شیمیایی و فیزیکی قطره های جوهرافشان، در آینده عرصه های تحت تاثیر این فن آوری، صرفا محدود به تصور دانشمندان و مهندسان خواهد شد.
● کاهش قیمت نانومواد

تمایل به کاهش قیمت نانومواد باعث افزایش اقبال عمومی به کاربردهای فن آوری نانو خواهد شد. در حال حاضر تولید نانومواد و نانولوله ها کاملا گران است. علاوه بر این، دسترسی به تمام خواص یک نانوماده به آن سادگی که محققان ادعا کرده اند، نیست. تاکنون دسترسی به 60 درصد خواص مورد نظر از بهترین نتایج علمی بوده است.
همچنین جوهرهای هوشمند کاربردهای مختلفی در بسته بندی پلاستیکی دارند. جوهرهای هوشمند بعد از چاپ و خشک شدن، اطلاعاتی درباره بسته بندی و محتوای آن به ما خواهند داد. آنها می توانند هم به صورت بیرونی، مثلا برای دادن اطلاعاتی در مورد دمای بستر (جوهرهای ترموکرومیک) و هم به صورت درونی، مثلا برای دادن اطلاعاتی در مورد گاز موجود در بسته بندی (MAP) استفاده شوند.
دانشمندان دانشگاه استراد کلاید انگلستان نیز توانسته اند جوهر آبی رنگی بسازند که بر پایه حلالی بازگشت ناپذیر است. این جوهر چنانچه در معرض نور ماورای بنفش (UV) قرار گیرد، تمام رنگ خود را از دست داده، نسبت به اکسیژن حساس می شود. این جوهر تنها زمانی رنگ اصلی خود را بازمی یابد که در معرض اکسیژن قرار گیرد. این پدیده در تصمیم گیری به خریداران کمک می کند و آنها را متوجه تازه بودن یا نبودن بسته بندی مواد غذایی می نماید.
این جوهر آشکارساز و بازگشت ناپذیر اکسیژن که بر پایه حلال است، از نانوذرات نیمه هادی فوتوکاتالیست، رنگ احیاکننده و محلول در حلال، افزودنی احیاکننده با قدرت متوسط و پلیمر تشکیل شده است.
● روکش های انسدادی موانع انتشار

نوشیدنی های خاصی همانند ماءالشعیر سال های متمادی در بطری های پلی اتیلن عرضه نمی شدند. نفوذپذیری بالای این مواد نسبت به اکسیژن منجر به کاهش عمر قفسه ای این نوشیدنی ها می شد. سیلیکای لایه ای (SiOx) می تواند نفوذ اکسیژن را تا حد زیادی کاهش دهد.
● استحکام کششی/ استحکام ضربه ای
افزودن اجزای نانومقیاس به کامپوزیت ها استحکام کششی و ضربه ای آنها را افزایش می دهد. تاکنون بیشترین مقاومت کششی در نانولوله های کربنی مشاهده شده است. بنابراین انتظار می رود این مواد اهمیت بسیار زیادی در آینده داشته باشند.
● مقاومت در برابر آتش
ثابت شده است که افزودنی های نانو همچون نانوذرات می توانند به عنوان عوامل ضد آتش در پلیمرها به کار رفته و یا عملکرد عوامل ضد آتش فعلی را بهبود بخشند.
● محافظت در برابر آتش
روکش هایی از فیلم هایی که مانعی قوی در برابر نفوذ گاز ایجاد کرده، انعطاف پذیر و شفاف بوده و در مقابل ترک خوردگی مقاوم باشند، اولویت بالایی برای بسته بندی های پلاستیکی محسوب می شوند.
● حفاظت در برابر اشعه ماورای بنفش
یکی از خطرات بالقوه مهم برای ارگانیسم ها، مواد آلی و سیستم های رنگی، قرار گرفتن در معرض تابش های پرانرژی ماورای بنفش A و B است. در نتیجه جاذب های ماورای بنفش مبتنی بر ذرات ریز دی اکسید تیتانیوم ارایه شده و کارایی خود را نشان داده اند. هم خود رنگدانه های معدنی و هم روکش آلی، تاییدهای قانونی لازم را دارا بوده و در نتیجه این محصولات می توانند بدون هیچ مشکلی در بسته بندی های مواد غذایی مورد استفاده قرار بگیرند.
● روکش های ضد باکتری، ضد کثیفی
برای حل مشکلات روزافزون سلامتی و عمر قفسه ای غذا و حفاظت از عناصر حساس مدارهای نمایشگرها، یک روکش انسدادی چندمنظوره روی فیلم های پلاستیکی مورد نیاز است. برای ایجاد ویژگی های سدی (نفوذپذیری پایین تر در برابر اکسیژن و آب)، فعالیت ضد میکروبی و ویژگی های مکانیکی و اپتیکی بهبودیافته، روکش ها باید عملکرد بهتری از خود نشان دهند. می توان از تغییر سطحی و یا روکش های نانوکامپوزیتی برای ایجاد سطوح نچسبی که می توانند ذرات خاص را هدف گیری کنند، استفاده کرد. فن آوری روکش های انسدادی موجود روی فیلم های پلیمری را می توان به طور تقریبی به دو دسته طبقه بندی کرد: مبتنی بر فشار اتمسفر، و مبتنی بر خلا.
فن آوری های اتمسفری شامل اعمال یک رنگ لاکی روی سطح و سپس پخت آن توسط حرارت، اشعه ماورای بنفش یا اشعه الکترونی می باشد. روکش های مبتنی بر خلاء را می توان از آلومینیوم یا (برای بسته بندی های شفاف) از اکسیدهای فلزی معدنی تولید کرد. روکش های پیچیده تر به طور معمول ترکیبی از این دو نوع روکش هستند.
حدود 50 درصد از بازار بسته بندی غذایی پلی پروپیلنی، از روکش های پلی وینیلیدین کلراید (PVdC) شفاف استفاده می کنند. این ترموپلاستیک شفاف و تقریبا بی رنگ نفوذپذیری بسیار پایینی در برابر گازها داشته و در نتیجه بو و طعم را خیلی بهتر از نوع قبلی خود (PVC) محافظت می کند. با این حال نگرانی های زیست محیطی PVdC موجب شده است که مواد دیگری همچون ترکیبات چندلایه از رنگ های لاکی و روکش های اکسید فلزی توسعه یابند؛ اما این فن آوری ها پیچیده بوده و تولید آنها گران است.
● کاهش ضایعات بسته بندی با استفاده از فن آوری نانو
شرکت فرانسوی دانون که در زمینه مواد غذایی و نوشیدنی فعالیت می کند، در یک پروژه تحقیقاتی که می تواند به تولید پلاستیک های محکم تر و کاهش ضایعات کمک نماید، مشارکت می کند. هدف این پروژه که با همکاری دانشگاه Queen و بلفاست و سرمایه گذاری 5/2 میلیون یورویی دولت انگلیس آغاز شده است، کاهش استفاده از مواد خام و بهبود عملکرد پلیمرهاست. محققان امیدوارند از طریق فن آوری نانو به این کارکردها دست یابند.
هدف اصلی این پروژه تجاری سازی نمونه تولید شده و استفاده از آن در صنعت است. در حال حاضر صنعت پلیمر سالانه در حدود 18 میلیارد یورو برای اقتصاد انگلیس درآمد ایجاد می کند و نانوکامپوزیت ها در سال های اخیر رویکرد کاملا جدیدی را در این حوزه ایجاد کرده اند.
● چشم انداز بازار آینده بسته بندی مبتنی بر فن آوری نانو
سه سال قبل کمتر از 40 محصول بسته بندی مبتنی بر نانو در بازار وجود داشت، ولی این میزان در حال حاضر به بیش از 400 محصول افزایش یافته است. طبق این مطالعه در حال حاضر روندهای عمده بازار شامل بهبود کیفیت بسته بندی ها برای افزایش دوام مواد غذایی، کارکردهای آنتی باکتریال و هوشمند ساختن بسته بندی هاست. حجم بازار محصولات بسته بندی مبتنی بر فن آوری نانو از 150 میلیون دلار در سال 2002 به 980 میلیون دلار در سال 2006 افزایش یافته است. صنعت بسته بندی مواد غذایی به طور فزاینده ای در حال توسعه بوده و به سمت کارکردهای چندگانه حرکت می کند.
نانوحسگرهای استفاده شده در بسته بندی، مصرف کننده را قادر می سازد تا از کیفیت مواد غذایی داخل بسته ها آگاه شود. حسگرها، اطلاعاتی درباره وضعیت محتویات داخل بسته ها از جمله فاسد شدن آنها در اختیار مصرف کننده قرار می دهند. کشورهای چین و تایوان بخش قابل توجهی از بازار بسته بندی مبتنی بر فن آوری نانو را به خود اختصاص داده و رقبای خود را در این عرصه با چالش مواجه کرده اند.
● راهکارهای فن آوری نانو برای رفع ضایعات بسته بندی
متخصصان مواد در دانشگاه شفیلد هالام با همکاری 35 سازمان تحقیقاتی و دانشگاه هایی از 13 کشور اروپایی در حال انجام پروژه ای موسوم به Sustainpack برای کاهش اثرات زیست محیطی ضایعات بسته بندی هستند.
این پروژه که در نوع خود یکی از بزرگ ترین پروژه های تحقیقاتی این حوزه به شمار می رود، یک برنامه تحقیقاتی چهارساله و با بودجه تقریبی 36 میلیون یورو است که هدف آن توسعه عناصر بسته بندی کاملا زیست سازگار است. این پروژه به دنبال توسعه بسته بندی های مبتنی بر الیاف است. برای تحقق این هدف از کاربردها و راهکارهای فن آوری نانو و زیست فن آوری برای ایجاد ارزش افزوده به مشتریان و مصرف کنندگان استفاده می شود.
Sustainpack به دنبال تشویق استفاده گسترده از محصولات بسته بندی طبیعی سنتی با تولید عناصر بسته بندی کاملا تجزیه پذیر و قابل بازیافت با استفاده از پلیمرهای زیستی و کاغذ است. افزایش استفاده از مواد طبیعی برای تولید بسته بندی های ضد آب منجر به کاهش چشمگیر میزان انرژی مورد نیاز برای تولید بسته ها از طریق کاهش تولید بسته بندی های مبتنی بر محصولات پتروشیمی می شود.
پیش بینی می شود که پروژه Sustainpack به مواد بسته بندی قابل بازیافت مبتنی براستانداردهای صنعت، تا سال 2015 دست یابد.
● دستیابی به کاربردهای جدیدی از فیلم های پلیمری اوپال
تصور کنید به هنگام تمیز کردن یخچال خود، بتوانید با یک نگاه به بسته بندی از تغییر رنگ بسته های مواد غذایی فاسد بودنشان را تشخیص دهید، یا اینکه با دست کشیدن روی اسکناس و تغییر رنگ آن به تقلبی بودن آن پی ببرید.
اینها تنها دو مورد از کاربردهای تجاری نویدبخش نوعی فیلم پلاستیکی انعطاف پذیر جدید از نوع بلورهای فوتونیکی است که گروهی از دانشمندان انگلیسی و آلمانی موفق به تولید آن شده اند و ترکیبی از بهترین خواص نوری طبیعی و مصنوعی را با هم دارند. آنها همانند دیگر اوپال های مصنوعی از ساختارهایی خودآرا برخوردار هستند.
● رفع مشکلات بسته بندی مواد غذایی

همه ما از مشکلات بسته بندی سس های گوجه فرنگی و مایونز آگاهی داریم. هنگام استفاده از این مواد غذایی، گاهی اوقات تا 20 درصد محتویات داخل قوطی ها و بطری ها در داخل آنها باقی می ماند. این امر نه تنها برای مصرف کنندگان، بلکه برای بازیافت آنها نیز مشکلاتی ایجاد می کند. زیرا برای بازیافت آنها ابتدا باید باقیمانده بسته بندی ها برطرف شوند که این امر پرهزینه و زمان بر بوده و آب زیادی مصرف می کند.
موسسه فران هوفر آلمان و موسسه IGB در اشتوتگارت به همراه دانشگاه فن آوری مونیخ و تعدادی از شرکای صنعتی که به وسیله وزارت آموزش و تحقیقات این کشور حمایت می شوند، از طریق یک پروژه مشترک به دنبال حل این معضل هستند. در چارچوب این پروژه، موادی برای استفاده در بسته بندی ها توسعه خواهند یافت که میزان بازمانده های بسته بندی های مواد غذایی را تا نصف و حتی بیشتر کاهش خواهد داد.
محققان این پروژه از فیلم های نازک که ضخامت آنها کمتر از 20 نانومتر است، در داخل سطوح بسته بندی ها استفاده می کنند.
در این پوشاننده ها از پلاسما استفاده شده و این فرایند از طریق جایگذاری پلاستیک در داخل یک خلا انجام می شود. محققان این موسسه معتقدند از پوشاننده های مختلف با ویژگی های خاص در سطوح بسته بندی ها استفاده می شود.
بسته بندی زیست فعال، تبدیل مواد غذایی به غذاهای سالم تر

ژیم غذایی به عنوان کانون اصلی در تدبیر سلامت عمومی برای دستیابی سلامتی در طول زندگی، از هجوم سریع بیماری های مزمن مانند ناهماهنگی های گوارشی، بیماری های قلبی – عروقی، سرطان، بیماری های استخوانی جلوگیری کرده و به خوبی زندگی سالم تری را فراهم می کند. با وجود این، ارتباط تنگاتنگ میان غذا و سلامتی هنوز به طور کامل درک نشده است ولی تحقیقات اخیر سخن از دستیابی به پیشرفت هایی در این مورد دارد.
افزایش آگاهی از سلامت مصرف کنندگان و بیشتر شدن تقاضا برای غذاهای سالم تر، نوآوری و توسعه محصولات جدید تولید بین المللی مواد غذایی را سبب شده است. در کل، اینگونه بیان می شود که یک ماده غذایی هنگامی وظیفه خود را انجام می دهد که، علاوه بر سود مغذی ذاتی، ثابت شود که یک یا چند وظیفه مورد نظر در بدن مرتبط با سلامتی یا کاهش خطر بیماری ها را ایفا می کند. پیشرفت غذاهای عملگر جدید فرصت خوبی برای توسعه کیفیت غذاهای در دسترس مصرف کنندگان برای سود رسانی در سلامتی و سالم بودن ایجاد می کند، و این تولیدات غذایی که ارزش بیشتری دارند باعث رشد صنعت و جامعه در جوامع مدرن می باشند. باید تمام مصرف کنندگان از عدم تعادل جدی در مواد غذایی خود آگاه باشند.
در طی چندین بررسی در اروپا بیان شده است که چندین زیر گروه مقدار رژیم غذایی لازم را به طور بین المللی (RDAS) دریافت نمی کنند. بیش از این، در بیشتر موارد، اختلاف بین مواد خوراکی حقیقی و مورد تقاضا قابل توجه است علاوه بر آن رواج مواد غذایی غیر مطلوب افزایش یافته است، بنابراین توسعه چنین غذاهای جدیدی بسیار مطلوب است. در یک کار گروهی که توسط مؤسسه علمی سلامت بین الملل در اروپا (ILSI Europe) اداره می شد، متخصصان دانشگاهی، نمایندگی های تنظیم کننده، صنعتگران و مصرف کنندگان از کشورهای کلیدی اروپا به این نتیجه رسیدند که افزودن مواد مغذی به غذا نتیجه مؤثر و مطمئن در توسعه مواد خوراکی مغذی دریافتی، توسط ذخیره مقداری را که از دست داده اند، یعنی فراهم کردن مواد غذایی کلیدی در غذاها می باشند. از طرف دیگر، جمعیت مبتلا به اضافه وزن در اکثر کشورهای اروپا ( سوئد، نیوزلند، بلژیک، دانمارک، انگلیس، ایتالیا ) در طی دوره 1998 تا 2000 به طور میانگین 20% افزایش یافته است. در نتیجه، غذاهای عملگر فروش عمده و افزایش اندک فرصت ها را به دنبال دارد.
سود افزایش غذاهایی که وظیفه خاصی بر عهده دارند 5 مرتبه بیشتر از حد بالای کنونی در طی چندین سال آینده در مقایسه با کل غذاهای بسته بندی شده بوده است. در اکثر غذاهای عملگر تجاری مقداری از ترکیبات زیست فعال که برای سلامت انسان مفید شناخته شده اند اضافه می شود. دیدگاه مهم این غذاهای عملگر فراهم کردن مقدار مناسبی از این اجزای زیست فعال برای داشتن سود وحذف اثرات سمی و مضر بر روی سلامت انسان است.
سود صنعتی: اخیراً در مورد اکثریت غذاهای عملگر که با ترکیبات زیست فعال سازگار با مواد غذایی ارائه می شوند، نظراتی وجود دارد که محدودیت و پیچیدگی هایی در طول مراحل تولید را تحمیل می کند. در توسعه تولید غذاهای عملگر در صنعت بعضی از تکنیک ها با مشکلاتی مواجه می شوند. کمبود وابستگی محصول در طی مراحل ذخیره یا تجارت وجود دارد. برای مثال تعداد باکتری های پروبیوتیک اساساً در طی تولید و ذخیره سازی محصولات، توسط اکسیداسیون و همچنین در طی عبور از مراحل گوارش کاهش می یابد. مواد عملگر معمولاً با محل پیدایش مواد خوراکی سازگاری ندارد. مثلاً در این رابطه می توان ناسازگاری ویتامین های محلول در چربی را در غذاهای آبدار را ذکر کرد. ترکیبات زیست فعال اضافه شده برای تولید یک محصول قابل قبول از نظر تجاری باید کنترل شده باشند. نیاز برای تنظیم خط تولید برای ماده ای جدید که تغییرات اساسی را در پارامترهای مراحل به همراه دارد ذکر می شود.
تغییرات مورد نیاز شامل سرمایه گذاری مالی قابل توجه معمولاً توسط گروه های بزرگ می باشد. در مورد دیگر، آنزیم ها با توجه به حساسیت در طی مراحل و در مقدار ماده تولیدی می توانند باعث تحریک در انسان شوند. آنزیم های نامحلول ممکن است عمر عملکرد کوتاهی داشته باشند یا بی اثر شوند. امروزه، معروفترین غذاهای عملگر آنهایی هستند که شامل پرو / پری بیوتیک می باشند ولی محدوده کاربرد آنها برای غذاهای مشخصی محدود است، که بیشتر شامل فرآورده های تخمیری شیر می باشد. که به دلیل مانع حقیق تکنولوژیکی مراحل تولید، این مواد زیست فعال، مورد توجه قرار گرفته است. با این حال در بیشتر فرآورده های ساخته شده، بررسی ها نشان می دهد که در تولید ماست، نوسانات بسیار و توانایی زیستی ضعیف باکتری های پروبیوتیک و به ویژه بیفیدوباکتری ها در طول انبار کردن فراورده یا در طی مراحل جذب بعد از مصرف مشاهده شده است.
اخیراً تقاضا برای بهبود تکنولوژی از نظر پایداری ترکیبات زیست فعال مواد غذایی همچنان باقی است. در این راه، تکنولوژی های جدید مانند میکرو و نانوکپسوله کردن به منظور اطمینان از بهبود ایجاد شده است. با وجود این، توسعه این گونه تکنولوژی ها هنوز در مرحله تحقیقات است و دور از مراحل نهایی مطلوب برای تولید تجاری می باشد. از طرف دیگر، در شاخه زیست دارویی توسعه برای کنترل تولید داروها و مواد زیست فعال هدف تحقیقات کنونی است. این دانش وسیع در شاخه های دارویی و درمانی برای توسعه غذاهای عملگر جدید قابل بهره برداری است.
دیدگاه بسته بندی زیست فعال از دیدگاه ما تکنولوژی های قدیمی بسته بندی مواد غذای دوباره طرح ریزی شده اند بنابراین درکل تکنولوژی جدیدی که می توان آن را به طور کلی بسته بندی زیست فعال نامید به وجود آمده است.
ماده بسته بندی زیست فعال قادر به نگهداری ترکیبات مورد نظر در شرایط مطلوب تا زمان استفاده احتمالی آن در فرآورده غذایی یا در طی انبار داری، یا دقیقاً قبل از مصرف می باشد و آن را تبدیل به غذای مفید یا به خصوصی برای رفع احتیاجات می نماید.
بهتر است تفاوت بین بسته بندی فعال و زیست فعال را نیز متذکر شویم. تفاوت اصلی بین بسته بندی فعال و زیست فعال این است که، تکنولوژی بسته بندی فعال اولیه با افزایش کیفیت و امنیت و عمر فرآورده بسته بندی شده ارتباط دارد و بسته بندی زیست فعال پیوستگی مستقیمی با سلامت مصرف کننده، توسط تولید غذاهای سالمتر بسته بندی شده دارد. بنابراین، هدف کار ارائه شده جمع آوری پایه و اساس روش هایی برای دستیابی به این تکنولوژی جدید که در آن نوآوری در بسته بندی مفید و یافتن راه حلی برای سدها و محدودیت های کنونی در تولید غذاهای عملگر مورد نظر است. در نظر گرفتن توسعه این دیدگاه جدید توسط موارد ذیل الذکر، منافع خود را در بهبود سلامتی در طی تبدیل به ترکیبات غذایی عملگر نشان می دهد.
الف (کنترل و یکپارچگی تولید اجزای زیست فعال یا نانویی از سیستم های بسته بندی دربردارنده
ب) کپسوله کردن به روش میکرو و نانوی این مواد فعال در فیلم های خوراکی
پ) بسته بندی به همراه آنزیم ها
پیشرفت چنین غذاهای هیبریدی مفیدی که شامل پروبیوتیک، پری بیوتیک، مواد فتوشیمیایی، روغن های دریایی، غذاهای فاقد لاکتوز، کپسوله کردن ویتامین ها و.. می شود، سود بیشتری و در بعضی موارد به معنای صنعتی مواد غذایی را فراهم می کند که ارتباط نزدیکی با افزایش سلامتی انسان در طی مصرف را دارد. تکمیل و کنترل پخش در میان مواد مفیدی که برای مصرف در دیواره های بسته بندی استفاده می شوند. مناسب ترین آنها مواد فتوشیمیایی، ویتامین ها، مواد غیر فیبری و پری بیوتیک ها می باشند.
دلایل این نتایج به صورتی که شرح داده خواهد شد خلاصه شده است. فتو شیمیایی ها، گیاهانی شیمیایی و غیرخوراکی هستند که دارای ترکیبات محافظتی و ضد بیماری می باشند. بیش از 900 فتو شیمیایی مختلف به عنوان اجزای مواد خوراکی شناخته شده اند و فتوشیمیایی های بیشتری امروزه کشف می شوند. آنها با درمان یا جلوگیری از مرگ در حداقل 4 مورد از عوامل مرگ در ایالات متحده مرتبط هستند که عبارتند از: سرطان، دیابت، بیماری های قلبی – عروقی و فشار خون. آنها در طی مراحلی از تخریب سلول ها جلوگیری می کنند، در کاهش سطح کلسترول و همانند سازی سلول های سرطانی دخالت دارند. بیشتر فتوشمیکال ها ترکیبات پلی فنولی با فعالیت ضد سمیت می باشند. این اثر ضد سمیت مربوط به اثر غیر مسقیم ناشی از ژلاتین پراکسیدان یون های فلزی است.
پلی فنول های زیادی در دانه های روغنی یافت شده است اما در طی مراحل خالص کردن، بی رنگ کردن و بوگیری بسیاری از این فتوشیمیکال ها از بین می روند. چندین تحقیق نشان می دهد که اجزای مشخصی از مواد خوراکی که معمولاً طی مراحل رنگبری و یا تصفیه دور ریخته می شوند و یا از بین می روند، برای حفظ سلامت انسان و جلوگیری از بروز بیماری ها مفید می باشند. ویتامین ها برای حفظ سلامتی ضروری هستند. مواد خوراکی می توانند تمام ویتامین های مورد نیاز بدن را در صورت متعادل و مناسب بودن رژیم غذایی تأمین کنند.
مشاور غذایی کانادا دریافت روزانه مصرف 5-4 وعده میوه یا سبزیجات، که حداقل 2 وعده باید سبزیجات باشد، 5-3 وعده غلات یا نان غنی شده، 4-2 وعده شیر و فرآورده شیری و 2 وعده منابع پروتئینی مانند گوشت، ماهی، مرغ یا دیگر منابع پروتئینی، را پیشنهاد می کند. با این حال پیشرفت سریع زندگی مدرن و کاهش اعضای خانواده و یکی بودن والدین در خانواده های امروزه، تغییراتی در فرآوری غذ، عادات غذایی مصرف کنندگان به وجود آورده که منجر به ایجاد رژیم غذایی نامتعادل می گردد.
فیبرهای غذایی شامل پلی ساکاریدها و لیگنین های ذخیره ای و ساختمانی موجود در گیاهان می باشند. که در معده و روده کوچک انسان قابل هضم نیستند. فیبرهای غذایی برای حفظ سلامت انسان و جلوگیری از بروز بیماری ها و به عنوان یک جزء غذایی درمانی سودمند می باشند. دریافت روزانه 35-20 گرم برای یک فرد سالم بالغ و روزانه 5 گرم برای کودکان پیشنهاد می شود که به علت دریافت مقدار اندک منابع غذایی فیبر نظیر میوه جات، سبزیجات و غلات پر فیبر و خانواده لگوم ها این مقدار مطلوب مشاهده نشده است. دیدگاه استفاده از پری بیوتیک ها از مشاهداتی که نشان دهنده تحریک کنندگی انتخابی اینولین و فروکتوالیگوساکارید بر روی رشد بیفیدوباکتری ها که به طور قابل توجهی برای سلامت انسان مفیدند، منشاء گرفته است.
پری بیوتیک به عنوان یک جزء خوراکی محسوب می شود که در روده کوچک هضم نمی شود و وارد قولون گشته و برای رشد باکتری های روده ای مفید می باشد. پری بیوتیک ها کربوهیدرات های غیر قابل هضم حاوی لاکتوز، اینولین و مقداری الیگوساکارید می باشند که تأمین کننده منابع کربوهیدراتی قابل تخمیر برای باکتری های مفید قولون هستند. بعضی از مواد نشاسته ای نیز در روده کوچک هضم نمی شوند و به قولون می رسند و به عنوان منابع کربوهیدراتی قابل تخمیر در دسترس باکتری های سودمند قولون قرار می گیرند. پلیمر زیستی دیگری مانند چیتوسان می توانند به عنوان یک پری بیوتیک در طی مراحل ساختن کپسول های کوچک از فیبرها مورد استفاده قرار بگیرد.
انتخاب موادی که به عنوان بسته بندی یا پوشش مورد استفاده قرار می گیرند بسیار مشکل است. مراحل تولید فیلم باید با محدودیت های تکنولوژی سازگار شوند برای مثال برای مواد حساس به دماهای بالا (مانند بعضی ویتامین ها)، و مراحل تحت دمای پائین برای مواد ارزشمند و یا خارج کردن مواد. تولید مواد می تواند توسط چندین عامل، فعال و کنترل شود مانند رطوبت ( بسیاری از پلیمرها در حضور رطوبت خاصیت پلاستیکی پیدا می کنند، این رطوبت ممکن است به خاطر مواد خوراکی ایجاد شود ) و )PH بعضی پلی پپتیدها که از میکروارگانیسم ها به دست می آیند می توانند تغییرات ساختمانی را در مواجه شدن با تغییرات شرایط PH تحمل کنند(.
ر وش دیگر برای دستیابی که کنترل پخش مناسب توسط بسته بندی با موادی مانند حصیر با قرار دادن در قوطی های درب دار، یا با استفاده از بالشتک های چند لایه متصل به ساختمان به عنوان دیواره های بسته بندی است. ساختمان پوشش زیست فعال می تواند شامل سه لایه باشد برای مثال: لایه کنترل کننده / لایه منشاء (ماتریکس) / لایه مسدود کننده. لایه داخلی، لایه کنترل کننده است که برای دستیابی به ماده فعال توسط کنترل سریع انتشار زیست فعال یا اعمال عملگر، محدودیت برای حفاظت زیست فعال از تماس با رطوبت در غذاهای بسته بندی شده می باشد. لایه منشاء که دربردارنده مواد عملگر در محلی امن و عمر ماندگاری طولانی، و لایه مسدود کننده از انتقال عوامل به بیرون بسته بندی یا تماس با سختمان قبلی جلوگیری می کند.
بزرگترین محدودیت این تکنولوژِی این است که مواد عملگر که برای این بسته بندی ها پیشنهاد شده اند ترکیباتی غیر فرار هستند که به طور مستقیم در تماس بین بسته بندی و غذا قرار می گیرند. بنابراین، در مواد غذایی جامد، این تکنولوژی به شکل فیلم های خوراکی می تواند به کار رود. فیلم های خوراکی قرن ها برای بسته بندی غذاها کاربرد داشته اند. این فیلم ها از جابجایی مواد از یک ماده به اجزای ماده خوراکی جلوگیری می کنند، ظاهر میوه ها و سبزی ها را قابل مشاهده می نماید، و شامل دیگر ترکیباتی می باشند که اثر حشرات، میکروارگانیسم ها، عوامل اکسیداسیون و دیگر عوامل دخالت کننده که ممکن است باعث فساد محصول شوند را به تأخیر می اندازد.
ا خیراً تحقیقات نشان می دهد که استفاده از بعضی مواد ضد میکروبی مثلاً نوعی ورقه نازک پلاستیکی در بسته بندی پنیر برای حفظ اجزای مفید آنها موفقیت آمیز است. همچنین این فیلم های خوراکی می توانند به شکل پلی ساکارید ( نشاسته، چیتوسان، آلژینات و… )، پروتئین ( ژلاتین، پروتئین های لوبیا، گلوتن گندم و…. ) و لیپید ( موم، تری گلیسرید، اسیدهای چرب و…) باشند که برای مواد خوراکی مختلف استفاده می شوند.
میکرو و نانو کپسوله کردن کپسوله کردن به روش میکرو، تکنولوژی جدیدی برای بسته بندی مواد جامد، مایع یا گازی در کپسول های بسیار کوچک شناور در آب است که محتویات آنها می توانند به روش های خاص تحت شرایطی کنترل شود. کپسوله کردن شامل مشارکت اجزاء مواد خوراکی، آنزیم ها، سلول ها یا دیگر موارد در پوششی کوچک است. کاربرد این روش به خاطر اینکه مواد در پوشش قرار داده شده از رطوبت، گرما یا دیگر شرایط حفاظت می شوند، افزایش یافته است. روش های مختلفی برای شکل گیری کپسول به کار گرفته می شود که شامل خشک کردن پاششی، سرد کردن پاششی و پوشاندن توسط لیپوزوم می باشد. چربی ها، نشاسته، دکسترین، آلژینات، پروتئین و لیپیدها می توانند به عنوان موادی که در پوشش قرار می گیرند باشند.
روش های مختلفی برای توزیع اجزای کپسول ها وجود دارد مانند مراحل خاص یا تشخیص آنها با تغییرات PH، دما، پرتو افکنی یا شوک اسمزی. در صنایع غذایی، معمول ترین روش استخراج با حلال می باشد. مثلاً اضافه کردن آب به نوشیدنی های خشک نمونه ای از این روش می باشد. با وجود اینکه هر ماده ای می تواند در پوشش قرار داده شود، این روش ارزان نیست و بنابراین از دیدگاه اقتصادی برای بعضی از اجزاء مانند پروبیوتیک، پری بیوتیک، سینبیوتیک و روغن های دریایی که موجب افزودن ارزش غذایی محصولات می شوند، استفاده می گردند.
بسته بندی آنزیمی: در ابتدا تثبیت آنزیم ها در مواد در خطوط تولید مواد غذایی کاربرد داشت ولی پیشرفت تکنولوژی استفاده از آنزیم های آزاد از قبیل توانایی استفاده مجدد، افزایش پایداری حرارتی، مقاومت در برابر پروتئازها و دیگر ترکیباتی که باعث تغییر شکل آنها می شوند و بهبود فعالیت آنها را در بر داشته است. به هر حال، اخیراً این روشها در بسته بندی ها مورد توجه قرار گرفته است.
هدف این مواد زیست فعال کاتالیز کردن یک واکنش که از دیدگاه تغذیه ای سودمند است می باشد. به عنوان مثال، کاهش غلظت ترکیبات نامطلوب مواد غذایی، یا تولید مواد خوراکی سودمند برای سلامت بدن. اخیراً آزمایش هایی که در آنها آنزیم ها در آنها سیالیت خود را از دست می دهند گزارش شده است. استفاده از این گونه بسته بندی ها، ارزش مواد غذایی را در طی مراحل تولید زیاد می کند. برای مثال، شیر UHT که طی مراحل مرسوم تولید می شود، می تواند در پوشش زیست فعال بتا-گالاکتوزیداز بسته بندی شود و در طول انبارداری فرآورده به شیر کم لاکتوز یا بدون لاکتوز تبدیل گردد. روش های جدید که برای تثبیت آنزیم ها یا تمام سلول ها استفاده می شود به 5 مرحله تقسیم می شود: جذب سطحی، پیوند یونی، اتصال کووالانسی، اتصالات عرضی، و کپسوله کردن
با توجه به اینکه روش های تثبیت، اتصالات کووالانسی و عرضی شامل جداسازی سطوح پلیمر یا استفاده از مواد شیمیایی سمی مانند گلوتارآلدهید می باشد، معمولاً برای استفاده در مواد غذایی مناسب نیستند. برای مقابله با این نقیصه، مواد معدنی حمایت کننده می توانند به مواد پلیمری اضافه شوند که علاوه بر توسعه مکانیکی، در پیوند با آنزیم ها بسیار سودمند هستند. روش کپسوله کردن که توسط اندرسون و همکاران در سال 2002 استفاده می شد برای تولید ورقه های خورنده اکسیژن بر پایه آنزیمی بود. آنزیم های محلول، شامل افزودنی های مختلف بود که بر روی یک کاغذ حامل که بین دو ورقه پلی اتیلن قرار داشت به کار می رفت. سپس ورقه ها تحت فشار گرما داده می شدند و موفقیت آمیز بودن آنها و نداشتن کمبود و یا نقصی در آنها مشاهده و ثابت می گشت. احتمالاً این روش آسان در دیواره های پوشش بسته بندی می تواند برای دیگر آنزیم ها با عملکردهای زیست فعال به کار رود. با این وجود واضح است، با تغییر شکل اجزای مواد غذایی، محصول باید قادر باشد در تماس با آنزیم تثبیتی و کل سلول قرار بگیرد، بنابراین آسان تر این است که در تماس مستقیم با دیواره های خوراک قرار بگیرند.

سایت:manasseri.persianblog.com
منابع و مواخذ:

1.سایت جوان امروز

2.http://www.nano.ir/
3.مجله فناوری و توسعه صنعت بسته بندی
4.سایتCIVILICA
5.سایت طراحی صنعتی ایرانی
6.سایت طرقبه
7.ماهنامه دام کشت و صنعت
8.بسته بندی های فعال و هوشمند نوشته نوشین بیات
9.شبکه خبری صنایع غذایی ایران

بسته بندی مواد غذایی

مقدمه

بسته بندي عبارت است از هنر وعلم اماده سازي مواد غذايي براي انبار کردن ،ودر نها يت فروش . بسته بندي بايد تا حد امکان ساده و ارزا ن باشد ضمن اينکه اهداف اوليه بسته بندي يعني خاصيت حفاظتي و جذابيت رانيز دارا باشد . با عنايت به اين که مواد بسته بندي توسط ماشين هاي مختلف فرايند مي شوند بنابراين خواص ديگري نيز بايد داشته باشند که عبارتند از : نرمش ، قابليت پذيرش چاپ ، قابليت استفاده در ماشين هاي لفاف ، قابليت دوخته شدن در حرارت ، شکل پذيري به کمک باد يا خلا و يا فن اوريهاي حرارتي . خواص مطلوب ديگري که به وﻴﮋه از ديدگاه صنايع غذايي مهم هستند عبارتند از : شفا فيت ، نفوذپذيري يا غير نفوذپذيري محصول نسبت به بخار اب وگازهاي دي اکسيد کربن ، اکﺳﻴﮋ ن و نيتروﮋن .
اگر چه تعداد زيادي از مسا ئل فن اوري مربوط به استفاده از مواد پلاستيکي در بسته بندي مواد غذا يي از جمله مشکلاتي هستند که کلا به صنعت بسته بندي مربوط مي شوند ولي برخي از مسا ئل مربوط به طبيعت ماده به کار رفته در بسته بندي هستند که بايد مورد توجه قرار گيرند . موفقيت کاربرد پلاستيک ها در بسته بندي نياز به همکاري توليد کنند گان مواد غذا يي ، سازند گان انواع پلاستيک ها ، طراحان ودر نها يت مصرف کنند گان دارد .ملا حظات اقتصا دي محدوديت هاي بيشتري را اعمال مي کند ، چرا که مصرف کننند گان صرفا به دنبال کيفيت محصول هستند تا بسته بندي انها .

نيازمند يها و وﻴﮋگيهاي مهم مواد بسته بندي مواد غذا يي را مي توان به شرح ذيل دسته بندي کرد :

-شفا فيت ودرخشش سطح ان براي رضايت وجلب نظر مصرف کننده
-کنترل در انتقال رطوبت
-کنترل در انتقال ساير گاز ها
-تحمل تغييرات درجه حرارت به هنگام نگهداري و استفاده
-فقدان مواد سمي
-ارزان بودن
-مقاومت در مقابل ضربه
مصرف کننده دوست دارد انچه مي خرد ببيند و بنابراين شفا فيت وشيش هاي مانند بودن بسته هاي مواد غذا يي نياز ضروري در بسته بندي انها است . مواد غير شفاف مانند سيني هاي سفيد رنگ نيز در حد وسيعي مورد استفاده قرار مي گيرند . اين سيني ها مانع از ان مي شوند تا مصرف کننده هر دو طرف ماده غذايي راببيند که در برخي موارد مانند بسته بندي گوشت از عدم اعتماد و مقاومت خريدار مي کاهد .کنترل تغييرات رطوبت موجود در ماده غذايي در طول نگهداري ان بسيار مهم است . برخي فراورده هاي غذا يي مانند چيپس ، پفک و بيسکويت بايد در موادي بسته بندي شوند که نفوذپذيري انها به رطوبت خيلي کم باشد تا تردي انها محفوظ بماند . همچنين از تبخير برخي مواد غذايي بايد جلوگيري گردد و در اين موارد نيز بايد از ورقه هايي با نفوذپذيري پايين استفاده شود . در بقيه موارد از دست دادن نسبي رطوبت ماده غذا يي مطلوب است تا از عرق زدن و تراکم بخار اب در داخل پاکت بسته بندي و در نتيجه از بين رفتن شفا فيت ان وخطر رشد کپکها جلوگيري شود .
علاوه بر اتنتقال بخار اب به داخل وخارج مواد بسته بندي ، کنترل نفوذ پذيري اين مواد نسبت به ساير گا ز ها مانند اکﺳﻴﮋ ن و گاز کربنيک نيز از اهميت وﻴﮋهاي برخوردار است . اغلب مواد غذا يي تازه نياز به تنفس دارند وبنابراين مواد بسته بندي اين گونه غذا ها بايد امکان تنفس را از نظر تامين اکﺳﻴﮋن و حذف گاز کربنيک فراهم اورد . در مواقعي که مواد بسته بندي انتخاب شده نتواند به اندازه کافي گازهاي تنفسي را منتقل نما يند ، از ورقه هاي مشبک يا سورخدار استفاده مي شود . در خصوص مواد بسته بندي گوشت تازه بايد به اندازه کافي اکﺳﻴﮋن از بيرون به داخل بسته بند ي نفوذ نمايد تا رنگ سطحي گوشت در حد مطلوب باقي بماند . از طرف ديگر مواد غذا يي که حاوي چربي زيادي هستند مانند لبنيات در صورتي که در معرض اکﺳﻴﮋن زيادي قرار گيرند اکسيده مي شوند و به همين علت اغلب در خلا ويا جو بي اثر بسته بندي مي گردند و از ورق هاي با نفوذپذيري خيلي پا يين استفاده مي شود . در بسته بندي قهوه يا ماهي که بوي انها بايد انحصا رﺃ در داخل بسته بندي باشد نيز مواد بسته بندي با نفوذپذيري پايين به کار گرفته مي شود . مواد غذا يي که در معرض اکسيداسيون هوا هستند اغلب با استفاده از موار انتي اکسيدان مانند BHA و BHT محافظت مي گردند . محصو لاتي مانند ورقه هاي نازک غلات و چيپس ، ظريف وشکننده هستند و بايد به صورت غير متراکم بسته بندي شوند . اين موضوع باعث افزايش هوا در داخل بسته بندي مي گردد که همراه با افزايش سطح تماس محصول با هوا امکان اکسيداسيون ان را بيشتر مي نمايد . افزودن مواد انتي اکسيد ان به مواد بسته بندي و ماده غذا يي باعث حفا ظت و قابليت نگهداري بيشتر ماده غذا يي مي شود . اضافه کردن انتي اکسيدان به مواد بسته بندي نياز به اين ماده را در خود ماده غذا يي کنترل مي نما يد . اگر چه انتقال انتي اکسيدان از مواد بسته بندي به داخل ماده غذايي ممکن است اتفاق بيفتد ولي مصرف کننده بيشتر علاقه مند است تا از غذا هايي که مقدار انتي اکسيدان کمتري دارند استفاده نمايند .
فن اوري هاي که مي توانند براي بسته بندي مواد غذا ييفرايند شده مورد استفاده قرار مي گيرند عبارتند از :

-ورق هاي خوراکي عايق براي کند کردن انتقال رطو بت بين اجزا تشکيل دهند ه يک ماده غذايي که داراي فعاليت ابي متفاوت هستند .
-گيرند هاي اکﺳﻴﮋن براي کند کردن اکسيداسيون چربي ها .
– گيرند هاي دي اکسيد کربن .
-گيرند هاي بو هاي نامطبوع

ساير انواع بسته بندي موثر غذا يي عبارتند از :

-ورقه هاي حساس به ميکروويو که باي افزايش سطح برخي از مواد غذ ايي مانند ورق هاي سيب زميني ، انواع نان ها وذرت باد کرده در محيط هاي گرم مورد اسفاده قرار مي گيرند .
-نشانگرهاي انجام فرايند ميکروويو
-ورقه هاي منتشر کننده بخار
-نشانگر هاي حرارت ديدگي بيش از حد مواد غذا يي که شرايط نامناسب فرايند حرارتي را اشکار مي سازند
-ارزيابي کننده تغييرات زمان – درجه حرارت براي نشان دادن ميزان کاهش قابليت نگهداري مواد غذا يي که در جريان توزيع انها ممکناست اتفاق بيفتد .
وسائل سيستم هاي مورد استفاده در بسته بندي

الف ) سيستم پر کننده و دربندي در خلا و شرايط جو اصلاح شده .

اين سيتم براي افزايش زمان نگهداري محصولات مورد استفاده قرار ميگيرد . اين دستگاه که توسط شرکت اتو پرود ساخته شده است به نام ( وک – يو – سيل ) معروف است . اين سيتم براي پرکردن مواد غذا ي حساس به اکﺳﻴﮋن مانند پنير کاتيج انواع سس ها و دسرهاي غذا ييمناسب است . اين دستگاه همچنين مي تواند در محصولاتي که براي استفاده از ماکروويو اماده شد هان و در ظروف عايق و قابل استريل ودر درجه حرارت بالا بسته بندي شد ه اند نيز مورد استفاده قرار ميگيرند . علاوه بر اين سيستم قادراست ترکيب جو و باقيمانده خلا در بال اي قئطي بسته بندي مواد غذايي را کنترل نمايد ودرصد اکﺳﻴﮋن موجود دران 5/0 درصد ويا کمتر کاهش دهد . براي پر کردن مايعات ، مواد چسبند ه ، مواد دانه دار ، ( مانند کنسرو لوبيا ) با ظرفيت 15000 ظرف مورد استفاده قرار گيرد .

ب ) تجزيه کننده قابل حمل
اين دستگاه ميزان اکﺳﻴﮋن و گاز کربنيک موجود در داخل بسته بندي با جو کنترل شده و يا اصلاح شده را بهصورت همزمان اندازه مي گيرد . سازنده ان شرکت کوانتک مي باشد که بالا ترين مدل ان ( دوال ترک D 902 ) نام گرفته است . پمپ مينياتور هواي داخل دستگاه را از داخل پاکت بسته بندي به قسمت حساس دستگاه هدايت مي کند که در انجا در عرض چند ثانيه درصد گاز هاي مورد نظر اندازه گيري وروي تا بلوي نمايشي ان به نمايش گذاشته مي شود . ميزان گاز کربنيک واکﺳﻴﮋن بين 1/0 تا 100 قابل انداز ه گيري است و حداقل تا 1/0 از اين گاز ها را مي توان اندازه گرفت .

ج) سيستم صحفه شير دار

اين سيستم درصد گازها را در داخل بشکه ها ، جعبه ها و ساير ظروف بزرگ بسته بندي کنترل مي کند . اين سيستم حاوي شير هوا يي مي باشد که به يک صحفه مسطح چسبانده شده است .در اين سيستم از صحفات متعددي مي توان استفاده کرد که شامل ورقه اي نازک پلي استر فلز دار و يا کاغذ چند لايه مي باشد .

د) ورقه ضد بخار اب

اين ورقه که توسط صنايع روپلاست توليد شده است به (روپلين ) معروف است و در بسته بندي قطعات محصولات تازه مورد استفاده قار مي گيرد . سطح ورقه پلي اتيلن (PE ) با نوعي رزين اصلاح شده است تا از تيره شدن لايه يسته بندي توسط بخار اب توليدي جلوگيري شود . در پاکتهاي پلي اتيلن معمولي که در بسته بندي بريد هاي محصولات تازه خوراکي استفاده مي گردد ، به علت تشکيل بار هاي الکتريکي ساکن روي سطح ورقه پلي اتيلن اشباع بخار اب براحتي اتفاق مي افتد . مزاياي اين نوع ورقه هاي پلي اتلين عبارتند از : تنظيم ومناسب کردن سرعت تنفس محصولات داخل بسته ؛ پايين بودن درجه حرارت موردنياز براي بستن پاکت ؛ مقاومت پاکت در مقابل پارگي ؛ شفا فيت عالي کيسه جهت نمايش مطلوب ماده غذا يي.

ه)تجزيه کننده ماده غذايي
اين تجزيه کننده که توسط کمپاني سرو مکس توليد شده است ، مي تواند مقادير اکﺳﻴﮋ ن و دي اکسيد کربن را در بسته هاي قابل ارتجاع ومحکم مواد غذاي و به صورت همزمان اندازه گيري نمايد . براي استفاده در بسته بندي در جو کنترل شده و اصلاح شده طراحي شده است . اين دستگاه قادر است نمونه هاي به کوچکي 8 ميلي ليتر حجم را نيز اندازه گيري کند .

و)ورقه هاي تاب دار پلي الفين

اين ورقه که توسط شرکت کريوويک معرفي شده است به نام 2001 _ BDF معروف مي باشد و نسبت به نفوذ اکﺳﻴﮋن و مواد معطر ه عايق است . از اين ورقه براي بسته بندي تعداد زيادي از مواد غذا يي معطره استفاده مي شود . پيچيدن مواد غذا يي با ورقه هاي معمولي باعث نفوذ بو هاي موادغذا يي مجاور به يکد يگر و توليد بوي مخلوط خاص مي گردد ، در حالي که با استفاده از اين ورقه ها ضمن حفظ تازگي محصول از تداخل بو هاي مختلف و نفوذ انها به خارج ماده غذ ايي نيز جلوگيري مي شود .

ز) دستگاه اندازه گيري گاز کربنيک

اين دستگاه که به ان انا گاز ( سي دي 95 ) معروف است براي اندازه گيري گازه ادر بسته بندي جو کنترل شده مناسب مي باشد . انا گاز داراي دو طول موج مادون قرمز بوده و قادر است گاز کربنيک و همچنين اکﺳﻴﮋن ، درجه حرارت و رطوبت را اندازه گيري کند . اين دستگاه به صورت دﻴﮋيتال تنظيم مي شود و توسط ميکروپروسسور کنترل مي گردد و در نه مدل ساخته شده است که مي تواند ميزان گاز را از يک قسمت در ميليون تا 100 % گاز موجود معين مي کند و تا 800 اندازه گيري نمونه را در حافظه خود نگه مي دارد .

ح) سيتم هاي بسته بندي سه گاز

اين سيستم ها که به (( فليور فرش )) معروفند با استفاده از سه روش مي توانند ترکيبات گاز موجود در داخل بسته بندي را براي افزايش زمان نگهداري فراورد ه هاي غذا يي تغيير دهند . اين سيتم طوري طراحي شده است که با استفاده از اکﺳﻴﮋن ونيترو ﮋن يا گاز کربنيک يا مخلوط سه گاز قادر است هر محصول معيني را بسته بندي نمايد و نيازهاي اختصاصي ان ماده غذا يي را براورده نمايد . زمان نگهداري مواد غذا يي را مي توان با جلوگيري از رشد باکتري ها وکپک ها ؛ کاهش تبخير و پلاسيدگي ؛ کنترل کردن واکنش هاي بيو شيميايي و انزيمي جهت کاهش سرعت فساد و رسيدن و حفاظت از طعم ،رنگ و بافت طبيعي انها افزايش داد . سيتم بسته بندي (( فيلور فرش )) توسط کمپاني ليکو ئيد کربن ساخته ومعرفي شده است .

مواد مورد استفاده در بسته بندي

مو اد بسته بندي شده طوري طراحي شده اند که با سرعت هاي نفوذ پذيري معيني و همخواني با سرعت تنفس سبزيهاي بستهبندي شده مي توانند ورود اکﺳﻴﮋن را به داخل بسته بند ي کنترل کنند و اجازه دهند تا دي اکسيد کربن خارج شود .مواد بسته بندي همچنين داراي استحکامي هستند که به راحتي ضربات مکانيکي مرحله توزيع مواد غذا يي را تحمل نمايند . کمپاني کريو واک کيسه ويا ورقه هاي بسته بندي مناسب محصولات مختلف ساخته و عرضه نموده است که عبارتند از : 900 _ B براي سيب زميني پوست کنده ؛ EZ 961 براي کاهوي فرايند شده ؛ 941 _ PD براي بروکلي و گل کلم ؛ 900 _ PD براي بريده سبزي ها ؛ 960 _ PD و RD براي استفاده محصولات تازه .

مواد ذيل در حد وسيعي براي بسته بندي مواد غذايي مورد استفاده قرار مي گيرند :

_ کاغذ ومحصولات کاغذي پوششدار

_ محصولات سلولزي _ سلوفان

فلزات _ ورقه حلبي ، الومينيوم ، فولاد زنگ نزن ، مفرغ

_ انواع سراميک

_ شيشه

_ لاستيک

_ پلاستيک

_ ترکيبات ديگر مانند چوب ، پارچه وغيره

اغلب مواد فوق سال هاست که استفاده مي شوند ودر اين مدت مشکل عمده در بسته بندي مواد غذا يي بوجود نياوردند . روش قديمي حمل چاي در صندو ق هاي چوبي ديگر مورد استفاده نيست و در مقابل استفاده از سراميک لعابدار نسبت به ظروف فلزي مانند سرب و کادميوم باعث کاهش الودگي مي گردد . از طرف ديگر پلاستيک ها که امتيازات زيادي به عنوان مواد جديد بسته بندي دارند مواد غذا يي را در تماس با گستره وسيعي از مواد مختلف شيميايي قرار دهند که قبلا تجربه نشده بودند . اين مسله از اين جهت بيشتر مورد توجه قرار گرفته است که مواذ بسته بندي به مدت زيادي در مجاورت مواد غذايي قرار مي گيرند .

مواد بسته بندي پلاستيکي :

پلي مر هاي اصلي مورد استفا ده در بسته بندي مواد غذايي همرا ه با توضيح مختصري در خصوص نحوه فراينده هاي توليد انها و خواص مشخصه محصول نهايي مورد بحث قرار مي گيرند . اهميت نفوذپذيري اين مواد به اکﺳﻴﮋن و بخار اب در انتخاب انها براي بسته بندي مواد غذايي بايد مورد توجه قرار گيرد .
اغلب پلي مري هاي که در بسته بندي مواد غذا يي استفاده مي شوند تروپلاستيک ها هستند ، در درجه حرارت بالا نرم مي گردند ودر اثر سرد کردن مجدد ا سخت مي شوند بدون اين که ترکيب شيميايي انها تغيير کند . در مقابل اين دسته ترمو ست ها هستند که در اثر گرم شدن به صورت غير قابل برگشت تغيير مي کنند . ترموپلاستيک ها ارجحيت دارند چون پلي مر اصلي ممکن است در معرض چند بار متوالي گرم کردن و سرد کردن در جريان توليد و تشکيل ورقه و يا ظرف قرار گيرد . ترموست ها به اين شکل فرايند نمي شوند . مصرف انها در صنايع غذا يي براي در بطري است که در اين صورت با ماده غذا يي تماس مستقيم ندارند .

1_ پلي الفين ها

پلي اتيلن :

پلي اتيلن از پلي مريزاسيون اضافي گاز اتيلن که از صنايع زغال سنگ و نفت به عنوان محصول فرعي يدست مي ايد .

پلي پروپيلن :

عضو بعدي گروه الفين ها هستند .

پلي وينيل کلرايد :
تعدادي از مواد پلاستيکي موجود ند که يک اتم ئيدروﮋن اتيلن توسط يک هالو ﮋن يا ساير گروهها جايگزين شده است .

پلي تترا فلوئو رو اتيلن :

2_ ترموپلاستيک هاي غير اتيلني :

نايلو نها ( پلي اميد ) :

نايلون ها شامل پلي مرها يي هستند که از تراکم يک دي اسيد بايک دي امين توليد مي شوند در حالي که فراورده هاي قبلي از واکنش هاي پلي مريزاسيون اضافي به دست مي امدند . اولين ترکيب نايلوني که توليد گرديد نايلون 6 و 6 بود که از اسيد اديپيک و هگزا متيلن دي امين تشکيا شده است .

پليمر هاي مرکب :

در برخي موارد پلي مرها يا با واکنش هاي اضافي بيش از يک نوع منو مر و يا تراکم سه نوع منو مر و يا با ترا کم سه نوع مونومر مختلف توليد مي شوند . در هر مورد بيش از يک نوع واحد تکراري در ساختمان پلي مر وارد مي گردد . به اين دسته از پلي مر ها ،پلي مر مرکب مي گويند .
انواع پلي مرهاي مرکب :

اتيلن ونيل استات

وينيل کلرايد

پلي استيرن

ساير مواد موجود در پلاستيک ها :

تمام پلاستيک ها علاوه بر ساختمان پلي مر اصلي داراي تعداد ي از ساير مواد هستند که يا در جريان توليد به انها اضافه مي شود و يا باقيمانده از واکنشهاي پلي مريزاسيون مي باشند . خود پلي مرها که داراي وزن مولکولي زيادي هستند به علت بي اثر بودن و حلاليت پايين در محيط هاي ابگونه و سيستم هاي چربي خيلي بعيد است که بتوانند به مقدار توجهي به داخل مواد غذا يي نفوذ کنند . حتي اگر تکه هاي از اين پلي مرها به صورت تصادفي بلعيده شوند ،نمي توانند با مايع ابگونه دستگاه گوارش واکنش نشان دهند . مسئله مربوط به بهداشت مصرف مواد پلاستيکي در بسته بندي مواد غذايي در خصوص مواد کوچک مولکولي مي باشد که ممکن است در داخل مواد پلاستيکي يافت شوند و در طول نگهداري به داخل مواد غذا يي نشت نمايند . همانطور که قبلا کفته شد اين مواد ممکن است که از دو منبع تامين شود :

1_ باقيمانده پلي مريزاسيون شامل مو نو مر ها ، اليگو مر ها ، کاتاليزورها ، حلا لها ، امولسيون کنند ها و مواد خيس کننده ، نا خالصي هاي مواد اوليه خام ، الودگيهاي دستگاه ، مهر کننده ها و محصولات ناشي از واکنش هاي فرعي .

2_ مواد افزودني که در جريان فرايند کمک مي کنند ، شامل انتي اکسيدان ها ، عوامل ضد چسبندگي ، عوامل تخليه کننده بار الکتريکي ساکن ، پايدار کننده اي حرارت ونور ، نرم کننده ها ، ليز ولغزنده کننده ها ، مواد رنگي ، پر کنند ه ها ، عوامل تسهيل کننده در جداشدن پلي مر قالب و قارچ کشها .
منبع: http://www.cloob.com/main.php?ref=login
sanayeghazayi.blogfa.com

تاریخچه
تاریخ نشان داده است که در ابتدای تمدن بشری نیازی به بسته بندی مواد غذایی نبود، بلکه مردم برای بدست آوردن غذا از محلی به محل دیگر می رفتند تا زمانی که پناهگاههای دایمی برای خود پیدا کردند. در چنین شرایطی ناچار بودند غذا را از محل های مختلف جمع آوری کنند و به محل سکونت خود بیاورند. این نیاز باعث شد که اولین انواع بسته بندی نظیر کدوهای خشک شده، صدف ها، برگها، پوسن حیوانات و دیگر مواد طبیعی مورد استفاده قرار بگیرند. برای انتقال آب، شیر، ماست، روغن یا دوغ از پوست حیوانات استفاده می شد. از شاخ حیوانات برای حمل و نقل و ذخیره غذا و محصولات کشاورزی استفاده کردند (هنوز در مناطق استوایی از بامبو برای ذخیره سازی مواد غذایی استفاده می شود)

بطور کلی ظهور انقلاب صنعتی به راستی تحول اساسی در نظام تولید کالایی ایجاد کرد. انقلاب صنعتی، جهان را با فوران کالاهای گوناگون صنعتی روبرو کرد. تنوع کالاها و رقابت فشرده میان تولید کنندگان و بازرگانان به تدریج هند را نیز علاوه بر علوم دیگر وارد مجموعه سیستم بسته بندی کرد. با پیشرفت بیشتر، علوم دیگری نظیر روانشناسی فردی، اجتماعی و ارگونومی به این مجموعه اضافه شد. توسعه بسته بندی سبب مستقل شدن این صنعت از مجموعه صنایع دیگر شد و رقابت و نیاز سبب گردید که صنایع بسته بندی سهمی قابل توجه از بودجه های شرکتهای تولیدی را به خود اختصاص دهد. امروزه صنایع بسته بندی تبدیل به یک تکنولوژی قدرتمند شده است.

تاریخچه بسته بندی فلزی
نیاز به بسته بندی بهتر و مقاوم تر منجر به پیدایش و توسه ظروف فلزی گردید. قوطی سازی از زمان ناپلئون شروع شد. برای مدت مدیدی قوطی های کنسرو با دست ساخته می شد. از اوایل قرن بیستم، قوطی های فلزی که شکلی بهداشتی داشت رواج یافت و این امکان بوجود آمد که بتوان از تجهیزات سریعتری برای ساخت، پر کردن و بستن درب قوطی های فلزی استفاده نمود.

تاریخچه بسته بندی کاغذی و مقوایی
تاریخچه و سیر تکاملی بسته بندی با مقوا و کاغذ به تاریخچه ساخت کاغذ بر می گردد، اگرچه چوب و محصولات فرعی دیگر آن از دیر باز در خدمت بشر بوده، ولی بسته بندی به صورت مقوایی و کاغذی پس از پیدایش کاغذ به وجود آمد و روند تکمیلی خود را تاکنون به سرعت طی نموده است. همانطور که می دانیم اولین بار در سه هزار سال قبل از میلاد مسیح، مصریان قدیم که در آن زمان یکی از مراکز مهم بشری محسوب می شدند، برای نوشتن از پاپیروس (Papyrus) استفاده می کردند.

نخستین کارخانه کاغذ سازی در قرن ششم توسط چینی ها در سمرقند توسط اعراب این هنر به آنها آموخته شد سپس اعراب کارخانه ای در بغداد تاسیس کردند که در این کارخانه نخستین بار به جای بامبو از پارچه های سفید استفاده شد.

نخستین کارخانه کاغذ اروپا در اسپانیا بوجود آمد. اسپانیایی ها برای تولید خمیر از آسیابهای آبی استفاده نمودند و کم کم توری سیمی جایگزین توری های بامبو که بوسیله چینی ها بکار می رفت، بعد ها این هنر وارد کشورهایی دیگر نظیر فرانسه و هلند شد. در ایران بعد از کارخانه سمرقند که توسط چینی ها اداره می شد، اولین کارخانه کاغذ سازی در سال ۱۳۲۸ در کهریزگ احداث شد که کاغذ های باطله را برای تولید کاغذ و مقوا استفاده می کرد، بعد از آن تعدادی واحد تولیدی دیگر در سایر نقاط ایران بوجود آمد. اولین کارخانه مدرن ایران در سال ۱۳۴۹ در «هفت تپه خوزستان» برای تولید کاغذ های تحریر با استفاده از تفاله نیشکر (baggasse) احداث شد. متعاقب آن کارخانه چوب و کاغذ ایران (چوکا) با استفاده از خمیر های وارداتی و خمیر های داخلی، کاغذ های کرافت و بسته بندی را تولید نمود.

تاریخچه بسته بندی پلاستیکی
توسعه صنعت پلاستیک به سال ۱۸۴۳ برمی گردد، وقتی دکتر montgomeric جراح آفریقایی گزارش داد که می توان با استفاده از ماده اولیه کائوچو (Percha gutta) دسته خوبی برای چاقو ساخت. بعد از این که شرکت gutta Percha شکل گرفت جوهردان و توپ بیلیارد نیز تهیه گردید.

در رابطه با صنعت بسته بندی با اختراع پلی اتیلن پیشرفت غیر منتظره ای در انگستان رخ داد. در دسامبر ۱۹۳۵ شیمیدان های انگلستان طی واکنشی، تحت فشار زیاد و با تغییر دادن میزان به ماده جدیدی به نام اتیلن دست یافتند که خواص عایق حرارتی خوبی داشت.

تاریخچه بسته بندی منسوج
برای بسته بندی مواد غذایی (مثلا میوه و سبزیجات) منسوجات توری همان چیزی است که هم ویژگی دیده شدن و هم دوام را برآورده می کند. بعضی گوشت و فرآورده های گوشتی آماده، نیاز به محافظت دارند و بدین منظور از توریهای کشدار استفاده می شود. در نگهداری گوشتهای یخ زده توریهای کشدار کار جابه جایی و محافظت آنها را در برابر سرما زدگی تسهیل می کنند.

تاریخچه بسته بندی شیشه ای
پیش از اواخر قرن نوزدهم، نه تنها ابجو بلکه آب معدنی، سس، ترشی، مربا، و محصولات دیگر که پیش از این بصورت آزاد فروخته می شدند برای فروش در ضرفهای شیشه ای بسته بندی می شدند. بطری هنوز با روشی به نسبت عقب مانده تولید می شد. بطریهایی که به روش باد کردن در قالب، در این دوره تولید می شدند از آن چنان اشکال عجیب و غریبی برخوردار بودند که تا پیش از جنگ جهانی اول، هر شیشه ای که می شناختند و یک روزنه داشت، بطری می گفتند. اما در طول قرون گذشته، تولید بطری بتدریج رو به اصلاح گذاشت.

با ساخت و تولید انبوه بطری و تنوع در ابعاد و حجم آن بشر کنونی توانسته است در بسته بندیها ظروف شیشه ای را یک امر مهم به حساب آورد و تا حدودی نقش آن را آشکار سازد. امروزه بیش از صدها نوع از اجناس و مواد در بسته های شیشه ای بسته بندی می شوند و با کیفیت برتر به بازار فروش عرضه می شوند. البته باید متذکر شد که علم شیشه و شیه گری در ایران نیز از زمانهای قبل بوده و هم اکنون نیز رو به رشد است.

استفاده از شیشه برای امور بسته بندی بعد از جنگ جهانی دوم همواره سیر صعودی داشته است. چرا که شیوه های تولید سریع و پیوسته و اتوماسیون تولید بطریها و پرکردن آنها به تولیدکنندگان این امکان را داده که از پس تقاضاها بر آیند و قیمت آنها را پایین نگه دارند. در نتیجه پژوهشگران راههایی برای اصلاح هر چه بیشتر مقاومت مکانیکی و شیمیایی ظروف شیشه ای پیدا کردند و می کنند. بطور کلی باید گفت شیشه ماده ایده آلی برای ظروف بسته بندی یا ترکیبی از کارایی، بهداشتی، و زیبایی آن است. به عنوان یک مثال زنده می توان اذعان داشت که در بسیاری از کشورهای پیشرفته عمده ترین تولید کنندگان مواد غذایی (بخصوص غذای کودکان) استفاده از ظروف شیشه ای را در روش کار خود قرار داده اند. با تمام اینها هرچند که شیشه ماده مناسبی برای بسته بندی بعضی مواد است برای برخی کالاهای خاص بهترین ماده بسته بندی است.

اهداف بسته بندی
مهم ترین هدفی که در بسته بندی محصولات غذایی مدنظر است افزایش طول عمر نگهداری محصول یا Shelf Life آن می باشد. ماده بسته بندی از طریق تنظیم فضای مناسب در داخل بسته با توجه به ویژگی های نگهداری محصول زمان ماندگاری آن را افزایش می دهد. در این مورد به خصوص هماهنگی بین ویژگی های ماده بسته بندی و نیازهای نگهداری محصول می باید فراهم گردد. هدف دیگری که در استفاده از بسته بندی محصولات مدنظر است، بهبود حمل و نقل، انبارداری و عرضه محصول می باشد. امروزه با پیشرفت تکنولوژی و تولید انبوه محصولات بدون استفاده از بسته بندی، عرضه محصول به صورت عمده فروشی یا خرده فروشی با بازار امکان پذیر نیست. یعنی با وجود اینکه به نظر می رسد بسته بندییک هزینه اضافی را برای تولید کننده تحمیل می کند، اما باید در نظر داشت بدون استفاده از بسته بندی کل هزینه تولید به هدر می رود. در چنین بسته بندی هایی باید به ایعاد بسته از نقطه نظر قابلیت حمل و نقل و عرضه آن توجه شود و همچنین باید به شیوه زندگی مردم و میزان مصرف محصولات مختلف در هر جامعه دقت شود. محصولات باید در بسته بندی هایی عرضه شوند م در صورت نیاز در یک یا دو وعده مورد مصرف قرار گیرند. این موضوع به خصوص در مورد محصولات صادراتی حائر اهمیت است.

بسته بندی از نقطه نظر جذاب نمودن ظاهر بسته و بازار پسند کردن آن نیز اهمیت زیادی دارد. این جنبه از بسته بندی کردن در بعضی موارد بقیه اهداف کاربرد آن را تحت پوشش قرار می دهد. در حالیکه تولید کننده هوشیار باید از این خطر دوری کند، چرا که سرمایه گذاری بیش از حد و اندازه بر این جنبه از بسته بندی نه تنها باعث موفقیت محصول در بازار نمی گردد بلکه شکست آن را نیز موجب می گردد. در این مورد می بایستی همواره میزان سرمایه گذاری انجام شده هماهنگ با محتویات درون بسته باشد چه از بعد اقتصادی و چه از بعد اطلاعاتی که از این طرق در اختیار مصرف کننده گذاشته می شود.

بسته بندی عمل مناسبی برای درج اطلاعات و ارایه اطلاعاتی است که تولید کننده موظف است در اختیار مصرف کننده قرار دهد. از این طریق رعایت قوانین و مقررات صنایع غذایی یاری می گیرند.

ارایه اطلاعات ممکن است به صورت مستقیم یا غیر مستقیم انجام گیرد. درج اطلاعاتی نظیر دستورالعمل مصرف کالا، ترکیبات سازنده و ارزش غذایی آن، تاریخ مصرف، تاریخ انقضاء کالا، به طور مستقیم انجام می شود. در حالی که برخی اطلاعات به طور مستقیم با استفاده از رنگی مه در طراحی های بسته به کار رفته و یا علائم اختصاری که به طور بین المللی پذیرفته شده به مصرف کننده منتقل می گردد. به عنوان مثال، رنگ سبز نشان دهنده بی ضرر بودن محصول است. این موضوع ممکن است به منشا طبیعی و یا گیاهی محصول مربوط گردد و یا به فراوری اضافه ای که جهت استخراج برخی ترکیبات مضر در آن محصول به کار رفته مربوط می گردد.

در هر حال مصرف کننده با دیدن رنگ سبز قالب در بسته احساس مطلوبی مربوط به بی ضرر بودن آن خواهد داشت.

این علامت نماینده قابلیت بازیافت ماده بسته بندی است که در مورد مواد پلیمری استفاده می شود و ممکن است در داخل آن شماره هایی ذکر گردد و آن مربوط به کدگذاری است که از سوی انجمن صنایع پلاستیک به منظور ذکر جنس بسته و ماده بسته بندی تعیین شده است.این علامت به معنای Reuseable می باشد. یعنی ماده بسته بندی به همان شکل موجود مجدداً قابل استفاده است و به طور مشخص در مورد بطری های نوشابه قابل استفاده است.

بسته بندی مواد غذایی
در بسیاری از موارد برای ایجاد هماهنگی بین نیازهای نگهداری محصول غذایی مورد نظر و ماده بسته بندی لازم است از مواد بسته بندی مرکب یا Multi Layer Packaging Material استفاده گردد. چرا که یک لایه بستته بندی به تنهایی قادر نیست مجموعه نیازهای مورد نظر را تامین کند. بنابر این از مواد بسته بندی مرکب کمک گرفته می شود. در انتخاب لایه های مختلف که در بسته بندی محصول استفاده می شوند یکی از مسائل مهم علاوه بر ممانعت کنندگی آن نسبت به اکسیژن، نور و رطوبت عدم نفوذپذیری آن نسبت به ترکیبات فرار می باشد. علی الخصوص در مورد محصولاتی مثل قهوه، ادویه جات و پودر آبمیوه جات و سبزیجات معطره و غیره که با ویژگی عطر و طعم خاص خود شناخته می شوند.

تهیه و تنظیم: ایرفای – صنایع غذایی ایران
www.irfi.ir

ایده های نو در بسته بندی مواد غذایی

هم زمان با رشد و تکامل جهان صنعتی قابلیت حمل و نقل و کاربردی بودن کالاها اهمیت بیشتری پیدا می کند. در جامعه امروز افراد مایلند که امکان انجام دادن چند کار با هم را داشته باشند مثلا هنگام سفارش قهوه به اینترنت دسترسی داشته باشند،
مقاله حاضر مروری اجمالی بر نوآوری های جدید در بسته بندی مواد غذایی و بررسی علمی این نوآوری ها دارد. این مقاله را مؤسسه کارشناسان مواد غذایی (Institute of Food Technologists) منتشر کرده است. نویسندگان این مقاله آرون برودی، بتی بوگوسو، جانگ هون هان، کلیر کوئل ساند و تارا مک هاک هستند.

هم زمان با رشد و تکامل جهان صنعتی قابلیت حمل و نقل و کاربردی بودن کالاها اهمیت بیشتری پیدا می کند. در جامعه امروز افراد مایلند که امکان انجام دادن چند کار با هم را داشته باشند مثلا هنگام سفارش قهوه به اینترنت دسترسی داشته باشند، هنگام عبور از چهارراه، پیامک بفرستند یا اینکه هنگام رانندگی در خودروی شخصی، دی وی دی جدیدترین فیلم های موجود در بازار را تماشا کنند. در نتیجه جامعه مدرن دربرگیرنده میلیون ها انسان عجول است که چندین کار را هم زمان با هم انجام می دهند، نسلی که می خواهد با انجام هم زمان کارها از زمانی که در اختیار دارد، نهایت استفاده را ببرد. روند جهانی دسترسی به خدمات در حین انجام کار که موجب خشنودی و راحتی بیشتر افراد جامعه مدرن می شود در تمام ارکان فن آوری صنعتی از جمله ارتباطات، سرگرمی ها و بازی های رایانه ای و به طور خاص صنایع غذایی راه یافته است. به عنوان مثال مصرف کننده امروزی انتظار دارد که هنگام 7 دقیقه گرم کردن یك غذای آماده، بتواند از طریق اینترنت سفارش خرید لباس بدهد و یا با دوستان خود تبادل نظر كند.
صنایع غذای در طول سالیان متمادی توانسته است به تقاضا برای مواد غذایی مناسب و متنوع پاسخ گوید و صنعت بسته بندی مواد غذایی و آشامیدنی نقش به سزایی در هموار کردن این راه داشته است. در قرن نوزدهم پیشگامانی همچونNicholas Appert، Louis Pasteur، Prescot Samuel C و Willieam L Underwood ایده های مربوط به صنعت بسته بندی مواد غذایی و محافظت از مواد غذایی را ابداع کردند. ایده هایی که حتی تا به امروز در این صنعت مطرح هستند. اما اختراعاتی مثل ساخت بطری های شیشه ای، پوشش سلفون، فویل آلومینیومی و ظروف پلاستیکی که در قرن بیستم روی داد به شکل چشمگیری، انعطاف پذیری صنعت مواد غذایی را بالاتر برد و آن را کاربردی تر کرد. پیشرفت های دیگری نظیر استفاده از مواد ضد میکروبی یا جاذب اکسیژن در ساخت ظروف مواد غذایی موجب شکل گیری رویه جدیدی در افزایش ماندگاری مواد غذایی و حفاظت آنها در برابر تأثیرات محیطی شد. با این حال روند فعلی عرضه محصولات غذایی در سطح جهان مثل افزایش فرآوری صنعتی غذاها، حجم بالای صادرات و واردات محصولات غذایی و کوتاه تر شدن زمان تهیه مواد غذایی تازه، صنعت بسته بندی محصولات غذایی را وادار می کند به دنبال راه کارهای جدیدتر وپیشرفته تر بسته بندی باشد. زمانی حفاظت و افزایش طول عمر مواد غذایی هدف اصلی صنعت بسته بندی این محصولات بود اما هم اکنون سهولت در کاربرد و آسانی مصرف هم به همان اندازه اهمیت یافته است. در این عرصه اهمیت عوامل دیگری همچون امکان ردیابی، تجهیز به نشان گرهای الکترونیکی و با دوام بودن نیز رو به افزایش است. بسیاری از پیشرفت های جدید صنعت بسته بندی مواد غذایی پاسخگوی این نیازها است.

بسته بندی فعال و هوشمند مواد غذایی
بسته بندی هوشمند و فعال مواد غذایی علاوه بر به تأخیر انداختن عوامل محیطی مؤثر بر مواد غذایی، روشی پویاتر را برای حفظ نگهداری محصول به کار می گیرد. به عنوان مثال دو مقوله مهم در حفظ کیفیت ماده غذایی بسته بندی شده، کنترل میزان رطوبت و اکسیژن است. وجود اکسیژن در ظرف حاوی ماده غذایی موجب رشد میکروب های هوازی و کپک های قارچی می شود. به علاوه فعالیت های اکسیدی درون ظرف باعث ایجاد طعم و بوی ناخواسته و تغییر در رنگ و خصوصیات تغذیه ای ماده غذایی می شوند. به همین ترتیب وجود رطوبت در ظرف محتوی ماده غذایی ممکن است باعث ایجاد کلوخه در محصولات پودری شکل یا نرم شدن مواد غذایی ترد شود. به علاوه وجود رطوبت به رشد میکروب کمک می کند. از سوی دیگر، خشکی بیش از حد فضای درون ظرف نیز باعث کم آب شدن ماده غذایی می شود.
در بسته بندی فعال، ظروف، شامل موادی هستند که این معضلات را برطرف می کند. مواد جاذب اکسیژن، در صورت استفاده، اکسیژن موجود در فضای ظرف را جذب کرده و به این ترتیب مانع رشد میکروب ها و حفظ طعم و کیفیت ماده غذایی می شوند. مواد منتشر کننده دی اکسید کربن می توانند رشد میکروب ها را در محصولاتی نظیر گوشت قرمز، گوشت مرغ و پنیر متوقف کنند. با استفاده از مواد جاذب رطوبت هم می توان مانع روان شدن و جمع شدن آب محصولات گوشتی درون ظرف شد. به علاوه هنگام بسته بندی محصول غذایی تازه، این مواد مانع از تشکیل قطرات ناشی از میعان بر جدار ظرف می شوند و می توانند میزان اکسیداسیون چربی ها را محدود نمایند. مواد کنترل رطوبت نیز میتوانند میزان رطوبت موجود در ظرف را در سطح مورد نظر حفظ کنند، به این ترتیب که اگر ماده غذایی خشک است، بخار آب ایجاد کنند یا اینکه نم اضافی که در طول درزها وشکاف های ظرف ایجاد می شود را جذب نمایند. از جمله جذب کننده های دیگری که در روش بسته بندی فعال مورد استفاده قرار می گیرند مواد جاذب گاز اتیلن و ضد میکروب ها هستند.
در حالی که بسته بندی فعال دربرگیرنده روش های مؤثری برای کنترل اکسیداسیون، رطوبت و رشد میکروب است، بسته بندی هوشمند نظارت بر کیفیت ماده غذایی را آسان می کند. لیبل های نشان دهنده دمای محصول در طول زمان (TTIs)، معرف های نشان دهنده رسیده بودن محصول، حس گرهای زیستی و برچسب های RFID همگی از اجزای های بسته بندی هوشمند محسوب می شوند. اکثر این ابزارها هنوز کاربرد گسترده تجاری ندارند اما استفاده از لیبل های TTI وبرچسب های RFID رو به افزایش است. لیبل های TTI نقشی اساسی در نشان دادن سلامت محصول و تازگی آن دارند؛ با استفاده از این ابزار می توان بر شرایط نگهداری ماده غذایی نظارت داشت و محصولاتی را که مناسب مصرف هستند، مشخص کرد. این موضوع به ویژه هنگامی که محصول غذایی در معرض شرایط نامناسبی مانند گرم یا سرد بودن بیش از حد محیط نگهداری قرار گیرد، اهمیت فوق العاده ای پیدا می کند. در مورد مواد غذایی که نباید منجمد شوند، لیبل TTI می تواند نشان دهد که آیا ماده غذایی به طور نادرست در معرض دمای زیر انجماد قرار گرفته است یا خیر. از سوی دیگر، با استفاده از این برچسب ها می توان مشخص کرد که آیا مواد غذایی حساس به گرما در معرض گرمای بیش از حد قرار گرفته اند یا خیر و در صورت قرار داشتن در چنین محیطی مدت زمانی که دمای محصول بیش از حد مجاز بوده است چقدر بوده است.
با استفاده از سیستم های RFID که متشکل از برچسب ها، دستگاه خواننده و سیستم رایانه ای است، می توان به شکل بی سیم و از راه دور وضعیت ظروف مواد غذایی را تحت نظارت قرار داد. این محصول کاربردهای متعددی در صنایع محصولات غذایی دارد؛ از تسهیل امکان ردیابی محصول گرفته تا افزایش بهره وری در زنجیره تامین محصول. اما شاید مهم ترین کاربرد این سیستم تسریع در جابجایی موجودی کالاها و امکان ردیابی آنها باشد. سیستم RFID در بسیاری از مراحل عملیاتی زنجیره تامین حصولات غذایی مفید واقع می شود. بسط و توسعه یک سازوکار هوشمند بسته بندی مواد غذایی که ضامن سلامت و کیفیت محصول باشد، نیازمند جا افتادن استفاده از فناوری RFID در صنعت محصولات غذایی و یکپارچه شدن مباحث علم تغذیه است. پیش از این شرکت های زنجیره ای بزرگی نظیر Wal-Mart و Home Depot فناوری RFID را مورد استفاده قرار داده اند، از این رو اهمیت سیستم های RFID در زنجیره تامین در حال افزایش است. استفاده از سیستم RFID امکان ردیابی و مشخص نمودن منابع تأمین ماده غذایی را به عرضه کنندگان می دهد. امری که ضامن کیفیت و سلامت محصول است. از این رو فروشندگان محصولات غذایی در پی راه های ادغام این فناوری در مدیریت زنجیره تأمین کالاهای خود هستند.
جدول 1. میزان عبور اکسیژن (OTR با یکای cm^3m^(-2)d^(-1)atm^(-1) در دمای 23 درجه سانتی گراد و 50 درصد RH) ومیزان عبور بخار آب (WVTR با یکای gm^(-2)d^(-1) در دمای 23 درجه سانتی گراد و 75 درصد RH) فیلم های کامپوزیت PET (12 میکرومتری). منبع Lange and Wyser, 2003.

حفظ کیفیت مواد غذایی که طعم و رایحه فرار دارند
از دست رفتن طعم و رایحه مواد غذایی به خصوص آن هایی که طعم و رایحه ای فرار دارند، یکی از معضلات صنعت بسته بندی است. این موضوع ناشی از سرعت وحجم بالای قرار دادن ماده غذایی دورن ظرف بسته بندی است. به عنوان مثال، تماس مستقیم میان ظرف و ماده غذایی باعث می شود برخی از مواد تشکیل دهنده جدار ظرف به ماده غذایی مهاجرت کرده وعلاوه بر به خطر انداختن سلامت ماده غذایی طعم و بوی آن را نیز تغییر دهند. یکی از مسائل مطرح شده، جذب ناخواسته طعم و بوی ماده غذایی توسط مواد موجود در جداره ظرف است که تحت عنوان “زوال طعم” (flavor scalping) نامیده می شود (تصویر 1 را ببینید). غالب مسائل ناشی از تغییر یا از میان رفتن طعم و بوی مواد غذایی در ظروف پلاستیکی رخ می دهد، به خصوص مشتقات پلی اتیلن باعث جذب طعم و بوی فرار مواد غذایی می شود. مهاجرت مواد جداره ظرف به ماده غذایی و یا از میان رفتن طعم و بوی آن به علت جذب شدن در مواد جداره ظرف، هردو ناخوشایند است چرا که کیفیت غذا را پایین آورده و باعث عدم اطمینان مصرف کننده به محصولات غذایی بسته بندی شده می شود. راه پاسخ گویی به این مشكلات استفاده از مواد کنترل کننده جذب گاز یا موادی است که خاصیت ممانعت کنندگی دارند. مواد جاذب بو، می توانند مولکول های گازی ناخواسته ای را که باعث ایجاد بوی نامناسب درون فضای ظرف می شود جذب کنند. این مولکول های گازی ممکن است از مواد فراری که در ساخت ظرف به کار رفته ناشی شود یا حاصل فعالیت های شیمیایی، میکروبی، جذب اکسیژن باشد. عملکرد مواد جاذب بو همانند همان فرآیندی است که در “زول طعم” رخ می دهد با این تفاوت که این مواد مولکول های گازی ناخواسته را جذب می کنند. این مولکول ها می توانند مشتقات گوگردی، اسید های آمینه ناشی از تجزیه پروتئین، آلدئیدها و کتون ها یا مواد تلخ مزه باشند. استفاده از مواد ممانعت کننده در ساخت ظرف میزان جذب، واپس دهی و انتشار گاز و مایع درون فضای ظرف را کاهش می دهد و به این ترتیب موجب حفظ کیفیت ماده غذایی می شود.
تصویر 1. چگونگی تأثیر آرایش و تمرکز مولکول های جدار ظرف وماده غذایی بر میزان انتقال آن ها A : نقل مکان اجزای به کار رفته در ساخت ظرف به ماده غذایی B: میزان جذب طعم و رایحه ماده غذایی توسط ظرف. K ضریب تفکیکی مهاجرت مولکول ها نام دارد.
علاوه بر این این مانع از نفوذ اکسیژن وبخار آب به درون ظرف می شوند. استفاده از ترکیبات پلیمری، ورقه ها و پوشش های فلزی همگی از راه های بالا بردن سطح ممانعت کنندگی ظرف هستند (جدول 1 را ببینید). ابزارهای ابتکاری دیگری نیز برای بالا بردن خاصیت ممانعت کنندگی جداره ظرف وجود دارد؛ پوشاندن فیلم های سیلیکا اکساید PET و کامپوزیت های پلاستیکی با روکش شفافی از نانو ذره ها که به روش رسوب گذاری خلاء (vacuum-deposited) یا رسوب گذاری پلاسما (plasma-deposited) انجام می شود از جمله این روش ها است.
رشد وتوسعه صنعت بسته بندی غذاهای آماده
روش های ابتکاری دیگر در حوزه صنعت بسته بندی غذاهای آماده رخ داده است. با توجه به اینکه مصرف کنندگان بخش عمده ای از درآمد خود را به سفارش غذاهای آماده اختصاص می دهند نقش بسته بندی محصول در تضمین کیفیت و سهولت استفاده از غذا پررنگ تر می شود. با ساخت ظروف جدیدی که به منظور طولانی کردن عمر ماندگاری و امکان ردگیری محصولات غذایی طراحی می شود احتمال رخ دادن اشکال در کیفیت یا خراب شدن ماده غذایی کاهش می یابد. با این وجود مسائل مربوط به نحوه گرم کردن غذای آماده به قوت خود باقی است. ظروف جدیدی مثل CuliDish به رفع این مشکلات کمک می کند. ظروف CuliDish به گونه ای طراحی شده اند که هر ظرف می تواند هم غذای گرم شدنی وهم غذایی که نیاز به گرم شدن ندارد (مثل سالاد) را در خود جای دهد و بدون نیاز به جدا کردن این دو نوع غذا می توان کل ظرف را درون ماکروفر قرار داد. ابداعاتی که به حوزه حرارت و حفظ دما مربوط می شوند موجب شده اند، امکان به خطر افتادن سلامت غذا در اثر گرم کردن نادرست کاهش یابد. بر اساس شواهد آماری تنها 60 درصد مصرف کنندگان غذا را در خانه گرم کرده و مصرف می كنند و 20 درصد آنها غذا را در حال حرکت به سوی محل کار یا اماکن دیگر مصرف می کنند. در نتیجه، بسیاری از نوآوری های این صنعت مربوط به طراحی ظروف غذا به شکلی است که در حال حرکت قابل مصرف بوده و هم زمان چند نوع غذا (غذای گرم، سالاد، دسر،…) را در خود جای دهد. تقاضای بالا برای ظروف مخصوص مصرف غذا در حال حرکت باعث شده است، تنوع این ظروف افزایش چشم گیری یابد. برای افرادی که مایل هستند در حال رانندگی غذا مصرف کنند، ظروف مختلفی طراحی شده است. روکش کردن غذا با فیلم های خوراكی، ساخت ظروف مقوایی تاشونده ویژه با دربی که به آسانی جدا می شود و ساخت پاکت هایی که زبانه مخصوصی برای قرار گرفتن روی کمربند ایمنی دارند، از جمله آنها است. ظروفی که فضای آنها به چند قسمت تقسیم شده است، مخصوص عرضه هم زمان غذا و مخلفات (نظیر سالاد، دسر و …) است. این ظروف آماده سازی غذا را ساده تر کرده، ضایعات آنرا کاهش می دهد و استفاده از یک غذای کامل به همراه مخلفات را آسان تر می کند. این نوع ظروف در اشکال و انواع گوناگونی عرضه میشود: ظروف Les Petits Grande متشکل از چند سینی چند بار مصرف است که به شکل یک سینی بزرگ مخصوص سرو غذا به یکدیگر متصل شده اند، شرکت KFC نوعی کارتن مقوایی سه محفظه ای را مورد استفاده قرار میدهد که مصرف کننده بتواند قطعات گوشت مرغ یا جوجه آغشته شده با سه نوع سس مختلف را سرو نماید. بسیاری از کافی شاپ ها هم از سینی هایی استفاده میکنند که مخصوص عرضه همزمان چند فنجان قهوه است.
طراحی ویژه ظروف CuliDish به مصرف کننده این امکان را میدهد که غذای آماده را درون ماکروفر گرم نماید و در عین حال بخشهایی که نباید گرم شود (مثل سالاد و دسر) سرد باقی بماند.

ظروف سبز
یکی از گرایش های کلیدی صنعت بسته بندی محصولات غذایی “بسته بندی پایدار” (sustainable packaging) است. معنای بسته بندی پایدار، طراحی سازوکار ویژه ای برای تولید و به کار گیری ظروف است که در جهت حفظ منابع تجدید نشدنی باشد. ائتلاف بسته بندی پایدار (Sustainable Packaging Coalition ) که کنسرسیومی متشکل از بیش از 200 شرکت صنعتی است، ویژگیهای بسته بندی پایدار را به شرح زیر برمیشمارد:
• تضمین سلامت و امنیت وسودمند واقع شدن برای مصرف کنندگان در طول دوره مصرف
• برخورداری از کارائی و هزینه مطابق با معیارهای بازار
• امکان تولید، حمل و نقل و بازیافت با استفاده از انرژی های تجدید شدنی
• استفاده بهینه از منابع تجدید شدنی و بازیافتی
• امکان تولید با فن آوری های پاک و استفاده از بهترین تکنیک ها
• استفاده از مواد اولیه ای که در همه سناریو های ممکن پایان عمر ظرف، ایمنی وسلامت لازم را داشته باشد
• به گونه ای طراحی شده باشد که از منابع اولیه و انرژی به شکل بهینه استفاده کند
• امکان بازیابی مؤثر و استفاده در تمام چرخه های صنعتی و بیولوژیک سازگار با محیط زیست.
پایدار بودن یک سیستم بسته بندی، بر مبنای مواد اولیه مورد استفاده مشخص میشود. در نتیجه، شرکتها و گروه های محیط زیستی با یکدیگر همکاری میکنند تا تأثیرات این صنعت را بر منابع اولیه جهان کاهش دهند. علاوه بر این، شرکتها، فروشندگان و نهادهای قانونگذاری مرتبط، راهکارهایی را برای صنعت بسته بندی پایدار عرضه کرده اند که مشخص کننده نوع مواد اولیه و طرحهای مورد استفاده است. در رابطه با مسائل مربوط به زمین مجموعه قوانین متعددی وجود دارد که قوانین مربوط به بسته بندی و دستور العملهای ضایعات بسته بندی کمیسیون اروپایی (کمیسیون تجدیدنظر 1997)، قوانین ثبت، ارزیابی و ارائه مجوز به مواد شیمیایی و استاندارد BSEN 13432 از جمله آنها هستند.
ظرف شیر سبز مورد استفاده توسط شرکت Superior Dairy، کانتون، اوهایو. این ظروف به علت طراحی کارآمدی که هزینه های توزیع را کاهش میدهد و فضای کمتری برای حمل و نقل نیاز دارد کاملا محیط زیست دوست است.

فناوری نانو در صنعت بسته بندی مواد غذایی
برخی از مهیج ترین پیشرفتهای حاصل شده در صنعت بسته بندی مواد غذایی مرتبط با فناوری نانو است. فناوری نانو که علم مطالعه نانو ذره هاست، تأثیر بزرگی بر مواد مورد استفاده در صنعت بسته بندی مواد غذایی داشته است. با بهره گرفتن از ابداعاتی که در مقیاس نانو صورت میگیرد میتوان به ایده های جدیدی در خواص فنی و قابلیت ممانعت کنندگی ظروف، ایده های جدید در تشخیص عوامل بیماری زا و راهکارهای جدید بسته بندی فعال وهوشمند دست یافت. نانوکامپوزیت ها در رأس ابداعات فنآوری نانو مرتبط با صنعت بسته بندی مواد غذایی قرار دارند. نانوکامپوزیتها مواد هستند که از ترکیب نانوذره ها ساخته میشوند. کمپانی تویوتا اولین شرکتی بود که استفاده تجاری از نانوکامپوزیتها را در دستور کار خود قرار داد. این شرکت از خاک مونت موریلونیت (montmorillonite) که در مقیاس نانو طراحی شد بود، برای بالا بردن خواص مکانیکی و حرارتی نایلون استفاده کرد. در صنعت بسته بندی مواد غذایی نیز، استفاده از خاک مونت موریلونیت به عنوان جزء افزودنی نانو به انواع پلیمرها از جمله پلی اتیلن، پلی استر، نایلون و نشاسته در حال بررسی است. فیلم های پلاستیکی نانوکامپوزیتی این قابلیت را دارند که از نفوذ اکسیژن، دی اکسید کربن و رطوبت به داخل ظرف جلوگیری کنند. به این ترتیب ظروفی که در ساختار آنها از فیلم های نانوکامپوزیت استفاده شده است، باعث افزایش ماندگاری ماده غذایی میشوند. ظروف نانوکامپوزیت سبک، محکم و مقاوم به حرارت هستند. علاوه بر این تحقیقاتی در زمینه ساخت ظروف با استفاده از مواد نانوکامپوزیت زیست تجزیه پذیر درحال انجام است. با اینکه استفاده از نانوکامپوزیتها در صنایع بسته بندی مواد غذایی تضمین کننده سطح بالای ممانعت کنندگی ظرف است، نوع دیگری از مواد نانو توانایی بالایی در کنترل رشد میکروبها دارد. محققان دریافته اند که نانو لولههای کربنی خاصیت ضد میکروبی قدرتمندی از خود نشان میدهند ثابت شده است تماس مستقیم با توده نانو لولههای کربنی برای باکتری روده ای Escherichia coli کشنده است. اساس علمی این موضوع مبتنی بر این واقعیت است که ساختار نازک و میله ای شکل این نانولولههای منجر به سوراخ کردن سلول باکتری شده و به آن آسیب میزند. راهکار دیگری که علائم مثبتی برای کاربردهای آینده نشان میدهد، استفاده از نانوحسگرها است. در صورت استفاده از نانوحسگرها در ساختار ظرف آنها میتوانند مواد شیمیایی، عوامل بیماری زا و سموم موجود در ماده غذایی را تشخیص دهند. به عنوان مثال زیست حسگرهایی ساخته شده است که میتواند سم نوع B باکتری استافیلوکوکوس و باکتریهای Escherichia coli، گونه های سالمونلا و Listeria moncytogens را تشخیص دهد. علاوه بر موارد ذکر شده نانوحسگرها میتوانند پروتئین های حساسیتزا را تشخیص داده و به این ترتیب از تأثیرات نامطلوب آنها بر مواد غذایی مانند بادام زمینی، آجیل و گلوتن جلوگیری کنند. با این وجود پیشرفتهای این حوزه به آهستگی و با احتیاط به پیش میرود چرا که هنوز باید بررسی های بیشتری در مورد تأثیرات مواد نانو بر بدن انسان صورت گیرد.
کلام آخر
صنعت بسته بندی از زمان پیدایش در قرن هجدهم پیشرفت بسیار زیادی کرده است. بخشی از این پیشرفتها مرتبط با راهکارهای بسته بندی فعال و هوشمند است، پیشرفتهایی که موجب بالا رفتن کیفیت و سلامت مواد غذایی شده است. با اینکه بخش عمده پیشرفتهای حاصل شده ناشی از تغییر اولویت ها و رویکردهای مصرف کنندگان در سطح جهان بوده است، بخشی از نوآوری ها منشاء غیر منتظره ای همچون فناوری نانو دارند. شکی وجود ندارد که رویکرد جدید صنایع بسته بندی متمرکز بر تضمین سلامت و کیفیت مواد غذایی (کنترل رشد میکروبها، به تأخیر انداختن اکسیداسیون، بهبود نظارت، حفظ طعم و بوی ماده غذایی) در کنار سهولت استفاده و پایداری بسته بندی است. با توجه به روند جهانی شدن و جهانی شدن بازارهای مصرف، فاکتورهای مذکور مهمترین اولویت پیش روی صنعت بسته بندی مواد غذایی است.

حفاظت از مواد غذايي با بسته بندي مناسب

در زمره نقش هايي که بسته بندي بايد به عهده گيرد، مي توان از نقش حفاظتي آن در مقابله با هجوم حشرات وفساد ميکروبي (به ويژه در مورد مواد غذايي) نام برد. تراوايي (نفوذپذيري) بسته بندي يا به دليل سوراخ هاي کوچک حاصل از توليد ناقص و يا به علت شکاف ها و ترک هايي که در نتيجه تا کردن، خم کردن وتغيير شکل مواد بسته بندي و همچنين دربندي نادرست (مثلا منفذهاي موجود در لايه چسب در پاکت هاي کاغذي) يا نقص کار به هنگام سيل حرارتي پلاستيک ها و يا اتصال قطعات بسته هاي فلزي به هم رخ مي دهد. مثلا حفره هاي ميان دو قطعه اي که به گونه نادرستي به يکديگر متصل شده اند، يا شيار مقواهاي کروگيت مي تواند راه تنفسي براي تخم حشرات و ميکروب ها به وجود آورد. اين گونه نواقص در بسته هاي حجيم محصولاتي مانند ميوه و سبزي مي تواند ضايع شدن فرآورده بسته بندي شده و تهاجم جوندگان و حشرات را به همراه داشته باشد. چنين ريسکي به ماهيت خود به ماهيت خود مواد غذايي و همچنين به نوع بسته بندي بستگي دارد، براي مثال، هر چه قابليت نفوذپذيري عطر و بو مواد غذايي بيشتر باشد، به همان نسبت احتمال جذب حشرات و جوندگان نيز افزايش مي يابد. مواد سخت با سطوح صيقلي اين احتمال که اين گونه جانوران بتوانند راه تفوذي براي تهاجم بيابند را کاهش مي دهند. بنابراين، مقاومت پلي پروپيلن جهت دار شده (OPP با ضخامت با ضخامت 30) و پلي استر (PETP با ضخامت 50) در برابر جوندگان بيش از پلي اتيلن ( LDPE) , فيلم سلولز يا پلي استايرن (PS با ضخامت 50) است. به نظر مي رسد پلي وينيل کلرايد (PVC با ضخامت 60) بدون نرم کننده ها در مقابل حشرات نفوذ کننده به داخل لايه مواد بسته بندي مقاوم باشد. ظروف شيشه اي و فلزي به دليل ماهيت آنها در مقابل چنين تهاجماتي 100 درصد ايمن هستند. همچنين اگر کاغذ را با پلاستيک پوشش دهيم، مقاومتش بيشتر مي شود. اغلب مي توان با استفاده از حشره کش ها، بازرسي منظم، استريل کردن، رعايت بهداشت ساختمان ها وافراد مشغول به کار، از آلودگي و سرايت ميکروب ها جلوگيري کرد.
از مخلوط پايريتن با 10 درصد پيپرونيل بوتوکسيد. مي توان به عنوان حشره کش استفاده کرد. هنگامي که ذخيره سازي دراز مدت مد نظر باشد، براي محدود ساختن نفوذ اسپري ها به داخل مواد غذايي، مي توان ترکيبات مناسبي از قبيل آنچه براي سوپ هاي خشک و پورد کاکائو استفاده مي گردد، به وجود آورد و از آنها بهره جست. يک نوع از چند لايه هاي مناسب در اين مورد مي تواند کاغذ پارشمنت 40g/m ، چسب (g/m 11) ، آلومينيوم (ضخامت 9) و آينومر (g/m 23) باشد که پس از گذشت 12 ماه هيچ تراوش و نفوذي در آن مشاهده نشده است. چنين احتياط هايي به خصوص در آب و هواي گرم و مرطوب که خطر آلودگي بيشتر است. اهميت بسياري دارد. تغييرات دمايي که بسته ها در طي حمل و نقل و ذخيره سازي در طول ماندگاري قفسه اي خود در معرض آن قرار مي گيرند، مي تواند موجب تراکم بخار آب بر سطوح داخلي بسته ها گردد و محيط مناسبي براي رشد ميکروارگانيسم ها به وجود آورد و در نتيجه فساد سريع تر کالا را به همراه داشه باشد. بهداشت مواد غذايي ضرورتا بايد با بهداشت مواد بسته بندي هماهنگ باشد، در استفاده مجدد از کيسه ها، سطل ها، جعبه ها و مانند آن بايد احتياط هاي لازم را در هنگام انبار و ذخيره سازي براي جلوگيري از شيوع آلودگي در پيش گرفت. نابودسازي به وسيله متيل برومايد(CH3 Br) يا فسفين (PH3)، يکي از راه هاي کنترل حشرات است. قرص هايي که از خود فسفين متصاعد مي کنند در کيسه هاي حاوي بادام زميني قرار داده مي شوند و ليموها به وسيله ديفنيل نگهداري مي شوند. دوز مصرفي حشرکش ها نبايد به حدي باشد که براي مصرف کنندگان خطرناک باشد. استفاده از مخلوط هاي نيتروژن و دي اکسيد کربن براي به دست آوردن اتمسفر بدون اکسيژن (بسته بندي با هواي اصلاح شده MAP) ، دوره کوتاه حرارت دهي تا بيش از 58 درجه سانتي گراد يا ذخيره سازي در دماهاي پايي 5-0 ، مي توانند به طور قابل ملاحظه اي هجوم ميکروبي را کاهش دهند. تابش هاي يونيزه کننده ( Gy500-200) نيز باعث مرگ ميکروب ها مي شوند و داراي خواص استريل کننده مي باشند.
عموما آلودگي مواد غذايي پس از بسته بندي، نتيجه جابه جايي نامناسب و ضعيف در هنگام حمل و نقل يا چيدن در قفسه ها مي باشد.
آثار زيان بار ديگر، نتيجه عوامل خارجي نبوده، بلکه حاصل آلودگي مواد بسته بندي قبل از آنکه محصول بسته بندي شود، مي باشند. در طي توليد، ذخيره سازي و حمل ونقل بسته هاي خالي و در حين فرايند بسته بندي ممکن است باکتري ها و کپک ها موجب عفونت و آلودگي گردند. بسته هاي شيشه اي هنگام توليد در دماي زياد به طور کامل استريل مي شوند و سپس از کوره خارج مي شوند. آلودگي فقط در هنگام سرد شدن يا ذخيره سازي امکان بروز مي يابد. پلاستيک ها در دماهاي کم 150-100 شکل مي گيرند و ساخته مي شوند، اما به نظر مي رسد که همين حرارت دهي مختصر براي استريل کافي مي باشد. عفونت هايي که کپک ها و مواد ميکروبي پديد مي آورند، نتيجه ميکرواروگانيسم هاي هوازي مي باشد. هواي آکنده از ميکروب و غبار مي تواند به طور قابل ملاحظه اي در آلودگي پلاستيک ها سهيم باشد، به ويژه زماني که به دليل اصطکاک بارهاي الکترواستاتيک موجود باشند. ذخيره سازي بسته بندي در مجاورت موادي که بالقوه عفوني هستند (مانند گوشت بره، نان، پنير) ، مي تواند باعث افزايش سطح ميکروبي آنها گردد. به نقل از هيس، در بازرس ي250 بسته از 16 نانوايي به طور پيوسته 1 تا 6 ميکروب در هر دسيمتر مربع ديده شده است.
عدم رعايت بهداشت کارکنان مي تواند در ايجاد آلودگي به وسيله اشرشيا کولي و استافيلوکوک موثر باشد. استفاده از مواد بسه بندي تميز در لفاف پيچي مواد غذايي غير استريل، يک ضرورت است، لازم نيست آنها حتما استريل شده باشند. گوشت و فراورده هاي گوشتي از قبيل نان شيريني هاي گوشتي، همواره داراي آلودگي سطحي به ميزان 105 تا 104 ميکروب در هر cm2 را تشکيل مي دهند که مي توان در بسته بندي فراورده هاي گوشتي تازه از اين مقدار چشم پوشي کرد. شير پاستوريزه به طور متوسط در هر ليتر، حاوي 103 ميکروب مي باشند. با در نظر داشتن دوره کوتاه نگهداري که چند روز يا يک هفته مي باشد، چند عدد ميکروب، در هر cm2 از سطح بسته بندي ( به جز E.Coli) امري پذيرفتني است.
منطقي نيست که مواد بسته بندي بدون ميکروب را براي بسته بندي سبزيجات و ميوه ها امري ضروري ولازم به شمار آوريم. البته محدوديت هايي در مورد مواد غذايي داراي بسته بندي اوليه وجود دارد که از 10 تا حداکثر 50 ميکروب و در هر سانتي متر مربع cm2 است، اساسا وجود باکتري هاي روده اي ، مجاز نيست. به طور خلاصه، توليد کننده بايد قادر باشد تا الزامات قانوني مربوط به کيفيت ميکروبي مواد غذايي را مراعات و تضمين نمايد. برعکس، در مورد فرآورده هاي استريل بايد مقرارت مربوط به مواد غذايي و بسته بندي آنها دقيقا رعايت شود.
حتي يک ميکروب در cm2 از بطري شيشه اي که در طي فرايند سردشدن دچار اين آلودگي مي شود، براي بسته بندي کردن شير استريليزه شده اي که به مدت طولاني (3ماه) نگهداري مي شود، مجاز و قابل قبول نيست. مثالي که در پي مي آيد، شرايط جعبه هاي مورد مصرف در بسته بندي شير UHT را نشان مي دهد. در نظر بگيريد که يک مورد شکايت در هر هزار بسته يک ليتري قابل قبول باشد، بنابراين در هر 1000 بسته بيش از يک ميکروب در سطح داخلي بسته ظاهر نخواهد شد(فرض کنيم که خود شيرعاري از ميکروب باشد). براي ممانعت از خطر بيشتر و به دلايل ايمني و بهداشتي، بايد کاهشي حداقل معادل 10 اعمال شود تا بتوان از بسته هاي يک ليتري که به طور متوسط حاوي 10 ميکرب (1تا2 ميکروب درهر cm2، يعني 6 تا 12 ميکروب در cm2 6؛ وقتي که سطح جانبي حجم يک ليتر، حدود cm2 6 مي باشد) باشند، بهره گرفت. به منظور حصول اين ميزان ميکروب کشي در ماشين هاي بسته بندي پرسرعت، لايه نازکي از مايع 30 درصدي پراکسيد هيدروژن بر روي صفحات مقوايي داراي پوشش پلاستيک پاشيده مي شود. سپس با دمين هوا در دماي 80 درجه سانتي گراد بر روي صفحه ها، اين لايه زدوده مي شود. در مورد شير، چنانچه شروع کار با شير پاستوريزه حاوي 10 ميکروب در ليتر باشد، عامل کاهش حداقل 10 اعمال مي گردد.
پس در مي يابيم که بسته بندي غذايي به دلايل زير از اهميت زيادي برخوردار است.
1. حفاظي در مقابل نفوذ حشرات و جانوران موذي
2. حفاظي در مقابل آلودگي حاصل از ميکروارگانيسم ها (آلودگي ثانويه فرآورده ها)
بنابراين، در مورد محصولات استريل، سطوح بسته بندي بايد عاري از ميکروب باشد. در بسته بندي محصولات غيراستريل، يعني پلاستيک ها (نهايي ترين مواد بسته بندي پلاستيکي) فقط مراعات احتياط هاي سنتي (کلاسيک) ضرورت دارد. در بسته بندي محصولات استريل، غالب بسته بندي هاي پلاستيکي را (برخلاف بسته بندي هاي شيشه اي وفلزي) نمي توان پس از پر کردن به وسيله عمليات گرمايي، استريل کرد. همان طور که قبلا گفته شد، استريليزه کردن بعدي توسط تشعشع و با استفاده از تابش هاي يونيزه کننده هميشه امري انجام شدني نيست، زيرا ممکن است طعم فراورده را تغيير دهد يا خصوصيت بسته بندي پلاستيکي را دراثر تغييرات مربوط به رفتار مهاجرتي پس از تشعشع دستخوش تغيير نمايد.
بنابراين، در صورت ضرورت مي توان بسته هاي فلزي و شيشه اي را پس از پر کردن و دربندي، استريليزه کرد که اين عمل، آزمايش سيل (مهر و موم) صحيح بسته ها را نيز در بر دارد. تا آنجا که به پلاستيک ها مربوط مي شود، ترجيحا استريليزه کردن مراحل ابتدايي آماده سازي به مورد اجرا در مي آيد. در اينجا لازم است تکنيک هاي مختلف را در نظر بگيريم تا بتوانيم نسبت به تمامي آثار ثانويه و بالقوه, ديدي جامع داشته باشيم. استريليزه کردن بسته بندي هاي پلاستيکي خالي (يا مواد پلاستيکي به طور اعم) توسط اشعه هاي ، بخار و هواي گرم، روش هاي موثر هستند. اما اين گونه آماده سازي ها مي توانند موجب تغيير رنگ و همين طور تغيير استحکام کششي مواد گردند.
در استريليزه کردن با هواي گرم و خشک، نابودي ميکروب ها روشي که ذکر مي شود به بهترين وجه حاصل مي گردد.160 دقيقه در دماي 160 درجه سانتي گراد يا 60 دقيقه در دماي 170 درجه سانتي گراد يا 30 دقيقه در دماي 180 درجه سانتي گراد. مدت هاي ذکر شده به اين دليل طولاني هستند که هواي گرم به آهستگي حرارت را منتقل مي نمايد. تعداد کمي از پلاستيک ها از قبيل نايلون 6 يا تفلون در برابر دماي زياد، مقاوت خواهند کرد (از پلاستيک ها در بخش بسته بندي استفاده نمي شود). ولي بقيه اکثرا شکل طبيعي خود را از دست مي دهند يا ذوب مي شوند.
استرليزه کردن با بخار، به 20 دقيقه زمان در دماي 120 درجه سانتي گراد نياز دارد. در اين مورد نيز پلي استايرن و پلي استرهاي مفيد، پيچش پيدا کرده و تغيير شکل مي دهند، پلي پروپيلن به رنگ سفيد شيري در مي آيد و البته اين گونه تغيير رنگ ها بر تغيير ساختار (مواد) دلالت دارد. براي استريليزه کردن با اشعه هاي ؛ دوز KGY 25 توصيه مي شود. جدول 6-2 بيانگر تغيير استحکام کششي به عنوان تابيع از دوز تابشي مي باشد. همچنين توجه داشته باشيد که تشعشع در سطوح پايين تر، باعث تغييرات بيشتر در استحکام کششي مي شود و اين موضوع به دليل آن است که اکسيژن موجود در هوا طي تشعشع، فرصت کافي براي انتشار به داخل پلاستيک و ايجاد اکسايش را دارد. در مورد PVC , اسيد هيدروکلريک به سرع توليد شده و منجر به برخي واکنش هاي ثانويه مي گردد. علاوه بر اين PVC تمايل به رنگ باختن دارد و به راحتي رنگ خود را از دست مي دهد.
iran-hologram.com

روش های مدرن بسته بندی مواد غذایی
استفاده از كاغذ و جعبه های مقوایی در طول قرن بیستم گسترش عام یافت. با ظهور پلاستیك به عنوان یك پوشش بسته بندی با ارزش (اواخر دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰) این ماده جانشین كاغذ شد. اخیراً مدافعان محیط زیست تبلیغات گسترده ای را آغاز كرده اند كه پلاستیك از نظر زیست محیطی محصول نامناسبی است. حقیقت این است كه امروزه كاهش میزان استفاده از مواد در بسته بندی معمولاً مهم تر است تا ساخت بسته هایی كه از نظر مواد با محیط زیست سازگاری بیشتر دارند.
شیشه یكی دیگر از موادی است كه بیشتر برای بسته بندی مایعات مورد استفاده قرار می گیرد. اگرچه ساخت شیشه از ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد باب شد ولی تولید صنعتی آن از ۱۵۰۰ سال پیش از میلاد در مصر آغاز شد. برای ساخت شیشه از موادی نظیر سنگ آهك، شن و سیلیكات كه به مقدار زیادی در دسترس بود استفاده می شد. همه این مواد به شكل ساده ای با هم مخلوط و سپس به آن حرارت داده می شد. از زمان كشف این روش تركیب و عناصر ساخت شیشه كمترین تغییر را داشته اند اما فناوری و شكل دادن به آن پیشرفت بسیاری پیدا كرده است.
شكل دهی به شیشه كه در قرون ۱۷ و ۱۸ توسعه پیدا كرده بود امكان بیشتری برای تولید اشكال مختلف و دكوری فراهم كرد. نام سازنده و نوع شیشه می توانست بر روی آن حك شود كه به نوعی بیانگر هویت كارخانه نیز بود. با توسعه فناوری ها در قرون ۱۸ و ،۱۹ قیمت انواع محصولات شیشه ای رو به كاهش گذاشت. «اونز» اولین ماشین چرخشی تولید بطری شیشه ای را در سال ۱۸۸۹ اختراع كرد. بلافاصله بطری های شیشه ای در شكل های متنوع و اندازه های مختلف به جذابیت اقتصادی برای محصولات مصرفی تبدیل شد و از اوایل قرن نوزدهم تا دهه ۱۹۶۰ بطری های شیشه ای بازار محصولات مایع را در اختیار گرفتند. یك ماشین مدرن به عنوان نمونه روزانه ۲۰ هزار بطری در روز تولید می كند.زمانی كه سایر بسته بندی ها نظیر فلزات و پلاستیك در دهه ۱۹۷۰ عمومیت پیدا كردند بسته بندی شیشه ای برای محصولات با ارزش بالا مورد استفاده قرار می گیرد. امروزه از شیشه به عنوان یك بسته بندی سخت استفاده های متنوعی صورت می گیرد. وزن، شكنندگی و قیمت آن در مقایسه با محصولات فلزی و پلاستیكی بازار بسته بندی شیشه ای را كم رونق كرده است، اما برای محصولات با چشم انداز كیفیت بالا و نگاهداری بهتر و بیشتر شیشه هنوز یك محصول بسته بندی موثر است.
• بسته بندی اسپتیك
بسته بندی اسپتیك شیوه ای جدید برای نگهداری محصولات غذایی در مدت زمان طولانی و خارج از یخچال است كه تا زمان باز كردن بسته تازگی محصول را حفظ خواهد كرد. وقتی كه برای اولین بار شیر و آب میوه به شیوه اسپتیك در قفسه ها و یخچال های مغازه ها عرضه شدند با عدم اطمینان مصرف كنندگان روبه رو شدند. در واقع این پرسش در اذهان عمومی شكل گرفت كه چگونه ممكن است مواد غذایی فاسد شدنی ماه ها در قفسه های مغازه ها و بدون نگهداری در یخچال تازه بمانند؟ حتماً می بایست به آنها مواد نگهدارنده افزوده شده باشد. اما در واقع مواد غذایی كه در داخل بسته های اسپتیك پر می شوند هیچ نیازی به افزودن مواد نگهدارنده ندارند؛ چرا كه یك روش با ماندگاری طولانی مدت، محصولات لبنی مایع را در دمای ۱۳۷ درجه سانتیگراد به مدت چهار ثانیه حرارت داده و بلافاصله در بسته های استریل پر می كنند. در مورد آب میوه (محصولات با اسید بالا) محصول را در دمای ۹۵-۸۰ درجه سانتیگراد به مدت ۳۰-۱۵ ثانیه حرارت می دهند و سپس به صورت اسپتیك پر می كنند. هر دو روش به نحوی طراحی شده است كه تنها مقدار كمی از ویتامین ها و املاح معدنی از بین بروند. این فرآیندها زمان نگهداری محصول را به مدت چندین ماه خارج از محیط یخچال افزایش می دهد. پس از باز شدن بسته، محصول می بایست در یخچال نگهداری شود. در روش دیگر كه برای ماندگاری كوتاه مدت است محصولات لبنی مایع (شیر) را در دمای ۷۲ درجه سانتیگراد به مدت ۱۵ ثانیه حرارت داده تا میكروب های بیماری زای موجود در آن كه باعث فاسد شدن می شوند از بین بروند. این فرآیند زمان نگهداری محصول را به مدت یك هفته در یخچال افزایش می دهد. مواد غذایی با بسته بندی اسپتیك در مقایسه با كنسروها و یا مواد غذایی (پاستوریزه) كه فرآیند آنها در دمای بالا و مدت زمان طولانی انجام شده است از طعم و رنگ بهتری برخوردار هستند؛ چرا كه اثرات جانبی بسته بندی با قوطی را كه نتیجه واكنش اكسیژن با فلز قوطی است ندارند. امروزه در بازارهای جهانی به جز بسته های اولیه آجری شكل، می توان انواع بسته های اسپتیك را در اندازه و شكل های مختلف با در هایی كه قابلیت باز و بسته شدن آسان را دارند یافت. در حال حاضر تنوع كالای بسیاری در بسته های اسپتیك وجود دارد و در كشورهای مختلف جهان محصولاتی چون شیر، خامه، آب میوه، سوپ، رب گوجه فرنگی، انواع دسر، شربت، نوشیدنی هایی كه از سویا تهیه می شوند و همچنین نوشیدنی هایی كه مكمل غذایی به شمار رفته و انرژی زا هستند و حتی تخم مرغ مایع در بسته های اسپتیك عرضه می شوند. فناوری فرآیند اسپتیك كه از ۲۵ سال گذشته به صورت تجاری رواج پیدا كرده است چنان تاثیر جهانی بر روی صنعت مواد غذایی گذاشته است كه انجمن بین المللی مهندسین صنایع غذایی در سال ۱۹۸۹ از آن به عنوان مهمترین پیشرفت صنعت مواد غذایی در قرن بیستم نام برد
http://www.mazraehdaran.com

بسته بندي مواد غذايي

رشد روزافزون جمعيت ، توجه ويژه دولت ها در تامين و توليد بيشتر مواد غذايي مورد نياز که امروزه تحت عنوان « امنيت غذايي » مطرح مي شود را طلب مي نمايد. درامنيت غذايي نيز توجه به بهداشت و پيشگيري از آلودگي مواد غذايي موضوعي است که بايستي توجه ويژه اي به آن صورت گيرد.
عوارض ناشي از آلودگي مواد غذايي
تعريف سازمان بهداشت جهاني از بيماري ناشي از غذا
بيماري هايي که ماهيت عفوني يا سمي دارند و عامل آن از راه غذاي مصرفي وارد بدن مي شود. هر فردي در معرض ابتلا به چنين بيماري هايي قرار دارد.
غذا به عنوان منبع توليد انرژي در بدن، اگر دچار آلودگي باشد، مي تواند منشاء بيماري هاي مختلف و در رأس آنها بيماري هاي گوارشي و مسموميت هاي غذايي در انسان باشد.
عوارض ناشي از غذا، يکي از شايعترين و شديد ترين مشکلات بهداشت عمومي در جهان امروز هستند، که بر زندگي انسانها، بار سنگيني تحميل کردهاند.اين آلودگي ها معمولاً به دليل تهيه ، نگهداري و حمل و نقل نامناسب ماده غذايي بروز مي کند.

مسموميت غذايي
عوارض ناشي از مصرف مواد غذايي آلوده را اصطلاحا مسموميت غذايي مي نامند.
عوارض ناشي از آلودگي مواد غذايي بر اساس مكانيسم عمل به چهار گروه تقسيم ميشود:
الف ـ عفونتهاي غذايي
ب ـ مسموميتهاي غذايي
ج ـ عوارض حاصله از انگلها
د ـعوارض حاصله از مواد افزودني
عفونت هاي غذايي
عفونت هاي غذايي شامل بيماري هاي عفوني مي شود که در اثر مصرف غذاي آلوده به انسان انتقال مي يابد و با عوارض گوارشي از قبيل استفراغ ، اسهال ، دردهاي عضلات شکم و تشنجات عصبي همراه است. سالمونلا، کمپيلوباکتريوز، ويبريوز، کليباسيلوز، به طور کلي در بين مواد غذايي گوشت، فرآورده هاي گوشتي و تخم مرغ هميشه درصد آلودگي شان بيشتر از ديگر مواد غذايي است.
گوشت چرخ کرده بيشترين خطر انتقال عفونت غذايي را دارد.

مسموميت هاي غذايي
به دوشکل مسموميت هاي غذايي ميکروبي و مسموميت هاي قارچي ديده مي شوند که در اثر سموم مترشحه از:
1- باکتري ها مانند کلستريديوم بوتولينوم ، اشريشياکلي ، شيگلا، باسيليوس سرئوس و استافيلوکوک پاتوژن
2- در اثر سموم مترشحه از قارچها (کپک و مخمر) مانند آفلاتوکسين به وجود مي آيند.
عوارض حاصله از انگلها
عبارتند از بيماريهايي كه توسط انگلهايي كه در غذاهاي مختلف وجود دارند، و از طريق لوله گوارش به انسان منتقل ميگردند مانند توكسوپلاسموز، ژيارديوز، تريشينوز تنيازيس و …
عوارض حاصله از مواد افزودني
عوارضي كه در اثر مواد افزودني غيرمجاز و يا استفاده بيش از حد استاندارد مواد مجاز و يا در اثر باقيماندههاي داروئي و سموم در برخي از مواد غذايي و يا در اثر آلودگي محيط زيست و اثرات آنها روي فرآوردههاي دامي و كشاورزي به وجود ميآيند.
بيماريهاي ناشي از غذا، در سطح اجتماع، خانوادهها، سيستم مراقبت بهداشتي و اجتماعي و موسسات تجاري، علاوه بر ايجاد بيماري و حتي مرگ، هزينه بالايي نيز به کشورها تحميل مي نمايند.
در کشورهاي صنعتي بيش از 90% غذاي مردم از طريق صنايع مربو طه در اختيار شا ن قرار مي گيرد . که آلودگي آنها فاجعه آفرين است . 50-20 درصد از جهانگردان طي سفرهاي خود دچار عوارض غذايي مي شوند .
گزارشات بيان مي دارند كه در سال 2005 حدود 1.8 ميليون نفر بر اثر بيماريهاي اسهالي جان خود را از دست داده اند که بخش اعظمي از اين مرگ و ميرها به آلودگي غذا و آب آشاميدني مربوط بوده است. لذا توجه به بهداشت مواد غذايي امري ضروري است.
بهداشت مواد غذايي
بهداشت مواد غذايي عبارت است از کليه موازيني که رعايت آنها در کليه مراحل توليد، نگهداري و عرضه مواد غذايي ضروري است تا ماده غذايي سالم و با کيفيت بالاي بهداشتي به دست مصرف کننده برسد.
حفاظت از مواد غذايي از زمان توليد تا هنگام مصرف امر بسيار مهمي است. عوامل بسياري باعث از بين رفتن ارزش مواد غذايي مي شوند که از مهمترين آنها مي توان به فساد ميکروبي، از دست دادن برخي خواص مهم مانند ويتامين و … اشاره کرد.
عواملي که باعث رشد ميکروارگانيسمها در يک محصول بعد از توليد مي شوند :
1- سطح پايين بهداشت در فرآيند توليد
2- تاخير بين توليد و بسته بندي
3- دماي نامناسب نگهداري (انبارش)
4- نوع ماده بسته بندي
5- حجم گاز آزاد شده درون بسته بندي
6- نوع و ترکيبات گازهاي درون بسته بندي
7- درصد اکسيژن
ساده ترين روش براي محافظت از مواد غذايي بسته بندي آن است. معمولاً بسته بندي از مواد غذايي در مقابل نفوذ عوامل خارجي و همچنين حفظ خواص داخلي آن محافظت مي نمايد.
از سويي مواد غذايي داراي دو ويژگي اساسي مي باشند:
الف ) فصلي بودن توليد
ب ) فساد پذير بودن
اين درحالي است که انسان ها به منظور رفع نياز تغذيه اي و تداوم حيات خود ، احتياج به مصرف مواد غذايي در طول سال دارند بدين لحاظ بسته بندي مواد غذايي از اهميت خاصي برخوردار است.
امروزه روشهاي مختلف بسته بندي به همراه روشهاي نوين نگهداري موادغذايي نقش موثروکارآمدي درصنايع غذايي ايفامي کنند .
به نحوي که بسته بندي موادغذايي بصورت علمي وباتکنيکهاي خاص خود انجام مي گيرد وجزء صنايع پيشرفته محسوب شده که مي توان به بسته بندي گروههاي: نان وشيريني ،فراوردههاي لبني ،فراورده هاي گوشتي،موادغذايي منجمد،موادغذايي خشک،ميوه ،غلات،شکلات،قهوه و…. اشاره نمود .

هدف از بسته بندي مواد غذايي
درابتدا هدف بسته بندي نگهداري محصولات غذايي فصلي بوده اما با رشد جوامع اين ضرورت احساس گرديد تا محصولاتي که در يک منطقه خاصي توليد مي شود جهت استفاده به منطقه ديگري انتقال يابد. و اين هنر بسته بندي بود که امکان حفاظت و نگهداري محصول را در اين پروسه انتقال از محلي به محل ديگر فراهم آورد.
اهداف اصلي از بسته بندي مواد غذايي
– مهم ترين هدفي كه در بسته بندي محصولات غذايي مدنظر است افزايش طول عمر نگهداري محصول مي باشد.
– محافظت ماده غذايي ازعوامل فساد دروني و بيروني و اکسيده شدن
– حمل و نقل بهتر و آسانتر مواد غذائي
– بازاريابي بهتر
اهميت بسته بندي مواد غذايي و نقش آن دربهداشت ، کاهش ضايعات ، جلب مشتري
تکنولوژي بسته بندي نه تنها توانست طول عمر ماده غذايي را افزايش دهد بلکه اين امکان را به وجود آورد که در کشوري نظير آمريکا 4% مردم آن بتوانند با فعاليت خود نه تنها غذاي همه مردم اين کشور را تامين کنند بلکه مقادير مشابهي از محصولات رابه خارج صادر نمايند.
بسته بندي و بهداشت
يکي از راه هاي حفظ بهداشت مواد غذايي ، بسته بندي آنهاست ، زيرا بسته بندي علاوه بر جلوگيري از نفوذ ميکروارگانيسم در مواد غذايي ، از ارتباط بي دليل و دست کاري خريدار با مواد غذايي نيز جلوگيري مي کند . لذا مناسب است به منظور جلوگيري از انتقال آلودگي از فرد به مواد غذايي ، از دست زدن فرد آلوده به ماده غذايي جلوگيري شود .
در برخي از فروشگاه ها ، همزمان علاوه بر مواد غذايي نظير سبزيجات ( که برگ هاي آن مي تواند به شدت آلوده باشد ) ، ساير مواد غذايي مانند گوشت ، مرغ و ماهي( که به شدت فسادپذير هستند ) نيز به فروش مي رسد ، لذا در چنين فروشگاه هايي بسته بندي مواد غذايي سريع فاسد شدني ( نظير گوشت ، مرغ و ماهي ) از آلودگي اين مواد جلوگيري مي نمايد.
بسته بندي و ضايعات
محصولات كشاورزي و دامپروري كه خسارت ديده، فاسد شده و يا كيفيت غير قابل قبولي از نظر هر يك از خصوصيات حسي داشته باشند مورد پذيرش مصرف كنندگان قرار نمي گيرند و ضايعات محسوب مي شوند
دلايل اين گونه ضايعات را مي توان به عوامل زير نسبت داد:
1) آلودگي ميكربي و تجزيه مواد توسط آنها
2) فرآيندهاي متابوليكي
3) تنش هاي فيزيكي.
آلودگي ميكروبي
ميکروارگانيسم ها ، اصلي ترين عامل ضايعات مواد غذايي ، محسوب مي شوند .منشاء اين آلودگي ها ممكن است از مزرعه و باغ باشد كه محصول در حال رشد يا دام را مورد تهاجم قرار دهد. سپس علايم قابل رويت فساد طي حمل و نقل ، انبار كردن و يا مصرف محصول به چشم آيد.
ميکروارگانيسم به منظور حيات خود نياز به مصرف مواد غذايي دارند ، لذا به عنوان رقيب انسان ها در دسترسي به مواد غذايي عمل مي کنند . البته طي مصرف مواد غذايي توسط ميکروارگانيسم ها ، آن ماده غذايي از مصرف انساني خارج مي شود پس مواد غذايي بايستي از دسترس ميکروارگانيسم خارج شوند .
ميکروارگانيسم ها در همه جا پراکنده مي باشند برخي از آنها براي حيات نياز به اکسيژن دارند و برخي ديگر بدون نياز به اکسيژن ، حيات خود را ادامه مي دهند . همچنين اين ميکروارگانيسم در دماها و رطوبت هاي مختلف قادر به ادامه حيات هستند لذا بسته بندي مواد غذايي بايد به گونه اي انجام شود که حتي الامکان موارد فوق را مدنظر قرار دهد و به اين ترتيب تا حد ممکن از ضايعات سريع مواد غذايي جلوگيري نمايد .
تغييرات متابوليکي
تغييرات متابوليكي غير معمول كه به دليل گرمازدگي، سرمازدگي، كمبود اكسيژن يا تنش دي اكسيد كربن روي مي دهد ممكن است به لك افتادن، گود افتادگي، نرم شدگي بيش از حد، تغيير رنگ، تغيير بافت و… منجر شود.
تنش هاي فيزيكي
تنش هاي فيزيكي طي برداشت مكانيكي، حمل و جابجايي و… وارد مي شود و سبب ضربه ديدگي، سايش و تغيير فيزيكي محصول مي گردد.
بسته بندي بايد به گونه اي باشد که سلامت کالا را مد نظر قرار دهد به طور کلي مواد غذايي طي حمل و نقل دچار صدمات فيزيکي مي گردند . همچنين مواد غذايي تحت تاثير تغييراتي قرار مي گيرند که مي تواند سبب افزايش رطوبت و يا کاهش رطوبت ، خشک شدن و چروکيدگي مواد غذايي گردد .
بسته بندي بايد به گونه اي انجام شود که ماده ي غذايي علاوه بر سلامت بهداشتي و فسادپذيري ، از نظر سلامت ظاهري ( از جمله عدم ضرب ديدگي ، فرسودگي ، پاره شدگي ، نرم شدن ، چروکيدگي و … ) نيز مشکلي نداشته باشد تا خريدار ، در زمان انتخاب مواد غذايي ، آن را انتخاب کند .
در ايران هم طبق گزارشات و آمار وزارت جهاد كشاورزي سالانه بيش از 35% از محصولات كشاورزي در مراحل مختلف از بين مي روند.
ضايعات را مي توان با اعمال فرآيندهايي مثل كنسرو كردن، انجماد، خشك كردن، بسته بندي و… کاهش داد.
بسته بندي يكي از ترفندهاي موثري است كه با توسل به آن چه در حد بسته بندي حجيم، چه بسته بندي جزيي ودر سطح مصرف كننده، چه در محل توليد و چه در محل فرآيند ميزان ضايعات و هدر رفت مواد غذايي را به حداقل رساند.

بسته بندي و جلب مشتري
يکي از اصلي ترين دلايل بسته بندي مواد غذايي ، جلب مشتري است ، به گونه اي که بسته بندي ، چشمک زدن کالا ( ماده غذايي ) به مصرف کننده ( خريدار ) مي باشد .
امروزه صنايع بسته بندي ، به منظور جلب مشتري از رنگ ها ، طرح ها و ابعاد خاص استفاده مي نمايند تا در جوامع ، اثرات قابل توجهي براي جلب بيشتري داشته باشند .به عنوان مثال رنگ هاي قرمز با ويژگي تند در کشورهاي عربي طرفداران بيشتري داشته و به کار بردن اين رنگ در بسته بندي مشتري بيشتري را به هنگام خريد وسوسه مي نمايد . طرح روي بسته بندي نيز از عوامل موثر در جلب مشتري به هنگام انتخاب کالا مي باشد .
بسته بندي مواد غذايي بايد به گونه اي باشد تا مصرف کننده بتواند به آسان ترين روش از ماده غذايي بسته بندي شده استفاده کند ، به عبارتي بسته بندي بايد به راحتي باز و يا بسته شود تا مصرف کننده آن را انتخاب نمايد . به ويژه آنکه مصرف کننده هاي امروزي انتظار دارند مدت زمان کمتري را صرف اين قبيل کارها نمايند
بسته بندي هايي که در هنگام استفاده از محتواي آن ، راحتي مصرف کننده را مد نظر قرار ندهند ، در انتخاب بعدي مورد استقبال قرار نخواهند گرفت از سويي ، امروزه ابعاد بسته بندي ها از عوامل مهم در انتخاب کالا توسط خريدار مي باشد .
بسته بندي و راهنماي مصرف مواد غذايي
1- بسته بندي يکي از راه هاي کمک به انتخاب کالا توسط خريدار است ، به گونه اي که مصرف کننده مي تواند شکل کالاي خود را از طريق بسته بندي ، انتخاب نمايد . بدين سبب اکثر توليد کنندگان سعي در کشيدن تصوير کالاي درون بسته بر روي بسته بندي مي نمايند ، به عنوان نمونه تصوير گوشت بر روي بسته بندي گوشت
2- درج زمان توليد و تاريخ انقضا، به مصرف کننده در مصرف ماده غذايي با کيفيت و با ارزش غذايي بالا کمک شايان توجهي مي نمايد .
3- همچنين نوشتن ارزش تغذيه اي ماده غذايي بسته بندي شده ، علاوه بر آگاهي دادن به خريدار ، انتخاب کالا را تسريع مي کند همچنين امروزه مناسب است اطلاعات تغذيه اي ارائه شده بر روي بسته بندي ها ، واقعيت بيشتري داشته باشند و يا اطلاعات کامل تري را در اختيار خريدار قرار دهند .
4- نوشتن شرايط نگهداري و يا شرايط پخت ماده غذايي بسته بندي شده بر روي بسته نيز مي تواند کمک فراواني به نحوه ي نگهداري و روش پخت خريدار نمايد .
5- ضمناً با توجه به گستردگي کاربرد مواد غذايي ، با ارائه موارد مصرف ، مي توان به خريدار در انتخاب کالا کمک نمود
6- از ديگر مواردي که بر روي بسته بندي ماده ي غذايي بايد درج شود ، ميزان صحيح مصرف مي باشد و يا اينکه نوشته شود اين ماده غذايي بسته بندي شده براي مصرف چند نفر مي باشد .
7- درج شناسنامه توليد کننده بر روي بسته بندي مواد غذايي ، به مصرف کننده اطمينان مي دهد که کالاي مورد نظر در محل قابل قبول و تحت نظر متوليان سلامت کشور ، توليد شده است . پس بسته بندي خود مي تواند به عنوان راهنماي مصرف کننده عمل کند و به او در انتخاب صحيح کمک نمايد .http://www.google.com/url?q=http://w…XTIyNZVQlprX2w

مقاله جامع بسته بندی مواد غذایی

ضرورت نیاز به بسته بندی
محصولاتی که ساخته دست بشر بوده و با استفاده از منابع طبیعی تولید می شوند نیازمند بسته بندی اند. این نیاز را می توان از جنبه های گوناگون مورد بحث و بررسی قرار داد. هویت بخشی، امنیت، ایمنی و سلامت و در نهایت حمل و نقل، همگی نیاز مبرمی به بسته بندی برای تحقق دارند.
حضور بسته بندی در دنیای مدرن، محصور به زمان و مکان خاصی نیست و به معنای واقعی کلمه، همه جا حاضر است.
آیا می توانید چیزی را مثال بزنید که در بسته بندی عرضه نشود؟
شاید بتوان چند نمونه ذکر کرد ولی این محصولات تعدادشان بسیار کم است. هم اکنون حتی محصولات زراعی و باغی نیز حداقل دارای یک لیبل می باشند و لیبل نیز خود شکلی از بسته بندی است.
بسته بندی ابتدایی ترین نیاز هر محصول پیش از عرضه به بازار می باشد چرا که تولید کنندگان برای شناساندن خود و محصولاتشان و البته محافظت از محصول در حین حمل و نقل و نگهداری پیش از فروش به آن نیاز

مبرمی دارند.

بسته بندی می ‌تواند ضمن معرفی نام، خواص، مشخصات فنی و شیمیایی، تاریخ مصرف، قیمت، طریقه مصرف و نگهداری صحیح، محافظت آن کالا را تا زمان مصرف به عهده گیرد و در عین حال یک بسته‌ بندی مطلوب قادر

است موجب افزایش زمان حفظ و نگهداری کالای فاسد شدنی باشد.

هدف از بسته بندی

حفاظت فیزیکی، انبار کردن، بازاریابی و فروش و حفاظت از کیفیت محصول می باشد.
هدف از بسته بندی کردن مواد غذایی این است که هم زمان نگهداری آنها افزایش یابد و هم بطور کلی از خطر عوامل فساد درونی و بیرونی حفظ شود. همچنین حمل و نقل مواد غذائی بهتر و آسانتر انجام گردد.
نقش بسته بندی

بسته‌ بندی کالا در تمامی جهان دو نقش بسیار مهم را ایفا می‌کند.
۱- مظروف ساختن کالا ( نگهداری کالا)

۲- معرفی بهتر کالا و تشویق مخاطب به خرید آن( عرضه و بازار رقابت)

در واقع می‌توان گفت بسته ‌بندی به عنوان یک فروشنده خاموش قلمداد می‌شود، زیرا کالا ها مستقیماً خود را به خریدار نمایش نمی ‌دهند و این پوشش آنها است که با اشکال مختلف و جملاتی کوتاه، معرف جنس
داخل آنها می باشد واطلاعات لازم را به مخاطب (خریدار) ارائه می‌دهد
بسته بندی به عنوان اولین وسیله ارتباط بصری با مخاطب محسوب می‌شود.
به تعبیری بسته بندی، چراغ قرمزی است در برابر توقف عابران جلوی ویترین خرده فروشی ها و به حق آن را به عنوان فروشنده خاموش می شناسند. بسته بندی، چهره کالاست چون مشتری از طریق بسته بندی
محصول را شناسایی می کند. بسته بندی پیام تولید کننده را به خریدار می رساند و بین آنها ارتباط برقرار و اطلاع رسانی می کند.
بسته بندی عاملی است که نخستین اثر و نقش را به وجود می آورد و باید مراقب باشد که در این اولین برخورد ، تا آنجا که توان دارد ، خریدار را جذب کند . به همین منظور باید به عواملی که مربوط به ارتباطات است
بها داد
بسته ‌بندی نا مناسب، بر روحیه جامعه مصرف کننده تأثیر نا مطلوبی برجای می‌ گذارد. به طوری که استنباط مصرف کننده از محصول، با بسته ‌بندی نا مناسب مانند تأثیر رفتار فروشنده بی‌ حوصله (مثلاً درآخر وقت کار روزانه) است، که اغلب از نظر روانی موجب رنجش خاطر مشتری می گردد.
بسته‌ بندی مناسب از طریق ارتباط بصری اطلاعات کاملی را در مورد محصول و تولید کننده به مخاطب یا مصرف کننده منتقل می ‌کند و در تشویق او به خرید موثر است.بهمین منظور شرکت ها سعی دارند با بسته بندی های جالب مشتری بیشتری را جلب نمایند.
تعریف بسته بندی

موسسه بین المللی بسته بندی، آن را به عنوان پوشش محصول تلقی می کند. این حصار قادر است تا مطلوبیت های ذیل را ایجاد کند
ظرف باشد، از کالا محافظت و نگهداری نماید، با خریدار ارتباط برقرار کند و اطلاعات را به او منتقل نماید، کالا را نمایش دهد و سودمندی آن را نشان دهد.
در استاندارد بریتانیا واژه ی بسته بندی به عنوان هنر یا عملیات مورد استفاده در آماده سازی کالا برای حمل، نگهداری و یا تحویل به مشتری تعریف شده است .
در تعریفی ساده تر: بسته بندی به ظرفی است که مظروفی را در خود جای می دهد
بسته‌ بندی یک عملیات تجاری پیچیده، پویا، علمی، هنری و بحث آفرین است که کارکرد های محافظت، نگهداری، حمل و نقل، اطلاع رسانی و فروش را شامل می‌شود.

بسته‌ بندی به معنای تهیه «ظرف محافظ یا سیستمی که سلامت کالای «مظروف» را در فاصله تولید تا مصرف حفظ کند و آن را از ضربات، صدمات، فساد ، لرزش، فشار و ارتعاش، مصون نگه دارد». از سوی دیگر بسته‌بندی به مثابه یک فرهنگ بومی، یا ملی و اقلیمی سیستمی است که از سویی موجبات ایجاد ارتباط بین تولید کننده و توزیع کننده را فراهم می ‌آورد و از سوی دیگر بین آن دو و مصرف کننده ارتباط منظم و قابل اطمینانی برقرار می ‌کند.

بهترین تعریف برای واژه ی بسته بندی توسط پین در ۱۹۶۲داده شده است که امروزه نیز این تعریف به عنوان کامل ترین تعریف برای بسته بندی کاربرد دارد:
۱- یک سیستم که زمان تهیه ی کالا را جهت انتقال، توزیع، ذخیره، خرده فروشی و مصرف کاهش می دهد.
۲- یک مفهوم تضمین کننده برای تحویل مطمئن کالا به آخرین مصرف کننده در شرایط مطلوب و با حداقل هزینه است.
۳ – بسته بندی یک عمل فنی اقتصادی است که هزینه ی تحویل کالا را به حداقل می رساند، در حالی که فروش و در نتیجه سود حاصل از آن را به بالاترین حد افزایش می دهد .

نتیجه گیری از تعاریف بسته بندی

به بسته ‌بندی باید با دو دید کاملاً متفاوت ولی همسو، نگریست،
۱- معطوف به شرح وظیفه یک ظرف در قبال مظروفش

۲- دیدی که بیشتر جنبه فرهنگی دارد و به نحوی با روحیه، خصلتها، آداب و رسوم، موقعیت اقلیمی و منطقه‌ای کالا و به طور کلی فرهنگ سازنده و کشور تولید کننده آن مربوط می‌شود.

این یعنی که بسته ‌بندی، نظامی است مرکب که هم وظیفه حفاظتی دارد و هم نقش فرهنگ ارتباطی را بازی می ‌کند و واجد جنبه اطلاع رسانی است و می‌ تواند به عنوان یک رسانه، نقش آفرینی نماید

تاریخچه بسته بندی

تاریخچه نگهداری (بسته بندی یک روش نگهداری است )مواد غذایی به ۵۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح میرسد چنانچه در سواحل خلیج فارس از روش نمک زدن و خشک کردن استفاده می کردند.
در ابتدای تمدن بشری نیازی به بسته بندی مواد غذایی نبوده، بلکه مردم برای بدست آوردن غذا از محلی به محل دیگر می رفتند
اما زمانی که پناهگاههای دایمی برای خود پیدا کردند. در چنین شرایطی غذا را از محل های مختلف جمع آوری می کردند و به محل سکونت خود می بردند. این نیاز باعث شد که اولین انواع بسته بندی نظیر کدوهای خشک شده، صدف ها، برگها، پوست حیوانات و دیگر مواد طبیعی مورد استفاده قرار بگیرند.

برای انتقال آب، شیر، ماست، روغن یا دوغ از پوست حیوانات استفاده می شد. از شاخ حیوانات برای حمل و نقل و ذخیره غذا و محصولات کشاورزی استفاده کردند (هنوز در مناطق استوایی از بامبو برای ذخیره سازی مواد غذایی استفاده می شود).

در سال ۱۰۳۵ بعد از میلاد گفته شده که فردی بنام انصاری خراسانی سفری به مصر داشته و در آنجا مشاهده نموده که فروشندگان سبزیجات ، چاشنی ها را در کاغذی می پیچند و بفروش می رسانند می گویند این قدیمی ترین سند در بسته بندی مواد غذایی است.

در دوره پیش از صنعتی شدن جوامع نیز، بسته بندی مواد و محصولات برای مدت های طولانی مورد استفاده قرار داده می شده است و از این روش برای نگهداری مواد و محصولات غذایی در خانه یا حمل و نقل آنها از مزرعه یا محل تولید به مغازه ها یا بازار های محلی استفاده می شده است . نمونه ای از این موارد بسته بندی غلات و آرد در کیسه یا ظرف های و جعبه های چوبی و یا بسته بندی مواد روغنی در شیشه ها بوده است.منشا بسته بندی و کنسرو های مدرن روش های اولیه بسته بندی شامل استفاده از کاغذ موم ، چرم ، پوست و یاچوب پنبه بوده اند.

تاریخچه بسته بندی – ظهور انقلاب صنعتی

ظهور انقلاب صنعتی به راستی تحول اساسی در نظام تولید کالایی ایجاد کرد. انقلاب صنعتی، جهان را با فوران کالاهای گوناگون صنعتی روبرو کرد. تنوع کالاها و رقابت فشرده میان تولید کنندگان و بازرگانان به تدریج هنر را نیز علاوه بر علوم دیگر وارد مجموعه سیستم بسته بندی کرد. با پیشرفت بیشتر، علوم دیگری نظیر روانشناسی فردی، اجتماعی به این مجموعه اضافه شد. توسعه بسته بندی سبب مستقل شدن این صنعت از مجموعه صنایع دیگر شد و رقابت و نیاز سبب گردید که صنایع بسته بندی سهمی قابل توجه از بودجه های شرکتهای تولیدی را به خود اختصاص دهد. امروزه صنایع بسته بندی تبدیل به یک تکنولوژی قدرتمند شده است.

مواد مورد استفاده برای بسته بندی

امروزه در بسته بندی موادغذایی از مواد مختلف استفاده می شود.

چوب: مانند جعبه ها
فلز : فلزات سخت مانند قوطی و بشکه – فلزات انعطاف پذیر از قبیل آلومینیوم و قلع
شیشه : مانند شیشه های دهانه گشاد و بطری،
کاغذی :پاکت های انعطاف پذیر،، کارتن های سخت کاغذی
پلاستیک : نیمه سخت و سخت به شکل ظرف ها و بطری ها و فیلم ها
منسوجات : مانند پارچه ها و گونی ها
چندلایه ها که از ترکیب کاغذ، پلاستیک و فویل ساخته می شوند.
این بسته ها در بسیاری موارد باید در مقابل فرآیندهایی از قبیل استرلیزاسیون، انجماد و ذوب کردن مواد غذایی منجمد و حتی طباخی نهایی مقاوم باشند.
تاریخچه بسته بندی چوبی

از دیر باز از تنه درختان استفاده میشد ولی بصورت شکل کنونی از زمان فرعون که مرده ها را در تابوت چوبی قرار داده و برای هدیه دادن از جعبه چوبی استفاده می کردن آغاز گردید.

بشکه های چوبی بنا به روایتی۷۹ سال قبل از میلاد مسیح تولید شدند.

تاریخچه بسته بندی فلزی

نیاز به بسته بندی بهتر و مقاوم تر منجر به پیدایش و توسعه ظروف فلزی گردید. تاریخ ساخت ظروف فلزی به ۲۳ سال قبل از میلاد مسیح نسبت داده می شود. فلز قلع در حدود سال ۱۲۴۰میلادی در شهر بوهیما توسط یک کارگر انگلیسی کشف گردید. تاریخ کشف و ساخت آهن سفید به سالهای بین۱۵۷۵ میلادی یعنی از زمانی که قلع به آلمان صادر گردید،برمی گردد.

در سال ۱۶۶۵ میلادی در انگلیس کوشش شد تا آهن سفید ساخته شود، تا اینکه بالاخره در سالهای بین ۱۷۲۰ و ۱۷۳۰ میلادی توانستند توفیق در این امر حاصل نمایند.

هنبوردی در انگلستان برای اولین بار توانست آهن سفید را به طور تجارتی با موفقیت تهیه نماید، او شمش های گداخته را بوسیله غلطک بصورت صفحات نازکتری در آورد. در اوایل قرن هجدهم در حدود سال ۱۷۱۴ ساخت آهن سفید در فرانسه شروع گردید.

در سال ۱۸۰۴ میلادی نیکلا اپرت( Father of Canning) بطور تجربی برای نگهداری مواد غذایی به روشهای خشک کردن، دودی کردن و بسته بندی مواد غذایی در قوطی فلزی دست یافت؛ سپس از این روش در صنعت کمپوت و کنسرو سازی استفاده گردید که بنام اپرتیزاسیون معروف شد. در سال ۱۸۱۰ میلادی پیتر ساخت قوطی فلزی از جنس فولاد با پوشش یک لایه قلع(tin can ) را توصیه کرد.

درسال ۱۸۲۳ قوطی حلبی با سوراخی در بالای آن که canister نامیده میشد به بازار آمد. caning یا کنسرواسیون غذا با استفاده از گرما در قوطی حلبی یا شیشه از کلمه can گرفته شده است.

برای مدت طولانی قوطی های کنسرو با دست ساخته می شد. از اوایل قرن بیستم، قوطی های فلزی که شکلی بهداشتی داشت رواج یافت و این امکان به وجود آمد که بتوان از تجهیزات سریع تری برای ساخت، پر کردن و بستن درب قوطی های فلزی استفاده نمود.

تولید قوطی کنسرو از ورق قلع‌اندود در ایران برای نخستین بار در سال ۱۳۰۹ شمسی توسط شخصی به نام درخشان صورت گرفت. او که از مهاجران ساکن شوروی بود پس از انقلاب اکتبر به ایران بازگشت و چون تحصیل‌کرده مدرسه آشپزی مسکو بود با استفاده از تجارب خود، اولین کارگاه ابتدایی قوطی‌سازی در ایران را راه انداخت. او با استفاده از پیت‌های خالی بنزین شرکت نفت و مسطح کردن آن‌ها با دست، ورق به‌دست آمده را از داخل قلع مذاب عبور داده و از آن‌ها قوطی می‌‌ساخت..

برای جلوگیری از ضایعات و افزایش زمان ماندگاری محصولات کشاورزی در سال ۱۳۱۲-۱۳۱۱ از قوطی فلزی برای نگهداری نخود سبز وغیره بهره گرفتند.

در سال ۱۳۳۰ اولین قوطی فلزی جهت بسته بندی روغن نباتی جامد بوسیله دستگاه مدرن ساخته شد.در سال ۱۳۳۶ شمسی ورق لاک اندود و قوطی آماده از خارج وارد ایران شد و در سال ۱۳۴۴ لاک‌زنی اتوماتیک امروزی در ایران برای نخستین بار نصب و مورد بهره‌برداری قرار گرفت.

امروزه ظروف فلزی به عنوان بخشی از بسته بندی مواد خوراکی در اشکال مختلف با زندگی روزمره مردم عجین بوده و تمام افراد جامعه در اکثر مصارف روزانه خود با یک یا چند شکل مختلف آن روبرو می باشند.

بسته بندی فلزی اشکال مختلف دارد مانند قوطی کنسرو٬ قوطی نوشابه٬ قوطی آئروسل٬ تیوپ آلومینیومی٬ اسپری ها٬ قوطی های رنگ٬ محصولات پزشکی٬ بسته بندی مواد شیمیایی٬ قوطی های روغنهای غذایی و صنعتی٬ بشکه ها٬ گالن ها و… که ورقهای فولادی و ورقهای آلومینیومی عمده ترین مواد اولیه این صنعت می باشد.

مقاله جامع بسته بندی مواد غذایی

بسته بندی

• ضرورت نیاز به بسته بندی
محصولاتی که ساخته دست بشر بوده و با استفاده از منابع طبیعی تولید می شوند نیازمند بسته بندی اند. این نیاز را می توان از جنبه های گوناگون مورد بحث و بررسی قرار داد. هویت بخشی، امنیت، ایمنی و سلامت و در نهایت حمل و نقل، همگی نیاز مبرمی به بسته بندی برای تحقق دارند.
حضور بسته بندی در دنیای مدرن، محصور به زمان و مکان خاصی نیست و به معنای واقعی کلمه، همه جا حاضر است.
آیا می توانید چیزی را مثال بزنید که در بسته بندی عرضه نشود؟
شاید بتوان چند نمونه ذکر کرد ولی این محصولات تعدادشان بسیار کم است. هم اکنون حتی محصولات زراعی و باغی نیز حداقل دارای یک لیبل می باشند و لیبل نیز خود شکلی از بسته بندی است.

بسته بندی ابتدایی ترین نیاز هر محصول پیش از عرضه به بازار می باشد چرا که تولید کنندگان برای شناساندن خود و محصولاتشان و البته محافظت از محصول در حین حمل و نقل و نگهداری پیش از فروش به آن نیاز مبرمی دارند.
بسته بندی می ‌تواند ضمن معرفی نام، خواص، مشخصات فنی و شیمیایی، تاریخ مصرف، قیمت، طریقه مصرف و نگهداری صحیح، محافظت آن کالا را تا زمان مصرف به عهده گیرد و در عین حال یک بسته‌ بندی مطلوب قادر است موجب افزایش زمان حفظ و نگهداری کالای فاسد شدنی باشد.

هدف از بسته بندی

حفاظت فیزیکی، انبار کردن، بازاریابی و فروش و حفاظت از کیفیت محصول می باشد.
هدف از بسته بندی کردن مواد غذایی این است که هم زمان نگهداری آنها افزایش یابد و هم بطور کلی از خطر عوامل فساد درونی و بیرونی حفظ شود. همچنین حمل و نقل مواد غذائی بهتر و آسانتر انجام گردد.
نقش بسته بندی

بسته‌ بندی کالا در تمامی جهان دو نقش بسیار مهم را ایفا می‌کند.
۱- مظروف ساختن کالا ( نگهداری کالا)

۲- معرفی بهتر کالا و تشویق مخاطب به خرید آن( عرضه و بازار رقابت)

در واقع می‌توان گفت بسته ‌بندی به عنوان یک فروشنده خاموش قلمداد می‌شود، زیرا کالا ها مستقیماً خود را به خریدار نمایش نمی ‌دهند و این پوشش آنها است که با اشکال مختلف و جملاتی کوتاه، معرف جنس داخل آنها می باشد واطلاعات لازم را به مخاطب (خریدار) ارائه می‌دهد
بسته بندی به عنوان اولین وسیله ارتباط بصری با مخاطب محسوب می‌شود.
به تعبیری بسته بندی، چراغ قرمزی است در برابر توقف عابران جلوی ویترین خرده فروشی ها و به حق آن را به عنوان فروشنده خاموش می شناسند. بسته بندی، چهره کالاست چون مشتری از طریق بسته بندی محصول را شناسایی می کند. بسته بندی پیام تولید کننده را به خریدار می رساند و بین آنها ارتباط برقرار و اطلاع رسانی می کند.
بسته بندی عاملی است که نخستین اثر و نقش را به وجود می آورد و باید مراقب باشد که در این اولین برخورد ، تا آنجا که توان دارد ، خریدار را جذب کند . به همین منظور باید به عواملی که مربوط به ارتباطات است بها داد
بسته ‌بندی نا مناسب، بر روحیه جامعه مصرف کننده تأثیر نا مطلوبی برجای می‌ گذارد. به طوری که استنباط مصرف کننده از محصول، با بسته ‌بندی نا مناسب مانند تأثیر رفتار فروشنده بی‌ حوصله (مثلاً درآخر وقت کار روزانه) است، که اغلب از نظر روانی موجب رنجش خاطر مشتری می گردد.
بسته‌ بندی مناسب از طریق ارتباط بصری اطلاعات کاملی را در مورد محصول و تولید کننده به مخاطب یا مصرف کننده منتقل می ‌کند و در تشویق او به خرید موثر است.بهمین منظور شرکت ها سعی دارند با بسته بندی های جالب مشتری بیشتری را جلب نمایند.
تعریف بسته بندی

موسسه بین المللی بسته بندی، آن را به عنوان پوشش محصول تلقی می کند. این حصار قادر است تا مطلوبیت های ذیل را ایجاد کند
ظرف باشد، از کالا محافظت و نگهداری نماید، با خریدار ارتباط برقرار کند و اطلاعات را به او منتقل نماید، کالا را نمایش دهد و سودمندی آن را نشان دهد.
در استاندارد بریتانیا واژه ی بسته بندی به عنوان هنر یا عملیات مورد استفاده در آماده سازی کالا برای حمل، نگهداری و یا تحویل به مشتری تعریف شده است .
در تعریفی ساده تر: بسته بندی به ظرفی است که مظروفی را در خود جای می دهد
بسته‌ بندی یک عملیات تجاری پیچیده، پویا، علمی، هنری و بحث آفرین است که کارکرد های محافظت، نگهداری، حمل و نقل، اطلاع رسانی و فروش را شامل می‌شود.

بسته‌ بندی به معنای تهیه «ظرف محافظ یا سیستمی که سلامت کالای «مظروف» را در فاصله تولید تا مصرف حفظ کند و آن را از ضربات، صدمات، فساد ، لرزش، فشار و ارتعاش، مصون نگه دارد». از سوی دیگر بسته‌بندی به مثابه یک فرهنگ بومی، یا ملی و اقلیمی سیستمی است که از سویی موجبات ایجاد ارتباط بین تولید کننده و توزیع کننده را فراهم می ‌آورد و از سوی دیگر بین آن دو و مصرف کننده ارتباط منظم و قابل اطمینانی برقرار می ‌کند.

بهترین تعریف برای واژه ی بسته بندی توسط پین در ۱۹۶۲داده شده است که امروزه نیز این تعریف به عنوان کامل ترین تعریف برای بسته بندی کاربرد دارد:
۱- یک سیستم که زمان تهیه ی کالا را جهت انتقال، توزیع، ذخیره، خرده فروشی و مصرف کاهش می دهد.
۲- یک مفهوم تضمین کننده برای تحویل مطمئن کالا به آخرین مصرف کننده در شرایط مطلوب و با حداقل هزینه است.
۳ – بسته بندی یک عمل فنی اقتصادی است که هزینه ی تحویل کالا را به حداقل می رساند، در حالی که فروش و در نتیجه سود حاصل از آن را به بالاترین حد افزایش می دهد .

نتیجه گیری از تعاریف بسته بندی

به بسته ‌بندی باید با دو دید کاملاً متفاوت ولی همسو، نگریست،
۱- معطوف به شرح وظیفه یک ظرف در قبال مظروفش

۲- دیدی که بیشتر جنبه فرهنگی دارد و به نحوی با روحیه، خصلتها، آداب و رسوم، موقعیت اقلیمی و منطقه‌ای کالا و به طور کلی فرهنگ سازنده و کشور تولید کننده آن مربوط می‌شود.

این یعنی که بسته ‌بندی، نظامی است مرکب که هم وظیفه حفاظتی دارد و هم نقش فرهنگ ارتباطی را بازی می ‌کند و واجد جنبه اطلاع رسانی است و می‌ تواند به عنوان یک رسانه، نقش آفرینی نماید

تاریخچه بسته بندی

تاریخچه نگهداری (بسته بندی یک روش نگهداری است )مواد غذایی به ۵۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح میرسد چنانچه در سواحل خلیج فارس از روش نمک زدن و خشک کردن استفاده می کردند.
در ابتدای تمدن بشری نیازی به بسته بندی مواد غذایی نبوده، بلکه مردم برای بدست آوردن غذا از محلی به محل دیگر می رفتند
اما زمانی که پناهگاههای دایمی برای خود پیدا کردند. در چنین شرایطی غذا را از محل های مختلف جمع آوری می کردند و به محل سکونت خود می بردند. این نیاز باعث شد که اولین انواع بسته بندی نظیر کدوهای خشک شده، صدف ها، برگها، پوست حیوانات و دیگر مواد طبیعی مورد استفاده قرار بگیرند.

برای انتقال آب، شیر، ماست، روغن یا دوغ از پوست حیوانات استفاده می شد. از شاخ حیوانات برای حمل و نقل و ذخیره غذاو محصولات کشاورزی استفاده کردند (هنوز در مناطق استوایی از بامبو برای ذخیره سازی مواد غذایی استفاده می شود).

در سال ۱۰۳۵ بعد از میلاد گفته شده که فردی بنام انصاری خراسانی سفری به مصر داشته و در آنجا مشاهده نموده که فروشندگان سبزیجات ، چاشنی ها را در کاغذی می پیچند و بفروش می رسانند می گویند این قدیمی ترین سند در بسته بندی مواد غذایی است.

در دوره پیش از صنعتی شدن جوامع نیز، بسته بندی مواد و محصولات برای مدت های طولانی مورد استفاده قرار داده می شده است و از این روش برای نگهداری مواد و محصولات غذایی در خانه یا حمل و نقل آنها از مزرعه یا محل تولید به مغازه ها یا بازار های محلی استفاده می شده است . نمونه ای از این موارد بسته بندی غلات و آرد در کیسه یا ظرف های و جعبه های چوبی و یا بسته بندی مواد روغنی در شیشه ها بوده است.منشا بسته بندی و کنسرو های مدرن روش های اولیه بسته بندی شامل استفاده از کاغذ موم ، چرم ، پوست و یاچوب پنبه بوده اند.

تاریخچه بسته بندی – ظهور انقلاب صنعتی

ظهور انقلاب صنعتی به راستی تحول اساسی در نظام تولید کالایی ایجاد کرد. انقلاب صنعتی، جهان را با فوران کالاهای گوناگون صنعتی روبرو کرد. تنوع کالاها و رقابت فشرده میان تولید کنندگان و بازرگانان به تدریج هنر را نیز علاوه بر علوم دیگر وارد مجموعه سیستم بسته بندی کرد. با پیشرفت بیشتر، علوم دیگری نظیر روانشناسی فردی، اجتماعی به این مجموعه اضافه شد. توسعه بسته بندی سبب مستقل شدن این صنعت از مجموعه صنایع دیگر شد و رقابت و نیاز سبب گردید که صنایع بسته بندی سهمی قابل توجه از بودجه های شرکتهای تولیدی را به خود اختصاص دهد. امروزه صنایع بسته بندی تبدیل به یک تکنولوژی قدرتمند شده است.

مواد مورد استفاده برای بسته بندی

امروزه در بسته بندی موادغذایی از مواد مختلف استفاده می شود.

چوب: مانند جعبه ها
فلز : فلزات سخت مانند قوطی و بشکه – فلزات انعطاف پذیر از قبیل آلومینیوم و قلع
شیشه : مانند شیشه های دهانه گشاد و بطری،
کاغذی :پاکت های انعطاف پذیر،، کارتن های سخت کاغذی
پلاستیک : نیمه سخت و سخت به شکل ظرف ها و بطری ها و فیلم ها
منسوجات : مانند پارچه ها و گونی ها
چندلایه ها که از ترکیب کاغذ، پلاستیک و فویل ساخته می شوند.
این بسته ها در بسیاری موارد باید در مقابل فرآیندهایی از قبیل استرلیزاسیون، انجماد و ذوب کردن مواد غذایی منجمد و حتی طباخی نهایی مقاوم باشند.
تاریخچه بسته بندی چوبی

از دیر باز از تنه درختان استفاده میشد ولی بصورت شکل کنونی از زمان فرعون که مرده ها را در تابوت چوبی قرار داده و برای هدیه دادن از جعبه چوبی استفاده می کردن آغاز گردید.

بشکه های چوبی بنا به روایتی۷۹ سال قبل از میلاد مسیح تولید شدند.

تاریخچه بسته بندی فلزی

نیاز به بسته بندی بهتر و مقاوم تر منجر به پیدایش و توسعه ظروف فلزی گردید. تاریخ ساخت ظروف فلزی به ۲۳ سال قبل از میلاد مسیح نسبت داده می شود. فلز قلع در حدود سال ۱۲۴۰میلادی در شهر بوهیما توسط یک کارگر انگلیسی کشف گردید. تاریخ کشف و ساخت آهن سفید به سالهای بین۱۵۷۵ میلادی یعنی از زمانی که قلع به آلمان صادر گردید،برمی گردد.

در سال ۱۶۶۵ میلادی در انگلیس کوشش شد تا آهن سفید ساخته شود، تا اینکه بالاخره در سالهای بین ۱۷۲۰ و ۱۷۳۰ میلادی توانستند توفیق در این امر حاصل نمایند.

هنبوردی در انگلستان برای اولین بار توانست آهن سفید را به طور تجارتی با موفقیت تهیه نماید، او شمش های گداخته را بوسیله غلطک بصورت صفحات نازکتری در آورد. در اوایل قرن هجدهم در حدود سال ۱۷۱۴ ساخت آهن سفید در فرانسه شروع گردید.

در سال ۱۸۰۴ میلادی نیکلا اپرت( Father of Canning) بطور تجربی برای نگهداری مواد غذایی به روشهای خشک کردن، دودی کردن و بسته بندی مواد غذایی در قوطی فلزی دست یافت؛ سپس از این روش در صنعت کمپوت و کنسرو سازی استفاده گردید که بنام اپرتیزاسیون معروف شد. در سال ۱۸۱۰ میلادی پیتر ساخت قوطی فلزی از جنس فولاد با پوشش یک لایه قلع(tin can ) را توصیه کرد.

درسال ۱۸۲۳ قوطی حلبی با سوراخی در بالای آن که canister نامیده میشد به بازار آمد. caning یا کنسرواسیون غذا با استفاده از گرما در قوطی حلبی یا شیشه از کلمه can گرفته شده است.

برای مدت طولانی قوطی های کنسرو با دست ساخته می شد. از اوایل قرن بیستم، قوطی های فلزی که شکلی بهداشتی داشت رواج یافت و این امکان به وجود آمد که بتوان از تجهیزات سریع تری برای ساخت، پر کردن و بستن درب قوطی های فلزی استفاده نمود.

تولید قوطی کنسرو از ورق قلع‌اندود در ایران برای نخستین بار در سال ۱۳۰۹ شمسی توسط شخصی به نام درخشان صورت گرفت. او که از مهاجران ساکن شوروی بود پس از انقلاب اکتبر به ایران بازگشت و چون تحصیل‌کرده مدرسه آشپزی مسکو بود با استفاده از تجارب خود، اولین کارگاه ابتدایی قوطی‌سازی در ایران را راه انداخت. او با استفاده از پیت‌های خالی بنزین شرکت نفت و مسطح کردن آن‌ها با دست، ورق به‌دست آمده را از داخل قلع مذاب عبور داده و از آن‌ها قوطی می‌‌ساخت..

برای جلوگیری از ضایعات و افزایش زمان ماندگاری محصولات کشاورزی در سال ۱۳۱۲-۱۳۱۱ از قوطی فلزی برای نگهداری نخود سبز وغیره بهره گرفتند.

در سال ۱۳۳۰ اولین قوطی فلزی جهت بسته بندی روغن نباتی جامد بوسیله دستگاه مدرن ساخته شد.در سال ۱۳۳۶ شمسی ورق لاک اندود و قوطی آماده از خارج وارد ایران شد و در سال ۱۳۴۴ لاک‌زنی اتوماتیک امروزی در ایران برای نخستین بار نصب و مورد بهره‌برداری قرار گرفت.

امروزه ظروف فلزی به عنوان بخشی از بسته بندی مواد خوراکی در اشکال مختلف با زندگی روزمره مردم عجین بوده و تمام افراد جامعه در اکثر مصارف روزانه خود با یک یا چند شکل مختلف آن روبرو می باشند.

بسته بندی فلزی اشکال مختلف دارد مانند قوطی کنسرو٬ قوطی نوشابه٬ قوطی آئروسل٬ تیوپ آلومینیومی٬ اسپری ها٬ قوطی های رنگ٬ محصولات پزشکی٬ بسته بندی مواد شیمیایی٬ قوطی های روغنهای غذایی و صنعتی٬ بشکه ها٬ گالن ها و… که ورقهای فولادی و ورقهای آلومینیومی عمده ترین مواد اولیه این صنعت می باشد.

تاریخچه بسته بندی فلزی- پیدایش آلومینیوم

در سال ۱۹۵۸ قوطی آلومینیومی برای اولین بار تولید شد. تولید این قوطی بعلت داشتن مزایایی شامل فراوانی این فلز بعنوان منبع طبیعی ،حمل و نقل آسان و مقاومت نسبتا بالا در مقابل تغیرات شیمیایی، بسرعت توسعه یافت.

وزن مخصوص آلومینیوم ۷/۲ گرم بر سانتیمتر مکعب می باشد که اگر به صورت ذوب شده باشد، می توان به صورت فویل و نوار باریک شکل بگیرد. ضخامت آلومینیوم به صورت فویل ۲۰-۷ میکرومتر و به صورت نوار ۲۱-۳۵۰ میکرومتر است اما اغلب در بسته بندی نمودن مواد غذایی از فویل آلومینیومی به ضخامت ۱۲-۷ میکرومتر استفاده می شود.

درسال۱۹۹۸ در جهان، ۴۰ درصد کل مواد غذایی توسط آلومینیوم بسته بندی می شده است. تقریبا ۱۵ میلیارد قوطی آلومینیومی مخصوص نوشابه در همین سال تولید شده است. ضمناً بطور متوسط ۴۰ درصد از کل بسته بندی نوشابه های مصرفی را قوطی های آلومینیومی تشکیل می دهند.

تاریخچه بسته بندی کاغذی و مقوایی

تاریخچه و سیر تکاملی بسته بندی با مقوا و کاغذ به تاریخچه ساخت کاغذ برمی گردد، اگرچه چوب و محصولات فرعی دیگر آن از دیر باز در خدمت بشر بوده، ولی بسته بندی به صورت مقوایی و کاغذی پس از پیدایش کاغذ به وجود آمد و روند تکمیلی خود را تاکنون به سرعت طی نموده است.

اولین بار در سه هزار سال قبل از میلاد مسیح، مصریان قدیم که در آن زمان یکی از مراکز مهم بشری محسوب می شدند، برای نوشتن از پاپیروس (Papyrus) استفاده می کردند. نخستین کارخانه کاغذ سازی در قرن ششم توسط چینی ها در سمرقند ایجاد شد سپس این هنر به اعراب آموخته شد و اعراب نیز با آموزش این هنرکارخانه ای در بغداد تأسیس کردند

نخستین کارخانه کاغذ اروپا در اسپانیا به وجود آمد. اسپانیایی ها برای تولید خمیر از آسیاب های آبی استفاده نمودند .بعد ها این هنر وارد کشورهایی دیگر نظیر فرانسه و هلند شد.

در ایران بعد از کارخانه سمرقند که توسط چینی ها اداره می شد، اولین کارخانه کاغذ سازی در سال ۱۳۲۸ در کهریزگ احداث شد که کاغذ های باطله را برای تولید کاغذ و مقوا استفاده می کرد، بعد از آن تعدادی واحد تولیدی دیگر در سایر نقاط ایران به وجود آمد.

اولین کارخانه مدرن ایران در سال ۱۳۴۹ در «هفت تپه خوزستان» برای تولید کاغذ های تحریر با استفاده از تفاله نیشکر (baggasse) احداث شد. متعاقب آن کارخانه چوب و کاغذ ایران (چوکا) با استفاده از خمیر های وارداتی و خمیر های داخلی، کاغذ های بسته بندی را تولید نمود

تاریخچه بسته بندی شیشه ای

یکی از قدیمیترین ظروف بسته بندی مخصوصا” در مورد مواد غذایی ظروف شیشه ای می باشد اعتقاد بر این است که شیشه گری نوعی از صنعت کوزه گری بوده و قدمت آن به ۷۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح بر می گردد پیش از اواخر قرن نوزدهم، آب معدنی، سس، ترشی، مربا، و محصولات دیگر برای فروش در ظرف های شیشه ای بسته بندی می شدند. بطری هنوز با روشی به نسبت عقب مانده تولید می شد. بطری هایی که به روش باد کردن در قالب، در این دوره تولید می شدند شکل متناسبی نداشته واز اشکال عجیب و غریبی برخوردار بودند . اما در طول قرون گذشته، تولید بطری به تدریج رو به اصلاح گذاشت. با ساخت و تولید انبوه بطری و تنوع در ابعاد و حجم آن بشر کنونی توانسته است در بسته بندی ها ظروف شیشه ای را یک امر مهم به حساب آورد و تا حدودی نقش آن را آشکار سازد.

امروزه بیش از صدها نوع از اجناس و مواد در بسته های شیشه ای بسته بندی می شوند و با کیفیت برتر به بازار فروش عرضه می شوند. البته باید متذکر شد که علم شیشه و شیه گری در ایران نیز از زمان های قبل بوده و هم اکنون نیز رو به رشد است.

استفاده از شیشه برای امور بسته بندی بعد از جنگ جهانی دوم همواره سیر صعودی داشته است. چرا که شیوه های تولید سریع و پیوسته تولید بطری ها و پرکردن آنها به تولیدکنندگان این امکان را داده که از پس تقاضاها برآیند و قیمت آنها را پایین نگه دارند. در حال حاضر ۸۵ درصد از کارخانه های نوشابه سازی از بطری شیشه ای و ۱۵ درصد از کنسروهای تولید شده در جار شیشه ای بسته بندی می شوند. جار شیشه ای مانند قوطی فلزی کاملا غیر قابل نفوذ به اکسیژن، رطوبت و غیره است، شایان ذکر است که خوردگی در جار شیشه ای به ندرت ایجاد می شود.

از اوایل قرن نوزدهم تا دهه ۱۹۶۰ بطری های شیشه ای بازار محصولات مایع را در اختیار گرفتند. یک ماشین مدرن به عنوان نمونه روزانه ۲۰ هزار بطری در روز تولید می کند. زمانی که سایر بسته بندی ها نظیر فلزات و پلاستیک در دهه ۱۹۷۰ عمومیت پیدا کردند با توجه به وزن، شکنندگی و قیمت شیشه در مقایسه با محصولات فلزی و پلاستیکی ، بازار بسته بندی شیشه ای کم رونق گردید. بسته بندی شیشه ای عمدتا در مورد نوشیدنی ها، آب میوه ها ،ادویه و غذای کودک استفاده می شود

تاریخچه بسته بندی منسوج

برای بسته بندی مواد غذایی (مثلا میوه و سبزیجات) منسوجات توری همان چیزی است که هم ویژگی دیده شدن و هم دوام را برآورده می کند. در نگهداری و جابجایی گوشتهای یخ زده ازتوریهای کشدار استفاده می کنند.

تاریخچه بسته بندی پلاستیکی

توسعه صنعت پلاستیک به سال ۱۸۴۳ برمی گردد، وقتی دکتر Montgomeri جراح آفریقایی گزارش داد که می توان با استفاده از ماده اولیه کائوچو دسته خوبی برای چاقو ساخت. بعد از آن جوهردان و توپ بیلیارد نیز تهیه گردید.

در رابطه با صنعت بسته بندی با اختراع پلی اتیلن پیشرفت غیر منتظره ای در انگستان رخ داد. در دسامبر ۱۹۳۵ شیمی دان های انگلستان به ماده جدیدی به نام اتیلن دست یافتند که خواص عایق حرارتی خوبی داشت.

بعد از جنگ جهانی دوم ، استفاده از مواد پلاستیکی بطور معمول در صنایع بسته بندی رواج پیدا کرد و امروزه کاربرد آنها در این امر از نظر میزان مصرف در درجه ی اول اهمیت قرار دارد .

با ظهور پلاستیک به عنوان یک پوشش بسته بندی با ارزش (اواخر دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰) این ماده جانشین کاغذ شد. اخیراً مدافعان محیط زیست تبلیغات گسترده ای را آغاز کرده اند که پلاستیک از نظر زیست محیطی محصول نامناسبی است.

نایلون در فرآورده های گوشتی انواع سوسیس، کالباس کاربرد وسیعی دارد همین طور پلی آمید همراه با پلی اتیلن در بسته بندی های تحت خلاء گوشت تازه و پنیر استفاده وسیعی دارد.

استفاده از مواد جدید در بسته بندی

ریحان

استفاده از خاصیت میکرب کش سبزیجات برای تولید بسته بندی‌ها و پوشش‌های مواد غذایی از دیر باز در کشور هایى مثل ژاپن رواج داشته است . استفاده از ریحان جدید ترین آنهاست.

دانشمندان اسپانیایی موفق شده اند با استفاده از سبزی ریحان، نوعی ورقه نازک پلاستیکی برای بسته بندی گوشت ، پنیر و دیگرمواد غذایی تولید کنند. مواد ضد باکتریایی ریحان برای مقابله با آلودگی مواد غذایی مفید بوده و تاریخ مصرف مواد غذایی را طولانی تر میکند.

محققان اسپانیایی با یک اقدام ابتکاری، پلیمرهای تازه ای تولید کرده اند که مولکول‌های آنها از ترکیب مولکول‌های سبزی ریحان و مولکول‌های مواد شیمیایی پلاستیکی درست شده است.زمانی که از این ورقه‌ها برای بسته‌بندی مواد غذایی استفاده می‌شود، ذرات آب درون ماده غذایی ، مولکول‌های ضد باکتری ریحان را به خود جذب می‌کند و موجب می شود ماده غذایی از وجود باکتریها عاری شود.

کاربرد فناوری نانو در صنایع غذایی

فناوری نانو، توانایی اثر گذاری در بسیاری از زمینه های صنایع غذایی را دارد. این علم و فناوری جدید می تواند نقاط ضعف صنعت بسته بندی را بر طرف کند. به عنوان مثال فیلم هایی با ساختارهای نانویی و نیز با افزودن برخی مواد در ساخت آنها، به تولید بسته بندی هایی ختم می شود که می تواند از تهاجم عوامل بیماری زا و میکروب ها ودیگر میکروارگانیزم هایی که بهداشت و سلامت غذا را به خطر می اندازد، جلوگیری کنند.

همچنین نانو حسگرهای به کار رفته در بسته بندی مواد غذایی، می تواند برای نمایش کیفیت مواد غذایی بسته بندی شده و اعلام وضعیت سلامت آن به کار رود. به طور خلاصه حوزه های مختلف کاربردی فناوری نانو در غذا و صنایع غذایی را می توان به شش دسته نگهداری غذا، بهبود طعم و رنگ، سلامت غذا، بسته بندی، تولید غذا و فرآیندهای غذایی تقسیم کرد.

امروزه بسته بندی و پالایش مواد غذایی یکی از عمده ترین زمینه هایی است که به صورت ((هوشمند )) در امده اند واین بدان معنا است که این بسته ها به شرایط محیطی واکنش نشان می دهند ، یا در صورت خراب و سوراخ شدن خود را تعمیر و ترمیم می کنند و یا حتی مصرف کننده را نسبت به وجود الودگی و یا حضور عوامل بیماریزا در بسته ، اگاه می سازند .در حال حاضر پژوهشگران هلندی در زمینه بسته بندی های هوشمند یک گام به جلو برداشته اند . انها بسته بندی هایی را طراحی کرده اند که به محض شروع فساد در ماده غذایی داخل بسته ، از خود ماده نگهدارنده ازاد می کند.

بازاریابی وطراحی بسته بندی

مقدمه

به طور کلى در بسته بندى محصولات دو جنبه عمده زیر مورد توجه قرار مى گیرد:

l کاربردى بودن

l جذابیت

جنبه کاربردى بسته بندى، ناظر بر ویژگى هایى مثل حفاظت از محصول، سهولت استفاده از محصول و سهولت جابه جایى محصول است. جذابیت بسته بندى بر زیبایى شکل و رنگ و نوشتار آن جهت عرضه و بازاریابی دلالت مى کند.

بسته بندی نقش بسیار مهمی در استرات‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍ژی بازاریابی شرکتها در دنیای کسب و کار امروز دارد. یک بسته بندی جذاب شانس انتخاب محصول توسط مشتریان را افزایش می دهد. از طرف دیگر بسته بندی به حفاظت بهتر محصول کمک نموده و از این رو سبب کاهش در هزینه های جانبی شرکتها می گردد. در بعضی کسب و کارها آنقدربسته بندی حائز اهمیت بوده که حتی هزینه بسته بندی بعضی محصولات بدلیل اهمیت آن از هزینه خود محصول بیشتر می باشد.

طبق آمارها بیش از ۷۰ درصد تصمیم گیری خریداران برای خرید یک کالا بر اساس برقراری ارتباط مناسب با طرح و نمای بسته بندی کالا شکل میگیرد. دهها کالای مشابه در یک فروشگاه وجود دارد که در حال رقابت با یکدیگر برای جلب نظر خریداران هستند . زمانیکه خریداران قبل از خرید در رابطه با محصولی که می خواهند بخرند فکر نکرده باشند. می توانند در موقع خرید به آنچه که می خواهند دست یابند که در این رابطه بسته بندی نقش مهمی در انتخاب کالا خواهد داشت.

بر اساس نتایج آماری یک کالا کمتر از ۳ ثانیه برای جلب نظر خریدار در بین کالاهای مشابه و رقبایش فرصت دارد و این موضوع لزوما ربطی به سادگی یا پر زرق و برق بودن یک طرح و بسته بندی ندارد بلکه یک طرح باید به وضوح بیانگر مزیتها و اعتبار کالا و ایجاد کننده حس اطمینان در خریدار و پاسخگوی نیاز او باشد.

ویژگی های بسته بندی مطلوب

بسته بندی به عنوان یکی از ابزارهای مهم بازاریابی شناخته می شود و شرکت ها و دولت ها برای افزایش توان رقابتی خود در بازارهای داخلی و خارجی از آن سود می برند. امروزه از بسته بندی فقط برای محافظت از کالا استفاده نمی شود، بلکه برای آن نقش ها و مسوولیت های زیادی قائلند از جمله این که :

l به خریدار اطلاعات دهد.

l باید مشتری را جلب کند.

l جذابیت داشته باشد.

l شخصیت و شأن مشتری را حفظ کند و به مصرف کننده احترام بگذارد.

l فرهنگ و ارزش ها را در کشور هدف در نظر داشته باشد و از فرهنگی استفاده کند که برای مردم لذت بخش است.

l نوع و جنس مواد اولیه از نظر بهداشتی و ایمنی مناسب انتخاب شود و سلامتی در مورد مصرف را تضمین کند.

l نباید هزینه بسته بندی آنقدر زیاد باشد که بهای فروش کالا را نسبت به کالاهای مشابه غیر قابل رقابت کند،

l باید طوری طراحی شود که دسترسی به کالا راحت و به راحتی قابل حمل باشد،

l به خود کالا لطمه نزند و مطابق با استانداردها، مقررات بازار و کشور مورد نظر باشد.

l مواد مصرفی، قابل بازیافت باشد.

بسته بندی موفق

نقش بسته بندی در موفقیت فروش بر هیچ کس پوشیده نیست و بسته بندی خوب میتواند موجب افزایش تحرک مدیران شده و سود زیادی را نصیب واحد تولیدی نماید در تعریف بسته بندی دیدیم که نقش بسته بندی رساندن پیام کالای بسته بندی شده به مصرف کننده است در عین حال بسته بندی موجب افزایش طول عمر محتوی خود شده وجاذبه های تبلیغاتی در رابطه با مصرف کننده و به ویژه در مقابل کالاهای رقیب به وجود می آورد

به طور کلی زمانی بسته بندی را میتوان موفق دانست که جاذبه های ذیل را دارا باشد:

l ۱-جاذبه کلام

l ۲- جاذبه طراحی

l ۳- جاذبه حفظ ونگهداری محتوی

l ۴- جاذبه کمیت و کیفیت مناسب

l ۵- جاذبه تبلیغات

l ۶- جاذبه قیمت

جاذبه کلام

استفاده از نام مناسب می تواند یک هویت درازمدت را به وجود آورد.دکتر توماس دوپونت در ۱۹۸۴ با تحقیقات خود نشان داده که هر چه نام ساده تر و محکم تر باشد نفوذ آن به درون ذهن بیشتر بوده مدت بیشتری در ذهن مصرف کننده باقی می ماند.

انتخاب نام مناسب و مطلوب برای یک کالا به ویژه برای کالاهای مصرفی یکی از مسئولیت های خطیر مدیران را تشکیل می دهد زیرا مردم ترجیح می دهند کالاهایی را که نام آشنا دارند خریداری کنند.

اگر در یک واحد تولیدی چند نوع کالا تولید می شود بهتر است کلیه این کالاها طی یک نام به بازار عرضه شوند و بر روی همین یک نام فعالیت تبلیغاتی انجام شود .

در انتخاب نام توصیه می شود موارد ذیل رعایت شود:

۱ – نام باید تلفظ آن راحت بوده و آهنگ خوب و دلنشینی داشته باشد.

هر گاه نام ،طنین خوش آهنگی داشته و اصولا گوش نواز باشد سریعتر به خاطر سپرده می شود استفاده از حروفی نظیر ق، غ، خ، گ، در نام موجب سختی تلفظ و استفاده از حروف ساده ای نظیر ل، ی، ن، و نظایر آن موجب خوش آهنگ نمودن نام کالا می گردند

تعداد سیلابها نیز در گوش نوازی نام کالا موثرند و توصیه میشود تعداد سیلابها کم (ترجیحا دو سیلابی) انتخاب شوند تا نام کالا بهتر و زیباتر بوده و در ذهن زودتر نفوذ کرده و بیشتر باقی بماند.

۲ – باید بتوان برای نام طرح گرافیکی مناسبی تهیه کرد.

هر قدر نام یک کالا از نظر فرم و طرح گرافیکی زیباتر و جذاب تر باشد درافزایش جذابیت کالا موثر بوده وچشم نوازی کالا را بیشتر می کند برای کالاهای صادراتی باید بتوان یک طرح گرافیکی لاتین مناسب تهیه نمود یک اصل مهم در نام کالا این است که در عین داشتن شرایط لازم خوانا باشد و طرح های گرافیکی نباید موجب مشکل خواندن نام شوند.

۳ – نام کالا باید خواص و مزایای کالا را تداعی نماید.

اگر نام کالابتواند معرف خواص و مزایای کالا باشد جنبه تبلیغی خوبی را برای کالا به وجود می آورد مثلا انتخاب نام کام یا شیرین عسل برای شکلات و بیسکویت، نام های مناسبی است زیرا زمانی که مصرف کننده نیازی را احساس می کند بلافاصله در ذهنش نام کالا که تداعی آن نیاز را دارد نقش خواهد بست.

البته باید توجه داشت که مفاهیم کلمات در میان مردم نواحی و طبقات مختلف یکسان نمی باشد بنابراین باید قبل از انتخاب نام ،فرهنگ مردم و طبقه مصرف کننده کالا مورد توجه و شناسایی قرار گیرد.

۴ – برای نام بتوان شعار تبلیغاتی مناسبی تهیه کرد.

شعار تبلیغاتی می تواند موجب معروف شدن کالا شود و فعالیت های تبلیغاتی بر روی کالا بهتر و جذاب تر انجام شود .

l یک و یک محصول درجه یک

l از مزرعه تا سفره شعار شرکت صنایع شیر تهران

l با لذت برانید شعار BMW

l فقط انجامش بده (JUST DO IT) از NIKE

l کوتاه بودن،دلنشین بودن، یکتا بودن و عدم شباهت به شعار های دیگران بهترین پارامترهای یک شعار تبلیغاتی خوب است

در مواردی دیده می شود کالاهایی در بازار وجود دارند که نام مناسبی با توجه به موارد فوق الذکر برای آن ها انتخاب نشده است اما از فروش خوبی برخوردار بوده و مردم از خرید این کالا استقبال می کنند که در صورت ریشه یابی درمی یابیم مواردی نظیر قیمت مناسب، کیفیت خوب، شبکه توزیع و… موجب محبوبیت نام و کالای مذکور شده است و بدیهی است که چنانچه نام مناسبی برای این کالاها انتخاب می شد این محبوبیت بیشتر می گردید.

جاذبه طراحی

امروزه از مهم ترین فاکتورهای فروش و موفقیت در بازار تجاری توجه به هنر طراحی بسته بندی است. اهمیت این شاخه از هنر گرافیک تا جایی است که در برخی از کشورها که تولیدکننده نیستند، تنها یک طراحی خوب بسته بندی برای کالایی وارداتی، نام آن کشور را در زمره تولیدکنندگان آن کالا و در نهایت صادرات آن قرار می دهد.

طراحی گرافیکی بسته های محصولات بی شک یکی از مهم ترین و مشکل ترین گرایش های گرافیک به شمار می آید

طرح های بسته بندی(که مطمئنا یک کار گروهی است !) در معرض دید و قضاوت هزاران مصرف کننده و یا کارشناس شرکت تولید کننده قرار خواهد گرفت و ظرافت طرح و منحصر به فرد بودن آن بسته ،تنها چیزی است که نگاه آنها را تحت تأثیر قرار خواهد داد.

طراحی بسته بندی یکی از مهم ترین زیرشاخه های هنر تبلیغات است و نقش ارزنده ای را در جریان اقتصادی جوامع بازی می کند. باید تأکید شود که صادرات کالاها بیش از آنکه به کیفیت محصول وابسته باشد در گرو طراحی خوب بسته بندی و مورد پسند خریدار است.

طراحی لوگوی مناسب و متناسب با موضوع تولیدات، بر اساس معیار های بین المللی و عاری از هرگونه کپی برداری واستفاده از فونت های خاص به گونه ای که ماهیت محصول را مشخص کند نیز جهت درج در روی بسته بسیار مهم است. طراح باید ابتدا تمام اطلاعات لازم درباره محصول، بازار، رقبا و کارفرما و … را به دست آورد. این اطلاعات شامل بودجه، زمان لازم براى انجام و اتمام کار و موضوعات فنى و مقررات قانونى و اهداف طراحى و استراتژى بازاریابى و خصوصیات برجسته محصول است که آن را از بقیه متمایز مى کند. طراح با مطالعه نشریات و گزارشهاى تخصصى و پرس و جو، از خرده فروشى ها و … به جمع آورى و تحقیق مى پردازد.

l طراح بسته بندى باید با توجه به توان اقتصادى مصرف کنندگان، بسته بندى را طراحى کند و توان تحلیل دقیق خصوصیات فرهنگى کشورها و بازارهاى خرد و کلان را داشته باشد. وى علاوه بر اینکه باید گرافیست متبحری باشد در مورد تکنولوژى تولید و مواد مورد استفاده در صنعت بسته بندى نیز آگاهى کامل داشته باشد زیرا این آگاهى باعث ارائه طرح هاى عملى و اقتصادى و ابتکارى خواهد شد.

طرح زیبا نگاه ها را به خود جلب و بی اراده دست ها را به سوی خود میکشد و رمز این موفقیت در هماهنگی وهمکاری مستمر هنرمندان و تولیدکنندگان است .

طرح زیبا نگاه ها را به خود جلب و بی اراده دست ها را به سوی خود میکشد و رمز این موفقیت در هماهنگی وهمکاری مستمر هنرمندان و تولیدکنندگان است .

۱-طرح باید به گونه ای باشد که نگاه را به سوی خود جلب وبسته را در میان سایر بسته ها شاخص نماید.

۲-طرح بسته باید مبین خواص و مزایای محتوی خود باشد. به طور مثال استفاده از زمینه های سفید و آبی در طرح بسته بندی فرآورده های لبنی که تداعی بهداشتی بودن محصول را می نماید.

۳-طرح بسته علاوه بر تداعی محتوی و زیبایی در کنار بقیه بسته ها باید بتواند طرح جالبی بسازد (به عبارت دیگر بسته ها در قفسه مجموعا طرح زیبا و چشم نوازی را به وجود آورند).

۴-در بین رنگهای مورد استفاده در طرح تضاد کافی وجود داشته باشد و از به کار بردن رنگهایی که طول موج نزدیک دارند و موجب ایجاد پدیده خفگی طرح ، می شوند اجتناب شود.

۵-طرح در حد امکان ساده بوده و از شلوغی طرح اجتناب شود.

برای ایجاد یک طرح خوب باید استفاده مناسبی از رنگها داشته باشیم تا جلوه بصری طرح زیاد شده و رغبت مصرف کننده و تحریک و کشش برای خرید در وی افزایش یابد.

قدرت کشش و جذب نگاه افراد در مورد رنگهای مختلف متفاوت است و این کشش از شدید به ضعیف برای رنگهای مختلف عبارتست از:

نارنجی،قرمز مایل به نارنجی،زرد مایل به نارنجی،قرمز،آبی سیاه،سبز،زرد،بنفش و خاکستری

استفاده از رنگها در بسته بندی مواد غذایی

l کودکان رنگهای شاد و بزرگسالان رنگهای ترکیبی را دوست دارند

l رنگ آبی حالت خلوص و پاکی و نوعی آرامش داشته و در کنار رنگ سفید القا کننده پاکی و بهداشت است بنابراین در موادغذایی که جنبه بهداشت مهم است نظیر شیر و فراورده های لبنی کاربرد دارد

l رنگ قرمز رنگ شاد است و سریع به چشم می آید بهمین منظور در بسته بندی غذای کودکان مثل شکلات کاربرد دارد

l رنگ زرد بویژه زرد نارنجی که نگاه ها را سریع به سمت خود جلب می کند در محصولات غذایی کودکان مانند شکلات و بیسکویت و رنگ زرد طلایی که جنبه تجملی بودن محصول را افزایش می دهد برای شکلات های گرانقیمت کاربرد دارد

l رنگ سبز نشانه امید ،حیات و زندگی است و در بسته بندی بذرها استفاده می شود

l رنگ بنفش حالتی جادویی و سحرانگیز داشته که مورد توجه کودکان و بزرگسالان است

l رنگ نارنجی احساس پاکی ، شادی و زنده بودن را تداعی می کند و کاربرد گسترده ای در بسته بندی لبنی و محصولات ویژه کودکان دارد

l رنگ سیاه نشانه متانت، گوشه گیری و غم است اگر بعنوان زمینه استفاده شود درخشندگی رنگهای دیگر را بیشتر می کند بیشتر برای عناوین کالاها استفاده می شود

با توجه به اهمیت روانشناسی طراحی بویژه زمانی که محصول برای صادرات تهیه می شود آشنایی با آداب و سنن و فرهنگ دیگر کشورها حائز اهمیت است .مثلا در چین رنگ سفید نشانه صبحگاه و ببر و اژدها نشانه قدرت است.

موارد فوق اهمیت فوق العاده طراحی بسته بندی به عنوان مهمترین ابزار برای حضور موفق در بازار را خاطر نشان میسازد و باید توجه داشت که اگر کالا به منظور عرضه در بازارهای خارجی و صادرات تولید میگردد , تعداد رقبا از دهها به صدها تغییر مییابد وطراحی بسته بندی کالا باید توان رقابتی لازم برای صادرات را داشته باشد.

جاذبه حفظ و نگهداری

در حال حاضر برای کلیه فرآورده های غذایی یک طول عمر مناسب وجود دارد که این مدت ماندگاری در استانداردهای مربوط به هر محصول آمده است. بدیهی است از مهمترین وظایف پوشش بسته بندی حفظ و نگهداری ماده غذایی طی این مدت می باشد و از طرفی هر قدر بسته دارای جاذبه حفظ و نگهداری مناسبی باشد این جنبه حفاظتی خود پشتوانه جنبه ارتباطی و تبلیغی بسته نیزتلقی می گردد.

جاذبه کمیت وکیفیت مناسب

اگر سه جاذبه فوق در یک محصول بسته بندی شده وجود داشته باشد اما محصول تولیدی به لحاظ کمیت و کیفیت ویژگی لازم را نداشته باشد طبیعی است موفقیت مطلوب در فروش حاصل نخواهد شد ودلیل آن این است که خریدار با توجه به پولی که بابت خرید محصول می پردازد و با توجه به بازار رقابت و محصولات مشابه موجود در بازار توقع دریافت محصولی با کیفیت و کمیت مناسب دارد.

جاذبه تبلیغات

با توجه به بازار رقابت نیاز است که پیام شرکت تولید کننده به صورت مستقیم و در قالب تبلیغات برای مشتری و خریدار ارسال شود و این هنر تبلیغات است که با انجام آن ایجاد جذبه برای محصولات تولیدی بیشتر می شود. به عبارت دیگر هر گاه مشتری به دلیل قرار گرفتن در فضای تبلیغاتی سابقه ذهنی بیشتری از محصولی پیدا کند طرح آن محصول ،مشتری را بیشتر برمی انگیزد و شکل و فرم آن بیشتر به دل می نشیند و ذوق وی را ارضاء می کند. گرایش مردم به خرید محصولاتی که فعالیت تبلیغاتی مناسبی روی آنها صورت گرفته و برای مصرف کننده سابقه ذهنی بر روی محصول وجود دارد خود بهترین دلیل ضرورت توجه به امر تبلیغات و توجه به این جاذبه در محصولات تولیدی می باشد.

جاذبه قیمت

یکی از فاکتورهای مهم در امر خرید محصول بسته بندی شده قیمت آن است به عبارت دیگر برای توده مردم و به ویژه طبقات کم درآمد جاذبه قیمت یک امر حیاتی در خرید محسوب می شود. به همین دلیل قبل از انتخاب نوع بسته باید طیف مصرف کننده محصول مشخص باشد و برای اقشار کم درآمد در حد امکان از بسته بندی ارزانتر استفاده گردد.

جاذبه قیمت در بازار رقابت ها آن قدر حائز اهمیت است که پاره ای از تولید کنندگان به عنوان یک استراتژی معتقدند جنس را باید آن قدر ارزان تهیه کرد که خریدار برای خرید آن احتیاج به فکر کردن هم نداشته باشد.البته در این امر نباید کیفیت فراموش شود.

بدین ترتیب مدیران به درک این موضوع پرداخته اند که بسته بندی می تواند به صورت دقیق باعث تمایز کالاهای مصرفی نسبتاً مشابه شود و در نهایت بقای تعدادی از مارک ها در بازار و عرضه کالاهای مختلف باعث شده است که خریداران در همان زمان خرید با استفاده از عناصر مستقیم به تمایز کالاهای مختلف بپردازند.

نتایج مشترک بیانگر این موضوع هستند که درک کافی در رابطه با تکنولوژی بسته بندی نقش مهمی را در تمایل و احتمال کلی مصرف کننده در زمینه خرید محصولات خاص ایفا می کند.

امروزه از آنجایی که بیشتر مردم در انتخاب نوع کالای خود به دلیل رقابت سخت شرکت های تولید کننده در نوعی سردرگمی نسبی به سر می برند و ممکن است توان ارزیابی محصولات در زمینه هایی مانند لوازم شوینده، آرایشی، غذایی و … به دلیل هم سطح بودن شرکت های تولید کننده اصلی دارا نیستند. اینجاست که یک ایده نو برای نمایش محصول شرکت خاصی گوی س