مقالات بسته بندی مواد غذایی

مقالات بسته بندی مواد غذایی
بستهبندی محصول عبارت است از هرگونه ظرف یا بستهای که محصول در آن برای فروش به بازار عرضه میشود یا بهوسیله آن اطلاعات لازم در مورد محصول به مصرفکنندگان منتقل میشود.[۱]
بستهبندی بهعنوان یک سیستم هماهنگ توصیف میشود که هدف از آن، آمادهسازی کالا جهت حمل و نقل، توزیع، انبار کردن، فروش و مصرف است.[۲]
بستهبندی از طرفی عبارت از هنر، علم و تکنولوژی بهجهت آمادهسازی کالاها برای حمل و نقل و فروش[۳] و از طرفی، وسیلهای جهت اطمینان از سلامت محصول در تحویل به آخرین مصرفکننده در بهترین شرایط با کمترین هزینه متوسط است.[۴]
قدمت بستهبندی به چند هزار سال قبل و به دوران باستان بازمیگردد. چینیها از موفقترین اقوام در بستهبندی کالاهای مصرفی مانند شیشهها، آینهها، پودرها و دیگر اقلام با ارزش بودند. بستههای چوبی حاوی محصولات چینی گاهی اوقات در اروپا ارزشی بیش از مظروف خود مییافته است. در قرون شانزدهم و هفدهم، همگام با آغاز تحوّل در شیوه تولید در اروپا و با وجود ارتباط تجاری بین قاره جدید (آمریکا) و کشورهای موفق آن دوره، مانند اسپانیا، هلند، انگلیس و پرو، همچنین با کاربرد نیروی ماشین بخار بهجای نیروی انسان (پس از انقلاب صنعتی) و بالاخره بهدنبال تقاضاهای مهاجران اروپایی مقیم آمریکا، تحوّلات و تغییرات شگرفی در نوع بستهبندی کالاها ایجاد شده و بستهبندیهای ترانزیت اهمیت یافتند.
در قرن بیستم، پس ازجنگ جهانی دوم و همگام با گسترش فاصله شهرها، گرانی هزینههای حمل و نقل، دوری مسافت بین محل کار و محل زندگی و … سیستم توزیع کالاها تکامل یافت، فروشگاههای بزرگ، سوپر مارکتها و سلف سرویسها بهجای فروشگاههای کوچک و منفرد قبلی ایجاد شد و توسعه یافت و مصرفکننده در میان دریایی از هزاران قلم کالا با بستهبندیهای مختلف مواجه شد.[۵]
اخیرا بستهبندی به ابزار بازاریابی بالقوهای تبدیل شده که در صورت برخورداری از طراحی خوب برای مصرفکننده راحتی و برای تولیدکننده ارزش تبلیغاتی دارد.[۶]
بسیاری از متون بازاریابی، بستهبندی را بهعنوان بخش اصلی و جداییناپذیر عنصر محصول در چهار P (4P) بازاریابی (یعنی (محصول (Product)، قیمت (Price)، مکان (Place) و پیشبرد فروش (Promotion)) بررسی کردهاند.[۷]
با این حال، خیلی از کالاهایی که به بازار عرضه میشوند، باید بستهبندی شوند. بستهبندی در مورد ابزارآلات ارزانقیمت، نقش چندان زیادی ندارد؛ اما در مورد اقلامی نظیر لوازم آرایشی، وظیفهای بسیار با اهمیت برعهده دارد. بعضی از بستهبندیها (نظیر شیشه نوشابه کوکاکولا) شهرت جهانی دارند. بسیاری از بازاریابان، بستهبندی را همراه با عناصر دیگر بازاریابی (قیمت، کالا، مکان و تبلیغات پیشبردی)، پنجمین عنصر ترکیب عناصر بازاریابی میدانند. در هر حال، بازاریابان، با بستهبندی بهعنوان رکنی از خط مشی کالا برخورد میکنند.[۸]
امروزه توسعه بستهبندی سبب مستقل شدن این صنعت از مجموعه صنایع دیگر شده و صنایع بستهبندی سهم قابل توجهی از بودجه شرکتهای تولیدی را به خود اختصاص دادهاند.

جایگاه بستهبندی در بازاریابی
بستهبندی یکی از عناصر آمیخته بازاریابی (Marketing Mix) است. یعنی هرکس بهعنوان محقّق یا پژوهشگر بازاریابی انجام وظیفه نماید، هر مدیر یا کارشناس بازاریابی یا فردی که بخواهد بهنحوی در مورد یک بنگاه و تولیدات آن مطالعه نماید، ناگزیر از مطالعه و بررسی روشها و انواع بستهبندی تولیدات آن بنگاه است و این بررسی باید در دو زمینه حفاظتی و اطلاعرسانی انجام شود.
یکی از موارد مهم در بررسیهای مربوط به کالا، شکل، رنگ، طرح و بستهبندی است و این اجزا در ترکیب با یکدیگر شکل ظاهری کالا را بهگونهای که در برابر مصرفکننده جلوهگر شود، تشکیل میدهند.
تصمیمگیری در مورد بستهبندی تا آنجا که به حمل و نقل کالا و حفظ سلامت آن مربوط میشود، با مدیران تولید و بازاریابی و بالاخص با مدیر تولید است و تا آنجا که به اطلاعرسانی و ایجاد انگیزه فروش ارتباط پیدا میکند، با مدیر بازاریابی است. بدیهی است هماهنگی مدیر بازاریابی با سایر مدیران در هر زمینهای از جمله بستهبندی میتواند در صحت تصمیمات اتخاذ شده و منطقی بودن آنها مؤثر باشد.[۹]
پیشتر، تصمیمات مربوط به بستهبندی کالا، اکثرا تحت تأثیر هزینه و عوامل تولید قرار داشتهاند و اولین و اساسیترین وظیفه بستهبندی نیز نگهداری و حفاظت از کالا بوده است. ولی امروزه، عوامل بسیاری باعث شده است بستهبندی بهصورت یکی از ابزارهای بااهمیت بازاریابی درآید. رشد پدیده سلف سرویس بدان معناست که بستهبندی باید وظایف زیادی را بر عهده گیرد. این وظایف عبارت از جلب توجه و توضیح درباره کالا و فروش است. افزایش رفاه مصرفکننده نیز بدین معنا است که مصرفکنندگان برای راحتی و آسایش خود، برای ظاهر و قابلیت اعتماد، اطمینان و اعتبار بهتر بستهبندی، حاضرند مبلغی را اضافه پرداخت کنند.[۱۰]

کارکردهای بستهبندی
بستهبندی اهداف مختلفی دارد که عبارتند از:
۱) حفاظت فیزیکی؛ حفاظت از اشیاء درون بسته از تکان شدید، فشار، دما و غیره.
۲) حفاظت مانع (Barrier Protection)؛ مانعی از اکسیژن، بخار آب، گرد و غبار و غیره.
۳) در برگیری یا انباشتگی (Containment and Agglomeration)؛ اشیاء ریز و کوچک معمولا با یکدیگر در یک بسته برای حمل و نقل به شکل گروهی قرار میگیرند.
۴) انتقال اطلاعات (Information Transmission)؛ اغلب، روی بسته یا برچسب بستهبندی، اطلاعاتی درباره چگونگی استفاده، حمل و نقل، بازیافت یا مصرف محصول یا بسته موجود است.
۵) کاهش سرقت؛ بستهبندیای که نتوان آنرا پس از باز کردن، دوباره بست؛ یا پس از باز کردنش آسیب فیزیکی ببیند (نشانههای باز شدن را نشان میدهد) در جلوگیری از دزدی مفید و مؤثر است.
۶) راحتی (Convenience)؛ شامل ویژگیهایی است که موجب راحتی در توزیع، جابهجایی، نشان دادن (ویترین)، فروش، بازکردن، بستن مجدد و استفاده مجدد میشود.
۷) بازاریابی؛ بستهبندی میتواند توسط بازاریابان برای تشویق خریداران بالقوه برای خرید محصول استفاده شود.[۱۱]

فواید بستهبندی برای جامعه
برخی مزایای بستهبندی را اینگونه برشمردهاند:[۱۲]
۱٫ کاهش میزان زبالههای شهری
۲٫ صرفهجویی در کاربرد مواد بستهبندی
۳٫ تقلیل میزان ضایعات کالا و کاهش قیمت تمامشده
۴٫ مقابله با قحطی، سوء تغذیه و بیماری
۵٫ کاهش هزینههای غذایی بهسبب بستهبندی
۶٫ کمک به خرید آگاهانه
۷٫ جلوگیری از خطر سرقت
۸٫ سهولت در مصرف
۹٫ کمک به بالا بردن سطح زندگی
۱۰٫ کمک به افزایش سطح اشتغال و درآمد
۱۱٫ کمک به کاهش شدید بیماریها
۱۲٫ تازه نگه داشتن کالا.

اثرات زیست-محیطی بستهبندی
مهمترین مسائل زیست-محیطی که بر روی بستهبندی اثر میگذارند، عبارتند از:
– اتمام منابع
– ایجاد زباله
– نحوه از بین بردن ضایعات و پسماندها
مشکلات ناشی از اتمام برخی از منابع طبیعی و دشواریهای مربوط به دفع زبالهها و پسماندها، بسیاری از صنایع بستهبندی را ترغیب کرده تا میزان مصرف برخی از مواد را کاهش داده و استفاده از قوطیها و مواد مصرف شده را در برنامه کار خود قرار دهند.[۱۳]
بهمنظور حل مشکلات زیست-محیطی ناشی از بستهبندی بهطور خلاصه:
الف) بستهبندی باید بهگونهای طراحی شود که کمترین مقدار مواد سازنده را دربرگرفته و در عین حال وظیفه خود را نیز انجام دهد. کاهش مواد بدین طریق، ملاحظات و اقدامات بعدی در خصوص استفاده دوباره، بازیافت و احیای ماده اضافی را غیر ضروری میسازد.
ب) در صورت امکان، اجزای ظرفها و بستهبندیها باید دوباره مورد استفاده قرار گیرند.
پ) در صورت امکان، بستهبندی باید جمع آوری شده و مواد آن برای استفاده دوباره بازیافت شود.
ت) قبل از اختصاص دادن بستهبندی جهت دورریزی بهعنوان زباله باید تدبیری اندیشید که احتمالا ارزش دیگری از ضایعات احیا شود.[۱۴]

بستهبندی بهعنوان تبلیغات جدید
تحقیقات مختلف بازاریابی نشان دادهاند که طراحی بستهبندی، جزء مؤثرترین ابزار بازاریابی برای فروش است. محرّک و عامل نهایی موفقیّت، طراحی بستهبندی است. برای مثال موفقیّت چای آریزونا (Arizona) نتیجه تبلیغات و پیشبردهای فروش نبود، بلکه نتیجه بستهبندی بود.
تحقیقات مختلف بازار نشان دادهاند که رفتار خرید، یک فرآیند غیر عقلایی (Irrational) بوده و بستهبندی در آن مؤثر است؛ زیرا افراد را بهطور ناخودآگاه جلب میکند. بستهبندی، اغلب با نیازهای عاطفی مصرفکننده ارتباط برقرار میکند. بنابراین، بسیاری از خریدهای مصرفکننده توسط عواطف وی هدایت میشود. برای برخی گروه محصولات (عطر و ادوکلن، محصولات بهداشتی و آرایشی، کالاهای زینتی) مصرفکننده، یک تصویر را میخرد نه فقط محصول را. تحقیقات نشان دادهاند که وقتی مصرفکنندگان نخست به یک بستهبندی زیبا نگاه میکنند، تمرکز آنها اغلب بر محصول نیست؛ بلکه یک رؤیا یا یک تصویر را در ذهن خود ایجاد میکنند. برای برخی مصرفکنندگان، بستهبندی همه چیز است. تحقیق روی گروهی از خریداران نشان داد که مصرفکنندگان، محصولات را فقط برای بستهبندی آنها خریداری میکنند. اگر مصرفکننده بهدنبال تجربه محصول جدیدی باشد، ممکن است نام تجاری را با نوآورترین بستهبندی که دوست دارد بخرد. بستهبندی که در قفسه خانه خوب بهنظر بیاید، بر خریدهای آتی محصول تأثیر میگذارد. بستهبندی، شخصیت نام تجاری (Brand Personality) را تقویت میکند و موجب ایجاد ارزش ویژه نام تجاری (Brand Equity) میشود. برخی بستهبندیها، بهویژه برای محصولات غذایی طوری طراحی میشوند که برای سبک زندگی و نگرانیهای اجتماعی و بهداشتی مصرفکننده جذاب باشند.[۱۵]
برخی بازاریابان از طراحیهای مجدد و کوتاهمدت بستهبندی بهعنوان ابزارهای بازاریابی استفاده میکنند. این بستهبندیها، شامل تصاویری مثل ورزشکاران و شخصیتهای سینمایی هستند. اگر چه این کار توسط برخی بازاریابان بهعنوان یک عمل پُر ریسک شناخته شده، اما طراحیهای مجدد و کوتاهمدتِ بستهبندی فرصتی را برای افزایش فروشِ کوتاهمدت و جذب مصرفکنندگان جدید فراهم میکند. محققان نشان دادهاند که این عمل، وقتی موفق میشود که حداقل سالی ۴ بار بستهبندی بهطور کوتاهمدت طراحی مجدد شود.[۱۶]

عناصر بستهبندی
مروری بر متون مرتبط نشان میدهد که ۴ عنصر عمده و اصلی بستهبندی به طور بالقوه بر تصمیمات خرید مصرفکننده تأثیر میگذارند. این چهار عنصر میتوانند در دو گروه تقسیمبندی شوند:
۱) عناصر بصری (Visual)؛ این عناصر دو قسم است:
الف) تصاویر گرافیکی و رنگ؛ افراد مختلف با توجه به سطح درگیریشان در شیوههای مختلفی به بستههای مختلف عکسالعمل و پاسخ میدهند. چون ارزیابی ویژگیها در تصمیمگیری دارای سطح درگیری کم، اهمیت کمی دارد، عامل محسوس و قابل توجهی مثل تصاویر و طرح گرافیکی و رنگ در انتخاب یک محصولِ دارای سطح درگیری کم، مهمتر میشوند. بهبیان دیگر، رفتار مصرفکنندگان بهسوی محصولات دارای درگیری بالا، کمتر توسط مسائل تصویری تأثیر میپذیرد. برای محصولات دارای درگیری کم، توسعه بازار از طریق ارتباطات بازاریابی شامل تصویرسازی (Image Building)، تأثیر مهمی بر تصمیمگیری مصرفکننده دارد.
اهمیت گرافیک یا تصاویر گرافیکی توسط تصاویر ایجادشده روی بسته تشریح میشود؛ خواه این تصاویر بهطور هدفمند و خواه بدون قصد و بدون پیشبینی توسط بازاریاب ایجاد شده باشد. گرافیک، شامل طرح تصویر، ترکیبهای رنگی، علائم و نشانهها و عکس یا تصویر محصول است. همانطور که یکی از ویژگیهای محصول، که بهطور مستقیم چنین پیامهایی را به مصرفکنندگان نهایی منتقل میکند، ویژگیهای طراحی بسته باید در نمایش دادن نشانههای دیگر، برجسته و چشمگیر باشند.[۱۷]
ب) اندازه و شکل بستهبندی؛ اندازه و شکل، ابعاد مهم و حیاتی برای بستهبندی هستند. یک شیوهای که مصرفکنندگان از این ابعاد (اندازه و شکل) استفاده میکنند، این است که بهطور ساده از ویژگیهای بصری درباره حجم محصول قضاوت میکنند. عدم تطابق اندازه بستهبندی با حجم محصول پس از مصرف، ممکن است به این منجر نشود که مصرفکنندگان، قضاوت خود درباره حجم محصول را مورد بازبینی قرار دهند؛ بهویژه اگر این اختلاف خیلی زیاد باشد.
اندازههای مختلف بستهبندی بهطور بالقوه برای مصرفکنندگانی با سطح درگیری متفاوت، جذاب هستند. برای مثال، برای برخی محصولات غذایی دارای سطح درگیری کم مثل محصولات عمومی، قیمت پایین از طریق صرفهجوییهای ناشی از کاهش هزینههای بستهبندی و هزینههای ترفیعی امکانپذیر است. چون محصولات عمومی در اندازههای بزرگ بستهبندی میشوند، این اندازه بستهبندی مستقیماً نیازهای خانوارهای بزرگتری را برآورده میکنند و این خانوارها، به احتمال بیشتری، بهدنبال این اندازه بستهها هستند. آنها قیمت پایین محصولات عمومی را در بستهبندی بزرگتر مییابند؛ که برای آنها خرید جذّابی است. علاوهبر این، هنگامی که تعیین کیفیت محصول سخت است، تأثیر اندازه بستهبندی قویتر است. بنابراین، بزرگتر کردن شکل و اندازه (در محدودههای قابل قبول)، منجر به این تفکر از سوی مصرفکنندگان میشود که این بسته، ارزش خرید بهتری دارد و بهطور کلی منجر به فروش بیشتر میشود. به هر حال، بسیاری از جنبههای دیگرِ بستهبندی، مثل جنبههای شکل، رنگ، مواد و جذابیتِ زیبایی بسته میتواند بهطور متقاعدکنندهای بر حجم درکشده تأثیر بگذارند. به هر حال، تاکنون تحقیقات معدودی درباره هریک از این جنبهها موجود است.[۱۸]

عناصر اطلاعاتی (Information)؛ عناصر اطلاعاتی مبتنی بر دو نوع اطلاعات است:
الف) اطلاعات محصول؛ یکی از وظایف بستهبندی، منتقل کردن اطلاعات محصول است. این مسئله میتواند به مصرفکنندگان در اتخاذ تصمیمهای دقیق کمک کند. مثالی از چنین اطلاعات مهمی برچسب (Labeling) محصولات غذایی است. گرایش و اهمیت محصولات غذائی و بهداشتی، بر اهمیت برچسبزنی تأکید کرده و به مصرفکنندگان فرصت میدهد تا بهطور محتاطانه و هشیارانه، گزینههای جایگزین را بررسی کنند و محصولات غذایی را بهطور آگاهانه انتخاب کنند. طرح بسته برای ارائه اطلاعات، مهم است.
هاگز و همکاران (۱۹۹۸) نشان میدهند که اگر محصول، علاقه مصرفکننده را تحریک نکند، مصرفکننده توجهی به آن نمیکند. بهطور کلی، کسب محصولات دارای سطح درگیری کم، توسط مصرفکننده، بدون بررسی دقیق نام تجاری و اطلاعات محصولات انجام میشود. این موضوع پیشنهاد میکند که اطلاعات روی بسته در چنین مواردی ارزش کمتری دارد. بهعبارت دیگر، مصرفکنندگان محصولات دارای سطح درگیری بالا، با دقت بیشتری اطلاعات پیام را ارزیابی میکنند و برای شکل دادن به نگرشها و نیات خرید، به پیام روی بستهبندی اتکا میکنند.[۱۹]
ب) تصویر تکنولوژی (Technology Image)؛ نقش بستهبندی در ارتباطات بازاریابی با پیشرفتهای اخیر در تکنولوژی بیشتر شده است. عنصر تصویر تکنولوژی (تکنولوژی بستهبندی) نسبت به دیگر عناصر اطلاعاتی، عنصر ویژهای است؛ زیرا تکنولوژی بستهبندی، اطلاعاتی را منتقل میکند که اغلب با سبک زندگی مصرفکننده مرتبط هستند. بهبیان دیگر، تکنولوژی توسعهیافته برای بستهبندی، مستقیماً از روندهای فعلی محصولات و رفتارهای مصرفکننده ناشی شده است. تکنولوژی بستهبندی در آن پیامی محدود شده است که منتقل میشود و باید معیار مصرفکننده را بهطور کامل برآورده کند. مهمتر اینکه باید به شکل دیداری (بصری) بهعنوان یکی از عناصر ارتباطی ارائه شود.
مردم به “زمان” بهعنوان یک منبع گرانبها مینگرند و همیشه زمان زیادی را برای آماده کردن غذا صرف نمیکنند. راحتی، بهعنوان عامل مهمی برای محصولات غذایی تبدیل شده و مصرفکنندگانی که نگران صرفهجویی در وقت هستند بهدلیل ارتباط تکنولوژی با راحتی و آسایش، توجه بیشتری به مزایای تکنولوژی جدید میکنند. تکنولوژی موجود در بسته، همچنین چیزهایی مثل سهولت مصرف محصول، تازگی و ارزش غذایی را منتقل میکند. این ویژگیهای ارتباطی مرتبط با تکنولوژی نیز، بر تصمیم خرید مصرفکننده تأثیر میگذارند.[۲۰]

تاثیر بستهبندی بر تحولات بازار توسعه پایدار
از آن جا که توسعه پایدار در صنعت بسته بندی موضوعی پیچیده و چند بعدی است، عدم توجه به تمام ابعاد آن می تواند مشکلاتی را برای این صنعت به وجود آورد. راس مارتین russ martin مدیر مشاور نظارت بر تولید MS۲ مدعی است، تاکید بیش از حد بر نحوه بازیافت یا مسایل مربوط به مصرف انرژی به طور جداگانه در صنعت، مانع از شکل گیری فرصت های جدید می شود. مجمع ملی بسته بندی استرالیا اخیرا نگرانی هایی را در مورد عمر مفید مواد مورد استفاده در صنعت بسته بندی ابراز نموده است. این نگرانی ها بیشتر معطوف به هدف این سازمان در رسیدن به نرخ بازیافت ۶۵% تا سال ۲۰۱۰ می باشد. ادعا شده است بیشتر سهام داران بورس از فعالیت این سازمان که دربرگیرنده نگرانی های مربوط به انرژی، گازهای گلخانه ای و آب باشد حمایت می کنند.
مارتین راس می گوید: امروزه بازار، اهمیت خطر انتشار کربن را درک نموده است و به همین دلیل از طریق قیمت گذاری مناسب و کاهش قرار گرفتن در معرض انتشار کربن، اقداماتی جدی در دستور قرار داده است. خطر انتشار کربن علاوه بر هزینه های اولیه مواد به خصوص برای آلومینیم و پلاستیک، از کیفیت، ارزش سرمایه ای، سیاست های خارجی، شیوه های تجارت و نوسانات ارزی تاثیر می پذیرد.
مارتین معتقد است با توجه به میزان بازیافت و باقیمانده کربن،food miles (مسافت انتقال مواد غذایی از زمان تولید تا رسیدن به دست مصرف کننده) می تواند اثری منفی بر صنعت بسته بندی داشته باشد. تصمیم گیری در جهت کاهش مسافت انتقال غذایی در برخی زمان ها می تواند غیر اقتصادی باشد. شاید بهتر باشد به جای سرمایه گذاری در مکان هایی که شرایط مناسب کشاورزی را ندارند، مواد غذایی از طریق کشورهای دور که دارای آب و هوای طبیعی مناسب هستند، ارسال شوند.
فروشگاه های بزرگ نظیر wal-mart و Tesco تغییرات مشخصی در نحوه بسته بندی محصولات خود انجام داده اند. با این حال این خطر وجود دارد که این قبیل فروشگاه ها از اهداف اصلی دور شده و باعث بروز مشکلات بیشتری برای فروشندگان شوند.
طبق نظر مارتین اصلاح انتخاب (choice editing) که امروزه در اروپا شنیده می شود، ناشی از انتظار قانون گذاران از فروشگاه های بزرگ برای توقف عرضه کالاهایی است که با محیط زیست در تعارض هستند. او هشدار می دهد مطرح شدن این عنوان بیشتر بر اساس نظر جامعه که از پیام های رسانه ای و فشارهای نهادهای غیر دولتی نشات می گیرد تا ارزیابی هدفمند تاثیر صنعت بسته بندی بر محیط زیست.
مارتین می گوید: توسعه پایدار واقعی نیازمند توسعه برخی روش ها برای زنجیره تامین که از جامعه اقتصاد و شرایط محیط پیرامونی نشات می گیرد، می باشد. برای مثال تولید خاکه شیشه از بازیافت زباله های ریز شیشه، سبب می شود ۵۰ تا ۶۰% این گونه پسماندها که قبلا امحا می شد، بازیافت گردند. این مساله، سبب ایجاد بازارهای محلی پایین دستی شده است که علاوه بر افزایش عمر استفاده از این دسته از مواد، نقش مهمی در کاهش هزینه ها به خصوص در مورد حمل و نقل این گونه مواد که قبلا از نقاط مختلف کشور جمع آوری می شد، داشته است.
دکتر Karli Verghese، مدیر مرکز کالاها و بسته بندی sustainable در دانشگاه طراحی RMIT، معتقد است که امروزه کارخانه های بسته بندی نیازمند بررسی اثرات زیست محیطی بر نوع طراحی وشکل بسته بندی محصولات خود و کاهش این اثرات هستند. این کار می تواند با استفاده از ارزیابی چرخه عمر مفید مواد انجام شود. او می گوید: ابزار ارزیابی تاثیر بسته بندی PIQET که توسط شرکت SPA در ملبورن طراحی شده است، مورد استفاده بخش بزرگی از صاحبان کارخانجات معروف، فروشگاه های بزرگ و تولید کنندگان بسته بندی قرار گرفته است. او اضافه می کند “اعتقاد دارم که این نرم افزار به عنوان یک استاندارد صنعتی برای ارزیابی چرخه عمر مفید مواد در صنعت بسته بندی جایگاه واقعی خود را پیدا خواهد نمود.
دکتر Verghese می گوید: این مساله زمانی شدنی است که تمام جنبه های مربوط به صنعت بسته بندی مد نظر قرار گرفته و حمایت شوند. بنابراین سیستم وسیاست گذاری ها بایستی در جهت طراحی موثر شکل بگیرند.
بایوپلاستیک ها در مقابل پلاستیک های سنتی
بایو پلاستیک ها به عنوان رقیبی برای پلاستیک های سنتی به شمار نمی روند. Warwick Hall مدیر واحد پلیمرهای ویژه و بایو پلاستیک ها در پلاسترال plastral می گوید: پلاستیک هایی که از مواد پتروشیمی تهیه می شوند آن قدر کاربرد وسیعی دارند که نقش خود را تا آینده ای دور ادامه خواهند داد. او می افزاید کاربرد بایو پلاستیک ها محدود به موارد خاصی است. با این حال ویژگی بایو پلاستیک ها در مقایسه با پلاستیک های رایج اثرات مخرب زیست محیطی کمتر انها می باشد. فاصله این گونه پلاستیک ها با توجه به نوع مواد خام مورد نیاز برای تولید آن ها که از منابع تجدید پذیر می باشد در حال کم شدن با پلاستیک های حاصل از مواد پتروشیمی می باشد.
از آن جایی که بایو پلاستیک ها از منابع کاملا یا قسمتی تجدید پذیر تولید می شوند، پس از استفاده قابل تجزیه در محیط به صورت کامپوست نیز هستند. امروزه آن دسته از پلاستیک هایی که کاربرد دائمی دارند، از منابع تجدید پذیر تولید می شوند. نمونه ای از آن را در تولید پلی اتیلن از منابع قند نی شکر در کشور برزیل می توان دید.
در سال های اخیر پلاستیک ها غالبا از مواد پتروشیمی ساخته می شوند. با این حال بسیاری از پلاستیک های مهندسی، الاستومرها و رزین هایی نظیر پلی اتیلن از منابع تجدید پذیر تولید می شوند. هال پیش بینی می کند که با کاهش اتکا به نفت و محصولات حاصل از آن نظیر مواد پتروشیمی به سمتی برویم که اختلاف کیفیت و خواص پلاستیک های تولیدی از منابع تجدید پذیر، نسبت به مواد پتروشیمی ناچیز گردد. بنابراین توجه بیشتری معطوف به مشخصات و نحوه بازیافت پلاستیک های بایو و سنتی خواهد شد.
بزرگ ترین کاربرد بایو پلاستیک ها تا امروز در بسته بندی مواد غذایی بوده است. کاربردهای دیگر آن به خصوص در زمینه مواد با دوام در حال گسترش است. هال می گوید مشکل انباشت زباله های پلاستیکی در اقیانوس ها در حال گسترش است و بایو پلاستیک ها می توانند به حل این مشکل کمک شایانی کنند. همچنین وابستگی به نفت را کاهش خواهند داد.
طبق نظر هال چالش آینده پیش رو در صنعت پلاستیک، منابع تولید می باشد. او می گوید پلاستیک های حاصل از مواد پتروشیمی از نفت مشتق می شوند که منبعی رو به زوال بوده با این حال تقاضا برای آن در بازار در حال افزایش است. این در حالی است که بایو پلاستیک ها اکثرا با استفاده از منابع دانه های روغنی تهیه می شوند که جزوی از محصولات کشاورزی هستند. در سال های آتی گیاهانی توسعه می یابند که برای تولید بایوپلاستیک ها استفاده خواهند شد. کاربرد بایوپلاستیک ها با بهبود خواص آنها در حال افزایش است.
کارخانه های نظیر plantic technologies limited و naturework در حال تولید بایو پلاستیک ها هستند که قابلیت تجزیه شدن در محیط یا تبدیل شدن به کمپوست را دارند. آنها می گویند با این که انتظار نمی رود، محصولات آن ها در آینده ای نزدیک قادر به جایگزینی با پلاستیک های مرسوم شوند ولی کاربرد بایو پلاستیک ها در صنایع مختلف رو به افزایش است. کارخانه تکنولوژی پلاستیک اخیرا انواع مختلفی از فیلم های پلاستیکی را برای کاربرد در بسته بندی های انعطاف پذیر تولید نموده که درصنایع غذایی و بازارهای صنعتی کاربرد دارد و کارخانه naturework بر روی گونه ای از محصولات که کابرد با دوام و یکبار مصرف دارند کار می کند.
شرکت Plantic ، فیلم هایی برای کاربرد اسژری آب در تولید محصولات لوازم پاک کننده خانگی و محصولات مراقبت شخصی تولید کرده است. Plantic’s Wilkins می گوید: این فیلم ها به طور ویژه در کاربردهایی مورد استفاده است که به افشانش و اسپری آب نیاز دارد. در محیط های مرطوب نیز این فیلم ها برای یک مدت زمان مشخص عمل کرد مطلوبی از خود نشان می دهد.
وی می افزاید: این صاحبان برند و خرده فروشان هستند که بر اساس نیاز خود، شایستگی، عملکرد و قابلیت انهدام در پایان مصرف، یک ماده بسته بندی را انتخاب می کنند حال چه این ماده از منابع تجدیدپذیر تهیه شده باشد و چه از منابع غیر قابل تجدید.
peter Clydesdale ، مدیر عامل nature wotk ، می گوید: از آن جایی که بازار ترموپلاستیک هایی مانند PET ,PEN,PA,PP, PE,PS PVC, PC و ABS در حال کاهش است، این مساله عامل خوبی برای فعالیت نسل جدید پلاستیک ها به شمار می رود.
وی می افزاید: “پتانسیل خوبی برای گسترش استفاده از محصولی با نام تجاری INGEO در میان تعداد زیادی از محصولاتی که قبلا بر اساس پلاستیک های پتروشیمی تولید می شدند، وجود دارد. با توجه به رشد مصرف محصولات تولیدی کارخانه ما، این فضا برای INGEO وجود دارد چرا که خواصی نظیر تجزیه شدن و تبدیل به کمپوست را دارا است.
در مقیاس بزرگ تر پیتر کلایدزدال روزی را می بیند که پلاستیک های حاصل از منابع تجدید پذیر سهم بازار را با پلاستیک های زیستی شریک می شوند. او می گوید: بازار تشنه محصولاتی است که کیفیت خوبی داشته و از نظر زیست محیطی سالم باشند. دو راه وجود دارد یکی کاری که NATUREWORK به عنوان معرفی مواد جدید تجدید پذیر: نظیر INGEO انجام می دهد که مشاهده شده است، بازار جدیدی با توجه به خواص و مشخصات فیزیکی INGEO در حال شکل گیری است.
راه دوم استفاده از منابع تجدید پذیر برای تولید پلاستیک های موجود که از مواد پتروشیمی ساخته می شوند می باشد. که در حال حاضر برخی تولیدکنندگان بزرگ، رزین پلی اولفین تجاری را از منابع تجدید پذیر تهیه می کنند.
در بنگاه های تجاری
فروشگاه های بزرگ و فروشندگان در تلاشند تا نیازهای خریداران را برآورده سازند. جیمز تاپر JAMES TUPPER مدیر تغییر و آموزش ECR در IGD می گوید: شواهد موجود در بریتانیا نشان می دهد، در فروشگاه های بزرگ با بررسی کارت خرید و مشاهدات درون فروشگاهی، رفتار خریداران پیچیده تر شده است. فروشگاه های بزرگ درحال ترغیب فروشندگان به جمع آوری اطلاعات گروه های مختلف کالایی هستند. تحقیقات IGD GLOBAL نشان می دهد، بیشتر کارخانه های موجود در بریتانیا خریداران را به عنوان بخشی از فرآیند طراحی کالا در بازار مد نظر دارند.
با توجه به این که اغلب طراحی های بسته بندی بر اساس ارزش برند و هدف گذاری مصرف کننده نهایی می باشند، نظر خریداران نقش اصلی صنعت بسته بندی در تشویق خریداران به خرید یک کالا را بر عهده دارند. تاپر می گوید: در حال حاضر کارخانه ها بایستی تلاش خود را در جهت افزایش توجه خریداران به تولیدات خود از طریق بسته بندی های شکیل، معطوف کنند.
تاپر می گوید: در بریتانیا صنایع خواروبار، تمایل به اتخاذ تصمیماتی دارند که بیشتر بر روی تبلیغات در نقطه فروش متمرکز است تا نشان و علامت. در مقابل، در بازارهای آسیا و آمریکای جنوبی تمرکز بیشتر بر روی نمایش فروشگاهی با استفاده از زرق و برق است که خریدار را تشویق و گیج می کند. بنابراین دانستن نیاز خریداران در تصمیات مراکز خرید امری مهم است.
برای مثال تحقیقات IGD نشان می دهد، که اغلب خریداران از یک سمت راهرو فروشگاه حرکت و سمت دیگر را تماشا می کنند و یا نگاه خریداران در هنگام خرید اندکی به پایین متمایل است. تاپر می گوید: از آن جا که خریداران نسبت به رنگ و شکل کالا سریع تر از کلمات واکنش نشان می دهند، تصاویر برند به طور گسترده ای بر روی کالا ها مورد استفاده قرار می گیرد. راه دیگر استفاده از مونیتورهای تلویزیونی، برای معرفی و تبلیغات برند، فعالیت های فروشگاه و اطلاعات مربوط به فروشندگان است.
قرار دادن برخی محصولات به همراه محصولات دیگر، روش دیگری در جلب نظر خریداران می باشد. به عنوان مثال بسته های کوچک سس در درون ماهی یا گوشت قرار داده می شوند یا انک های شکلاتی و نوشیدنی ها در کنار DVD در فروشگاه ها قرار داده می شود. تاپر می گوید: کار خوبی که در آسیا انجام شده و هنوز در اروپا متداول و مرسوم نیست، این است که فضای مطبوعی را در درون مراکز خرید برای خریداران فراهم می کنند، تا در وقت ساندویچ و نوشیدنی و پس از آن، غذاهای آماده و نوشیدنی در هنگام غروب عرضه شود.
این نوع عرضه محصول به شدت به فرآیندی منظم و مرتب در تدارک محصولات نیاز دارد اما فرصتی ایده آل برای سهولت فروش و بهره وری ثابت در هنگام استراحت خریدارن است.
به گفته جیمز تاپر، قابلیت استفاده از قفسه های فروشگاهی توسط تحقیقات شهودی انجام شده از خریداران و اطلاعاتی که از میزان کالایی بخش های ترکیبی به دست آمده، بهبود قابل توجهی یافته است.
این اطلاعات، به مقدار محصولی که باید در فضای شاخص در ردیف قفسه ها، قرار می گیرد تا دفعات تحویل از انبار و ارائه مجدد به انبار بهینه شود، کمک شایانی کرده است. در طول دو سال گذشته پیشرفت های قابل توجهی در این زمینه حاصل شده است.

لیبل های شخصی PRIVATE LABEL
-استفاده از لیبل های شخصی از مدت ها قبل به عنوان تاکتیکی برای فروشگاه های بزرگ استرالیایی محسوب می شد. امروزه این روش به صورت یک استراتژی برای فروشگاه های بزرگ در سراسر دنیا در آمده که به واسطه سود آوری و ارزش سهام آنها را افزایش می دهد.
PAUL O’BRIEN عضو انجمن سازندگان لیبل های شخصی دراسترالیا و نیوزلند می گوید: سهم ارزش PL در سوپرمارکت ها از ۲۲ درصد افزایش یافته است. ۵ سال قبل این رقم در حدود ۱۲ درصد بود که این نشان دهنده رشد بی سابقه ای است، به گونه ای که هم اکنون از آمریکا در این زمینه پیشی گرفته ایم.
در شرایط سخت اقتصادی لیبل های شخصی کاربرد زیادی یافته اند. این مساله را در نیوزلند و آمریکا دیده ایم و استفاده از آن در استرالیا نیز قابل انتظار است. شاخص دیگر رشد بالای لیبل های شخصی معرفی SKU های جدید است. در سال۲۰۰۷ ، WOOLWORTHS و COLES به تنهایی بیش از۲۰۰ SKU ی جدید معرفی کرده اند.
تحقیقات بازار مصرف، از استقبال روز افزون مصرف کنندگان از لیبل های شخصی سخن می گوید. اکنون به مرحله ای رسیده ایم که خریداران، لیبل های شخصی را به اندازه برندها تایید می کنند. رشد سریع Aldi و تاکید جدی فروشگاه های بزرگ بر توسعه سهام لیبل های شخصی شاهدی بر این ادعا است. ادعای دیگر افزایش رشد خرید کالاهای لیبل های شخصی در سبد خرید هفتگی مردم می باشد.
برین می گوید: بازار لیبل های شخصی در استرالیا، جایگاه ویژه ای یافته است. این پویایی، همراه با رشد دامنه د ار سهام Aldi ، منجر به استفاده از بسته بندی های اغوا کننده برای لیبل های شخصی و افزایش کیفیت و شکیل شدن کالا شده است.
فروشگاه ها در حال برنامه ریزی برای ورود لیبل های شخصی به موارد خاص هستند، تا ارزش سهام خود را بهبود بخشند. کمتر از ۱۰ سال قبل لیبل های شخصی محدود به کالاهای خاص بود ولی امروزه شامل هر نوع کالای با کیفیتی می شود.
قابلیت باز شدن openability
AINSLIE CAHILL ، می گوید: صنعت بسته بندی بایستی به زودی با موضوع قابلیت باز شدن، روبه رو گردد. او می گوید: اداره آمار استرالیا اعلام کرده است، تا سال ۲۰۱۱ تعداد افراد ۵۰ ساله به ازای هر ۳ استرالیایی یک نفر یعنی چیزی در حدود ۳/۷ میلیون نفر می باشند. این گروه سنی تا سال ۲۰۵۰، ۴۴ درصد جمعیت را تشکیل خواهند داد. پیر شدن جمعیت سبب ایجاد برخی تغییرات اقتصادی و اجتماعی و افزایش بیمارهای مزمن نظیر ارتروز و ناتوانی جسمی می شود. بنابراین این گروه سنی به دنبال محصولات و خدماتی با کیفیت تر بوده و به دلیل مسن بودن شان آن دسته از محصولاتی که نیازهای آنها را مرتفع نسازد، رد خواهند کرد. این مساله شامل حال بسته بندی کالاها نیز می شود.
تولید کنندگان نه تنها با مشکلاتی نظیر چگونگی باز شدن بسته کالاها، خوانایی مشخصات روی کالا و حمل دشوار آنها، روبه رو هستند، بلکه بایستی در برابر کاهش میزان فروش نیز فکری کنند. بنابراین باید چاره ای جدید، برای بسته بندی محصولات اندیشید.
HARRY LOVELL اقتصاددان قدیمی صنعت می گوید: اگر چگونگی باز شدن بسته بندی ها برای کودکان و افراد مسن بازنگری نشود، اشتباه بزرگی رخ داده است. چگونگی باز شدن بسته ها مرزی نمی شناسد و شامل تمام گروه های جامعه می شود. همانطور که یک بازرگان برای باز کردن فویل بسته پنیر تلاش می کند، یک طرفدار DIY نیز برای باز کردن صدف تلاش خواهد کرد. بازار مربوط به افراد مسن، گسترش خواهد یافت و از آن جایی که این گروه به سلامتی علاقمند هستند، تصمیم می گیرند، غذاهای سالم مصرف کرده و ورزش کنند و این نمی تواند، مانعی در برابر مشکل آنها با قابلیت باز شدن یک بسته بندی باشد.
لاول تایید می کند که در حال حاضر قابلیت باز شدن، مورد توجه چندانی نیست. او می گوید، بیشتر کارخانه ها مزیت مربوط به حرکت به این سمت را درک نکرده اند ولی بارقه های امید وجود دارد.
CAHILL دیدگاه متفاوتی دارد. او می گوید: صنایع بسته بندی توجه زیادی به تولید محصولاتی دارند که به راحتی باز شوند. درخواست از کارخانجات برای تولید محصولاتی که برای افراد دچار ارتروز، به راحتی باز شوند، در دوازده ماه گذشته رشد زیادی داشته است که این امر شامل دانشجویانی که در زمینه طراحی بسته بندی کار می کنند نیز می شود.
درحال حاضر انواع نوشیدنی ها و وسایل مصرفی ورزشی، خانگی، و زیبایی دارای طراحی های جدید هستند.
CAHILL می گوید: تعامل هم زمان دولت، صنعت و مصرف کننده بر روی توسعه استانداردهای جدید صنعت بسته بندی ضروری است. هدف، داشتن تولید کنندگانی است که افراد مسن و ناتوان را مورد توجه قرار دهند.
هاری هشدار می دهد: این استانداردها لرزشی بر پیکره صنعت خواهد انداخت.
تکنولوژی کارتن های SUREFRESH
کارتن و مقواهای موج دار، هر دو دارای خواصی نظیر عدم آلایندگی محیط زیست، قیمت مناسب، سبکی و استحکام هستند.مواد و فرآیندهای تولید جدید به ارائه نوآوری در زمینه بسته بندی های فیبری و توسعه آن کمک بسیاری خواهد کرد. این مواد و فرآیندها، اطمینان از باقی ماندن این نوع بسته بندی به عنوان یک بسته بندی کاربردی و عملی در طول دهه های آینده را تضمین می کنند.
مطابق گفتهGeorge Ganzenmuller مدیر توسعه ———– شرکت بسته بندی Amcor ، جدیدترین نوآوری در زمینه مواد، مربوط به لامینیت های عملکردی شناخته شده با نام Sure Fresh می باشد. با استفاده از لامینه های بسیار نازک کاغذ/ فیلم که دارای کارآیی بسیار بالایی هستند، مواد Sure Fresh راه حل های بسته بندی را بهبود بخشیده اند، هزینه بسیار مناسبی ارائه کرده و نسل جدیدی از نمایش محصول در نقطه فروش به بازار عرضه کرده اند.
این نوع محصول دارای مقاومت بی نظیر در برابر آب و قبلیت بازیافت است. ضمن این که اداره غذا و دارو FDA آن را برای کاربردهای که در تماس مستقیم با محصولات غذایی است، تایید کرده است.
لامینت های قدیمی شامل سه بخش به ترتیب کاغذ/فیبر/کاغذ بودند و قابلیت بازیافت خوبی داشتند.
گانزن مولر می افزاید: Sure Fresh یکی از پیشرفته ترین فن آوری های موجود است. فیلم های تولیدی با این ماده، نازک، شفاف و ضد آب است. لامینه های کاغذ/ فیلم مقاوم در برابر سایش و پارگی است که آن را به ماده ای جذاب بدل ساخته است. الاسیسیته اندک آن به حداقل شدن تغییر شکل و در خمیدگی تولید سینی، کمکشایانی می کند.
وی توضیح می دهد: به عنوان بسته هایی که دارای سطح خارجی ساخته شده از فیلم هستند، به جوهرها یا چسب های ویژه ای نیاز نداند.
لامینه های Sure Fresh استاندارد، در دو رنگ سیاه و سفید ارائه شده اند. Amcor نوآوری دیگری با نام Photo Sure Fresh ارائه کرده است که به واسطه آن تصاویر و عکس های بسیار با کیفیت قابل افزئده شدن به فیلم است. در عین حال یک ساختار لامینه برای محافظت از چاپ در نظر گرفته شده که علاوه بر کیفیت بالا، ایده آل برای استفاده در محیط های خشن است.
Sure Fresh در کارایی، استحام و نمایش یک بسته بندی، بهبود بسیاری به وجود می آورد. ضمن این که در میزان مواد مورد نیاز برای یک کاربرد مشخص، صرفه جویی مناسبی دارد. این محصول، فواید محسوسی در ارائه لوازم در طول زنجیره تامین دارد و می تواند به تمایز واضح یک محصول در نقطه فروش منجر شود.
CONTRACT PACKING
رشد صنعت contract packaging حاصل وجود تغییرات جهانی است. خارج سازی منابع، بومی سازی و فشار اقتصادی همگی از عوامل موثرهستند. BRAD DEVINE مدیر عامل کارخانه بسته بندی CREATIVE PACK می گوید: وقتی فشارهای جهانی افزایش می یابد، contract packaging ها گسترش بیشتری می یابند.
خارج سازی منابع، کارخانه را قادر می سازد تا بر هسته کاری اش تمرکز کند. بومی سازی سبب ارسال محصولات ارزان تر به بازارهای محلی می شود و فشار اقتصادی سبب می شود، محصولاتی خلاقانه تر و قابل انعطاف تر تولید شود.
دوین می گوید: وقتی بسته بندی اهمیت می یابد، تاکید بر contract packaging افزایش می یابد: وقتی آن ها در رساندن پیام و ارزش افزوده کمک می کنند، با تغییر شرایط اقتصادی کارخانجات contract packaging گسترش می یابند طبق نظر دوین، کارخانه ها بایستی با تعهد و ارتباط روابط بین خریدار و فروشنده را پیش ببرند. از طریق چنین روابطی است که رقابت معنی یافته و میزان ارزش افزوده و کاهش هزینه ها افزایش می یابد. کلید این موفقیت در درگیر کردن هر چه بیشتر contract packaging در طول فرآیند است. contract packaging باید محصولاتی بدیع ایجاد کند. نکات بعدی مربوط به اقتصادی بودن کالای تولیدی، انعطاف پذیری محصول و نو بودن آن می باشد با اینکه فروشندگان را به عنوان عوامل contract packaging می شناسند ولی این کارخانه ها هستند که این نقش را بر عهده دارند.
www.mazraehdaran.com

بسته بندی مواد غذایی (Food packaging)

همه ی ما در زندگی روزمره مان با بسته بندی سروکار داریم. در استاندارد بریتانیا واژه ی بسته بندی به عنوان هنر یا عملیات مورد استفاده در آماده سازی کالا برای حمل، نگهداری و یا تحویل به مشتری تعریف شده است و در تعریفی ساده تر می توان بسته بندی را به ظرفی گفت که مظروفی را در خود جای می دهد لیکن بهترین تعریف برای واژه ی بسته بندی توسط پین در ۱۹۶۲داده شده است که امروزه نیز این تعریف به عنوان کامل ترین تعریف برای بسته بندی کاربرد دارد. به گفته ی آقای پین بسته بندی عبارتست از :
۱٫ یک سیستم که زمان تهیه ی کالا را جهت انتقال، توزیع، ذخیره، خرده فروشی و مصرف کاهش می دهد.
۲٫ یک مفهوم تضمین کننده برای تحویل مطمئن کالا به آخرین مصرف کننده در شرایط مطلوب و با حداقل هزینه است.
بسته بندی یک عمل فنی اقتصادی است که هزینه ی تحویل کالا را به حداقل می رساند، در حالی که فروش و در نتیجه سود حاصل از آن را به بالاترین حد افزایش می دهد و در تعریفی ساده تر بسته بندی را می توان پوششی از یک سیستم که اصطلاحا کالا نامیده می شود دانست.
بسته بندی نقش های زیادی علاوه بر نگهداری انجام می دهد. یکی از زمینه های پویا و دینامیک این رشته، به فروش رسیدن مواد غذایی در بازار رقابت و تجارت است.امروزه در بسته بندی موادغذایی از مواد مختلف استفاده می شود. فلزات سخت مانند قوطی و بشکه، فلزات انعطاف پذیر از قبیل آلومینیوم و قلع، .شیشه مانند شیشه های دهانه گشاد و بطری، پلاستیکهای نیمه سخت و سخت به شکل ظرف ها و بطری های قابل فشردن، پاکت های انعطاف پذیر، فیلم های خوراکی، کارتن های سخت کاغذی و فرآورده های بسته بندی چوبی مانند جعبه و کاغذهای انعطاف پذیر مانند چندلایه ها که از ترکیب کاغذ، پلاستیک و فویل ساخته می شوند.
این بسته ها در بسیاری موارد باید در مقابل عملیات فرآیند از قبیل استرلیزاسیون، انجماد و ذوب کردن مواد غذایی منجمد و حتی طباخی نهایی مقاوم باشند.
We arewhat we eat” ” یک ضرب المثل قدیمی است که می گوید: وضعیت تغذیه، سلامتی و وضعیت جسمی و روحی بستگی به غذایی که ما می خوریم و چگونگی آن دارد. دستیابی به کیفیت مواد غذایی از مهمترین اهداف بشر از دیر باز بوده است و ایمنی لازمه کیفیت آنهاست. ایمنی مواد غذایی اشاره دارد به فقدان یا وجود مقدار قابل قبول آلودگی و تقلب و ایجاد سموم طبیعی یا بعضی موادی که ممکن است برای سلامتی انسان مضر باشند. کیفیت ماده غذایی می تواند ارزش و پذیرفتگی آن را نزد مصرف کننده تعیین کند. گذشته از این، ایمنی و خواص کیفی شامل: ارزش غذایی، پیدایش خواص اورگانولپتیکی ، رنگ و بافت می باشد.
سیستم های غذایی در کشورهای در حال توسعه همیشه به خوبی سازمان نیافته است ولی در جهان صنعتی، توسعه داده شده. به هر حال مشکلات رشد جمعیت شهر ی، کمبود منابع کافی با ضایعات قبل و بعد از تولید و برداشت، مشکلات محیطی و بهداشت مواد غذایی عواملی هستند که برای سیستم های غذایی در کشور های در حال توسعه مسئله دار در کشور های در حال توسعه مردم ریسک کیفیت و ایمنی مواد غذایی را در تیررس و محدوده ریسک بالا قرار می دهند. این مقاله مشکلات خاص کیفیت و ایمنی مواد غذایی در کشورهای در حال توسعه راههای درست برخورد با آنها را مطرح می کند.
به طور کلی باید گفت که صنعت بسته بندی یک عرصه ی وسیع فرصت ها را پیش رو دارد و در سال های آینده تلاش های گسترده شروع خواهد شد. بر خلاف گذشته مصرف کنندگان و عرضه کنندگان بسته بندی باید در توسعه ی آن تشریک مساعی کنند. باید توجه داشت که نیازهای مصرف کننده برای بسته های راحت موادغذایی باید با ملاحظات زیست محیطی شدیدا در توازن باشند، جنبه های ایمنی مورد توجه قرار گرفته و بطور کلی بسته بندی نقش بزرگتر و قوی تر در نگهداری و حفاظت و توزیع موادغذایی در کشور را بازی کند.

بایستی روش هایی نشان داده شود که پول بیشتری ذخیره شده، از کیفیت خوب محصولات اطمینان حاصل شده و از هزینه های اضافی غیر ضروری جلوگیری شود

تاریخچه
تاریخ نشان داده است که در ابتدای تمدن بشری نیازی به بسته بندی مواد غذایی نبود، بلکه مردم برای بدست آوردن غذا از محلی به محل دیگر می رفتند تا زمانی که پناهگاههای دایمی برای خود پیدا کردند. در چنین شرایطی ناچار بودند غذا را از محل های مختلف جمع آوری کنند و به محل سکونت خود بیاورند. این نیاز باعث شد که اولین انواع بسته بندی نظیر کدوهای خشک شده، صدف ها، برگها، پوسن حیوانات و دیگر مواد طبیعی مورد استفاده قرار بگیرند. برای انتقال آب، شیر، ماست، روغن یا دوغ از پوست حیوانات استفاده می شد. از شاخ حیوانات برای حمل و نقل و ذخیره غذا و محصولات کشاورزی استفاده کردند (هنوز در مناطق استوایی از بامبو برای ذخیره سازی مواد غذایی استفاده می شود)
بطور کلی ظهور انقلاب صنعتی به راستی تحول اساسی در نظام تولید کالایی ایجاد کرد. انقلاب صنعتی، جهان را با فوران کالاهای گوناگون صنعتی روبرو کرد. تنوع کالاها و رقابت فشرده میان تولید کنندگان و بازرگانان به تدریج هند را نیز علاوه بر علوم دیگر وارد مجموعه سیستم بسته بندی کرد. با پیشرفت بیشتر، علوم دیگری نظیر روانشناسی فردی، اجتماعی و ارگونومی به این مجموعه اضافه شد. توسعه بسته بندی سبب مستقل شدن این صنعت از مجموعه صنایع دیگر شد و رقابت و نیاز سبب گردید که صنایع بسته بندی سهمی قابل توجه از بودجه های شرکتهای تولیدی را به خود اختصاص دهد. امروزه صنایع بسته بندی تبدیل به یک تکنولوژی قدرتمند شده است…
بسته بندی مواد غذایی

پلاستیکها:

سلوفان: این فیلم اولین فیلم شفاف برای بسته بندی مواد غذایی است.شفافیت این فیلم نیز به خشک شدن سریع آن بعد از لاک اندود کردن کمک میکند. مهمترین نوع سلوفان نیتروسلوفان Ne)) است که باچند لایه PVDCپوشانده شده است.سلوفان دارای خواص ویژه ای است که مهمترین آنها نفوذپذیری نسبت به رطوبت است که برای بسته بندی مواد غذایی مانند پیراشکی ونان مناسب است.
لازم به ذکر است که ۷۰% شکلاتهای تولیدی توسط سلوفان بسته بندی میشود.
فیلم بدون پوشش سلوفان به ضخامت cm 23.6 _22 ووزن Gr/cm3 1.45غیرقابل نفوذ به روغن بوده وبه آسانی توسط دستگاه بسته بندی می شود.امتزاج سلوفان بایک لایه LDPE باعث افزایش مقاومت آن ونیز غیرقابل نفوذ نسبت به اکسیژن و رطوبت می شود.اگر بایک لایه PVCDلاک اندود شود از آن برای بسته بندی کالباس ،سوسیس،پنیر،بادام زمینی ومایونز استفاده می شود.
پلی اولفین ها: پلاستیک هایی که حاوی یکسری هیدروکربن های غیراشباع باشدو دارای یک پیوند دوگانه در مولکول باشندرا پلی اولفین می گویند. پلی اولفین در برابر نفوذ رطوبت وبخار آب مقاوم است. دوختها در ظروف پلی اولفین با المنت حرارتی است،اما پلی اولفین ها در برابر نفوذ گازها ومواد معظر مقاومت کمی دارند.اولین فیلم پلاستیکی تولید شده LDPE پلی اولفین بود.
LDPE: این پلی اتیلن ۰٫۹۱_۰٫۹۲۵ است که مقاومت خوبی در برابر کشش و نفوذ پذیری بخار آب دارد؛نفوذ پذیری آن ازبخار آب Gr/m2 1 در روز در ضخامت ۱۲آµm’>100 و حرارت ċ۲۳ و رطوبت۸۵% است. امادر برابر روغن مقاومت کمی دارد. شکل پذیری LDPE در مقایسه با کاغذ چندان مطلوب نیست.
موارد استفاده از LDPE عبارتند از:
کیسه های نایلونی بزرگ، فیلم باریک برای تولید ساک های پلاستیکی در مصارف گوناگون و کیف های حمل ونقل از LDPE با ضخامت mµ۴۰ برای بسته بندی با سیستم خلا ،با ضخامت µm60 برای مواد غذایی مایع و نیمه جامد و ضخامتµm90 به صورت کیسه های پلاستیکی برای بسته بندی شیر استفاده می شود.
HDPE: وزن مخصوص HDPE Gr/cm3 0.965 _0.925 و نقطه ی ذوب آن ċ۱۲۹ است. چگالی بالای این نوع پلی اتیلن ویژگی های خاصی به آن می بخشد ازجمله:
۱_مقاومت آن در برابر کشش بیشتر شده و استقامت آن هم افزایش یافته.
۲_کریستالیزاسیون آن افزایش می یابد.
۳_مقاومت آن در برابر اصطکاک افزایش می یابد.
۴_مهاجرت در آنها افزایش می یابد.
۵_نفوذ پذیری بخار آب کاهش می یابد.
۶_میزان نفوذ پذیری اکسیژن در فیلم HDPE کاهش می یابد.
۷_مقاومت آن نسبت به حرارت افزایش می یابد .
۸_دوختHDPE در دمای ۱۲۵تا ċ۱۵۰ امکان پذیر است در حالی که برای دوخت فیلم پلاستیکی دمای ۵۰تا ۱۰۰ متداول است.
کاربرد:
کیسه پلاستیکی برای بسته بندی برنج ومواذ غذایی منجمد شده، بطری پلاستیکی شیر ومایه ظرفشویی ،ظروف حمل ونقل بشکه پلاستیکی وتانکر ذخیره
پلی پروپیلن(P.P): وزن مخصوص حدود gr/cm3 ( )_0.9 دارد ویکی از مهمترین مواد پلاستیکی در بسته بندی به شمار میرود. مزیای در مقایسه با HDPE شفاقیت و استحکام آن است. نقطه ی ذوب ċ۱۷۰_۱۶۰ دارد.نفوذ پذیری بخار آب و اکسیژن در آن شبیه HDPE است وغیرقابل نفوذ نسبت به روغن بوده واستقامت آن در مقابل کشش وضربه دوبرابر کمتر از HDPE است.
موارد استفاده : کیسه پلاستیکی در بسته بندی ها_در بخش نساجی_
یکی ازمعایب PP شکنندگی آن در دمای پایین است
PP اصلاح شده(OPP): در اصلاح نمودن PP انعطاف پذیری و مقاومت آن افزایش می یابد. فیلم پلاستیکی OPP به صورت نوار های بسته بندی یا نوارریسندگی مورد استفاده قرار می گیرد ، از فیلم OPP اغلب در بستن بسته بندی ثانویه استفاده میشود. نوار OPP در مقابل فشار ودمای ċ۵۰-۰ مقاوم است. از OPP در بسته بندی نمودن ثانویه شکلات، چیپس وماکارونی استفاده میشود.
P.S: دارای وزن مخصوص ۰٫۹۵ gr/cm3 است. ان پلاستیک از ( )پذیری خوبی برخوردار است.
انواع مختلفP.S عبارتند از:

۱_ P.S استاندارد که بسیار سخت، محکم و شفاف بوده ودر تولید لیوان از روش تزریقی استفاده میشود.
۲_ ترکیبی از P.S با پلی مریزات مانند یوکادین بدست می اید که باعث افزایش مقاومت آن دربرابر ضربه وسرما است.
۳_ ترکیبی از P.Sوپلیمریزات است که مقاومت حرارتی بالایی دارد ودر آمریکا، انگلستان و فنلاند از این مواد برای بسته بندی مارگارین استفاده می شود.
۴_ P.S به شکل چیپس که از آن برای مواد حساس به ضربه مثل تخم مرغ استفاده میشود.
P.V.C: وزن مخصوص gr/cm31.45_ 1.35 و دارای مزایای زیر است:
۱مزه ان خنثی است،۲_بسیار شفاف ،نرم ومحکم است.
فیلم P.V.C با ضخامت های مختلف برای تولید ارزانترین سیستم بسته بندی استفاده می شود زیرا از نفوذ گازها ، بخر آب وترکیبات آروماتیکی جلوگیری میکند وتغییر شکل نمیدهد. از P.V.C در دو شکل نرم شده (انعطاف پذیروشفاف) ونرم نشده (سخت و غیرقابل انعطاف) در صنعت بسته بندی استفاده میشود. از P.V.C نرم شده برای بسته بندی گوشت و سبزیجات با ماندگاری کوتاه مدت استفاده می شودو به دلیل خاصیت چروک شدن در سیستم های شرینگ استفاده میشود.
در سال ۱۹۷۵ دربطری های P.V.C الکل بسته بندی شده بود بدلیل امکان مهاجرت ونیل کلراید در محصول وبروز سرطان کبد استفاده از آن در بسته بندی این نوع محصولات ممنوع شد. به طور کلی از P.V.C برای بسته بندی شکلات ، بیسکویت ، قهوه ، ترشیجات ، روغن نباتی جامد ، مارگارین و فراورده های لبنی استفادهمی شود.
P.V.D.C: وزن مخصوص P.V.D.C gr/cm31.75_1.68 است. P.V.D.C مطلقا غیرقابل نفوذ به گازها ،بخار آب ، مواد معطر وچربی بوده ودر مقابل حلال های معدنی مقاوم است واز شفافیت خاصی برخوردار است .میزان نرم کنندهایی که به آن اضافه میکنند ۸% است .از P.V.D.C برای بسته بندی گوشت تازه ، گوشت منجمد شده ،پنیر قالب گیری شده ومرغ منجمد استفاده میشود .
:P.E.T پلی استر در مقابل کشش ومواد شیمیایی مقاومت خوبی دارد. در تولیید آنها ازنرم کننده استفاده نمیشود،شفاف وگرات قیمت اند. از فیلم et .P بدلیل نفوذ پذیری کم به گازها برای بسته بندی های با سیستم خلأ با گاز خنثی استفاده میشود.
P.E.T.f: استفاده ازP.E.T روزبه روز درحال افزایش است. این نوع فیلم در مقابل کشش وضربه بسیار محکم ودر مقابل بخار آب غیرقابل نفوذ بوده وقادر به تحمل دمای ċ۰۵۱تا ۵۰می باشد. از این فیلم فقط در دمای ċ ۲۰ ورطوبت ۸۵% با ضخامت ۱۰۰µm مقدار gr/cm2 2 درهرروز بخار آب نفوذ میکند. این ماده ی پلاستیکی به دلیل ضخامتش بسیار گران است. از معایب آن میتوان عدم دوخت آسان با المنت حرارتی نام برد که این مشکل نیز باامتزاج آن باLDPE مرتفع میشود. برای بسته بندی گوشت تازه یا تخمیر شده PET را با فویل آلومینیم و LDPE امتزاج می نمایند. در امریکا و انگلستان از بطری های PET برای بسته بندی نوشابه های گازدار ودر ژاپن برای بسته بندی سس سویا استفاده می شود.
از PET با پوشش کاغذی به عنوان قالب شیرینی استفاده می شودکه می توانند حرارت ۲۲۰ċ را تحمل کند . اگر PET بایک لایه آلومینیم امتزاج شود خاصیت Barier در مقابل نور را پیدا می کند از آن برای پوشش خارجی کباب کردن گوشت در اجاق برقی و گازی بادمای ۲۶۰ċ استفاده می شود.
P.C (پلی کربنات): دارای وزن مخصوص ۱٫۱۲gr/cm3 است. بسیار شفاف است وازقابلیت دوخت بسیار بالا برخوردار است ومیتوانند دمای۱۸۰_۲۰۰ċ راتحمل کند. برای درپوش زدن بطری های P.C می توان از نوار آلومینیم استفاده کرد. نفوذپذیری اکسیژن از آنها۲۰بار کمتر وCo2 40بار کمتر از P.V.D.C است. نقطه ذوب حدود ۱۳۵ċ ودرمقابل روغن غیر قابل نفوذ است. اغلب با مواد دیگر مثل PVDCیا PA/PE امتزاج می شود. از آن برای بسته بندی بطری های چند بار مصرف، مایع ظرفشویی و… اسفاده می شود ولی به علت گرانی این ماده در بسته بندی مواد غذایی به ندرت از آن استفاده می شود.
P.A پلی آمید: پلی آمید برحسب تعداد اتم کربن در ساختار زنجیره ای مونومرها مشخص می شود. اغلب ازفیلم PA برای سبک PA=12,PA=11,PA=6 که فرم پذیرند استفاده می شود.وزن مخصوص آن ۱٫۰۴_۱٫۱۲gr/cm3 است، نقطه ذوب PA=6 ،۲۲۰ċ است ودرجه حرارت استریلزاسیون ۱۴۵_۱۵۰ċ رانیز می توانند تحمل کند. نفوذ روغن، موادمعطر وگازها ازآن بسیار مشکل صورت میگیرد. یکی از معایب PA در درجه حرارت های بالا (۱۸۰_۱۹۰ )بهم می چسبد. ازPA=6 میتوان نوار پلاستیکی (تسمه) تولید کردچون مقاومت آن در مقابل کشش زیاد بوده واستحکام آن در مقایسه با نوارهای پلاستیکی دیگر ۳برابر بیشتر است.
PA یکی ازگرانترین فیلم های پلاستیکی است که به همین دلیل از آن برای موارد خاص بسته بندی مقرون به صرفه است استفاده می کنند.از امتزاج PAبا) (HDPEبرای تولید کیسه های پلاستیکی پلی آمیدی جهت بسته بندی کالباس وبه صورت کیسه پخت برنج وکیسه پلاستیکی جهت تولید گوشت تخمیری استفاده میشود .
اگر۵لایه فیلم PA/PE/PE/PA/PE باهم امتزاج شوند ازآن برای بسته بندی پنیر و گوشت تخمیر شده استفاده می شود.
فیلم های مرکب

استفاده از این فیلم ها از سال ۱۹۵۰ میلادی شروع و امروزه در بسته بندی مواد غذایی در سیستم خلأ ، سیستم MAP واسپتیک استفاده میشود. علت اصلی استفاده از این فیلم ها خواص ویژه ی آنهاست که عبارتست از: ۱-این فیلم از شفافیت خاصی وچاپ پذیری مطلوبی برخوردار است. ۲- مقاومت آنها نسبت به نفوذ گازها، رطوبت ونور بالا است. ۳- از قابلیت دوخت حرارتی مطلوبی برخوردارندوبه راحتی به بسته های مورد نظر در ماشین های FFS تبدیل میشوند.

فیلم های مرکب به دو گروه تقسیم میشوند:
۱- فیلم های پلاستیکی پوشش داده شده
۲- wrapped film-فیلم ها ی چند لایه (Laminated film )
۱_ساده ترین فیلم مرکب از یک فیلم حامل ویک لایه PE که خاصیت دوخت حرارتی به آن می دهد ساخته شده است. پلاستیک هایی که اغلب به عنوان مواد پوشش دهنده استفاده میشوند عبارتند از: ۱-LDPE 2- EVA 3- آینومرها ۴- PVC,PVDC
۲_چند لایه ها: متدهای ساخت لفافهای چند لایه برای پلاستیک ها و غیر پلاستیک ها مشابه است به جز اکستروژن که فقط برای ترمو پلاستیک ها استفاده می شود. امروزه درتهیه چند لایه ها از روش های متفاوتی استفاده می شود: ۱_ استفاده از چسب های مایع ومحلول وچسب های با نقطه ذوب بالا ۲_ استفاده از پوشش های ترمو پلاستیک ۳_ استفاده از پوشش های اکستروژن و کو اکستروژن
قدیمی ترین فیلم مرکب فیلم سلولز آغشته به پوشش نیترو سلولز است. پس از چندی فیلم سلولز با پوشش PVDC به بازار عرضه شد. امروزه فیلم سلولزی سه لایه که حاوی لایه های پلی اتیلن ،آلومینیم وسلوفان می باشد. که در تولید وبسته بندی آبمیوه در سیستم های دوی پک مورد استفاده قرار می گیرد .
استفاده از فیلم های مرکب:
۱_تولید کیسه
۲_قوطی های آلومینیم
۳_کارتن ها
۴_ظروف Bag in Box
۵_ظروف مرکب قالب گیری شده
۶_بطری ها ی مرکب
۷_ کیسه های اتو کلاوی
بسته بندی های سخت از نوع Form/Fill/Seal :اولین بار که این بسته بندی که با نام تتراپک در سوئد به کار گرفته شد از مقوا/ فویل آلومینیم / پلی اتیلن/ تشکیل شده بود وبرای بسته بندی شیر و آبمیوه به کار میرفت.
بسته بندی های مرکب : بعضی بسته های قابل انعطاف پلاستیکی با مواد دیگر به صورت ترکیب عرضه میگردند نظیر کی پاک یا دیو پاک که توسط شرکت ایرفیکس تولید می شود. این بسته ها از صفحات صاف تشکیل شده که می توانند اشکال مختلفی را به خود بگیرند. مهمترین کاربرد این قبیل بسته بندی ها برای محصولات گوشتی خشک می باشدکه در هنگام مصرف درون بسته آماده می شوند.
نوعی بسته بندی جدید بنام let pack که از بدنه اکسترود شده ی pp ساخته شده است نیز جز بسته بندی های مرکب است ،این بدنه روی ماشین ساخت توسط رشته هایی از مواد بامشارکت فویل آلومینیم که قبلا تزئین وچاپ شده پوشانده می شود ودرب وکف آنها تئسط صفحات از پیش قالب شده سوار میگردد . کاربرد آنها بیشتر جهت فراوردهای گوشت می باشد.
تولید وساخت ظروف پلاستیکی :

امروزه تکنولوژی ساخت ظروف پلاستیکی از تعدادی روش ها نظیر قالب گیری بادی ،قالب گیری تزریقی ،ترموفورمینگ و قالب گیری تراکمی بدین منظور استفاده می شود.
۱_قالب گیری تزریقی :

این روش بانرم کردن ماده اولیه در یک سیلندر نرم کننده آغاز وسپس با تزریق مواد سیال تحت فشار به قالب نسبتا سرد ادامه می یابد. براثرتماس مواد سیال با دیواره ی قالب مواد سخت شده و ظروف مورد نظر شکل می گیرد. ظروف قالب شده بااستفاده از سوزن پران وهوای فشرده ویا بعضی وسایل دیگر خارج میکنند. به علت کوتاه بودن عمر مفید قالب ها این روش در مجموع اقتصادی نیست.
۲_قالب گیری بادی:
اصول تکنیک قالب گیری بادی از صنعت شیشه گری الهام گرفته شده است، بدین طریق که هوا تحت فشار برتوده مذاب پلاستیک محبوس در قالب با دیواره خنک و شکل دلخواه دمیده می شود فشار هوا باعث می شود تا توده مذاب منبسط شده ووقتی بر دیواره ی سرد قالب برسد پلاستیک توسط تماس بابدنه خنک می شود. قالب راپس از این مرحله باز کرده وظرف تهیه شده را خارج می کنند.
بطری بادی از نوع FFS : امروزه فرایندی جهت ساختن بطری بادی بکار گرفته می شود که تمام مراحل ساخت بطری، پر کردن ودرب بندی آن همکی در حالی انجام می گیرد که بطری هنوز در داخل قالب بوده و از آن خارج نگردیده است . بدیهی است یکی از منافع این فرایند امکان پرکردن مواد غذای مایع در ظروف بسته بندی در شرایط اسپتیک می باشد. کاربرد عمده ی این بطری ها در بسته بندی شیر است.
۳_ترموفورمینگ :

دراین روش صفحات پلاستیکی از مولدهای حرارتی عبور نموده تانرم شود سپس با قرار دادن آن در فالب ظروف به شکل قالب ساخته میشود. در عمل سه روش عمده برای تولید این ظروف وجود دارد:۱- فرم دادن کششی ۲- فرم دادن فشاری ۳- فرم دادن به روش درهم رفتن
الف_ فرم دادن کششی :این روش ساده ترین نوع فرایند ترموفورمینگ است که عبارت است از ثابت نگه داشتن صفه پلاستیکی بر روی یک جسم سخت که به جعبه قالب وصل می گردد سپس جعبه راتا زمان به دست آمدن حالت نیمه جامد حرارت می دهند و مقاومت ان در فضای میان قالب و صفحه خلأ ایجاد می شود .فشاراتمسفر روی صفحه موجب می گردد تا صفحه به داخل قالب کشیده شود شئ تا زمان خنک شدن به شکل قالب در آن باقی می ماند.
ب_ فرم دادن فشاری :این روش مشابه کششی است باستثنای اینکه همزمان با ایجاد خلأ هوای فشرده نیز از بالای صفحه به کار گرفته می شود.
ج_ فرم دادن به روش درهم رفتن: در این فرایند صفحه گرم شده با فشار میان قالب نرومادگی محبوس شده و بدین صورت ظروف شکل می گیرد در روش ها گرم کردن صفحه باستفاده از اشعه مادون قرمز انجام می شود.
امروزه روش ترموفور مینگ به طور وسیعی در تهیه ظروف بسته بندی مواد غذایی بکار گرفته می شود نظیر ظروف مخصوص برای بسته بندی ماست، خامه، مارگارین، گوشت تازه، محصولات باغی، شکلات و بیسکویت.
۴_ قالب گیری تراکمی :

این روش یکی از روشهای قدیمی شناخته شده ای است که جهت قالب نمودن پلیمر بکار گرفته می شود و بعنوان مهمترین فرایند رزین های ترموست در بسته بندی مواد غذایی جهت تولید دربهای پیچی برای بطری ها مطرح بوده و ماده ی اولیه آن هم عموما اوره و فرمالدئید می باشد. روش عمل بدین صورت است که ابتدا وزن و حجم معینی از پودر رزین را درحفره یک قالب باز واز پیش گرم شده ریخته و قالب را می بندند سپس پرس تراکمی توسط فشار هیرولیکی به قالب اعمال شده و همزمان با آن قالب را حرارت می دهند که این عمل موجب ذوب شدن پودر رزین ترموست وجریان یافتن توده مذاب در سطح قالب می گردد پس از خشک شدن قالب آن را باز کرده وشئ قالب زده شده راکه سخت گردیده خارج می کنند.
جایگزین هایی جدید برای پلاستیک در صنعت بسته بندی:
بیوپلاستیک ها و فیبر-کامپوزیت ها گرچه ازجمله پلاستیک های دوست دار محیط زیست محسوب می شوند، در همه مواد نمی توانند جایگزین های مناسبی برای پلاستیک های کنونی باشند. به عنوان مثال PLA و برخی فیبرها در شرایط سرمای شدید و فریز کردن، بسیار شکننده و نامقاوم هستند و البته پیشترفت های چشم گیری در این زمینه در حال انجام می باشد.
انواع پلاستیک های پایدار و دوست دار محیط زیست:
· Polylactide Acid (PLA) Plastics
· Bagasse – Sugar Cane Pulp
· Palm Fiber
· Biomass Fiber Composite – AgroResin
· Reed Fiber – a Japanese Innovation
· PlasTerra – Biodegradable Plastic
. Polylactide Acid (PLA) Plastics

PLA که نوعی پلاستیک شفاف است که از مواد طبیعی ساختهشده است (مثل نشاسته ذرت.

Bagasse از فیبرهایی تشکیل شده که به رنگ طبیعی عاجیهستند. وقتی شیره نیشکر را از آن میگیرند ماده ای باقی می ماند که همان bagasse است.

Palm Fiber از مواد باقی مانده از روغن گیری خرماتولید می شود. این ماده بسیار شبیه bagasse می باشد و هر دوی این مواد برای تولیدبسته بندی هایی نظیر ظروف یکبار مصرف مناسب می باشند.
Biomass Fiber Composite – AgroResin از مواد تجزیهپذیر و قابلیت کود شدن و تبدیل پذیری به مواد آلی برای مصارف کشاورزی biomass ساختهشده است و در واقع ریشه طبیعی دارد و مصارفی مشابه با palm fiber در صنعت بسته بندیدارد.

Reed Fiber فیبرهای برگرفته از ساقه های نی که رشدسریع و چشم گیری داستند. آنها می توانند به مواد آلی دیگر تبدیل شوند و به چرخهبازیافت مواد بازگردند. این مواد در مناطق ساحلی و کنار دریاها یا بستر رودخانه هارشد پیدا می کنند. این مواد هیچ گونه ارزش خوراکی ای نداشتند و تنها برای تولید ایننوع پلاستیک در ژاپن تولید می شوند.

PlasTerra یک نوع پلاستیک تجزیه پذیر است که از bioresinهای متفاوتی با قابلیت تجزیه زیاد مانند نشاسته،PLA، و سایر انواع فیبرتشکیل یافته است.
نمونه هایی از بسته بندی های پایدار (sustainable packaging)
.۱ استفاده از مواد با قابلیت بازیافت بالا (طراحی بطری قابلیت بازیافت % ۱۰۰ )

.۲ کاهش مواد شیمیایی و چسب ها در صنعت چاپ و همچنین اتصالات بستهبندی (لیبل های با جنبه های دکوراتیو بالا و کاهش و یا حذفمواد شیمیایی به ویژه چسب ها)

.۳ افزایش دفعات استفاده از بسته بندی محصول:

استفاده از کیسه های پارچه ای با قابلیت استفاده مجددبه عنوان جایگزین کیسه های نایلونی
.۴استفاده از عناصر طبیعی مانند فلز به عنوان یک ماده دوست دارمحیط زیست با قابلیت بازیافت بالا:

.۵ بسته بندی خلاقه با مواد طبیعی برگ های موز دارای خواص خوبی در صنعت مواد غذایی هستند آنها داراییک سطح چرب ضخیم هستند که چربی و رطوبت مواد را به خوبی در خود ذخیره می دارند. همچنین این برگ ها نرم و منعطف هستند و از این رو می توانند در روش های مختلف بستهبندی شکل پذیر باشند. برای باز کردن بسته بندی هایی که با این برگ ها شکل گرفته اندبه سادگی و به کمک یک سوراخ ساده می توان از آنها استفاده نمود.
.۶بسته بندی به مثابه یک عامل بازدارنده آلودگی های محیط زیست باتری ها یکی از آلوده کننده ترین محصولات تولید بشرمی باشند و خطری که از آمیختگی این زباله های مرگ آفرین با سایر زباله های شهریپدید می آید بسیار شایع می باشد. از این رو دقت در نحوی توزیع، استفاده و دور ریختنباتری ها را می توان در روند طراحی ما طراحان بسیار پر اهمیت دانست.
فناوری نانو و بسته بندی مواد غذایی:

نانو تکنولوژی یک تکنولوژی قدرتمند در بکارگیری طبیعت در سطح اتم و مولکول بوده و بر روی خصوصیات ، سنتز و دستکاری ساختار زیستی و غیر زیستی کمتر از ۱۰۰ نانومتر متمرکز شده است. درصنعت غذا، بسته بندی یکی از عوامل موثر در حفظ کیفیت و ایمنی غذا می باشد. استفاده از نانو کامپوزیتها در ساختار پلیمر های بسته بندی غذایی موجب بهبود خواص نگهدارندگی پلیمرها می شود. کارایی بالای نانو ذرات و نانو لوله ها زمینه بکارگیری پلیمرهای زیست تجزیه پذیر را در صنعت بسته بندی مواد غذایی فراهم نموده است. در این مقاله سعی شده است به نقش فناوری نانو در صنعت غذا وبسته بندی به خصوص بسته بندی های زیست تجزیه پذیر و خصوصیات فیزیکی آنها اشاره شود.
برگزاری همایش هایی با موضوع فناوری نانو، راه اندازی کنسرسیوم هایی برای مواد غذایی بهتر و سالم تر، همچنین بالا بردن آگاهی مردم از طریق رسانه ها، مؤید تأثیرگذاری فناوری نانو بر صنایع غذایی است. انواع کاربردهای نانو در این زمینه شامل بسته بندی های هوشمند، مواد نگهدارنده و مواد خوراکی تعاملی (interactive) است، که به مصرف کنندگان اجازه می دهد موادغذایی را با توجه به ذائقه و نیازغذایی مورد نظرشان تغییر دهند.
بیشتر غول های تولید کننده موادغذایی مانند Nestle،Kraft،Heinz و Unilever برنامه های تحقیقاتی مشخصی در این زمینه دارند تا بتوانند سهم بازار خود را در دهه های آینده حفظ کنند. این بدان معنا نیست که مواد غذایی به طور اتمی تغییر پیدا کنند و یا با نانوماشین ها تولید شوند، زیرا آرزوی تولید غذاهای مولکولی با کمک نانو ماشین ها فعلاً عملی نیست.
با علم به قابلیت های فناوری نانو امید است، بتوان سیستم های فعلی فراوری مواد غذایی را تغییر داده، محصولاتی مطابق با فرهنگ تغذیه سالم به بازار عرضه کرد. محققان همچنین امیدوارند بتوانند با استفاده از مواد افزودنی، کیفیت مواد غذایی و هضم و جذب غذا را در بدن افزایش دهند. اگر چه بعضی از این اهداف دور از انتظار به نظر می رسد، اما امروزه صنایع بسته بندی از فناوری نانو در محصولات خود کمک می گیرند.
بسته بندی و سلامت مواد غذایی:
پیشرفت در بسته بندی هوشمند برای افزایش عمر مفید محصولات غذایی، هدف بسیاری از شرکت هاست. این سیستم های بسته بندی قادر خواهند بود پارگی ها و سوراخ های کوچک را با توجه به شرایط محیطی (مانند تغییرات دما و رطوبت) ترمیم و مصرف کننده را از فساد ماده غذایی آگاه سازند. فناوری نانو می تواند در مواردی مانند افزایش مقاومت به نفوذ در پوشش ها، افزایش ویژگی های دیواره (مکانیکی، حرارتی، شیمیایی و میکروبی)، افزایش مقاومت در برابر گرما، گسترش ضد میکروب های فعال و سطوح ضد قارچ کارساز باشد. چشم اندازهای مالی فناوری نانو، صنایع بسته بندی را پررونق نشان می دهد. سهم بازار این صنعت در حال حاضر حدود ۱٫۱ میلیارد دلار است و پیش بینی می شود تا سال ۲۰۱۰ به ۷٫۳ میلیارد دلار برسد. با این وجود، صنعت بسته بندی هوشمند از آنچه پیش بینی شده بود جلوتر رفته و نشانه های تکامل آن به خوبی پیداست.
تحقیقات سازمان مالی Frost and Sullivan نشان داد که علاقه مشتریان به مواد غذایی سالم و تازه در بسته بندی های مناسب، موجب پیشرفت این صنعت شده است. سازمان های زیادی وجود دارند که در زمینه سیستم های بسته بندی هوشمند فعالیت می کنند، ازجمله شرکت تولیدکننده مواد غذایی Kraft که با همکاری دانشگاه راتگرز در حال فعالیت روی پروژه زبان الکترونیکی (electronic tongue) است تا آن را به بسته بندی ها اضافه کند. این نوع بسته بندی شامل رشته ای از نانو حسگرهاست که نسبت به گازهایی که از مواد غذایی آزاد و موجب فساد آنها می شوند، به شدت حساس بوده و تغییر رنگ می دهند که این تغییر رنگ، علامت واضحی از سلامت یا فساد ماده غذایی است.
شرکت Bayer Polymer کیسه ای پلاستیکی با نام Durethan KU2-2601 تولید کرده است که از محصولات موجود در بازار سبک تر و محکم تر است، همچنین مقاومت بیشتری در برابر گرما از خود نشان می دهد. هدف اولیه از تولید پلاستیک های بسته بندی مواد غذایی، جلوگیری از خشک شدن محتویات آنها و محافظت در مقابل رطوبت و اکسیژن است. پوشش جدید غنی از نانوذرات سیلیکات است. این نانوذرات تا حد زیادی از نفوذ اکسیژن، گازهای دیگر و رطوبت جلوگیری می کنند و فساد مواد غذایی را به تعویق می اندازند. سازمان های دیگر به کمک فناوری نانو در حال یافتن راهی برای تشخیص فساد مواد غذایی هستند. به عنوان مثال شرکت AgroMicron، افشانه تشخیص دهنده نانوبیولومینسانس را ساخته که شامل پروتئین لومینسانت است. در این طرح، افشانه سطح میکروب هایی مانند Salmonella و E.coli را پوشانده، و از خود نوری ساطع می کند و به این روش فساد مواد غذایی تشخیص داده می شود. این شرکت امیدوار است بتواند محصول مورد نظر را با نام BioMark وارد بازار کند. در حال حاضر این شرکت در حال ساخت افشانه هایی با روش های جدید است تا بتواند از آنها در حمل و نقل دریایی استفاده کند.
در راهبرد مشابه، برای اطمینان از سلامت مواد غذایی، محققان اتحادیه اروپا در پروژه Good Food از نانوحسگرهای قابل حمل برای یافتن مواد شیمیایی مضر، پاتوژن ها و سم ها در مواد غذایی استفاده می کنند. با این کار، دیگر نیازی به فرستادن نمونه های مواد غذایی به آزمایشگاه برای تشخیص سلامت و کیفیت محصولات در کشتزارها و کشتارگاه ها نیست. همچنین این پروژه، در حال توسعه به کارگیری زیست تراشه های DNA برای کشف پاتوژن هاست. این روش می تواند در تشخیص باکتری های مضر و متفاوت موجود در گوشت یا ماهی و یا قارچ های میوه مؤثر باشد. این پروژه در نظر دارد با گسترش میکروحسگرهای رشته ا ی، بتواند آفت کش های میوه و سبزیجات را به همان خوبی که شرایط محیطی کشتزارها را کنترل می کند تشخیص دهد. این نوآوری به نام حسگرهای Good Food نامیده می شود.
پروژه سرمایه گذاری شده اتحادیه اروپا به نام BioFinger که هدف آن، ساخت ابزارهای ارزان با توان تشخیص آسان در سلامت محیط زیست است، فعالیت دیگری در زمینه آنالیز مواد غذایی دارد. در ابزارهایی که از حامل (cantilever) استفاده می کنند، روش بدین صورت است که تیرک (Tip) با ماده شیمیایی پوشانده شده و در برخورد با مولکول های خاصی، سیگنال ایجاد می کنند. BioFinger با استفاده از این حامل ها که به یک میکروتراشه متصل است کوچک تر و قابل حمل می شود.
ارتش آمریکا در حال ساخت حسگرهای فوق العاده ای است که از آنها در مقابل حمله کننده ها به مواد غذایی استفاده می شود. در سیستم های کنونی چندین روز طول می کشد تا وجود پاتوژن ها در مواد غذایی تشخیص داده شود. تشخیص سریع پاتوژن ها به وسیله این حسگرها به زودی باعث فراگیر شدن این فناوری در صنعت مواد غذایی خواهد شد. محققان دانشگاه بُن در حال ساخت پوشش های دفع کننده آلودگی برای بسته بندی ها با استفاده از اثر لوتوس (نیلوفر آبی) (قطره آب از سطح برگ های نیلوفر آبی می لغزد و در نتیجه هرم های موم مانند نانومقیاس، سطح برگ را می پوشاند) هستند. کشتارگاه ها و محل های فرآوری گوشت نیز می توانند از این فناوری استفاده کنند. گروه تحقیقاتی دانشگاه انگلیسی لیدز دریافتند که نانوذرات اکسید منیزیم و اکسید روی باعث از بین بردن میکروارگانیزم ها می شوند. استفاده از این مواد بسیار ارزان تر از نانوذرات نقره است و می توانند کاربرد زیادی در بسته بندی مواد غذایی داشته باشند.
فناوری شناخت فرکانس های رادیویی (RFID) در بیش از ۵۰ سال پیش توسعه یافت، ولی امروزه این فناوری راه خود را برای کنترل مواد غذایی در مغازه ها پیدا کرده است. در این فناوری با استفاده از میکروپردازشگر ها می توان داده ها را به گیرنده های بی سیم ارسال کرد. امروزه می توان از این روش برای کنترل اقلام غذایی از انبار تا دست مصرف کننده بهره گرفت. برخلاف بارکدها که نیاز به اسکن دستی و خواندن یک به یک دارند، برچسب های RFID نیازی به خوانده شدن خطی نداشته و امکان خواندن تعداد زیادی از آنها در یک ثانیه وجود دارد. فروشگاه های زنجیره ای مانند Wal Mart، Home Depot گروه Metro و Tsco در حال آزمایش این فناوری هستند. ضعف اصلی این روش، افزایش هزینه تولید است که نتیجه ساخت سیلیکونی آن می باشد. با ترکیب فناوری نانو و الکترونیک (نانوترونیک) این برچسب ها ارزان تر و کاراتر شده، همچنین پیاده سازی آنها آسان تر می شود.
گروهی از دانشمندان شمال اروپا، کنسرسیوم نانوغذایی را با هدف توسعه کاربردهای فناوری نانو دراین صنعت و با تأکید بر مواد غذایی سالم و مطمئن تشکیل داده اند. این مجمع، متشکل از شرکت های Arla Foods، Danisco A/S، Ar hus United A/S، Danish Crown amba و مرکز میان رشته ای نانوعلوم است.
با تأکید بر فراهم آوردن مواد غذایی سالم برای مشتریان، اولویت های این کنسرسیوم عبارت از توسعه حسگرهایی که قادر به تشخیص سریع سم در ترکیبات و یا باکتری های مضر در نمونه های غذایی باشند، گسترش سطوح ضد باکتری برای ماشین هایی که در تولید مواد غذایی به کار می روند، گسترش ساخت پوشش های محکم تر و ارزان تر، تولید مواد غذایی با ترکیبات خوراکی سالم تر می باشد. تحقیقات مرکز دانمارک در بخش پژوهش های پیشرفته غذایی (LMC) که از همبستگی مؤسسات دانمارکی فعال در زمینه علوم غذایی تشکیل شده اند، برنامه های خود را در چارچوب هفتمین برنامه خود به صورت زیر اعلام می دارد:
– درک پایه ای از مواد غذایی و تغذیه حیوانات برای نوآوری هوشمند؛
– سیستم های زیست شناسی در تحقیقات غذایی؛
– بازنگری زیستی در بخش محصولات غذایی؛
– پیشرفت های فناوری؛
– علم مواد خوراکی؛
– نوآوری هایی بر اساس نیاز مشتری و ارتباطات غذایی.
آنها معتقدند تمرکز روی این برنامه ها می تواند موجب دستیابی کامل و چند جانبه در تحقیقات و توسعه مواد غذایی در اروپا شود. همچنین امیدوارند از نانوموادی با ویژگی های کاربردی به منظور استفاده در نانوحسگرها و فناوری نانوسیالات در صنایع غذایی استفاده کنند. پیشرفت در مواد بسته بندی هوشمند، امکان کنترل شرایط محصولات در طول حمل و نقل و استفاده از روش های بسته بندی مبتنی بر زیست شناسی را برای ما مهیا می سازد.

معجزه نانو در ماندگاری موادغذایی بسته بندی شده

در تحقیقاتی که در مصر باستان انجام پذیرفت، مشخص شد که نوع رنگ به کار رفته بر روی ظروف سفالی یافته شده، از نوعی ذرات نانویی تشکیل شده است.
در تحقیقاتی که در مصر باستان انجام پذیرفت، مشخص شد که نوع رنگ به کار رفته بر روی ظروف سفالی یافته شده، از نوعی ذرات نانویی تشکیل شده است.
این نوع رنگ را بر روی شیشه هایی که در برخی از ساختمان های باستانی به کار رفته بود نیز پیدا کرده اند. فن آوری نانو را می توان به عنوان یاری رسان آینده صنایع بسته بندی به خصوص در دو زمینه بسته بندی مواد غذایی و کشاورزی به حساب آورد. فن آوری نانو این توانایی را به بشر بخشیده است تا عمق ذرات، تا حد مولکول، اتم و حتی ذرات کوچک تر از اتم را بشناسد و قادر باشد با انجام تغییراتی در این ذرات غیرقابل دسترسی، آنها را به صورت دلخواه خود تغییر داده و مورد استفاده قرار دهد.
نکته ای که این فن آوری را برای دانشمندان امروزی جالب توجه کرده و آن را به عنوان مرکز جدید توجه دانشمندان مختلف درآورده است، کاربرد فوق العاده وسیع این فن آوری در تمامی صنایع و حیطه های فعالیت خلق شده توسط بشر است. شاید باور این موضوع کمی برای مردم عادی و حتی برخی از دست اندرکاران این علم سخت و یا حتی غیر ممکن باشد ولی از فن آوری نانو حتی می توان در زمینه ساخت لوازم موسیقی نیز کمک گرفت. اخیرا دانشمندان اسپانیایی نانو موفق شده اند، گیتاری طراحی کرده و بسازند که در آن از فن آوری نانو کمک گرفته شده است تا این نیاز ملی اسپانیایی ها را به مجموعه تولیدات این فن آوری افزون نمایند.
نانوکامپوزیت ها بسیار سبک هستند و به دلیل خواص ممانعت کنندگی شان، برای بسته بندی ماءالشعیر بسیار مناسب هستند. از نانوکامپوزیت های خاک رسی نیز می توان برای تولید مواد اولیه بطری های ماءالشعیر استفاده کرد. مهم ترین خصوصیت این مواد، بازدارندگی آنان از خروج گاز CO2 در این نوشیدنی هاست. استفاده از فن آوری نانو خروج دی اکسید کربن را دراین نوشیدنی ها به حداقل می رساند. قابل توجه است که تولیدکنندگان ماءالشعیر و نوشیدنی های تخمیری سال هاست به دنبال ممانعت کننده ای می گردند که این گاز را در داخل بطری ها برای مدت زمان طولانی نگهداری نماید.
یکی دیگر از موارد استفاده نانو در صنعت تولید نوشیدنی ها که می توان آن را یک معجزه بزرگ نام نهاد، تسترهای نانو هستند که می توان از آن ها در تست طعم و مزه انواع نوشیدنی ها سود برد. در حقیقت این وسیله یک زبان الکترونیکی است. البته نانو هدایای دیگری نیز برای صنعت بسته بندی مواد غذایی به همراه داشته است که شاید مهم ترین آنها فیلم های نانو باشد. این فیلم ها قادرند باعث افزایش زمان ماندگاری محصول تولید شده شوند و به این ترتیب به محیط زیست نیز کمک می کنند چرا که محصول با زمان ماندگاری بیشتر یعنی هدر رفت کمتر مواد. به علاوه به دلیل ضخامت اندک این فیلم ها، از انعطاف پذیری بالاتری نسبت به فیلم های معمولی برخوردارند. این نازکی در شفافیت این فیلم ها نیز موثر بوده و به زیبایی محصول نیز کمک می کنند. البته نازکی فیلم های نانو، به این معنی نیست که آنها از مقاومت و استحکام مناسبی برخوردار نیستند بلکه از فیلم های معمولی نیز محکم تر هستند. این فیلم های نانویی در برابر گرمای محیط ، مقاومت بالاتری داشته و برای پرکنی داغ نیز بسیار مناسب هستند.
از دیگر مزایای این فیلم ها مقاومت در برابر ضربه است. واضح است که همین فیلم ها به تنهایی موفق شده اند بسیاری از خواسته های دست اندرکاران بسته بندی را یک جا برآورده سازند و حتی از آن نیز فراتر رفته و به نگرانی های زیست محیطی نیز پاسخ داده است و در صرفه جویی در مصرف انرژی نیز نقش مهمی ایفا نموده است. یکی دیگر از موارد کاربرد نانو در ممانعت کنندگی استفاده از پوشش های اکسید آلومینیوم در مقیاس های نانو است که بسیار شبیه به اکسید سیلیس بوده اما از ممانعت کنندگی بهتری برخوردار است.
از دیگر هدایای نانو، برای صنعت بسته بندی می توان به انواع حس گرهای تولیدی این صنعت اشاره نمود. یکی از معروف ترین و کارآمدترین این حس گرها، حس گرهای RFID هستند که کمک بسیار زیادی به جلوگیری از فاسد شدن مواد غذایی بر روی قفسه فروشگاه ها و داخل یخچال منازل می کند. فیلم های متالایز از دیگر دست آوردهای نانو است. این فیلم ها با این که از چند لایه مختلف و در نهایت از یک لایه فلز تشکیل شده اند، تنها ۴۰ تا ۵۰ نانومتر ضخامت دارند و به راحتی می توان از آنها به عنوان جایگزین فیلم ها و ورقه های فویل آلومینیوم استفاده کرد. این فیلم های متالایز از خواص ممانعت کنندگی بسیار مطلوبی برخوردارند و می توان آنها را در بسته بندی موادی که به اکسیژن حساس هستند، به کار برد. یکی از دست آوردهای نانو که پیش تر اشاره کوتاهی به آن داشتیم، Nanoclayها هستند. این نوع خاک رس به راحتی در بخش های مختلف تولید فیلم قابل استفاده است و از آن می توان به عنوان یک بازدارنده بسیار مطلوب در صنایع نوشیدنی سودبرد. راندمان بالای Nanoclayها شاید بارزترین ویژگی آن باشد. اگر تنها ۱۰ درصد از مواد تشکیل دهنده یک فیلم از Nanoclayها باشد تا ۷۵ درصد خاصیت بازدارندگی در آن محصول ایجاد می نماید. به علاوه از سختی مناسبی نیز برخوردار است.
یکی از شاهکارهای Nanoclayها ، خاصیت اشتعال ناپذیری آن می باشد. همان طور که می دانیم، پلاستیک از اشتعال پذیری بالایی برخوردار است که با استفاده از Nanoclay ها به عنوان یک لایه پوشش دهنده، می توان این خاصیت را از پلاستیک گرفت و ایمنی آن را تا حد بسیار بالایی افزایش داد. از Nanoclayها می توان حتی در تولید درب پوش ها نیز استفاده نمود چرا که این مواد از EVOH ساخته شده اند و برای انواع مایعات نوشیدنی و غیر نوشیدنی مناسب می باشد. کاربرد نانو در بسته بندی های اکتیو (فعال) نیز کاملا مشهود است چرا که در این بسته بندی ها، مهم ترین نگرانی در مورد جذب و مصرف اکسیژن است. به علاوه خاصیت ضدمیکروبی نیز برای این نوع بسته بندی بسیار مهم است که محصولات نانو به خوبی به این نیاز پاسخ می دهند. حتما به یاد دارید که پیش تر در همین مقاله، به انواع حس گرهای نانو اشاره کردیم و مهم ترین آنها یعنی RFID را مثال زدیم. حال می خواهیم به چند نمونه دیگر از این حس گرها بپردازیم. همان طور که می دانیم، مهم ترین نگرانی موجود در صنعت بسته بندی، نگرانی های زیست محیطی است.
حس گرهای دمایی و اکسیژن برای رفع چنین نگرانی هایی طراحی شده اند. حس گرهایی نیز برای اعلام فساد باکتریایی و یا سمی، طراحی و تولید شده اند. این حس گرها را می توان مانند برچسب های RFID به صورت مجزا از بسته بندی تولید نمود و یا آنها را داخل فیلم های مختلف بسته بندی و به عنوان بخشی از فیلم تولید کرد. این فیلم ها با تغییرات اسیدی رخ داده در غذا، تغییر رنگ داده و فساد محصول را اعلام می نمایند. این نوع حس گرها را می توان بر روی انواع بسته بندی و حتی بسته بندی های کاغذی و فلزی چاپ نمود. رنگ، پس از فاسدشدن محتوی بسته بندی، قابل تغیر است. از دیگر حس گرها که برای اعلام فساد از آنها استفاده نمی شود، حس گرهای رسیدگی انواع میوه جاتی است که به صورت نارس بسته بندی می شوند تا وقتی به دست مصرف کننده می رسد، رسیده باشد و زود فاسد نشود. حس گرهای RFID دو نوع هستند. یک نوع از این برچسب ها خود دارای باتری بوده و فرستنده امواج دارند که البته بسیار گران قیمت هستند و به نوع Active مشهور هستند ولی نوع Passive آنها انرژی را از محیط می گیرد و نیاز به باتری ندارد به همین دلیل از قیمت پایین تری برخوردار است. مواد چسبی تولید شده با استفاده از فن آوری نانو از خاصیت خشک شوندگی سریعی برخوردارند و ثبات بیشتری در برابر مایعات دارند. میزان چسب مورد استفاده بسیار ناچیز است و ضخامت چسب مصرفی در حدود ۵۰ نانومتر است.
تولیدکنندگان اصلی Nanoclay در ایالات متحده: شرکت Nanocor که محصولات خود را با نام Nanomer عرضه می کند، از رزین های نایلون و پلی اولفین (مستربچ های NanoMax) برای تولید آن استفاده می نماید.
شرکت تولیدی Southern Clay دومین شرکت بزرگ محصولات نانویی با نام تجاری Colisite می باشد. هر دوی این شرکت ها قادر به تولید محصولاتی تا قطر ۱۰۰۰ نانومتر هستند.
شرکت Glaskin از پوشش های اکسید سیلیس با ظرفیت های مختلف با ضخامت ۴۰ تا ۶۰ نانومتر به عنوان ممانعت کننده های نانویی در بطری های PET نوشیدنی استفاده می کند.
شرکت Sidel از لایه های ممانعت کننده داخلی برای بطری های PET تولیدی خود استفاده می نماید. ضخامت این لایه های ممانعت کننده ۲۰ تا ۲۰۰ نانومتر است و برای این کار از گاز Acetylene استفاده می کند.
شرکت ژاپنی Kirin & Mitsubishi از محافظ های پلاسمایی نانو که از گازهای یونیزه و کربن بدون شکل با ضخامت ۲۰ تا ۴۰ نانومتر تولید می شود، برای حفاظت محصولات خود، استفاده می کند.
شرکت صنایع شیمیایی میتسوبیشی Nanoclay هایی تحت نام Imprem N تولید می کند. بطری های PET، فیلم ها و ظروف شکل دهی حرارتی شده از دیگر محصولات این شرکت است.
شرکت PolyOne با استفاده از Nanoclayهای شرکت Nanocor ترکیبات مختلفی برای افزایش خواص فیزیکی محصولات خود تولید می کند.
شرکت Alcoa CSI از لاینرهای ممانعت کننده EVOH نانویی برای تولید درب بطری، استفاده می نماید.
شرکت کره ای LC Chem برای بسته بندی هیدروکربن های غیرغذایی از Nanoclay استفاده می کند.
شرکت Nanova تولیدکننده نانوکالک با ترکیبات ۲۰ نانومتری کربنات کلسیم و نانوتالک با ترکیبات سیلیکات منیزیم تولید می کند.
شرکت ژاپنی Kuraray فیلم های PET با پوشش نانوکامپوزیت های پلیمری تولید می کند. این فیلم ها شامل، لایه ممانعت کننده با ضخامت یک میکرون با قابلیت استریلیزه شدن می باشد، شفافیت و قابیلت چاپ بسیار بالایی داشته و قابل استفاده در ماکروویو است. از دیگر محصولات این شرکت ژاپنی می توان به نانوفیلم های نایلونی پوشش داده شده با نانوکامپوزیت ها اشاره کرد.
شرکت Honeywell از بطری های ۶ لایه Nanoclay برای بسته بندی عسل سود می برد و آن را با نام Agies به بازار عرضه می نماید. بطری های PET و فیلم ها نیز از تولیدات این شرکت است.
شرکت Tritan system در حیطه های نظامی با دولت های مختلف و NASA همکاری دارد. این شرکت با تولید بسته بندی های چند لایه با استفاده از Nanoclay های Cloisite با لایه EVOH برای افزایش ماندگاری محصول، استفاده می کند.
معجزه نانو روکش ها در بسته بندی:

بیشتر پوشش هایی که امروزه مورد استفاده قرار می گیرند، اصطلاحا <خاموش> هستند، یعنی تنها قابلیت اعمال خاصیت اولیه خود را دارند، بدون این که توانایی سازگاری با محیط و اصلاح خواص در اثر تغییر شرایط محیط را داشته و یا بتوانند عیب ها و نقایص بالقوه مانند مشکلات خوردگی را به کاربر اطلاع دهند. پوشش هایی مبتنی بر فن آوری نانو، امکان دسترسی به قابلیت های چندمنظوره را فراهم می نمایند؛ بدین معنی که می توانند حداقل دو ویژگی همزمان مانند مقاومت بالا در برابر خوردگی و آب گریزی یا ابرآب گریزی (در زوایای تماس ۱۰۰ تا ۱۷۰) را داشته باشند.
محصولات نانوکامپوزیتی عموما به شکل پرکننده هایی در شبکه های پلیمری همانند پلی پروپیلن، پلی آمیدها، پلی استایرن، پلی متیل متاکریلات، SEBS و پلی آنیلین در صنایع بسته بندی به کار می روند. پرکننده های نانوکامپوزیتی موجود در بازار شامل موارد زیر هستند:
▪ Laporte (Laponite)
▪ Rockwood Specialities Group (Nanofil)
▪ Sud Chemie (Optigel)
▪ Lucentite) Unicoop / CBC-Japan (Somasif
▪ Kunimine Industries (Sumecton Kunipia)
▪ (Suplite) FCC-China
▪ Germany (Pural) Sasol –
نانوکامپوزیت ها به دلیل خواص حرارتی، مقاومت و رسانایی بهبود یافته، در حال حاضر برای بسته بندی نوشابه های غیرالکلی، مواد غذایی مورد استفاده قرار می گیرند. نانو مواد مقاوم کننده مانند نانولوله ها، کربن سیاه با ابعاد نانومتری، سیلیکا، کربنات کلسیم، اکسیدها، الیاف کربنی و تالک به عنوان افزودنی در مخلوط های پلیمری به کار می روند. کامپوزیت های ساخته شده مبتنی بر نانومواد رسی به عنوان مقاوم های حرارتی و لایه های عایق گاز در بسته بندی مواد غذایی و نوشیدنی کاربرد دارند. نانوکامپوزیت های رسی جالب ترین زمینه نوآوری در عرصه کامپوزیت ها بوده و احتمالا طی ۱۰ تا ۱۵ سال آینده بیشترین سهم بازار را در اختیار خواهند داشت.
برچسب زنی هوشمند و کاربردهای مشابه برای صنایع غذایی و بسته بندی می تواند استقبال مشتری، رتبه و کیفیت محصول را افزایش داده و برای فروش آن لاین مفید واقع شود. فن آوری نانو همچنین می تواند برای پیاده سازی پروتکل های رهگیری به منظور ارتقای کیفیت و سلامت صنایع غذایی مورد استفاده قرار گیرد. هم اکنون فن آوری نانو در حوزه وسیع و در حال گسترشی از کاربردها به کار گرفته شده است.
پیش بینی می شود حجم بازار صنعت چاپ رنگی در سطح جهان بیش از ۳۰۰ میلیارد دلار باشد و به نظر می رسد با کنار گذاشتن تکنیک های مرسوم چاپ بتوان ارزش این بازار را بالاتر برد. برای تولید عکس های با کیفیت، لازم است نقاط رنگی دارای اندازه های ۵۰ میکرومتر و یکنواختی کمتر از ۲+ – درصد باشند. دقت مطلق باید از ۲۰بهتر باشد و این امر وقتی اتفاق می افتد که حجم هر قطره جوهر به اندازه ۳ پیکولیتر
(۳*۰۱- ۲۱Lit) و جرم آن ۱۰ نانوگرم باشد، در غیر این صورت شاهد بعضی تصاویر غیرحقیقی خواهیم بود. اکثر چاپگرها از روش های الکترونیکی و نرم افزاری گوناگونی استفاده می کنند و پیچیدگی آنها به قدری زیاد است که به هوشمندترین ابزارهای افشانه ای در سطح جهان تبدیل شده اند.
امید خیلی زیادی برای تولید مواد بسیار ریز (نه فقط جوهر) برای ترسیم روی سطوح وجود دارد که در صورت عملی شدن منجر به تولید طیف گسترده ای از محصولات و ابزارهایی (از باطری های خورشیدی گرفته تا قرص های دارویی) خواهد شد که تا امروز به ویژه با قیمت های مشابه با هیچ روش دیگری قابل حصول نبوده اند. با کسب موفقیت در چاپگرهای جوهرافشان روزی فرا خواهدرسید که ابزارهای جوهرافشان همتراز با سایر کاربردها مخصوصا در صنعت الکترونیک قرار خواهند گرفت. با انجام تحقیقات وسیع برای فهم بهتر رازهای شیمیایی و فیزیکی قطره های جوهرافشان، در آینده عرصه های تحت تاثیر این فن آوری، صرفا محدود به تصور دانشمندان و مهندسان خواهد شد.
● کاهش قیمت نانومواد

تمایل به کاهش قیمت نانومواد باعث افزایش اقبال عمومی به کاربردهای فن آوری نانو خواهد شد. در حال حاضر تولید نانومواد و نانولوله ها کاملا گران است. علاوه بر این، دسترسی به تمام خواص یک نانوماده به آن سادگی که محققان ادعا کرده اند، نیست. تاکنون دسترسی به ۶۰ درصد خواص مورد نظر از بهترین نتایج علمی بوده است.
همچنین جوهرهای هوشمند کاربردهای مختلفی در بسته بندی پلاستیکی دارند. جوهرهای هوشمند بعد از چاپ و خشک شدن، اطلاعاتی درباره بسته بندی و محتوای آن به ما خواهند داد. آنها می توانند هم به صورت بیرونی، مثلا برای دادن اطلاعاتی در مورد دمای بستر (جوهرهای ترموکرومیک) و هم به صورت درونی، مثلا برای دادن اطلاعاتی در مورد گاز موجود در بسته بندی (MAP) استفاده شوند.
دانشمندان دانشگاه استراد کلاید انگلستان نیز توانسته اند جوهر آبی رنگی بسازند که بر پایه حلالی بازگشت ناپذیر است. این جوهر چنانچه در معرض نور ماورای بنفش (UV) قرار گیرد، تمام رنگ خود را از دست داده، نسبت به اکسیژن حساس می شود. این جوهر تنها زمانی رنگ اصلی خود را بازمی یابد که در معرض اکسیژن قرار گیرد. این پدیده در تصمیم گیری به خریداران کمک می کند و آنها را متوجه تازه بودن یا نبودن بسته بندی مواد غذایی می نماید.
این جوهر آشکارساز و بازگشت ناپذیر اکسیژن که بر پایه حلال است، از نانوذرات نیمه هادی فوتوکاتالیست، رنگ احیاکننده و محلول در حلال، افزودنی احیاکننده با قدرت متوسط و پلیمر تشکیل شده است.
● روکش های انسدادی موانع انتشار

نوشیدنی های خاصی همانند ماءالشعیر سال های متمادی در بطری های پلی اتیلن عرضه نمی شدند. نفوذپذیری بالای این مواد نسبت به اکسیژن منجر به کاهش عمر قفسه ای این نوشیدنی ها می شد. سیلیکای لایه ای (SiOx) می تواند نفوذ اکسیژن را تا حد زیادی کاهش دهد.
● استحکام کششی/ استحکام ضربه ای
افزودن اجزای نانومقیاس به کامپوزیت ها استحکام کششی و ضربه ای آنها را افزایش می دهد. تاکنون بیشترین مقاومت کششی در نانولوله های کربنی مشاهده شده است. بنابراین انتظار می رود این مواد اهمیت بسیار زیادی در آینده داشته باشند.
● مقاومت در برابر آتش
ثابت شده است که افزودنی های نانو همچون نانوذرات می توانند به عنوان عوامل ضد آتش در پلیمرها به کار رفته و یا عملکرد عوامل ضد آتش فعلی را بهبود بخشند.
● محافظت در برابر آتش
روکش هایی از فیلم هایی که مانعی قوی در برابر نفوذ گاز ایجاد کرده، انعطاف پذیر و شفاف بوده و در مقابل ترک خوردگی مقاوم باشند، اولویت بالایی برای بسته بندی های پلاستیکی محسوب می شوند.
● حفاظت در برابر اشعه ماورای بنفش
یکی از خطرات بالقوه مهم برای ارگانیسم ها، مواد آلی و سیستم های رنگی، قرار گرفتن در معرض تابش های پرانرژی ماورای بنفش A و B است. در نتیجه جاذب های ماورای بنفش مبتنی بر ذرات ریز دی اکسید تیتانیوم ارایه شده و کارایی خود را نشان داده اند. هم خود رنگدانه های معدنی و هم روکش آلی، تاییدهای قانونی لازم را دارا بوده و در نتیجه این محصولات می توانند بدون هیچ مشکلی در بسته بندی های مواد غذایی مورد استفاده قرار بگیرند.
● روکش های ضد باکتری، ضد کثیفی
برای حل مشکلات روزافزون سلامتی و عمر قفسه ای غذا و حفاظت از عناصر حساس مدارهای نمایشگرها، یک روکش انسدادی چندمنظوره روی فیلم های پلاستیکی مورد نیاز است. برای ایجاد ویژگی های سدی (نفوذپذیری پایین تر در برابر اکسیژن و آب)، فعالیت ضد میکروبی و ویژگی های مکانیکی و اپتیکی بهبودیافته، روکش ها باید عملکرد بهتری از خود نشان دهند. می توان از تغییر سطحی و یا روکش های نانوکامپوزیتی برای ایجاد سطوح نچسبی که می توانند ذرات خاص را هدف گیری کنند، استفاده کرد. فن آوری روکش های انسدادی موجود روی فیلم های پلیمری را می توان به طور تقریبی به دو دسته طبقه بندی کرد: مبتنی بر فشار اتمسفر، و مبتنی بر خلا.
فن آوری های اتمسفری شامل اعمال یک رنگ لاکی روی سطح و سپس پخت آن توسط حرارت، اشعه ماورای بنفش یا اشعه الکترونی می باشد. روکش های مبتنی بر خلاء را می توان از آلومینیوم یا (برای بسته بندی های شفاف) از اکسیدهای فلزی معدنی تولید کرد. روکش های پیچیده تر به طور معمول ترکیبی از این دو نوع روکش هستند.
حدود ۵۰ درصد از بازار بسته بندی غذایی پلی پروپیلنی، از روکش های پلی وینیلیدین کلراید (PVdC) شفاف استفاده می کنند. این ترموپلاستیک شفاف و تقریبا بی رنگ نفوذپذیری بسیار پایینی در برابر گازها داشته و در نتیجه بو و طعم را خیلی بهتر از نوع قبلی خود (PVC) محافظت می کند. با این حال نگرانی های زیست محیطی PVdC موجب شده است که مواد دیگری همچون ترکیبات چندلایه از رنگ های لاکی و روکش های اکسید فلزی توسعه یابند؛ اما این فن آوری ها پیچیده بوده و تولید آنها گران است.
● کاهش ضایعات بسته بندی با استفاده از فن آوری نانو
شرکت فرانسوی دانون که در زمینه مواد غذایی و نوشیدنی فعالیت می کند، در یک پروژه تحقیقاتی که می تواند به تولید پلاستیک های محکم تر و کاهش ضایعات کمک نماید، مشارکت می کند. هدف این پروژه که با همکاری دانشگاه Queen و بلفاست و سرمایه گذاری ۵/۲ میلیون یورویی دولت انگلیس آغاز شده است، کاهش استفاده از مواد خام و بهبود عملکرد پلیمرهاست. محققان امیدوارند از طریق فن آوری نانو به این کارکردها دست یابند.
هدف اصلی این پروژه تجاری سازی نمونه تولید شده و استفاده از آن در صنعت است. در حال حاضر صنعت پلیمر سالانه در حدود ۱۸ میلیارد یورو برای اقتصاد انگلیس درآمد ایجاد می کند و نانوکامپوزیت ها در سال های اخیر رویکرد کاملا جدیدی را در این حوزه ایجاد کرده اند.
● چشم انداز بازار آینده بسته بندی مبتنی بر فن آوری نانو
سه سال قبل کمتر از ۴۰ محصول بسته بندی مبتنی بر نانو در بازار وجود داشت، ولی این میزان در حال حاضر به بیش از ۴۰۰ محصول افزایش یافته است. طبق این مطالعه در حال حاضر روندهای عمده بازار شامل بهبود کیفیت بسته بندی ها برای افزایش دوام مواد غذایی، کارکردهای آنتی باکتریال و هوشمند ساختن بسته بندی هاست. حجم بازار محصولات بسته بندی مبتنی بر فن آوری نانو از ۱۵۰ میلیون دلار در سال ۲۰۰۲ به ۹۸۰ میلیون دلار در سال ۲۰۰۶ افزایش یافته است. صنعت بسته بندی مواد غذایی به طور فزاینده ای در حال توسعه بوده و به سمت کارکردهای چندگانه حرکت می کند.
نانوحسگرهای استفاده شده در بسته بندی، مصرف کننده را قادر می سازد تا از کیفیت مواد غذایی داخل بسته ها آگاه شود. حسگرها، اطلاعاتی درباره وضعیت محتویات داخل بسته ها از جمله فاسد شدن آنها در اختیار مصرف کننده قرار می دهند. کشورهای چین و تایوان بخش قابل توجهی از بازار بسته بندی مبتنی بر فن آوری نانو را به خود اختصاص داده و رقبای خود را در این عرصه با چالش مواجه کرده اند.
● راهکارهای فن آوری نانو برای رفع ضایعات بسته بندی
متخصصان مواد در دانشگاه شفیلد هالام با همکاری ۳۵ سازمان تحقیقاتی و دانشگاه هایی از ۱۳ کشور اروپایی در حال انجام پروژه ای موسوم به Sustainpack برای کاهش اثرات زیست محیطی ضایعات بسته بندی هستند.
این پروژه که در نوع خود یکی از بزرگ ترین پروژه های تحقیقاتی این حوزه به شمار می رود، یک برنامه تحقیقاتی چهارساله و با بودجه تقریبی ۳۶ میلیون یورو است که هدف آن توسعه عناصر بسته بندی کاملا زیست سازگار است. این پروژه به دنبال توسعه بسته بندی های مبتنی بر الیاف است. برای تحقق این هدف از کاربردها و راهکارهای فن آوری نانو و زیست فن آوری برای ایجاد ارزش افزوده به مشتریان و مصرف کنندگان استفاده می شود.
Sustainpack به دنبال تشویق استفاده گسترده از محصولات بسته بندی طبیعی سنتی با تولید عناصر بسته بندی کاملا تجزیه پذیر و قابل بازیافت با استفاده از پلیمرهای زیستی و کاغذ است. افزایش استفاده از مواد طبیعی برای تولید بسته بندی های ضد آب منجر به کاهش چشمگیر میزان انرژی مورد نیاز برای تولید بسته ها از طریق کاهش تولید بسته بندی های مبتنی بر محصولات پتروشیمی می شود.
پیش بینی می شود که پروژه Sustainpack به مواد بسته بندی قابل بازیافت مبتنی براستانداردهای صنعت، تا سال ۲۰۱۵ دست یابد.
● دستیابی به کاربردهای جدیدی از فیلم های پلیمری اوپال
تصور کنید به هنگام تمیز کردن یخچال خود، بتوانید با یک نگاه به بسته بندی از تغییر رنگ بسته های مواد غذایی فاسد بودنشان را تشخیص دهید، یا اینکه با دست کشیدن روی اسکناس و تغییر رنگ آن به تقلبی بودن آن پی ببرید.
اینها تنها دو مورد از کاربردهای تجاری نویدبخش نوعی فیلم پلاستیکی انعطاف پذیر جدید از نوع بلورهای فوتونیکی است که گروهی از دانشمندان انگلیسی و آلمانی موفق به تولید آن شده اند و ترکیبی از بهترین خواص نوری طبیعی و مصنوعی را با هم دارند. آنها همانند دیگر اوپال های مصنوعی از ساختارهایی خودآرا برخوردار هستند.
● رفع مشکلات بسته بندی مواد غذایی

همه ما از مشکلات بسته بندی سس های گوجه فرنگی و مایونز آگاهی داریم. هنگام استفاده از این مواد غذایی، گاهی اوقات تا ۲۰ درصد محتویات داخل قوطی ها و بطری ها در داخل آنها باقی می ماند. این امر نه تنها برای مصرف کنندگان، بلکه برای بازیافت آنها نیز مشکلاتی ایجاد می کند. زیرا برای بازیافت آنها ابتدا باید باقیمانده بسته بندی ها برطرف شوند که این امر پرهزینه و زمان بر بوده و آب زیادی مصرف می کند.
موسسه فران هوفر آلمان و موسسه IGB در اشتوتگارت به همراه دانشگاه فن آوری مونیخ و تعدادی از شرکای صنعتی که به وسیله وزارت آموزش و تحقیقات این کشور حمایت می شوند، از طریق یک پروژه مشترک به دنبال حل این معضل هستند. در چارچوب این پروژه، موادی برای استفاده در بسته بندی ها توسعه خواهند یافت که میزان بازمانده های بسته بندی های مواد غذایی را تا نصف و حتی بیشتر کاهش خواهد داد.
محققان این پروژه از فیلم های نازک که ضخامت آنها کمتر از ۲۰ نانومتر است، در داخل سطوح بسته بندی ها استفاده می کنند.
در این پوشاننده ها از پلاسما استفاده شده و این فرایند از طریق جایگذاری پلاستیک در داخل یک خلا انجام می شود. محققان این موسسه معتقدند از پوشاننده های مختلف با ویژگی های خاص در سطوح بسته بندی ها استفاده می شود.
بسته بندی زیست فعال، تبدیل مواد غذایی به غذاهای سالم تر

ژیم غذایی به عنوان کانون اصلی در تدبیر سلامت عمومی برای دستیابی سلامتی در طول زندگی، از هجوم سریع بیماری های مزمن مانند ناهماهنگی های گوارشی، بیماری های قلبی – عروقی، سرطان، بیماری های استخوانی جلوگیری کرده و به خوبی زندگی سالم تری را فراهم می کند. با وجود این، ارتباط تنگاتنگ میان غذا و سلامتی هنوز به طور کامل درک نشده است ولی تحقیقات اخیر سخن از دستیابی به پیشرفت هایی در این مورد دارد.
افزایش آگاهی از سلامت مصرف کنندگان و بیشتر شدن تقاضا برای غذاهای سالم تر، نوآوری و توسعه محصولات جدید تولید بین المللی مواد غذایی را سبب شده است. در کل، اینگونه بیان می شود که یک ماده غذایی هنگامی وظیفه خود را انجام می دهد که، علاوه بر سود مغذی ذاتی، ثابت شود که یک یا چند وظیفه مورد نظر در بدن مرتبط با سلامتی یا کاهش خطر بیماری ها را ایفا می کند. پیشرفت غذاهای عملگر جدید فرصت خوبی برای توسعه کیفیت غذاهای در دسترس مصرف کنندگان برای سود رسانی در سلامتی و سالم بودن ایجاد می کند، و این تولیدات غذایی که ارزش بیشتری دارند باعث رشد صنعت و جامعه در جوامع مدرن می باشند. باید تمام مصرف کنندگان از عدم تعادل جدی در مواد غذایی خود آگاه باشند.
در طی چندین بررسی در اروپا بیان شده است که چندین زیر گروه مقدار رژیم غذایی لازم را به طور بین المللی (RDAS) دریافت نمی کنند. بیش از این، در بیشتر موارد، اختلاف بین مواد خوراکی حقیقی و مورد تقاضا قابل توجه است علاوه بر آن رواج مواد غذایی غیر مطلوب افزایش یافته است، بنابراین توسعه چنین غذاهای جدیدی بسیار مطلوب است. در یک کار گروهی که توسط مؤسسه علمی سلامت بین الملل در اروپا (ILSI Europe) اداره می شد، متخصصان دانشگاهی، نمایندگی های تنظیم کننده، صنعتگران و مصرف کنندگان از کشورهای کلیدی اروپا به این نتیجه رسیدند که افزودن مواد مغذی به غذا نتیجه مؤثر و مطمئن در توسعه مواد خوراکی مغذی دریافتی، توسط ذخیره مقداری را که از دست داده اند، یعنی فراهم کردن مواد غذایی کلیدی در غذاها می باشند. از طرف دیگر، جمعیت مبتلا به اضافه وزن در اکثر کشورهای اروپا ( سوئد، نیوزلند، بلژیک، دانمارک، انگلیس، ایتالیا ) در طی دوره ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۰ به طور میانگین ۲۰% افزایش یافته است. در نتیجه، غذاهای عملگر فروش عمده و افزایش اندک فرصت ها را به دنبال دارد.
سود افزایش غذاهایی که وظیفه خاصی بر عهده دارند ۵ مرتبه بیشتر از حد بالای کنونی در طی چندین سال آینده در مقایسه با کل غذاهای بسته بندی شده بوده است. در اکثر غذاهای عملگر تجاری مقداری از ترکیبات زیست فعال که برای سلامت انسان مفید شناخته شده اند اضافه می شود. دیدگاه مهم این غذاهای عملگر فراهم کردن مقدار مناسبی از این اجزای زیست فعال برای داشتن سود وحذف اثرات سمی و مضر بر روی سلامت انسان است.
سود صنعتی: اخیراً در مورد اکثریت غذاهای عملگر که با ترکیبات زیست فعال سازگار با مواد غذایی ارائه می شوند، نظراتی وجود دارد که محدودیت و پیچیدگی هایی در طول مراحل تولید را تحمیل می کند. در توسعه تولید غذاهای عملگر در صنعت بعضی از تکنیک ها با مشکلاتی مواجه می شوند. کمبود وابستگی محصول در طی مراحل ذخیره یا تجارت وجود دارد. برای مثال تعداد باکتری های پروبیوتیک اساساً در طی تولید و ذخیره سازی محصولات، توسط اکسیداسیون و همچنین در طی عبور از مراحل گوارش کاهش می یابد. مواد عملگر معمولاً با محل پیدایش مواد خوراکی سازگاری ندارد. مثلاً در این رابطه می توان ناسازگاری ویتامین های محلول در چربی را در غذاهای آبدار را ذکر کرد. ترکیبات زیست فعال اضافه شده برای تولید یک محصول قابل قبول از نظر تجاری باید کنترل شده باشند. نیاز برای تنظیم خط تولید برای ماده ای جدید که تغییرات اساسی را در پارامترهای مراحل به همراه دارد ذکر می شود.
تغییرات مورد نیاز شامل سرمایه گذاری مالی قابل توجه معمولاً توسط گروه های بزرگ می باشد. در مورد دیگر، آنزیم ها با توجه به حساسیت در طی مراحل و در مقدار ماده تولیدی می توانند باعث تحریک در انسان شوند. آنزیم های نامحلول ممکن است عمر عملکرد کوتاهی داشته باشند یا بی اثر شوند. امروزه، معروفترین غذاهای عملگر آنهایی هستند که شامل پرو / پری بیوتیک می باشند ولی محدوده کاربرد آنها برای غذاهای مشخصی محدود است، که بیشتر شامل فرآورده های تخمیری شیر می باشد. که به دلیل مانع حقیق تکنولوژیکی مراحل تولید، این مواد زیست فعال، مورد توجه قرار گرفته است. با این حال در بیشتر فرآورده های ساخته شده، بررسی ها نشان می دهد که در تولید ماست، نوسانات بسیار و توانایی زیستی ضعیف باکتری های پروبیوتیک و به ویژه بیفیدوباکتری ها در طول انبار کردن فراورده یا در طی مراحل جذب بعد از مصرف مشاهده شده است.
اخیراً تقاضا برای بهبود تکنولوژی از نظر پایداری ترکیبات زیست فعال مواد غذایی همچنان باقی است. در این راه، تکنولوژی های جدید مانند میکرو و نانوکپسوله کردن به منظور اطمینان از بهبود ایجاد شده است. با وجود این، توسعه این گونه تکنولوژی ها هنوز در مرحله تحقیقات است و دور از مراحل نهایی مطلوب برای تولید تجاری می باشد. از طرف دیگر، در شاخه زیست دارویی توسعه برای کنترل تولید داروها و مواد زیست فعال هدف تحقیقات کنونی است. این دانش وسیع در شاخه های دارویی و درمانی برای توسعه غذاهای عملگر جدید قابل بهره برداری است.
دیدگاه بسته بندی زیست فعال از دیدگاه ما تکنولوژی های قدیمی بسته بندی مواد غذای دوباره طرح ریزی شده اند بنابراین درکل تکنولوژی جدیدی که می توان آن را به طور کلی بسته بندی زیست فعال نامید به وجود آمده است.
ماده بسته بندی زیست فعال قادر به نگهداری ترکیبات مورد نظر در شرایط مطلوب تا زمان استفاده احتمالی آن در فرآورده غذایی یا در طی انبار داری، یا دقیقاً قبل از مصرف می باشد و آن را تبدیل به غذای مفید یا به خصوصی برای رفع احتیاجات می نماید.
بهتر است تفاوت بین بسته بندی فعال و زیست فعال را نیز متذکر شویم. تفاوت اصلی بین بسته بندی فعال و زیست فعال این است که، تکنولوژی بسته بندی فعال اولیه با افزایش کیفیت و امنیت و عمر فرآورده بسته بندی شده ارتباط دارد و بسته بندی زیست فعال پیوستگی مستقیمی با سلامت مصرف کننده، توسط تولید غذاهای سالمتر بسته بندی شده دارد. بنابراین، هدف کار ارائه شده جمع آوری پایه و اساس روش هایی برای دستیابی به این تکنولوژی جدید که در آن نوآوری در بسته بندی مفید و یافتن راه حلی برای سدها و محدودیت های کنونی در تولید غذاهای عملگر مورد نظر است. در نظر گرفتن توسعه این دیدگاه جدید توسط موارد ذیل الذکر، منافع خود را در بهبود سلامتی در طی تبدیل به ترکیبات غذایی عملگر نشان می دهد.
الف (کنترل و یکپارچگی تولید اجزای زیست فعال یا نانویی از سیستم های بسته بندی دربردارنده
ب) کپسوله کردن به روش میکرو و نانوی این مواد فعال در فیلم های خوراکی
پ) بسته بندی به همراه آنزیم ها
پیشرفت چنین غذاهای هیبریدی مفیدی که شامل پروبیوتیک، پری بیوتیک، مواد فتوشیمیایی، روغن های دریایی، غذاهای فاقد لاکتوز، کپسوله کردن ویتامین ها و.. می شود، سود بیشتری و در بعضی موارد به معنای صنعتی مواد غذایی را فراهم می کند که ارتباط نزدیکی با افزایش سلامتی انسان در طی مصرف را دارد. تکمیل و کنترل پخش در میان مواد مفیدی که برای مصرف در دیواره های بسته بندی استفاده می شوند. مناسب ترین آنها مواد فتوشیمیایی، ویتامین ها، مواد غیر فیبری و پری بیوتیک ها می باشند.
دلایل این نتایج به صورتی که شرح داده خواهد شد خلاصه شده است. فتو شیمیایی ها، گیاهانی شیمیایی و غیرخوراکی هستند که دارای ترکیبات محافظتی و ضد بیماری می باشند. بیش از ۹۰۰ فتو شیمیایی مختلف به عنوان اجزای مواد خوراکی شناخته شده اند و فتوشیمیایی های بیشتری امروزه کشف می شوند. آنها با درمان یا جلوگیری از مرگ در حداقل ۴ مورد از عوامل مرگ در ایالات متحده مرتبط هستند که عبارتند از: سرطان، دیابت، بیماری های قلبی – عروقی و فشار خون. آنها در طی مراحلی از تخریب سلول ها جلوگیری می کنند، در کاهش سطح کلسترول و همانند سازی سلول های سرطانی دخالت دارند. بیشتر فتوشمیکال ها ترکیبات پلی فنولی با فعالیت ضد سمیت می باشند. این اثر ضد سمیت مربوط به اثر غیر مسقیم ناشی از ژلاتین پراکسیدان یون های فلزی است.
پلی فنول های زیادی در دانه های روغنی یافت شده است اما در طی مراحل خالص کردن، بی رنگ کردن و بوگیری بسیاری از این فتوشیمیکال ها از بین می روند. چندین تحقیق نشان می دهد که اجزای مشخصی از مواد خوراکی که معمولاً طی مراحل رنگبری و یا تصفیه دور ریخته می شوند و یا از بین می روند، برای حفظ سلامت انسان و جلوگیری از بروز بیماری ها مفید می باشند. ویتامین ها برای حفظ سلامتی ضروری هستند. مواد خوراکی می توانند تمام ویتامین های مورد نیاز بدن را در صورت متعادل و مناسب بودن رژیم غذایی تأمین کنند.
مشاور غذایی کانادا دریافت روزانه مصرف ۵-۴ وعده میوه یا سبزیجات، که حداقل ۲ وعده باید سبزیجات باشد، ۵-۳ وعده غلات یا نان غنی شده، ۴-۲ وعده شیر و فرآورده شیری و ۲ وعده منابع پروتئینی مانند گوشت، ماهی، مرغ یا دیگر منابع پروتئینی، را پیشنهاد می کند. با این حال پیشرفت سریع زندگی مدرن و کاهش اعضای خانواده و یکی بودن والدین در خانواده های امروزه، تغییراتی در فرآوری غذ، عادات غذایی مصرف کنندگان به وجود آورده که منجر به ایجاد رژیم غذایی نامتعادل می گردد.
فیبرهای غذایی شامل پلی ساکاریدها و لیگنین های ذخیره ای و ساختمانی موجود در گیاهان می باشند. که در معده و روده کوچک انسان قابل هضم نیستند. فیبرهای غذایی برای حفظ سلامت انسان و جلوگیری از بروز بیماری ها و به عنوان یک جزء غذایی درمانی سودمند می باشند. دریافت روزانه ۳۵-۲۰ گرم برای یک فرد سالم بالغ و روزانه ۵ گرم برای کودکان پیشنهاد می شود که به علت دریافت مقدار اندک منابع غذایی فیبر نظیر میوه جات، سبزیجات و غلات پر فیبر و خانواده لگوم ها این مقدار مطلوب مشاهده نشده است. دیدگاه استفاده از پری بیوتیک ها از مشاهداتی که نشان دهنده تحریک کنندگی انتخابی اینولین و فروکتوالیگوساکارید بر روی رشد بیفیدوباکتری ها که به طور قابل توجهی برای سلامت انسان مفیدند، منشاء گرفته است.
پری بیوتیک به عنوان یک جزء خوراکی محسوب می شود که در روده کوچک هضم نمی شود و وارد قولون گشته و برای رشد باکتری های روده ای مفید می باشد. پری بیوتیک ها کربوهیدرات های غیر قابل هضم حاوی لاکتوز، اینولین و مقداری الیگوساکارید می باشند که تأمین کننده منابع کربوهیدراتی قابل تخمیر برای باکتری های مفید قولون هستند. بعضی از مواد نشاسته ای نیز در روده کوچک هضم نمی شوند و به قولون می رسند و به عنوان منابع کربوهیدراتی قابل تخمیر در دسترس باکتری های سودمند قولون قرار می گیرند. پلیمر زیستی دیگری مانند چیتوسان می توانند به عنوان یک پری بیوتیک در طی مراحل ساختن کپسول های کوچک از فیبرها مورد استفاده قرار بگیرد.
انتخاب موادی که به عنوان بسته بندی یا پوشش مورد استفاده قرار می گیرند بسیار مشکل است. مراحل تولید فیلم باید با محدودیت های تکنولوژی سازگار شوند برای مثال برای مواد حساس به دماهای بالا (مانند بعضی ویتامین ها)، و مراحل تحت دمای پائین برای مواد ارزشمند و یا خارج کردن مواد. تولید مواد می تواند توسط چندین عامل، فعال و کنترل شود مانند رطوبت ( بسیاری از پلیمرها در حضور رطوبت خاصیت پلاستیکی پیدا می کنند، این رطوبت ممکن است به خاطر مواد خوراکی ایجاد شود ) و )PH بعضی پلی پپتیدها که از میکروارگانیسم ها به دست می آیند می توانند تغییرات ساختمانی را در مواجه شدن با تغییرات شرایط PH تحمل کنند(.
ر وش دیگر برای دستیابی که کنترل پخش مناسب توسط بسته بندی با موادی مانند حصیر با قرار دادن در قوطی های درب دار، یا با استفاده از بالشتک های چند لایه متصل به ساختمان به عنوان دیواره های بسته بندی است. ساختمان پوشش زیست فعال می تواند شامل سه لایه باشد برای مثال: لایه کنترل کننده / لایه منشاء (ماتریکس) / لایه مسدود کننده. لایه داخلی، لایه کنترل کننده است که برای دستیابی به ماده فعال توسط کنترل سریع انتشار زیست فعال یا اعمال عملگر، محدودیت برای حفاظت زیست فعال از تماس با رطوبت در غذاهای بسته بندی شده می باشد. لایه منشاء که دربردارنده مواد عملگر در محلی امن و عمر ماندگاری طولانی، و لایه مسدود کننده از انتقال عوامل به بیرون بسته بندی یا تماس با سختمان قبلی جلوگیری می کند.
بزرگترین محدودیت این تکنولوژِی این است که مواد عملگر که برای این بسته بندی ها پیشنهاد شده اند ترکیباتی غیر فرار هستند که به طور مستقیم در تماس بین بسته بندی و غذا قرار می گیرند. بنابراین، در مواد غذایی جامد، این تکنولوژی به شکل فیلم های خوراکی می تواند به کار رود. فیلم های خوراکی قرن ها برای بسته بندی غذاها کاربرد داشته اند. این فیلم ها از جابجایی مواد از یک ماده به اجزای ماده خوراکی جلوگیری می کنند، ظاهر میوه ها و سبزی ها را قابل مشاهده می نماید، و شامل دیگر ترکیباتی می باشند که اثر حشرات، میکروارگانیسم ها، عوامل اکسیداسیون و دیگر عوامل دخالت کننده که ممکن است باعث فساد محصول شوند را به تأخیر می اندازد.
ا خیراً تحقیقات نشان می دهد که استفاده از بعضی مواد ضد میکروبی مثلاً نوعی ورقه نازک پلاستیکی در بسته بندی پنیر برای حفظ اجزای مفید آنها موفقیت آمیز است. همچنین این فیلم های خوراکی می توانند به شکل پلی ساکارید ( نشاسته، چیتوسان، آلژینات و… )، پروتئین ( ژلاتین، پروتئین های لوبیا، گلوتن گندم و…. ) و لیپید ( موم، تری گلیسرید، اسیدهای چرب و…) باشند که برای مواد خوراکی مختلف استفاده می شوند.
میکرو و نانو کپسوله کردن کپسوله کردن به روش میکرو، تکنولوژی جدیدی برای بسته بندی مواد جامد، مایع یا گازی در کپسول های بسیار کوچک شناور در آب است که محتویات آنها می توانند به روش های خاص تحت شرایطی کنترل شود. کپسوله کردن شامل مشارکت اجزاء مواد خوراکی، آنزیم ها، سلول ها یا دیگر موارد در پوششی کوچک است. کاربرد این روش به خاطر اینکه مواد در پوشش قرار داده شده از رطوبت، گرما یا دیگر شرایط حفاظت می شوند، افزایش یافته است. روش های مختلفی برای شکل گیری کپسول به کار گرفته می شود که شامل خشک کردن پاششی، سرد کردن پاششی و پوشاندن توسط لیپوزوم می باشد. چربی ها، نشاسته، دکسترین، آلژینات، پروتئین و لیپیدها می توانند به عنوان موادی که در پوشش قرار می گیرند باشند.
روش های مختلفی برای توزیع اجزای کپسول ها وجود دارد مانند مراحل خاص یا تشخیص آنها با تغییرات PH، دما، پرتو افکنی یا شوک اسمزی. در صنایع غذایی، معمول ترین روش استخراج با حلال می باشد. مثلاً اضافه کردن آب به نوشیدنی های خشک نمونه ای از این روش می باشد. با وجود اینکه هر ماده ای می تواند در پوشش قرار داده شود، این روش ارزان نیست و بنابراین از دیدگاه اقتصادی برای بعضی از اجزاء مانند پروبیوتیک، پری بیوتیک، سینبیوتیک و روغن های دریایی که موجب افزودن ارزش غذایی محصولات می شوند، استفاده می گردند.
بسته بندی آنزیمی: در ابتدا تثبیت آنزیم ها در مواد در خطوط تولید مواد غذایی کاربرد داشت ولی پیشرفت تکنولوژی استفاده از آنزیم های آزاد از قبیل توانایی استفاده مجدد، افزایش پایداری حرارتی، مقاومت در برابر پروتئازها و دیگر ترکیباتی که باعث تغییر شکل آنها می شوند و بهبود فعالیت آنها را در بر داشته است. به هر حال، اخیراً این روشها در بسته بندی ها مورد توجه قرار گرفته است.
هدف این مواد زیست فعال کاتالیز کردن یک واکنش که از دیدگاه تغذیه ای سودمند است می باشد. به عنوان مثال، کاهش غلظت ترکیبات نامطلوب مواد غذایی، یا تولید مواد خوراکی سودمند برای سلامت بدن. اخیراً آزمایش هایی که در آنها آنزیم ها در آنها سیالیت خود را از دست می دهند گزارش شده است. استفاده از این گونه بسته بندی ها، ارزش مواد غذایی را در طی مراحل تولید زیاد می کند. برای مثال، شیر UHT که طی مراحل مرسوم تولید می شود، می تواند در پوشش زیست فعال بتا-گالاکتوزیداز بسته بندی شود و در طول انبارداری فرآورده به شیر کم لاکتوز یا بدون لاکتوز تبدیل گردد. روش های جدید که برای تثبیت آنزیم ها یا تمام سلول ها استفاده می شود به ۵ مرحله تقسیم می شود: جذب سطحی، پیوند یونی، اتصال کووالانسی، اتصالات عرضی، و کپسوله کردن
با توجه به اینکه روش های تثبیت، اتصالات کووالانسی و عرضی شامل جداسازی سطوح پلیمر یا استفاده از مواد شیمیایی سمی مانند گلوتارآلدهید می باشد، معمولاً برای استفاده در مواد غذایی مناسب نیستند. برای مقابله با این نقیصه، مواد معدنی حمایت کننده می توانند به مواد پلیمری اضافه شوند که علاوه بر توسعه مکانیکی، در پیوند با آنزیم ها بسیار سودمند هستند. روش کپسوله کردن که توسط اندرسون و همکاران در سال ۲۰۰۲ استفاده می شد برای تولید ورقه های خورنده اکسیژن بر پایه آنزیمی بود. آنزیم های محلول، شامل افزودنی های مختلف بود که بر روی یک کاغذ حامل که بین دو ورقه پلی اتیلن قرار داشت به کار می رفت. سپس ورقه ها تحت فشار گرما داده می شدند و موفقیت آمیز بودن آنها و نداشتن کمبود و یا نقصی در آنها مشاهده و ثابت می گشت. احتمالاً این روش آسان در دیواره های پوشش بسته بندی می تواند برای دیگر آنزیم ها با عملکردهای زیست فعال به کار رود. با این وجود واضح است، با تغییر شکل اجزای مواد غذایی، محصول باید قادر باشد در تماس با آنزیم تثبیتی و کل سلول قرار بگیرد، بنابراین آسان تر این است که در تماس مستقیم با دیواره های خوراک قرار بگیرند.

سایت:manasseri.persianblog.com
منابع و مواخذ:

۱٫سایت جوان امروز

۲٫http://www.nano.ir/
۳٫مجله فناوری و توسعه صنعت بسته بندی
۴٫سایتCIVILICA
۵٫سایت طراحی صنعتی ایرانی
۶٫سایت طرقبه
۷٫ماهنامه دام کشت و صنعت
۸٫بسته بندی های فعال و هوشمند نوشته نوشین بیات
۹٫شبکه خبری صنایع غذایی ایران

بسته بندی مواد غذایی

مقدمه

بسته بندی عبارت است از هنر وعلم اماده سازی مواد غذایی برای انبار کردن ،ودر نها یت فروش . بسته بندی باید تا حد امکان ساده و ارزا ن باشد ضمن اینکه اهداف اولیه بسته بندی یعنی خاصیت حفاظتی و جذابیت رانیز دارا باشد . با عنایت به این که مواد بسته بندی توسط ماشین های مختلف فرایند می شوند بنابراین خواص دیگری نیز باید داشته باشند که عبارتند از : نرمش ، قابلیت پذیرش چاپ ، قابلیت استفاده در ماشین های لفاف ، قابلیت دوخته شدن در حرارت ، شکل پذیری به کمک باد یا خلا و یا فن اوریهای حرارتی . خواص مطلوب دیگری که به وﻴﮋه از دیدگاه صنایع غذایی مهم هستند عبارتند از : شفا فیت ، نفوذپذیری یا غیر نفوذپذیری محصول نسبت به بخار اب وگازهای دی اکسید کربن ، اکﺳﻴﮋ ن و نیتروﮋن .
اگر چه تعداد زیادی از مسا ئل فن اوری مربوط به استفاده از مواد پلاستیکی در بسته بندی مواد غذا یی از جمله مشکلاتی هستند که کلا به صنعت بسته بندی مربوط می شوند ولی برخی از مسا ئل مربوط به طبیعت ماده به کار رفته در بسته بندی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند . موفقیت کاربرد پلاستیک ها در بسته بندی نیاز به همکاری تولید کنند گان مواد غذا یی ، سازند گان انواع پلاستیک ها ، طراحان ودر نها یت مصرف کنند گان دارد .ملا حظات اقتصا دی محدودیت های بیشتری را اعمال می کند ، چرا که مصرف کننند گان صرفا به دنبال کیفیت محصول هستند تا بسته بندی انها .

نیازمند یها و وﻴﮋگیهای مهم مواد بسته بندی مواد غذا یی را می توان به شرح ذیل دسته بندی کرد :

-شفا فیت ودرخشش سطح ان برای رضایت وجلب نظر مصرف کننده
-کنترل در انتقال رطوبت
-کنترل در انتقال سایر گاز ها
-تحمل تغییرات درجه حرارت به هنگام نگهداری و استفاده
-فقدان مواد سمی
-ارزان بودن
-مقاومت در مقابل ضربه
مصرف کننده دوست دارد انچه می خرد ببیند و بنابراین شفا فیت وشیش های مانند بودن بسته های مواد غذا یی نیاز ضروری در بسته بندی انها است . مواد غیر شفاف مانند سینی های سفید رنگ نیز در حد وسیعی مورد استفاده قرار می گیرند . این سینی ها مانع از ان می شوند تا مصرف کننده هر دو طرف ماده غذایی راببیند که در برخی موارد مانند بسته بندی گوشت از عدم اعتماد و مقاومت خریدار می کاهد .کنترل تغییرات رطوبت موجود در ماده غذایی در طول نگهداری ان بسیار مهم است . برخی فراورده های غذا یی مانند چیپس ، پفک و بیسکویت باید در موادی بسته بندی شوند که نفوذپذیری انها به رطوبت خیلی کم باشد تا تردی انها محفوظ بماند . همچنین از تبخیر برخی مواد غذایی باید جلوگیری گردد و در این موارد نیز باید از ورقه هایی با نفوذپذیری پایین استفاده شود . در بقیه موارد از دست دادن نسبی رطوبت ماده غذا یی مطلوب است تا از عرق زدن و تراکم بخار اب در داخل پاکت بسته بندی و در نتیجه از بین رفتن شفا فیت ان وخطر رشد کپکها جلوگیری شود .
علاوه بر اتنتقال بخار اب به داخل وخارج مواد بسته بندی ، کنترل نفوذ پذیری این مواد نسبت به سایر گا ز ها مانند اکﺳﻴﮋ ن و گاز کربنیک نیز از اهمیت وﻴﮋهای برخوردار است . اغلب مواد غذا یی تازه نیاز به تنفس دارند وبنابراین مواد بسته بندی این گونه غذا ها باید امکان تنفس را از نظر تامین اکﺳﻴﮋن و حذف گاز کربنیک فراهم اورد . در مواقعی که مواد بسته بندی انتخاب شده نتواند به اندازه کافی گازهای تنفسی را منتقل نما یند ، از ورقه های مشبک یا سورخدار استفاده می شود . در خصوص مواد بسته بندی گوشت تازه باید به اندازه کافی اکﺳﻴﮋن از بیرون به داخل بسته بند ی نفوذ نماید تا رنگ سطحی گوشت در حد مطلوب باقی بماند . از طرف دیگر مواد غذا یی که حاوی چربی زیادی هستند مانند لبنیات در صورتی که در معرض اکﺳﻴﮋن زیادی قرار گیرند اکسیده می شوند و به همین علت اغلب در خلا ویا جو بی اثر بسته بندی می گردند و از ورق های با نفوذپذیری خیلی پا یین استفاده می شود . در بسته بندی قهوه یا ماهی که بوی انها باید انحصا رﺃ در داخل بسته بندی باشد نیز مواد بسته بندی با نفوذپذیری پایین به کار گرفته می شود . مواد غذا یی که در معرض اکسیداسیون هوا هستند اغلب با استفاده از موار انتی اکسیدان مانند BHA و BHT محافظت می گردند . محصو لاتی مانند ورقه های نازک غلات و چیپس ، ظریف وشکننده هستند و باید به صورت غیر متراکم بسته بندی شوند . این موضوع باعث افزایش هوا در داخل بسته بندی می گردد که همراه با افزایش سطح تماس محصول با هوا امکان اکسیداسیون ان را بیشتر می نماید . افزودن مواد انتی اکسید ان به مواد بسته بندی و ماده غذا یی باعث حفا ظت و قابلیت نگهداری بیشتر ماده غذا یی می شود . اضافه کردن انتی اکسیدان به مواد بسته بندی نیاز به این ماده را در خود ماده غذا یی کنترل می نما ید . اگر چه انتقال انتی اکسیدان از مواد بسته بندی به داخل ماده غذایی ممکن است اتفاق بیفتد ولی مصرف کننده بیشتر علاقه مند است تا از غذا هایی که مقدار انتی اکسیدان کمتری دارند استفاده نمایند .
فن اوری های که می توانند برای بسته بندی مواد غذا ییفرایند شده مورد استفاده قرار می گیرند عبارتند از :

-ورق های خوراکی عایق برای کند کردن انتقال رطو بت بین اجزا تشکیل دهند ه یک ماده غذایی که دارای فعالیت ابی متفاوت هستند .
-گیرند های اکﺳﻴﮋن برای کند کردن اکسیداسیون چربی ها .
– گیرند های دی اکسید کربن .
-گیرند های بو های نامطبوع

سایر انواع بسته بندی موثر غذا یی عبارتند از :

-ورقه های حساس به میکروویو که بای افزایش سطح برخی از مواد غذ ایی مانند ورق های سیب زمینی ، انواع نان ها وذرت باد کرده در محیط های گرم مورد اسفاده قرار می گیرند .
-نشانگرهای انجام فرایند میکروویو
-ورقه های منتشر کننده بخار
-نشانگر های حرارت دیدگی بیش از حد مواد غذا یی که شرایط نامناسب فرایند حرارتی را اشکار می سازند
-ارزیابی کننده تغییرات زمان – درجه حرارت برای نشان دادن میزان کاهش قابلیت نگهداری مواد غذا یی که در جریان توزیع انها ممکناست اتفاق بیفتد .
وسائل سیستم های مورد استفاده در بسته بندی

الف ) سیستم پر کننده و دربندی در خلا و شرایط جو اصلاح شده .

این سیتم برای افزایش زمان نگهداری محصولات مورد استفاده قرار میگیرد . این دستگاه که توسط شرکت اتو پرود ساخته شده است به نام ( وک – یو – سیل ) معروف است . این سیتم برای پرکردن مواد غذا ی حساس به اکﺳﻴﮋن مانند پنیر کاتیج انواع سس ها و دسرهای غذا ییمناسب است . این دستگاه همچنین می تواند در محصولاتی که برای استفاده از ماکروویو اماده شد هان و در ظروف عایق و قابل استریل ودر درجه حرارت بالا بسته بندی شد ه اند نیز مورد استفاده قرار میگیرند . علاوه بر این سیستم قادراست ترکیب جو و باقیمانده خلا در بال ای قئطی بسته بندی مواد غذایی را کنترل نماید ودرصد اکﺳﻴﮋن موجود دران ۵/۰ درصد ویا کمتر کاهش دهد . برای پر کردن مایعات ، مواد چسبند ه ، مواد دانه دار ، ( مانند کنسرو لوبیا ) با ظرفیت ۱۵۰۰۰ ظرف مورد استفاده قرار گیرد .

ب ) تجزیه کننده قابل حمل
این دستگاه میزان اکﺳﻴﮋن و گاز کربنیک موجود در داخل بسته بندی با جو کنترل شده و یا اصلاح شده را بهصورت همزمان اندازه می گیرد . سازنده ان شرکت کوانتک می باشد که بالا ترین مدل ان ( دوال ترک D 902 ) نام گرفته است . پمپ مینیاتور هوای داخل دستگاه را از داخل پاکت بسته بندی به قسمت حساس دستگاه هدایت می کند که در انجا در عرض چند ثانیه درصد گاز های مورد نظر اندازه گیری وروی تا بلوی نمایشی ان به نمایش گذاشته می شود . میزان گاز کربنیک واکﺳﻴﮋن بین ۱/۰ تا ۱۰۰ قابل انداز ه گیری است و حداقل تا ۱/۰ از این گاز ها را می توان اندازه گرفت .

ج) سیستم صحفه شیر دار

این سیستم درصد گازها را در داخل بشکه ها ، جعبه ها و سایر ظروف بزرگ بسته بندی کنترل می کند . این سیستم حاوی شیر هوا یی می باشد که به یک صحفه مسطح چسبانده شده است .در این سیستم از صحفات متعددی می توان استفاده کرد که شامل ورقه ای نازک پلی استر فلز دار و یا کاغذ چند لایه می باشد .

د) ورقه ضد بخار اب

این ورقه که توسط صنایع روپلاست تولید شده است به (روپلین ) معروف است و در بسته بندی قطعات محصولات تازه مورد استفاده قار می گیرد . سطح ورقه پلی اتیلن (PE ) با نوعی رزین اصلاح شده است تا از تیره شدن لایه یسته بندی توسط بخار اب تولیدی جلوگیری شود . در پاکتهای پلی اتیلن معمولی که در بسته بندی برید های محصولات تازه خوراکی استفاده می گردد ، به علت تشکیل بار های الکتریکی ساکن روی سطح ورقه پلی اتیلن اشباع بخار اب براحتی اتفاق می افتد . مزایای این نوع ورقه های پلی اتلین عبارتند از : تنظیم ومناسب کردن سرعت تنفس محصولات داخل بسته ؛ پایین بودن درجه حرارت موردنیاز برای بستن پاکت ؛ مقاومت پاکت در مقابل پارگی ؛ شفا فیت عالی کیسه جهت نمایش مطلوب ماده غذا یی.

ه)تجزیه کننده ماده غذایی
این تجزیه کننده که توسط کمپانی سرو مکس تولید شده است ، می تواند مقادیر اکﺳﻴﮋ ن و دی اکسید کربن را در بسته های قابل ارتجاع ومحکم مواد غذای و به صورت همزمان اندازه گیری نماید . برای استفاده در بسته بندی در جو کنترل شده و اصلاح شده طراحی شده است . این دستگاه قادر است نمونه های به کوچکی ۸ میلی لیتر حجم را نیز اندازه گیری کند .

و)ورقه های تاب دار پلی الفین

این ورقه که توسط شرکت کریوویک معرفی شده است به نام ۲۰۰۱ _ BDF معروف می باشد و نسبت به نفوذ اکﺳﻴﮋن و مواد معطر ه عایق است . از این ورقه برای بسته بندی تعداد زیادی از مواد غذا یی معطره استفاده می شود . پیچیدن مواد غذا یی با ورقه های معمولی باعث نفوذ بو های موادغذا یی مجاور به یکد یگر و تولید بوی مخلوط خاص می گردد ، در حالی که با استفاده از این ورقه ها ضمن حفظ تازگی محصول از تداخل بو های مختلف و نفوذ انها به خارج ماده غذ ایی نیز جلوگیری می شود .

ز) دستگاه اندازه گیری گاز کربنیک

این دستگاه که به ان انا گاز ( سی دی ۹۵ ) معروف است برای اندازه گیری گازه ادر بسته بندی جو کنترل شده مناسب می باشد . انا گاز دارای دو طول موج مادون قرمز بوده و قادر است گاز کربنیک و همچنین اکﺳﻴﮋن ، درجه حرارت و رطوبت را اندازه گیری کند . این دستگاه به صورت دﻴﮋیتال تنظیم می شود و توسط میکروپروسسور کنترل می گردد و در نه مدل ساخته شده است که می تواند میزان گاز را از یک قسمت در میلیون تا ۱۰۰ % گاز موجود معین می کند و تا ۸۰۰ اندازه گیری نمونه را در حافظه خود نگه می دارد .

ح) سیتم های بسته بندی سه گاز

این سیستم ها که به (( فلیور فرش )) معروفند با استفاده از سه روش می توانند ترکیبات گاز موجود در داخل بسته بندی را برای افزایش زمان نگهداری فراورد ه های غذا یی تغییر دهند . این سیتم طوری طراحی شده است که با استفاده از اکﺳﻴﮋن ونیترو ﮋن یا گاز کربنیک یا مخلوط سه گاز قادر است هر محصول معینی را بسته بندی نماید و نیازهای اختصاصی ان ماده غذا یی را براورده نماید . زمان نگهداری مواد غذا یی را می توان با جلوگیری از رشد باکتری ها وکپک ها ؛ کاهش تبخیر و پلاسیدگی ؛ کنترل کردن واکنش های بیو شیمیایی و انزیمی جهت کاهش سرعت فساد و رسیدن و حفاظت از طعم ،رنگ و بافت طبیعی انها افزایش داد . سیتم بسته بندی (( فیلور فرش )) توسط کمپانی لیکو ئید کربن ساخته ومعرفی شده است .

مواد مورد استفاده در بسته بندی

مو اد بسته بندی شده طوری طراحی شده اند که با سرعت های نفوذ پذیری معینی و همخوانی با سرعت تنفس سبزیهای بستهبندی شده می توانند ورود اکﺳﻴﮋن را به داخل بسته بند ی کنترل کنند و اجازه دهند تا دی اکسید کربن خارج شود .مواد بسته بندی همچنین دارای استحکامی هستند که به راحتی ضربات مکانیکی مرحله توزیع مواد غذا یی را تحمل نمایند . کمپانی کریو واک کیسه ویا ورقه های بسته بندی مناسب محصولات مختلف ساخته و عرضه نموده است که عبارتند از : ۹۰۰ _ B برای سیب زمینی پوست کنده ؛ EZ 961 برای کاهوی فرایند شده ؛ ۹۴۱ _ PD برای بروکلی و گل کلم ؛ ۹۰۰ _ PD برای بریده سبزی ها ؛ ۹۶۰ _ PD و RD برای استفاده محصولات تازه .

مواد ذیل در حد وسیعی برای بسته بندی مواد غذایی مورد استفاده قرار می گیرند :

_ کاغذ ومحصولات کاغذی پوششدار

_ محصولات سلولزی _ سلوفان

فلزات _ ورقه حلبی ، الومینیوم ، فولاد زنگ نزن ، مفرغ

_ انواع سرامیک

_ شیشه

_ لاستیک

_ پلاستیک

_ ترکیبات دیگر مانند چوب ، پارچه وغیره

اغلب مواد فوق سال هاست که استفاده می شوند ودر این مدت مشکل عمده در بسته بندی مواد غذا یی بوجود نیاوردند . روش قدیمی حمل چای در صندو ق های چوبی دیگر مورد استفاده نیست و در مقابل استفاده از سرامیک لعابدار نسبت به ظروف فلزی مانند سرب و کادمیوم باعث کاهش الودگی می گردد . از طرف دیگر پلاستیک ها که امتیازات زیادی به عنوان مواد جدید بسته بندی دارند مواد غذا یی را در تماس با گستره وسیعی از مواد مختلف شیمیایی قرار دهند که قبلا تجربه نشده بودند . این مسله از این جهت بیشتر مورد توجه قرار گرفته است که مواذ بسته بندی به مدت زیادی در مجاورت مواد غذایی قرار می گیرند .

مواد بسته بندی پلاستیکی :

پلی مر های اصلی مورد استفا ده در بسته بندی مواد غذایی همرا ه با توضیح مختصری در خصوص نحوه فراینده های تولید انها و خواص مشخصه محصول نهایی مورد بحث قرار می گیرند . اهمیت نفوذپذیری این مواد به اکﺳﻴﮋن و بخار اب در انتخاب انها برای بسته بندی مواد غذایی باید مورد توجه قرار گیرد .
اغلب پلی مری های که در بسته بندی مواد غذا یی استفاده می شوند تروپلاستیک ها هستند ، در درجه حرارت بالا نرم می گردند ودر اثر سرد کردن مجدد ا سخت می شوند بدون این که ترکیب شیمیایی انها تغییر کند . در مقابل این دسته ترمو ست ها هستند که در اثر گرم شدن به صورت غیر قابل برگشت تغییر می کنند . ترموپلاستیک ها ارجحیت دارند چون پلی مر اصلی ممکن است در معرض چند بار متوالی گرم کردن و سرد کردن در جریان تولید و تشکیل ورقه و یا ظرف قرار گیرد . ترموست ها به این شکل فرایند نمی شوند . مصرف انها در صنایع غذا یی برای در بطری است که در این صورت با ماده غذا یی تماس مستقیم ندارند .

۱_ پلی الفین ها

پلی اتیلن :

پلی اتیلن از پلی مریزاسیون اضافی گاز اتیلن که از صنایع زغال سنگ و نفت به عنوان محصول فرعی یدست می اید .

پلی پروپیلن :

عضو بعدی گروه الفین ها هستند .

پلی وینیل کلراید :
تعدادی از مواد پلاستیکی موجود ند که یک اتم ئیدروﮋن اتیلن توسط یک هالو ﮋن یا سایر گروهها جایگزین شده است .

پلی تترا فلوئو رو اتیلن :

۲_ ترموپلاستیک های غیر اتیلنی :

نایلو نها ( پلی امید ) :

نایلون ها شامل پلی مرها یی هستند که از تراکم یک دی اسید بایک دی امین تولید می شوند در حالی که فراورده های قبلی از واکنش های پلی مریزاسیون اضافی به دست می امدند . اولین ترکیب نایلونی که تولید گردید نایلون ۶ و ۶ بود که از اسید ادیپیک و هگزا متیلن دی امین تشکیا شده است .

پلیمر های مرکب :

در برخی موارد پلی مرها یا با واکنش های اضافی بیش از یک نوع منو مر و یا تراکم سه نوع منو مر و یا با ترا کم سه نوع مونومر مختلف تولید می شوند . در هر مورد بیش از یک نوع واحد تکراری در ساختمان پلی مر وارد می گردد . به این دسته از پلی مر ها ،پلی مر مرکب می گویند .
انواع پلی مرهای مرکب :

اتیلن ونیل استات

وینیل کلراید

پلی استیرن

سایر مواد موجود در پلاستیک ها :

تمام پلاستیک ها علاوه بر ساختمان پلی مر اصلی دارای تعداد ی از سایر مواد هستند که یا در جریان تولید به انها اضافه می شود و یا باقیمانده از واکنشهای پلی مریزاسیون می باشند . خود پلی مرها که دارای وزن مولکولی زیادی هستند به علت بی اثر بودن و حلالیت پایین در محیط های ابگونه و سیستم های چربی خیلی بعید است که بتوانند به مقدار توجهی به داخل مواد غذا یی نفوذ کنند . حتی اگر تکه های از این پلی مرها به صورت تصادفی بلعیده شوند ،نمی توانند با مایع ابگونه دستگاه گوارش واکنش نشان دهند . مسئله مربوط به بهداشت مصرف مواد پلاستیکی در بسته بندی مواد غذایی در خصوص مواد کوچک مولکولی می باشد که ممکن است در داخل مواد پلاستیکی یافت شوند و در طول نگهداری به داخل مواد غذا یی نشت نمایند . همانطور که قبلا کفته شد این مواد ممکن است که از دو منبع تامین شود :

۱_ باقیمانده پلی مریزاسیون شامل مو نو مر ها ، الیگو مر ها ، کاتالیزورها ، حلا لها ، امولسیون کنند ها و مواد خیس کننده ، نا خالصی های مواد اولیه خام ، الودگیهای دستگاه ، مهر کننده ها و محصولات ناشی از واکنش های فرعی .

۲_ مواد افزودنی که در جریان فرایند کمک می کنند ، شامل انتی اکسیدان ها ، عوامل ضد چسبندگی ، عوامل تخلیه کننده بار الکتریکی ساکن ، پایدار کننده ای حرارت ونور ، نرم کننده ها ، لیز ولغزنده کننده ها ، مواد رنگی ، پر کنند ه ها ، عوامل تسهیل کننده در جداشدن پلی مر قالب و قارچ کشها .
منبع: http://www.cloob.com/main.php?ref=login
sanayeghazayi.blogfa.com

تاریخچه
تاریخ نشان داده است که در ابتدای تمدن بشری نیازی به بسته بندی مواد غذایی نبود، بلکه مردم برای بدست آوردن غذا از محلی به محل دیگر می رفتند تا زمانی که پناهگاههای دایمی برای خود پیدا کردند. در چنین شرایطی ناچار بودند غذا را از محل های مختلف جمع آوری کنند و به محل سکونت خود بیاورند. این نیاز باعث شد که اولین انواع بسته بندی نظیر کدوهای خشک شده، صدف ها، برگها، پوسن حیوانات و دیگر مواد طبیعی مورد استفاده قرار بگیرند. برای انتقال آب، شیر، ماست، روغن یا دوغ از پوست حیوانات استفاده می شد. از شاخ حیوانات برای حمل و نقل و ذخیره غذا و محصولات کشاورزی استفاده کردند (هنوز در مناطق استوایی از بامبو برای ذخیره سازی مواد غذایی استفاده می شود)

بطور کلی ظهور انقلاب صنعتی به راستی تحول اساسی در نظام تولید کالایی ایجاد کرد. انقلاب صنعتی، جهان را با فوران کالاهای گوناگون صنعتی روبرو کرد. تنوع کالاها و رقابت فشرده میان تولید کنندگان و بازرگانان به تدریج هند را نیز علاوه بر علوم دیگر وارد مجموعه سیستم بسته بندی کرد. با پیشرفت بیشتر، علوم دیگری نظیر روانشناسی فردی، اجتماعی و ارگونومی به این مجموعه اضافه شد. توسعه بسته بندی سبب مستقل شدن این صنعت از مجموعه صنایع دیگر شد و رقابت و نیاز سبب گردید که صنایع بسته بندی سهمی قابل توجه از بودجه های شرکتهای تولیدی را به خود اختصاص دهد. امروزه صنایع بسته بندی تبدیل به یک تکنولوژی قدرتمند شده است.

تاریخچه بسته بندی فلزی
نیاز به بسته بندی بهتر و مقاوم تر منجر به پیدایش و توسه ظروف فلزی گردید. قوطی سازی از زمان ناپلئون شروع شد. برای مدت مدیدی قوطی های کنسرو با دست ساخته می شد. از اوایل قرن بیستم، قوطی های فلزی که شکلی بهداشتی داشت رواج یافت و این امکان بوجود آمد که بتوان از تجهیزات سریعتری برای ساخت، پر کردن و بستن درب قوطی های فلزی استفاده نمود.

تاریخچه بسته بندی کاغذی و مقوایی
تاریخچه و سیر تکاملی بسته بندی با مقوا و کاغذ به تاریخچه ساخت کاغذ بر می گردد، اگرچه چوب و محصولات فرعی دیگر آن از دیر باز در خدمت بشر بوده، ولی بسته بندی به صورت مقوایی و کاغذی پس از پیدایش کاغذ به وجود آمد و روند تکمیلی خود را تاکنون به سرعت طی نموده است. همانطور که می دانیم اولین بار در سه هزار سال قبل از میلاد مسیح، مصریان قدیم که در آن زمان یکی از مراکز مهم بشری محسوب می شدند، برای نوشتن از پاپیروس (Papyrus) استفاده می کردند.

نخستین کارخانه کاغذ سازی در قرن ششم توسط چینی ها در سمرقند توسط اعراب این هنر به آنها آموخته شد سپس اعراب کارخانه ای در بغداد تاسیس کردند که در این کارخانه نخستین بار به جای بامبو از پارچه های سفید استفاده شد.

نخستین کارخانه کاغذ اروپا در اسپانیا بوجود آمد. اسپانیایی ها برای تولید خمیر از آسیابهای آبی استفاده نمودند و کم کم توری سیمی جایگزین توری های بامبو که بوسیله چینی ها بکار می رفت، بعد ها این هنر وارد کشورهایی دیگر نظیر فرانسه و هلند شد. در ایران بعد از کارخانه سمرقند که توسط چینی ها اداره می شد، اولین کارخانه کاغذ سازی در سال ۱۳۲۸ در کهریزگ احداث شد که کاغذ های باطله را برای تولید کاغذ و مقوا استفاده می کرد، بعد از آن تعدادی واحد تولیدی دیگر در سایر نقاط ایران بوجود آمد. اولین کارخانه مدرن ایران در سال ۱۳۴۹ در «هفت تپه خوزستان» برای تولید کاغذ های تحریر با استفاده از تفاله نیشکر (baggasse) احداث شد. متعاقب آن کارخانه چوب و کاغذ ایران (چوکا) با استفاده از خمیر های وارداتی و خمیر های داخلی، کاغذ های کرافت و بسته بندی را تولید نمود.

تاریخچه بسته بندی پلاستیکی
توسعه صنعت پلاستیک به سال ۱۸۴۳ برمی گردد، وقتی دکتر montgomeric جراح آفریقایی گزارش داد که می توان با استفاده از ماده اولیه کائوچو (Percha gutta) دسته خوبی برای چاقو ساخت. بعد از این که شرکت gutta Percha شکل گرفت جوهردان و توپ بیلیارد نیز تهیه گردید.

در رابطه با صنعت بسته بندی با اختراع پلی اتیلن پیشرفت غیر منتظره ای در انگستان رخ داد. در دسامبر ۱۹۳۵ شیمیدان های انگلستان طی واکنشی، تحت فشار زیاد و با تغییر دادن میزان به ماده جدیدی به نام اتیلن دست یافتند که خواص عایق حرارتی خوبی داشت.

تاریخچه بسته بندی منسوج
برای بسته بندی مواد غذایی (مثلا میوه و سبزیجات) منسوجات توری همان چیزی است که هم ویژگی دیده شدن و هم دوام را برآورده می کند. بعضی گوشت و فرآورده های گوشتی آماده، نیاز به محافظت دارند و بدین منظور از توریهای کشدار استفاده می شود. در نگهداری گوشتهای یخ زده توریهای کشدار کار جابه جایی و محافظت آنها را در برابر سرما زدگی تسهیل می کنند.

تاریخچه بسته بندی شیشه ای
پیش از اواخر قرن نوزدهم، نه تنها ابجو بلکه آب معدنی، سس، ترشی، مربا، و محصولات دیگر که پیش از این بصورت آزاد فروخته می شدند برای فروش در ضرفهای شیشه ای بسته بندی می شدند. بطری هنوز با روشی به نسبت عقب مانده تولید می شد. بطریهایی که به روش باد کردن در قالب، در این دوره تولید می شدند از آن چنان اشکال عجیب و غریبی برخوردار بودند که تا پیش از جنگ جهانی اول، هر شیشه ای که می شناختند و یک روزنه داشت، بطری می گفتند. اما در طول قرون گذشته، تولید بطری بتدریج رو به اصلاح گذاشت.

با ساخت و تولید انبوه بطری و تنوع در ابعاد و حجم آن بشر کنونی توانسته است در بسته بندیها ظروف شیشه ای را یک امر مهم به حساب آورد و تا حدودی نقش آن را آشکار سازد. امروزه بیش از صدها نوع از اجناس و مواد در بسته های شیشه ای بسته بندی می شوند و با کیفیت برتر به بازار فروش عرضه می شوند. البته باید متذکر شد که علم شیشه و شیه گری در ایران نیز از زمانهای قبل بوده و هم اکنون نیز رو به رشد است.

استفاده از شیشه برای امور بسته بندی بعد از جنگ جهانی دوم همواره سیر صعودی داشته است. چرا که شیوه های تولید سریع و پیوسته و اتوماسیون تولید بطریها و پرکردن آنها به تولیدکنندگان این امکان را داده که از پس تقاضاها بر آیند و قیمت آنها را پایین نگه دارند. در نتیجه پژوهشگران راههایی برای اصلاح هر چه بیشتر مقاومت مکانیکی و شیمیایی ظروف شیشه ای پیدا کردند و می کنند. بطور کلی باید گفت شیشه ماده ایده آلی برای ظروف بسته بندی یا ترکیبی از کارایی، بهداشتی، و زیبایی آن است. به عنوان یک مثال زنده می توان اذعان داشت که در بسیاری از کشورهای پیشرفته عمده ترین تولید کنندگان مواد غذایی (بخصوص غذای کودکان) استفاده از ظروف شیشه ای را در روش کار خود قرار داده اند. با تمام اینها هرچند که شیشه ماده مناسبی برای بسته بندی بعضی مواد است برای برخی کالاهای خاص بهترین ماده بسته بندی است.

اهداف بسته بندی
مهم ترین هدفی که در بسته بندی محصولات غذایی مدنظر است افزایش طول عمر نگهداری محصول یا Shelf Life آن می باشد. ماده بسته بندی از طریق تنظیم فضای مناسب در داخل بسته با توجه به ویژگی های نگهداری محصول زمان ماندگاری آن را افزایش می دهد. در این مورد به خصوص هماهنگی بین ویژگی های ماده بسته بندی و نیازهای نگهداری محصول می باید فراهم گردد. هدف دیگری که در استفاده از بسته بندی محصولات مدنظر است، بهبود حمل و نقل، انبارداری و عرضه محصول می باشد. امروزه با پیشرفت تکنولوژی و تولید انبوه محصولات بدون استفاده از بسته بندی، عرضه محصول به صورت عمده فروشی یا خرده فروشی با بازار امکان پذیر نیست. یعنی با وجود اینکه به نظر می رسد بسته بندییک هزینه اضافی را برای تولید کننده تحمیل می کند، اما باید در نظر داشت بدون استفاده از بسته بندی کل هزینه تولید به هدر می رود. در چنین بسته بندی هایی باید به ایعاد بسته از نقطه نظر قابلیت حمل و نقل و عرضه آن توجه شود و همچنین باید به شیوه زندگی مردم و میزان مصرف محصولات مختلف در هر جامعه دقت شود. محصولات باید در بسته بندی هایی عرضه شوند م در صورت نیاز در یک یا دو وعده مورد مصرف قرار گیرند. این موضوع به خصوص در مورد محصولات صادراتی حائر اهمیت است.

بسته بندی از نقطه نظر جذاب نمودن ظاهر بسته و بازار پسند کردن آن نیز اهمیت زیادی دارد. این جنبه از بسته بندی کردن در بعضی موارد بقیه اهداف کاربرد آن را تحت پوشش قرار می دهد. در حالیکه تولید کننده هوشیار باید از این خطر دوری کند، چرا که سرمایه گذاری بیش از حد و اندازه بر این جنبه از بسته بندی نه تنها باعث موفقیت محصول در بازار نمی گردد بلکه شکست آن را نیز موجب می گردد. در این مورد می بایستی همواره میزان سرمایه گذاری انجام شده هماهنگ با محتویات درون بسته باشد چه از بعد اقتصادی و چه از بعد اطلاعاتی که از این طرق در اختیار مصرف کننده گذاشته می شود.

بسته بندی عمل مناسبی برای درج اطلاعات و ارایه اطلاعاتی است که تولید کننده موظف است در اختیار مصرف کننده قرار دهد. از این طریق رعایت قوانین و مقررات صنایع غذایی یاری می گیرند.

ارایه اطلاعات ممکن است به صورت مستقیم یا غیر مستقیم انجام گیرد. درج اطلاعاتی نظیر دستورالعمل مصرف کالا، ترکیبات سازنده و ارزش غذایی آن، تاریخ مصرف، تاریخ انقضاء کالا، به طور مستقیم انجام می شود. در حالی که برخی اطلاعات به طور مستقیم با استفاده از رنگی مه در طراحی های بسته به کار رفته و یا علائم اختصاری که به طور بین المللی پذیرفته شده به مصرف کننده منتقل می گردد. به عنوان مثال، رنگ سبز نشان دهنده بی ضرر بودن محصول است. این موضوع ممکن است به منشا طبیعی و یا گیاهی محصول مربوط گردد و یا به فراوری اضافه ای که جهت استخراج برخی ترکیبات مضر در آن محصول به کار رفته مربوط می گردد.

در هر حال مصرف کننده با دیدن رنگ سبز قالب در بسته احساس مطلوبی مربوط به بی ضرر بودن آن خواهد داشت.

این علامت نماینده قابلیت بازیافت ماده بسته بندی است که در مورد مواد پلیمری استفاده می شود و ممکن است در داخل آن شماره هایی ذکر گردد و آن مربوط به کدگذاری است که از سوی انجمن صنایع پلاستیک به منظور ذکر جنس بسته و ماده بسته بندی تعیین شده است.این علامت به معنای Reuseable می باشد. یعنی ماده بسته بندی به همان شکل موجود مجدداً قابل استفاده است و به طور مشخص در مورد بطری های نوشابه قابل استفاده است.

بسته بندی مواد غذایی
در بسیاری از موارد برای ایجاد هماهنگی بین نیازهای نگهداری محصول غذایی مورد نظر و ماده بسته بندی لازم است از مواد بسته بندی مرکب یا Multi Layer Packaging Material استفاده گردد. چرا که یک لایه بستته بندی به تنهایی قادر نیست مجموعه نیازهای مورد نظر را تامین کند. بنابر این از مواد بسته بندی مرکب کمک گرفته می شود. در انتخاب لایه های مختلف که در بسته بندی محصول استفاده می شوند یکی از مسائل مهم علاوه بر ممانعت کنندگی آن نسبت به اکسیژن، نور و رطوبت عدم نفوذپذیری آن نسبت به ترکیبات فرار می باشد. علی الخصوص در مورد محصولاتی مثل قهوه، ادویه جات و پودر آبمیوه جات و سبزیجات معطره و غیره که با ویژگی عطر و طعم خاص خود شناخته می شوند.

تهیه و تنظیم: ایرفای – صنایع غذایی ایران
www.irfi.ir

ایده های نو در بسته بندی مواد غذایی

هم زمان با رشد و تکامل جهان صنعتی قابلیت حمل و نقل و کاربردی بودن کالاها اهمیت بیشتری پیدا می کند. در جامعه امروز افراد مایلند که امکان انجام دادن چند کار با هم را داشته باشند مثلا هنگام سفارش قهوه به اینترنت دسترسی داشته باشند،
مقاله حاضر مروری اجمالی بر نوآوری های جدید در بسته بندی مواد غذایی و بررسی علمی این نوآوری ها دارد. این مقاله را مؤسسه کارشناسان مواد غذایی (Institute of Food Technologists) منتشر کرده است. نویسندگان این مقاله آرون برودی، بتی بوگوسو، جانگ هون هان، کلیر کوئل ساند و تارا مک هاک هستند.

هم زمان با رشد و تکامل جهان صنعتی قابلیت حمل و نقل و کاربردی بودن کالاها اهمیت بیشتری پیدا می کند. در جامعه امروز افراد مایلند که امکان انجام دادن چند کار با هم را داشته باشند مثلا هنگام سفارش قهوه به اینترنت دسترسی داشته باشند، هنگام عبور از چهارراه، پیامک بفرستند یا اینکه هنگام رانندگی در خودروی شخصی، دی وی دی جدیدترین فیلم های موجود در بازار را تماشا کنند. در نتیجه جامعه مدرن دربرگیرنده میلیون ها انسان عجول است که چندین کار را هم زمان با هم انجام می دهند، نسلی که می خواهد با انجام هم زمان کارها از زمانی که در اختیار دارد، نهایت استفاده را ببرد. روند جهانی دسترسی به خدمات در حین انجام کار که موجب خشنودی و راحتی بیشتر افراد جامعه مدرن می شود در تمام ارکان فن آوری صنعتی از جمله ارتباطات، سرگرمی ها و بازی های رایانه ای و به طور خاص صنایع غذایی راه یافته است. به عنوان مثال مصرف کننده امروزی انتظار دارد که هنگام ۷ دقیقه گرم کردن یک غذای آماده، بتواند از طریق اینترنت سفارش خرید لباس بدهد و یا با دوستان خود تبادل نظر کند.
صنایع غذای در طول سالیان متمادی توانسته است به تقاضا برای مواد غذایی مناسب و متنوع پاسخ گوید و صنعت بسته بندی مواد غذایی و آشامیدنی نقش به سزایی در هموار کردن این راه داشته است. در قرن نوزدهم پیشگامانی همچونNicholas Appert، Louis Pasteur، Prescot Samuel C و Willieam L Underwood ایده های مربوط به صنعت بسته بندی مواد غذایی و محافظت از مواد غذایی را ابداع کردند. ایده هایی که حتی تا به امروز در این صنعت مطرح هستند. اما اختراعاتی مثل ساخت بطری های شیشه ای، پوشش سلفون، فویل آلومینیومی و ظروف پلاستیکی که در قرن بیستم روی داد به شکل چشمگیری، انعطاف پذیری صنعت مواد غذایی را بالاتر برد و آن را کاربردی تر کرد. پیشرفت های دیگری نظیر استفاده از مواد ضد میکروبی یا جاذب اکسیژن در ساخت ظروف مواد غذایی موجب شکل گیری رویه جدیدی در افزایش ماندگاری مواد غذایی و حفاظت آنها در برابر تأثیرات محیطی شد. با این حال روند فعلی عرضه محصولات غذایی در سطح جهان مثل افزایش فرآوری صنعتی غذاها، حجم بالای صادرات و واردات محصولات غذایی و کوتاه تر شدن زمان تهیه مواد غذایی تازه، صنعت بسته بندی محصولات غذایی را وادار می کند به دنبال راه کارهای جدیدتر وپیشرفته تر بسته بندی باشد. زمانی حفاظت و افزایش طول عمر مواد غذایی هدف اصلی صنعت بسته بندی این محصولات بود اما هم اکنون سهولت در کاربرد و آسانی مصرف هم به همان اندازه اهمیت یافته است. در این عرصه اهمیت عوامل دیگری همچون امکان ردیابی، تجهیز به نشان گرهای الکترونیکی و با دوام بودن نیز رو به افزایش است. بسیاری از پیشرفت های جدید صنعت بسته بندی مواد غذایی پاسخگوی این نیازها است.

بسته بندی فعال و هوشمند مواد غذایی
بسته بندی هوشمند و فعال مواد غذایی علاوه بر به تأخیر انداختن عوامل محیطی مؤثر بر مواد غذایی، روشی پویاتر را برای حفظ نگهداری محصول به کار می گیرد. به عنوان مثال دو مقوله مهم در حفظ کیفیت ماده غذایی بسته بندی شده، کنترل میزان رطوبت و اکسیژن است. وجود اکسیژن در ظرف حاوی ماده غذایی موجب رشد میکروب های هوازی و کپک های قارچی می شود. به علاوه فعالیت های اکسیدی درون ظرف باعث ایجاد طعم و بوی ناخواسته و تغییر در رنگ و خصوصیات تغذیه ای ماده غذایی می شوند. به همین ترتیب وجود رطوبت در ظرف محتوی ماده غذایی ممکن است باعث ایجاد کلوخه در محصولات پودری شکل یا نرم شدن مواد غذایی ترد شود. به علاوه وجود رطوبت به رشد میکروب کمک می کند. از سوی دیگر، خشکی بیش از حد فضای درون ظرف نیز باعث کم آب شدن ماده غذایی می شود.
در بسته بندی فعال، ظروف، شامل موادی هستند که این معضلات را برطرف می کند. مواد جاذب اکسیژن، در صورت استفاده، اکسیژن موجود در فضای ظرف را جذب کرده و به این ترتیب مانع رشد میکروب ها و حفظ طعم و کیفیت ماده غذایی می شوند. مواد منتشر کننده دی اکسید کربن می توانند رشد میکروب ها را در محصولاتی نظیر گوشت قرمز، گوشت مرغ و پنیر متوقف کنند. با استفاده از مواد جاذب رطوبت هم می توان مانع روان شدن و جمع شدن آب محصولات گوشتی درون ظرف شد. به علاوه هنگام بسته بندی محصول غذایی تازه، این مواد مانع از تشکیل قطرات ناشی از میعان بر جدار ظرف می شوند و می توانند میزان اکسیداسیون چربی ها را محدود نمایند. مواد کنترل رطوبت نیز میتوانند میزان رطوبت موجود در ظرف را در سطح مورد نظر حفظ کنند، به این ترتیب که اگر ماده غذایی خشک است، بخار آب ایجاد کنند یا اینکه نم اضافی که در طول درزها وشکاف های ظرف ایجاد می شود را جذب نمایند. از جمله جذب کننده های دیگری که در روش بسته بندی فعال مورد استفاده قرار می گیرند مواد جاذب گاز اتیلن و ضد میکروب ها هستند.
در حالی که بسته بندی فعال دربرگیرنده روش های مؤثری برای کنترل اکسیداسیون، رطوبت و رشد میکروب است، بسته بندی هوشمند نظارت بر کیفیت ماده غذایی را آسان می کند. لیبل های نشان دهنده دمای محصول در طول زمان (TTIs)، معرف های نشان دهنده رسیده بودن محصول، حس گرهای زیستی و برچسب های RFID همگی از اجزای های بسته بندی هوشمند محسوب می شوند. اکثر این ابزارها هنوز کاربرد گسترده تجاری ندارند اما استفاده از لیبل های TTI وبرچسب های RFID رو به افزایش است. لیبل های TTI نقشی اساسی در نشان دادن سلامت محصول و تازگی آن دارند؛ با استفاده از این ابزار می توان بر شرایط نگهداری ماده غذایی نظارت داشت و محصولاتی را که مناسب مصرف هستند، مشخص کرد. این موضوع به ویژه هنگامی که محصول غذایی در معرض شرایط نامناسبی مانند گرم یا سرد بودن بیش از حد محیط نگهداری قرار گیرد، اهمیت فوق العاده ای پیدا می کند. در مورد مواد غذایی که نباید منجمد شوند، لیبل TTI می تواند نشان دهد که آیا ماده غذایی به طور نادرست در معرض دمای زیر انجماد قرار گرفته است یا خیر. از سوی دیگر، با استفاده از این برچسب ها می توان مشخص کرد که آیا مواد غذایی حساس به گرما در معرض گرمای بیش از حد قرار گرفته اند یا خیر و در صورت قرار داشتن در چنین محیطی مدت زمانی که دمای محصول بیش از حد مجاز بوده است چقدر بوده است.
با استفاده از سیستم های RFID که متشکل از برچسب ها، دستگاه خواننده و سیستم رایانه ای است، می توان به شکل بی سیم و از راه دور وضعیت ظروف مواد غذایی را تحت نظارت قرار داد. این محصول کاربردهای متعددی در صنایع محصولات غذایی دارد؛ از تسهیل امکان ردیابی محصول گرفته تا افزایش بهره وری در زنجیره تامین محصول. اما شاید مهم ترین کاربرد این سیستم تسریع در جابجایی موجودی کالاها و امکان ردیابی آنها باشد. سیستم RFID در بسیاری از مراحل عملیاتی زنجیره تامین حصولات غذایی مفید واقع می شود. بسط و توسعه یک سازوکار هوشمند بسته بندی مواد غذایی که ضامن سلامت و کیفیت محصول باشد، نیازمند جا افتادن استفاده از فناوری RFID در صنعت محصولات غذایی و یکپارچه شدن مباحث علم تغذیه است. پیش از این شرکت های زنجیره ای بزرگی نظیر Wal-Mart و Home Depot فناوری RFID را مورد استفاده قرار داده اند، از این رو اهمیت سیستم های RFID در زنجیره تامین در حال افزایش است. استفاده از سیستم RFID امکان ردیابی و مشخص نمودن منابع تأمین ماده غذایی را به عرضه کنندگان می دهد. امری که ضامن کیفیت و سلامت محصول است. از این رو فروشندگان محصولات غذایی در پی راه های ادغام این فناوری در مدیریت زنجیره تأمین کالاهای خود هستند.
جدول ۱٫ میزان عبور اکسیژن (OTR با یکای cm^3m^(-2)d^(-1)atm^(-1) در دمای ۲۳ درجه سانتی گراد و ۵۰ درصد RH) ومیزان عبور بخار آب (WVTR با یکای gm^(-2)d^(-1) در دمای ۲۳ درجه سانتی گراد و ۷۵ درصد RH) فیلم های کامپوزیت PET (12 میکرومتری). منبع Lange and Wyser, 2003.

حفظ کیفیت مواد غذایی که طعم و رایحه فرار دارند
از دست رفتن طعم و رایحه مواد غذایی به خصوص آن هایی که طعم و رایحه ای فرار دارند، یکی از معضلات صنعت بسته بندی است. این موضوع ناشی از سرعت وحجم بالای قرار دادن ماده غذایی دورن ظرف بسته بندی است. به عنوان مثال، تماس مستقیم میان ظرف و ماده غذایی باعث می شود برخی از مواد تشکیل دهنده جدار ظرف به ماده غذایی مهاجرت کرده وعلاوه بر به خطر انداختن سلامت ماده غذایی طعم و بوی آن را نیز تغییر دهند. یکی از مسائل مطرح شده، جذب ناخواسته طعم و بوی ماده غذایی توسط مواد موجود در جداره ظرف است که تحت عنوان “زوال طعم” (flavor scalping) نامیده می شود (تصویر ۱ را ببینید). غالب مسائل ناشی از تغییر یا از میان رفتن طعم و بوی مواد غذایی در ظروف پلاستیکی رخ می دهد، به خصوص مشتقات پلی اتیلن باعث جذب طعم و بوی فرار مواد غذایی می شود. مهاجرت مواد جداره ظرف به ماده غذایی و یا از میان رفتن طعم و بوی آن به علت جذب شدن در مواد جداره ظرف، هردو ناخوشایند است چرا که کیفیت غذا را پایین آورده و باعث عدم اطمینان مصرف کننده به محصولات غذایی بسته بندی شده می شود. راه پاسخ گویی به این مشکلات استفاده از مواد کنترل کننده جذب گاز یا موادی است که خاصیت ممانعت کنندگی دارند. مواد جاذب بو، می توانند مولکول های گازی ناخواسته ای را که باعث ایجاد بوی نامناسب درون فضای ظرف می شود جذب کنند. این مولکول های گازی ممکن است از مواد فراری که در ساخت ظرف به کار رفته ناشی شود یا حاصل فعالیت های شیمیایی، میکروبی، جذب اکسیژن باشد. عملکرد مواد جاذب بو همانند همان فرآیندی است که در “زول طعم” رخ می دهد با این تفاوت که این مواد مولکول های گازی ناخواسته را جذب می کنند. این مولکول ها می توانند مشتقات گوگردی، اسید های آمینه ناشی از تجزیه پروتئین، آلدئیدها و کتون ها یا مواد تلخ مزه باشند. استفاده از مواد ممانعت کننده در ساخت ظرف میزان جذب، واپس دهی و انتشار گاز و مایع درون فضای ظرف را کاهش می دهد و به این ترتیب موجب حفظ کیفیت ماده غذایی می شود.
تصویر ۱٫ چگونگی تأثیر آرایش و تمرکز مولکول های جدار ظرف وماده غذایی بر میزان انتقال آن ها A : نقل مکان اجزای به کار رفته در ساخت ظرف به ماده غذایی B: میزان جذب طعم و رایحه ماده غذایی توسط ظرف. K ضریب تفکیکی مهاجرت مولکول ها نام دارد.
علاوه بر این این مانع از نفوذ اکسیژن وبخار آب به درون ظرف می شوند. استفاده از ترکیبات پلیمری، ورقه ها و پوشش های فلزی همگی از راه های بالا بردن سطح ممانعت کنندگی ظرف هستند (جدول ۱ را ببینید). ابزارهای ابتکاری دیگری نیز برای بالا بردن خاصیت ممانعت کنندگی جداره ظرف وجود دارد؛ پوشاندن فیلم های سیلیکا اکساید PET و کامپوزیت های پلاستیکی با روکش شفافی از نانو ذره ها که به روش رسوب گذاری خلاء (vacuum-deposited) یا رسوب گذاری پلاسما (plasma-deposited) انجام می شود از جمله این روش ها است.
رشد وتوسعه صنعت بسته بندی غذاهای آماده
روش های ابتکاری دیگر در حوزه صنعت بسته بندی غذاهای آماده رخ داده است. با توجه به اینکه مصرف کنندگان بخش عمده ای از درآمد خود را به سفارش غذاهای آماده اختصاص می دهند نقش بسته بندی محصول در تضمین کیفیت و سهولت استفاده از غذا پررنگ تر می شود. با ساخت ظروف جدیدی که به منظور طولانی کردن عمر ماندگاری و امکان ردگیری محصولات غذایی طراحی می شود احتمال رخ دادن اشکال در کیفیت یا خراب شدن ماده غذایی کاهش می یابد. با این وجود مسائل مربوط به نحوه گرم کردن غذای آماده به قوت خود باقی است. ظروف جدیدی مثل CuliDish به رفع این مشکلات کمک می کند. ظروف CuliDish به گونه ای طراحی شده اند که هر ظرف می تواند هم غذای گرم شدنی وهم غذایی که نیاز به گرم شدن ندارد (مثل سالاد) را در خود جای دهد و بدون نیاز به جدا کردن این دو نوع غذا می توان کل ظرف را درون ماکروفر قرار داد. ابداعاتی که به حوزه حرارت و حفظ دما مربوط می شوند موجب شده اند، امکان به خطر افتادن سلامت غذا در اثر گرم کردن نادرست کاهش یابد. بر اساس شواهد آماری تنها ۶۰ درصد مصرف کنندگان غذا را در خانه گرم کرده و مصرف می کنند و ۲۰ درصد آنها غذا را در حال حرکت به سوی محل کار یا اماکن دیگر مصرف می کنند. در نتیجه، بسیاری از نوآوری های این صنعت مربوط به طراحی ظروف غذا به شکلی است که در حال حرکت قابل مصرف بوده و هم زمان چند نوع غذا (غذای گرم، سالاد، دسر،…) را در خود جای دهد. تقاضای بالا برای ظروف مخصوص مصرف غذا در حال حرکت باعث شده است، تنوع این ظروف افزایش چشم گیری یابد. برای افرادی که مایل هستند در حال رانندگی غذا مصرف کنند، ظروف مختلفی طراحی شده است. روکش کردن غذا با فیلم های خوراکی، ساخت ظروف مقوایی تاشونده ویژه با دربی که به آسانی جدا می شود و ساخت پاکت هایی که زبانه مخصوصی برای قرار گرفتن روی کمربند ایمنی دارند، از جمله آنها است. ظروفی که فضای آنها به چند قسمت تقسیم شده است، مخصوص عرضه هم زمان غذا و مخلفات (نظیر سالاد، دسر و …) است. این ظروف آماده سازی غذا را ساده تر کرده، ضایعات آنرا کاهش می دهد و استفاده از یک غذای کامل به همراه مخلفات را آسان تر می کند. این نوع ظروف در اشکال و انواع گوناگونی عرضه میشود: ظروف Les Petits Grande متشکل از چند سینی چند بار مصرف است که به شکل یک سینی بزرگ مخصوص سرو غذا به یکدیگر متصل شده اند، شرکت KFC نوعی کارتن مقوایی سه محفظه ای را مورد استفاده قرار میدهد که مصرف کننده بتواند قطعات گوشت مرغ یا جوجه آغشته شده با سه نوع سس مختلف را سرو نماید. بسیاری از کافی شاپ ها هم از سینی هایی استفاده میکنند که مخصوص عرضه همزمان چند فنجان قهوه است.
طراحی ویژه ظروف CuliDish به مصرف کننده این امکان را میدهد که غذای آماده را درون ماکروفر گرم نماید و در عین حال بخشهایی که نباید گرم شود (مثل سالاد و دسر) سرد باقی بماند.

ظروف سبز
یکی از گرایش های کلیدی صنعت بسته بندی محصولات غذایی “بسته بندی پایدار” (sustainable packaging) است. معنای بسته بندی پایدار، طراحی سازوکار ویژه ای برای تولید و به کار گیری ظروف است که در جهت حفظ منابع تجدید نشدنی باشد. ائتلاف بسته بندی پایدار (Sustainable Packaging Coalition ) که کنسرسیومی متشکل از بیش از ۲۰۰ شرکت صنعتی است، ویژگیهای بسته بندی پایدار را به شرح زیر برمیشمارد:
• تضمین سلامت و امنیت وسودمند واقع شدن برای مصرف کنندگان در طول دوره مصرف
• برخورداری از کارائی و هزینه مطابق با معیارهای بازار
• امکان تولید، حمل و نقل و بازیافت با استفاده از انرژی های تجدید شدنی
• استفاده بهینه از منابع تجدید شدنی و بازیافتی
• امکان تولید با فن آوری های پاک و استفاده از بهترین تکنیک ها
• استفاده از مواد اولیه ای که در همه سناریو های ممکن پایان عمر ظرف، ایمنی وسلامت لازم را داشته باشد
• به گونه ای طراحی شده باشد که از منابع اولیه و انرژی به شکل بهینه استفاده کند
• امکان بازیابی مؤثر و استفاده در تمام چرخه های صنعتی و بیولوژیک سازگار با محیط زیست.
پایدار بودن یک سیستم بسته بندی، بر مبنای مواد اولیه مورد استفاده مشخص میشود. در نتیجه، شرکتها و گروه های محیط زیستی با یکدیگر همکاری میکنند تا تأثیرات این صنعت را بر منابع اولیه جهان کاهش دهند. علاوه بر این، شرکتها، فروشندگان و نهادهای قانونگذاری مرتبط، راهکارهایی را برای صنعت بسته بندی پایدار عرضه کرده اند که مشخص کننده نوع مواد اولیه و طرحهای مورد استفاده است. در رابطه با مسائل مربوط به زمین مجموعه قوانین متعددی وجود دارد که قوانین مربوط به بسته بندی و دستور العملهای ضایعات بسته بندی کمیسیون اروپایی (کمیسیون تجدیدنظر ۱۹۹۷)، قوانین ثبت، ارزیابی و ارائه مجوز به مواد شیمیایی و استاندارد BSEN 13432 از جمله آنها هستند.
ظرف شیر سبز مورد استفاده توسط شرکت Superior Dairy، کانتون، اوهایو. این ظروف به علت طراحی کارآمدی که هزینه های توزیع را کاهش میدهد و فضای کمتری برای حمل و نقل نیاز دارد کاملا محیط زیست دوست است.

فناوری نانو در صنعت بسته بندی مواد غذایی
برخی از مهیج ترین پیشرفتهای حاصل شده در صنعت بسته بندی مواد غذایی مرتبط با فناوری نانو است. فناوری نانو که علم مطالعه نانو ذره هاست، تأثیر بزرگی بر مواد مورد استفاده در صنعت بسته بندی مواد غذایی داشته است. با بهره گرفتن از ابداعاتی که در مقیاس نانو صورت میگیرد میتوان به ایده های جدیدی در خواص فنی و قابلیت ممانعت کنندگی ظروف، ایده های جدید در تشخیص عوامل بیماری زا و راهکارهای جدید بسته بندی فعال وهوشمند دست یافت. نانوکامپوزیت ها در رأس ابداعات فنآوری نانو مرتبط با صنعت بسته بندی مواد غذایی قرار دارند. نانوکامپوزیتها مواد هستند که از ترکیب نانوذره ها ساخته میشوند. کمپانی تویوتا اولین شرکتی بود که استفاده تجاری از نانوکامپوزیتها را در دستور کار خود قرار داد. این شرکت از خاک مونت موریلونیت (montmorillonite) که در مقیاس نانو طراحی شد بود، برای بالا بردن خواص مکانیکی و حرارتی نایلون استفاده کرد. در صنعت بسته بندی مواد غذایی نیز، استفاده از خاک مونت موریلونیت به عنوان جزء افزودنی نانو به انواع پلیمرها از جمله پلی اتیلن، پلی استر، نایلون و نشاسته در حال بررسی است. فیلم های پلاستیکی نانوکامپوزیتی این قابلیت را دارند که از نفوذ اکسیژن، دی اکسید کربن و رطوبت به داخل ظرف جلوگیری کنند. به این ترتیب ظروفی که در ساختار آنها از فیلم های نانوکامپوزیت استفاده شده است، باعث افزایش ماندگاری ماده غذایی میشوند. ظروف نانوکامپوزیت سبک، محکم و مقاوم به حرارت هستند. علاوه بر این تحقیقاتی در زمینه ساخت ظروف با استفاده از مواد نانوکامپوزیت زیست تجزیه پذیر درحال انجام است. با اینکه استفاده از نانوکامپوزیتها در صنایع بسته بندی مواد غذایی تضمین کننده سطح بالای ممانعت کنندگی ظرف است، نوع دیگری از مواد نانو توانایی بالایی در کنترل رشد میکروبها دارد. محققان دریافته اند که نانو لولههای کربنی خاصیت ضد میکروبی قدرتمندی از خود نشان میدهند ثابت شده است تماس مستقیم با توده نانو لولههای کربنی برای باکتری روده ای Escherichia coli کشنده است. اساس علمی این موضوع مبتنی بر این واقعیت است که ساختار نازک و میله ای شکل این نانولولههای منجر به سوراخ کردن سلول باکتری شده و به آن آسیب میزند. راهکار دیگری که علائم مثبتی برای کاربردهای آینده نشان میدهد، استفاده از نانوحسگرها است. در صورت استفاده از نانوحسگرها در ساختار ظرف آنها میتوانند مواد شیمیایی، عوامل بیماری زا و سموم موجود در ماده غذایی را تشخیص دهند. به عنوان مثال زیست حسگرهایی ساخته شده است که میتواند سم نوع B باکتری استافیلوکوکوس و باکتریهای Escherichia coli، گونه های سالمونلا و Listeria moncytogens را تشخیص دهد. علاوه بر موارد ذکر شده نانوحسگرها میتوانند پروتئین های حساسیتزا را تشخیص داده و به این ترتیب از تأثیرات نامطلوب آنها بر مواد غذایی مانند بادام زمینی، آجیل و گلوتن جلوگیری کنند. با این وجود پیشرفتهای این حوزه به آهستگی و با احتیاط به پیش میرود چرا که هنوز باید بررسی های بیشتری در مورد تأثیرات مواد نانو بر بدن انسان صورت گیرد.
کلام آخر
صنعت بسته بندی از زمان پیدایش در قرن هجدهم پیشرفت بسیار زیادی کرده است. بخشی از این پیشرفتها مرتبط با راهکارهای بسته بندی فعال و هوشمند است، پیشرفتهایی که موجب بالا رفتن کیفیت و سلامت مواد غذایی شده است. با اینکه بخش عمده پیشرفتهای حاصل شده ناشی از تغییر اولویت ها و رویکردهای مصرف کنندگان در سطح جهان بوده است، بخشی از نوآوری ها منشاء غیر منتظره ای همچون فناوری نانو دارند. شکی وجود ندارد که رویکرد جدید صنایع بسته بندی متمرکز بر تضمین سلامت و کیفیت مواد غذایی (کنترل رشد میکروبها، به تأخیر انداختن اکسیداسیون، بهبود نظارت، حفظ طعم و بوی ماده غذایی) در کنار سهولت استفاده و پایداری بسته بندی است. با توجه به روند جهانی شدن و جهانی شدن بازارهای مصرف، فاکتورهای مذکور مهمترین اولویت پیش روی صنعت بسته بندی مواد غذایی است.

حفاظت از مواد غذایی با بسته بندی مناسب

در زمره نقش هایی که بسته بندی باید به عهده گیرد، می توان از نقش حفاظتی آن در مقابله با هجوم حشرات وفساد میکروبی (به ویژه در مورد مواد غذایی) نام برد. تراوایی (نفوذپذیری) بسته بندی یا به دلیل سوراخ های کوچک حاصل از تولید ناقص و یا به علت شکاف ها و ترک هایی که در نتیجه تا کردن، خم کردن وتغییر شکل مواد بسته بندی و همچنین دربندی نادرست (مثلا منفذهای موجود در لایه چسب در پاکت های کاغذی) یا نقص کار به هنگام سیل حرارتی پلاستیک ها و یا اتصال قطعات بسته های فلزی به هم رخ می دهد. مثلا حفره های میان دو قطعه ای که به گونه نادرستی به یکدیگر متصل شده اند، یا شیار مقواهای کروگیت می تواند راه تنفسی برای تخم حشرات و میکروب ها به وجود آورد. این گونه نواقص در بسته های حجیم محصولاتی مانند میوه و سبزی می تواند ضایع شدن فرآورده بسته بندی شده و تهاجم جوندگان و حشرات را به همراه داشته باشد. چنین ریسکی به ماهیت خود به ماهیت خود مواد غذایی و همچنین به نوع بسته بندی بستگی دارد، برای مثال، هر چه قابلیت نفوذپذیری عطر و بو مواد غذایی بیشتر باشد، به همان نسبت احتمال جذب حشرات و جوندگان نیز افزایش می یابد. مواد سخت با سطوح صیقلی این احتمال که این گونه جانوران بتوانند راه تفوذی برای تهاجم بیابند را کاهش می دهند. بنابراین، مقاومت پلی پروپیلن جهت دار شده (OPP با ضخامت با ضخامت ۳۰) و پلی استر (PETP با ضخامت ۵۰) در برابر جوندگان بیش از پلی اتیلن ( LDPE) , فیلم سلولز یا پلی استایرن (PS با ضخامت ۵۰) است. به نظر می رسد پلی وینیل کلراید (PVC با ضخامت ۶۰) بدون نرم کننده ها در مقابل حشرات نفوذ کننده به داخل لایه مواد بسته بندی مقاوم باشد. ظروف شیشه ای و فلزی به دلیل ماهیت آنها در مقابل چنین تهاجماتی ۱۰۰ درصد ایمن هستند. همچنین اگر کاغذ را با پلاستیک پوشش دهیم، مقاومتش بیشتر می شود. اغلب می توان با استفاده از حشره کش ها، بازرسی منظم، استریل کردن، رعایت بهداشت ساختمان ها وافراد مشغول به کار، از آلودگی و سرایت میکروب ها جلوگیری کرد.
از مخلوط پایریتن با ۱۰ درصد پیپرونیل بوتوکسید. می توان به عنوان حشره کش استفاده کرد. هنگامی که ذخیره سازی دراز مدت مد نظر باشد، برای محدود ساختن نفوذ اسپری ها به داخل مواد غذایی، می توان ترکیبات مناسبی از قبیل آنچه برای سوپ های خشک و پورد کاکائو استفاده می گردد، به وجود آورد و از آنها بهره جست. یک نوع از چند لایه های مناسب در این مورد می تواند کاغذ پارشمنت ۴۰g/m ، چسب (g/m 11) ، آلومینیوم (ضخامت ۹) و آینومر (g/m 23) باشد که پس از گذشت ۱۲ ماه هیچ تراوش و نفوذی در آن مشاهده نشده است. چنین احتیاط هایی به خصوص در آب و هوای گرم و مرطوب که خطر آلودگی بیشتر است. اهمیت بسیاری دارد. تغییرات دمایی که بسته ها در طی حمل و نقل و ذخیره سازی در طول ماندگاری قفسه ای خود در معرض آن قرار می گیرند، می تواند موجب تراکم بخار آب بر سطوح داخلی بسته ها گردد و محیط مناسبی برای رشد میکروارگانیسم ها به وجود آورد و در نتیجه فساد سریع تر کالا را به همراه داشه باشد. بهداشت مواد غذایی ضرورتا باید با بهداشت مواد بسته بندی هماهنگ باشد، در استفاده مجدد از کیسه ها، سطل ها، جعبه ها و مانند آن باید احتیاط های لازم را در هنگام انبار و ذخیره سازی برای جلوگیری از شیوع آلودگی در پیش گرفت. نابودسازی به وسیله متیل بروماید(CH3 Br) یا فسفین (PH3)، یکی از راه های کنترل حشرات است. قرص هایی که از خود فسفین متصاعد می کنند در کیسه های حاوی بادام زمینی قرار داده می شوند و لیموها به وسیله دیفنیل نگهداری می شوند. دوز مصرفی حشرکش ها نباید به حدی باشد که برای مصرف کنندگان خطرناک باشد. استفاده از مخلوط های نیتروژن و دی اکسید کربن برای به دست آوردن اتمسفر بدون اکسیژن (بسته بندی با هوای اصلاح شده MAP) ، دوره کوتاه حرارت دهی تا بیش از ۵۸ درجه سانتی گراد یا ذخیره سازی در دماهای پایی ۵-۰ ، می توانند به طور قابل ملاحظه ای هجوم میکروبی را کاهش دهند. تابش های یونیزه کننده ( Gy500-200) نیز باعث مرگ میکروب ها می شوند و دارای خواص استریل کننده می باشند.
عموما آلودگی مواد غذایی پس از بسته بندی، نتیجه جابه جایی نامناسب و ضعیف در هنگام حمل و نقل یا چیدن در قفسه ها می باشد.
آثار زیان بار دیگر، نتیجه عوامل خارجی نبوده، بلکه حاصل آلودگی مواد بسته بندی قبل از آنکه محصول بسته بندی شود، می باشند. در طی تولید، ذخیره سازی و حمل ونقل بسته های خالی و در حین فرایند بسته بندی ممکن است باکتری ها و کپک ها موجب عفونت و آلودگی گردند. بسته های شیشه ای هنگام تولید در دمای زیاد به طور کامل استریل می شوند و سپس از کوره خارج می شوند. آلودگی فقط در هنگام سرد شدن یا ذخیره سازی امکان بروز می یابد. پلاستیک ها در دماهای کم ۱۵۰-۱۰۰ شکل می گیرند و ساخته می شوند، اما به نظر می رسد که همین حرارت دهی مختصر برای استریل کافی می باشد. عفونت هایی که کپک ها و مواد میکروبی پدید می آورند، نتیجه میکرواروگانیسم های هوازی می باشد. هوای آکنده از میکروب و غبار می تواند به طور قابل ملاحظه ای در آلودگی پلاستیک ها سهیم باشد، به ویژه زمانی که به دلیل اصطکاک بارهای الکترواستاتیک موجود باشند. ذخیره سازی بسته بندی در مجاورت موادی که بالقوه عفونی هستند (مانند گوشت بره، نان، پنیر) ، می تواند باعث افزایش سطح میکروبی آنها گردد. به نقل از هیس، در بازرس ی۲۵۰ بسته از ۱۶ نانوایی به طور پیوسته ۱ تا ۶ میکروب در هر دسیمتر مربع دیده شده است.
عدم رعایت بهداشت کارکنان می تواند در ایجاد آلودگی به وسیله اشرشیا کولی و استافیلوکوک موثر باشد. استفاده از مواد بسه بندی تمیز در لفاف پیچی مواد غذایی غیر استریل، یک ضرورت است، لازم نیست آنها حتما استریل شده باشند. گوشت و فراورده های گوشتی از قبیل نان شیرینی های گوشتی، همواره دارای آلودگی سطحی به میزان ۱۰۵ تا ۱۰۴ میکروب در هر cm2 را تشکیل می دهند که می توان در بسته بندی فراورده های گوشتی تازه از این مقدار چشم پوشی کرد. شیر پاستوریزه به طور متوسط در هر لیتر، حاوی ۱۰۳ میکروب می باشند. با در نظر داشتن دوره کوتاه نگهداری که چند روز یا یک هفته می باشد، چند عدد میکروب، در هر cm2 از سطح بسته بندی ( به جز E.Coli) امری پذیرفتنی است.
منطقی نیست که مواد بسته بندی بدون میکروب را برای بسته بندی سبزیجات و میوه ها امری ضروری ولازم به شمار آوریم. البته محدودیت هایی در مورد مواد غذایی دارای بسته بندی اولیه وجود دارد که از ۱۰ تا حداکثر ۵۰ میکروب و در هر سانتی متر مربع cm2 است، اساسا وجود باکتری های روده ای ، مجاز نیست. به طور خلاصه، تولید کننده باید قادر باشد تا الزامات قانونی مربوط به کیفیت میکروبی مواد غذایی را مراعات و تضمین نماید. برعکس، در مورد فرآورده های استریل باید مقرارت مربوط به مواد غذایی و بسته بندی آنها دقیقا رعایت شود.
حتی یک میکروب در cm2 از بطری شیشه ای که در طی فرایند سردشدن دچار این آلودگی می شود، برای بسته بندی کردن شیر استریلیزه شده ای که به مدت طولانی (۳ماه) نگهداری می شود، مجاز و قابل قبول نیست. مثالی که در پی می آید، شرایط جعبه های مورد مصرف در بسته بندی شیر UHT را نشان می دهد. در نظر بگیرید که یک مورد شکایت در هر هزار بسته یک لیتری قابل قبول باشد، بنابراین در هر ۱۰۰۰ بسته بیش از یک میکروب در سطح داخلی بسته ظاهر نخواهد شد(فرض کنیم که خود شیرعاری از میکروب باشد). برای ممانعت از خطر بیشتر و به دلایل ایمنی و بهداشتی، باید کاهشی حداقل معادل ۱۰ اعمال شود تا بتوان از بسته های یک لیتری که به طور متوسط حاوی ۱۰ میکرب (۱تا۲ میکروب درهر cm2، یعنی ۶ تا ۱۲ میکروب در cm2 6؛ وقتی که سطح جانبی حجم یک لیتر، حدود cm2 6 می باشد) باشند، بهره گرفت. به منظور حصول این میزان میکروب کشی در ماشین های بسته بندی پرسرعت، لایه نازکی از مایع ۳۰ درصدی پراکسید هیدروژن بر روی صفحات مقوایی دارای پوشش پلاستیک پاشیده می شود. سپس با دمین هوا در دمای ۸۰ درجه سانتی گراد بر روی صفحه ها، این لایه زدوده می شود. در مورد شیر، چنانچه شروع کار با شیر پاستوریزه حاوی ۱۰ میکروب در لیتر باشد، عامل کاهش حداقل ۱۰ اعمال می گردد.
پس در می یابیم که بسته بندی غذایی به دلایل زیر از اهمیت زیادی برخوردار است.
۱٫ حفاظی در مقابل نفوذ حشرات و جانوران موذی
۲٫ حفاظی در مقابل آلودگی حاصل از میکروارگانیسم ها (آلودگی ثانویه فرآورده ها)
بنابراین، در مورد محصولات استریل، سطوح بسته بندی باید عاری از میکروب باشد. در بسته بندی محصولات غیراستریل، یعنی پلاستیک ها (نهایی ترین مواد بسته بندی پلاستیکی) فقط مراعات احتیاط های سنتی (کلاسیک) ضرورت دارد. در بسته بندی محصولات استریل، غالب بسته بندی های پلاستیکی را (برخلاف بسته بندی های شیشه ای وفلزی) نمی توان پس از پر کردن به وسیله عملیات گرمایی، استریل کرد. همان طور که قبلا گفته شد، استریلیزه کردن بعدی توسط تشعشع و با استفاده از تابش های یونیزه کننده همیشه امری انجام شدنی نیست، زیرا ممکن است طعم فراورده را تغییر دهد یا خصوصیت بسته بندی پلاستیکی را دراثر تغییرات مربوط به رفتار مهاجرتی پس از تشعشع دستخوش تغییر نماید.
بنابراین، در صورت ضرورت می توان بسته های فلزی و شیشه ای را پس از پر کردن و دربندی، استریلیزه کرد که این عمل، آزمایش سیل (مهر و موم) صحیح بسته ها را نیز در بر دارد. تا آنجا که به پلاستیک ها مربوط می شود، ترجیحا استریلیزه کردن مراحل ابتدایی آماده سازی به مورد اجرا در می آید. در اینجا لازم است تکنیک های مختلف را در نظر بگیریم تا بتوانیم نسبت به تمامی آثار ثانویه و بالقوه, دیدی جامع داشته باشیم. استریلیزه کردن بسته بندی های پلاستیکی خالی (یا مواد پلاستیکی به طور اعم) توسط اشعه های ، بخار و هوای گرم، روش های موثر هستند. اما این گونه آماده سازی ها می توانند موجب تغییر رنگ و همین طور تغییر استحکام کششی مواد گردند.
در استریلیزه کردن با هوای گرم و خشک، نابودی میکروب ها روشی که ذکر می شود به بهترین وجه حاصل می گردد.۱۶۰ دقیقه در دمای ۱۶۰ درجه سانتی گراد یا ۶۰ دقیقه در دمای ۱۷۰ درجه سانتی گراد یا ۳۰ دقیقه در دمای ۱۸۰ درجه سانتی گراد. مدت های ذکر شده به این دلیل طولانی هستند که هوای گرم به آهستگی حرارت را منتقل می نماید. تعداد کمی از پلاستیک ها از قبیل نایلون ۶ یا تفلون در برابر دمای زیاد، مقاوت خواهند کرد (از پلاستیک ها در بخش بسته بندی استفاده نمی شود). ولی بقیه اکثرا شکل طبیعی خود را از دست می دهند یا ذوب می شوند.
استرلیزه کردن با بخار، به ۲۰ دقیقه زمان در دمای ۱۲۰ درجه سانتی گراد نیاز دارد. در این مورد نیز پلی استایرن و پلی استرهای مفید، پیچش پیدا کرده و تغییر شکل می دهند، پلی پروپیلن به رنگ سفید شیری در می آید و البته این گونه تغییر رنگ ها بر تغییر ساختار (مواد) دلالت دارد. برای استریلیزه کردن با اشعه های ؛ دوز KGY 25 توصیه می شود. جدول ۶-۲ بیانگر تغییر استحکام کششی به عنوان تابیع از دوز تابشی می باشد. همچنین توجه داشته باشید که تشعشع در سطوح پایین تر، باعث تغییرات بیشتر در استحکام کششی می شود و این موضوع به دلیل آن است که اکسیژن موجود در هوا طی تشعشع، فرصت کافی برای انتشار به داخل پلاستیک و ایجاد اکسایش را دارد. در مورد PVC , اسید هیدروکلریک به سرع تولید شده و منجر به برخی واکنش های ثانویه می گردد. علاوه بر این PVC تمایل به رنگ باختن دارد و به راحتی رنگ خود را از دست می دهد.
iran-hologram.com

روش های مدرن بسته بندی مواد غذایی
استفاده از کاغذ و جعبه های مقوایی در طول قرن بیستم گسترش عام یافت. با ظهور پلاستیک به عنوان یک پوشش بسته بندی با ارزش (اواخر دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰) این ماده جانشین کاغذ شد. اخیراً مدافعان محیط زیست تبلیغات گسترده ای را آغاز کرده اند که پلاستیک از نظر زیست محیطی محصول نامناسبی است. حقیقت این است که امروزه کاهش میزان استفاده از مواد در بسته بندی معمولاً مهم تر است تا ساخت بسته هایی که از نظر مواد با محیط زیست سازگاری بیشتر دارند.
شیشه یکی دیگر از موادی است که بیشتر برای بسته بندی مایعات مورد استفاده قرار می گیرد. اگرچه ساخت شیشه از ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد باب شد ولی تولید صنعتی آن از ۱۵۰۰ سال پیش از میلاد در مصر آغاز شد. برای ساخت شیشه از موادی نظیر سنگ آهک، شن و سیلیکات که به مقدار زیادی در دسترس بود استفاده می شد. همه این مواد به شکل ساده ای با هم مخلوط و سپس به آن حرارت داده می شد. از زمان کشف این روش ترکیب و عناصر ساخت شیشه کمترین تغییر را داشته اند اما فناوری و شکل دادن به آن پیشرفت بسیاری پیدا کرده است.
شکل دهی به شیشه که در قرون ۱۷ و ۱۸ توسعه پیدا کرده بود امکان بیشتری برای تولید اشکال مختلف و دکوری فراهم کرد. نام سازنده و نوع شیشه می توانست بر روی آن حک شود که به نوعی بیانگر هویت کارخانه نیز بود. با توسعه فناوری ها در قرون ۱۸ و ،۱۹ قیمت انواع محصولات شیشه ای رو به کاهش گذاشت. «اونز» اولین ماشین چرخشی تولید بطری شیشه ای را در سال ۱۸۸۹ اختراع کرد. بلافاصله بطری های شیشه ای در شکل های متنوع و اندازه های مختلف به جذابیت اقتصادی برای محصولات مصرفی تبدیل شد و از اوایل قرن نوزدهم تا دهه ۱۹۶۰ بطری های شیشه ای بازار محصولات مایع را در اختیار گرفتند. یک ماشین مدرن به عنوان نمونه روزانه ۲۰ هزار بطری در روز تولید می کند.زمانی که سایر بسته بندی ها نظیر فلزات و پلاستیک در دهه ۱۹۷۰ عمومیت پیدا کردند بسته بندی شیشه ای برای محصولات با ارزش بالا مورد استفاده قرار می گیرد. امروزه از شیشه به عنوان یک بسته بندی سخت استفاده های متنوعی صورت می گیرد. وزن، شکنندگی و قیمت آن در مقایسه با محصولات فلزی و پلاستیکی بازار بسته بندی شیشه ای را کم رونق کرده است، اما برای محصولات با چشم انداز کیفیت بالا و نگاهداری بهتر و بیشتر شیشه هنوز یک محصول بسته بندی موثر است.
• بسته بندی اسپتیک
بسته بندی اسپتیک شیوه ای جدید برای نگهداری محصولات غذایی در مدت زمان طولانی و خارج از یخچال است که تا زمان باز کردن بسته تازگی محصول را حفظ خواهد کرد. وقتی که برای اولین بار شیر و آب میوه به شیوه اسپتیک در قفسه ها و یخچال های مغازه ها عرضه شدند با عدم اطمینان مصرف کنندگان روبه رو شدند. در واقع این پرسش در اذهان عمومی شکل گرفت که چگونه ممکن است مواد غذایی فاسد شدنی ماه ها در قفسه های مغازه ها و بدون نگهداری در یخچال تازه بمانند؟ حتماً می بایست به آنها مواد نگهدارنده افزوده شده باشد. اما در واقع مواد غذایی که در داخل بسته های اسپتیک پر می شوند هیچ نیازی به افزودن مواد نگهدارنده ندارند؛ چرا که یک روش با ماندگاری طولانی مدت، محصولات لبنی مایع را در دمای ۱۳۷ درجه سانتیگراد به مدت چهار ثانیه حرارت داده و بلافاصله در بسته های استریل پر می کنند. در مورد آب میوه (محصولات با اسید بالا) محصول را در دمای ۹۵-۸۰ درجه سانتیگراد به مدت ۳۰-۱۵ ثانیه حرارت می دهند و سپس به صورت اسپتیک پر می کنند. هر دو روش به نحوی طراحی شده است که تنها مقدار کمی از ویتامین ها و املاح معدنی از بین بروند. این فرآیندها زمان نگهداری محصول را به مدت چندین ماه خارج از محیط یخچال افزایش می دهد. پس از باز شدن بسته، محصول می بایست در یخچال نگهداری شود. در روش دیگر که برای ماندگاری کوتاه مدت است محصولات لبنی مایع (شیر) را در دمای ۷۲ درجه سانتیگراد به مدت ۱۵ ثانیه حرارت داده تا میکروب های بیماری زای موجود در آن که باعث فاسد شدن می شوند از بین بروند. این فرآیند زمان نگهداری محصول را به مدت یک هفته در یخچال افزایش می دهد. مواد غذایی با بسته بندی اسپتیک در مقایسه با کنسروها و یا مواد غذایی (پاستوریزه) که فرآیند آنها در دمای بالا و مدت زمان طولانی انجام شده است از طعم و رنگ بهتری برخوردار هستند؛ چرا که اثرات جانبی بسته بندی با قوطی را که نتیجه واکنش اکسیژن با فلز قوطی است ندارند. امروزه در بازارهای جهانی به جز بسته های اولیه آجری شکل، می توان انواع بسته های اسپتیک را در اندازه و شکل های مختلف با در هایی که قابلیت باز و بسته شدن آسان را دارند یافت. در حال حاضر تنوع کالای بسیاری در بسته های اسپتیک وجود دارد و در کشورهای مختلف جهان محصولاتی چون شیر، خامه، آب میوه، سوپ، رب گوجه فرنگی، انواع دسر، شربت، نوشیدنی هایی که از سویا تهیه می شوند و همچنین نوشیدنی هایی که مکمل غذایی به شمار رفته و انرژی زا هستند و حتی تخم مرغ مایع در بسته های اسپتیک عرضه می شوند. فناوری فرآیند اسپتیک که از ۲۵ سال گذشته به صورت تجاری رواج پیدا کرده است چنان تاثیر جهانی بر روی صنعت مواد غذایی گذاشته است که انجمن بین المللی مهندسین صنایع غذایی در سال ۱۹۸۹ از آن به عنوان مهمترین پیشرفت صنعت مواد غذایی در قرن بیستم نام برد
http://www.mazraehdaran.com

بسته بندی مواد غذایی

رشد روزافزون جمعیت ، توجه ویژه دولت ها در تامین و تولید بیشتر مواد غذایی مورد نیاز که امروزه تحت عنوان « امنیت غذایی » مطرح می شود را طلب می نماید. درامنیت غذایی نیز توجه به بهداشت و پیشگیری از آلودگی مواد غذایی موضوعی است که بایستی توجه ویژه ای به آن صورت گیرد.
عوارض ناشی از آلودگی مواد غذایی
تعریف سازمان بهداشت جهانی از بیماری ناشی از غذا
بیماری هایی که ماهیت عفونی یا سمی دارند و عامل آن از راه غذای مصرفی وارد بدن می شود. هر فردی در معرض ابتلا به چنین بیماری هایی قرار دارد.
غذا به عنوان منبع تولید انرژی در بدن، اگر دچار آلودگی باشد، می تواند منشاء بیماری های مختلف و در رأس آنها بیماری های گوارشی و مسمومیت های غذایی در انسان باشد.
عوارض ناشی از غذا، یکی از شایعترین و شدید ترین مشکلات بهداشت عمومی در جهان امروز هستند، که بر زندگی انسانها، بار سنگینی تحمیل کردهاند.این آلودگی ها معمولاً به دلیل تهیه ، نگهداری و حمل و نقل نامناسب ماده غذایی بروز می کند.

مسمومیت غذایی
عوارض ناشی از مصرف مواد غذایی آلوده را اصطلاحا مسمومیت غذایی می نامند.
عوارض ناشی از آلودگی مواد غذایی بر اساس مکانیسم عمل به چهار گروه تقسیم میشود:
الف ـ عفونتهای غذایی
ب ـ مسمومیتهای غذایی
ج ـ عوارض حاصله از انگلها
د ـعوارض حاصله از مواد افزودنی
عفونت های غذایی
عفونت های غذایی شامل بیماری های عفونی می شود که در اثر مصرف غذای آلوده به انسان انتقال می یابد و با عوارض گوارشی از قبیل استفراغ ، اسهال ، دردهای عضلات شکم و تشنجات عصبی همراه است. سالمونلا، کمپیلوباکتریوز، ویبریوز، کلیباسیلوز، به طور کلی در بین مواد غذایی گوشت، فرآورده های گوشتی و تخم مرغ همیشه درصد آلودگی شان بیشتر از دیگر مواد غذایی است.
گوشت چرخ کرده بیشترین خطر انتقال عفونت غذایی را دارد.

مسمومیت های غذایی
به دوشکل مسمومیت های غذایی میکروبی و مسمومیت های قارچی دیده می شوند که در اثر سموم مترشحه از:
۱- باکتری ها مانند کلستریدیوم بوتولینوم ، اشریشیاکلی ، شیگلا، باسیلیوس سرئوس و استافیلوکوک پاتوژن
۲- در اثر سموم مترشحه از قارچها (کپک و مخمر) مانند آفلاتوکسین به وجود می آیند.
عوارض حاصله از انگلها
عبارتند از بیماریهایی که توسط انگلهایی که در غذاهای مختلف وجود دارند، و از طریق لوله گوارش به انسان منتقل میگردند مانند توکسوپلاسموز، ژیاردیوز، تریشینوز تنیازیس و …
عوارض حاصله از مواد افزودنی
عوارضی که در اثر مواد افزودنی غیرمجاز و یا استفاده بیش از حد استاندارد مواد مجاز و یا در اثر باقیماندههای داروئی و سموم در برخی از مواد غذایی و یا در اثر آلودگی محیط زیست و اثرات آنها روی فرآوردههای دامی و کشاورزی به وجود میآیند.
بیماریهای ناشی از غذا، در سطح اجتماع، خانوادهها، سیستم مراقبت بهداشتی و اجتماعی و موسسات تجاری، علاوه بر ایجاد بیماری و حتی مرگ، هزینه بالایی نیز به کشورها تحمیل می نمایند.
در کشورهای صنعتی بیش از ۹۰% غذای مردم از طریق صنایع مربو طه در اختیار شا ن قرار می گیرد . که آلودگی آنها فاجعه آفرین است . ۵۰-۲۰ درصد از جهانگردان طی سفرهای خود دچار عوارض غذایی می شوند .
گزارشات بیان می دارند که در سال ۲۰۰۵ حدود ۱٫۸ میلیون نفر بر اثر بیماریهای اسهالی جان خود را از دست داده اند که بخش اعظمی از این مرگ و میرها به آلودگی غذا و آب آشامیدنی مربوط بوده است. لذا توجه به بهداشت مواد غذایی امری ضروری است.
بهداشت مواد غذایی
بهداشت مواد غذایی عبارت است از کلیه موازینی که رعایت آنها در کلیه مراحل تولید، نگهداری و عرضه مواد غذایی ضروری است تا ماده غذایی سالم و با کیفیت بالای بهداشتی به دست مصرف کننده برسد.
حفاظت از مواد غذایی از زمان تولید تا هنگام مصرف امر بسیار مهمی است. عوامل بسیاری باعث از بین رفتن ارزش مواد غذایی می شوند که از مهمترین آنها می توان به فساد میکروبی، از دست دادن برخی خواص مهم مانند ویتامین و … اشاره کرد.
عواملی که باعث رشد میکروارگانیسمها در یک محصول بعد از تولید می شوند :
۱- سطح پایین بهداشت در فرآیند تولید
۲- تاخیر بین تولید و بسته بندی
۳- دمای نامناسب نگهداری (انبارش)
۴- نوع ماده بسته بندی
۵- حجم گاز آزاد شده درون بسته بندی
۶- نوع و ترکیبات گازهای درون بسته بندی
۷- درصد اکسیژن
ساده ترین روش برای محافظت از مواد غذایی بسته بندی آن است. معمولاً بسته بندی از مواد غذایی در مقابل نفوذ عوامل خارجی و همچنین حفظ خواص داخلی آن محافظت می نماید.
از سویی مواد غذایی دارای دو ویژگی اساسی می باشند:
الف ) فصلی بودن تولید
ب ) فساد پذیر بودن
این درحالی است که انسان ها به منظور رفع نیاز تغذیه ای و تداوم حیات خود ، احتیاج به مصرف مواد غذایی در طول سال دارند بدین لحاظ بسته بندی مواد غذایی از اهمیت خاصی برخوردار است.
امروزه روشهای مختلف بسته بندی به همراه روشهای نوین نگهداری موادغذایی نقش موثروکارآمدی درصنایع غذایی ایفامی کنند .
به نحوی که بسته بندی موادغذایی بصورت علمی وباتکنیکهای خاص خود انجام می گیرد وجزء صنایع پیشرفته محسوب شده که می توان به بسته بندی گروههای: نان وشیرینی ،فراوردههای لبنی ،فراورده های گوشتی،موادغذایی منجمد،موادغذایی خشک،میوه ،غلات،شکلات،قهوه و…. اشاره نمود .

هدف از بسته بندی مواد غذایی
درابتدا هدف بسته بندی نگهداری محصولات غذایی فصلی بوده اما با رشد جوامع این ضرورت احساس گردید تا محصولاتی که در یک منطقه خاصی تولید می شود جهت استفاده به منطقه دیگری انتقال یابد. و این هنر بسته بندی بود که امکان حفاظت و نگهداری محصول را در این پروسه انتقال از محلی به محل دیگر فراهم آورد.
اهداف اصلی از بسته بندی مواد غذایی
– مهم ترین هدفی که در بسته بندی محصولات غذایی مدنظر است افزایش طول عمر نگهداری محصول می باشد.
– محافظت ماده غذایی ازعوامل فساد درونی و بیرونی و اکسیده شدن
– حمل و نقل بهتر و آسانتر مواد غذائی
– بازاریابی بهتر
اهمیت بسته بندی مواد غذایی و نقش آن دربهداشت ، کاهش ضایعات ، جلب مشتری
تکنولوژی بسته بندی نه تنها توانست طول عمر ماده غذایی را افزایش دهد بلکه این امکان را به وجود آورد که در کشوری نظیر آمریکا ۴% مردم آن بتوانند با فعالیت خود نه تنها غذای همه مردم این کشور را تامین کنند بلکه مقادیر مشابهی از محصولات رابه خارج صادر نمایند.
بسته بندی و بهداشت
یکی از راه های حفظ بهداشت مواد غذایی ، بسته بندی آنهاست ، زیرا بسته بندی علاوه بر جلوگیری از نفوذ میکروارگانیسم در مواد غذایی ، از ارتباط بی دلیل و دست کاری خریدار با مواد غذایی نیز جلوگیری می کند . لذا مناسب است به منظور جلوگیری از انتقال آلودگی از فرد به مواد غذایی ، از دست زدن فرد آلوده به ماده غذایی جلوگیری شود .
در برخی از فروشگاه ها ، همزمان علاوه بر مواد غذایی نظیر سبزیجات ( که برگ های آن می تواند به شدت آلوده باشد ) ، سایر مواد غذایی مانند گوشت ، مرغ و ماهی( که به شدت فسادپذیر هستند ) نیز به فروش می رسد ، لذا در چنین فروشگاه هایی بسته بندی مواد غذایی سریع فاسد شدنی ( نظیر گوشت ، مرغ و ماهی ) از آلودگی این مواد جلوگیری می نماید.
بسته بندی و ضایعات
محصولات کشاورزی و دامپروری که خسارت دیده، فاسد شده و یا کیفیت غیر قابل قبولی از نظر هر یک از خصوصیات حسی داشته باشند مورد پذیرش مصرف کنندگان قرار نمی گیرند و ضایعات محسوب می شوند
دلایل این گونه ضایعات را می توان به عوامل زیر نسبت داد:
۱) آلودگی میکربی و تجزیه مواد توسط آنها
۲) فرآیندهای متابولیکی
۳) تنش های فیزیکی.
آلودگی میکروبی
میکروارگانیسم ها ، اصلی ترین عامل ضایعات مواد غذایی ، محسوب می شوند .منشاء این آلودگی ها ممکن است از مزرعه و باغ باشد که محصول در حال رشد یا دام را مورد تهاجم قرار دهد. سپس علایم قابل رویت فساد طی حمل و نقل ، انبار کردن و یا مصرف محصول به چشم آید.
میکروارگانیسم به منظور حیات خود نیاز به مصرف مواد غذایی دارند ، لذا به عنوان رقیب انسان ها در دسترسی به مواد غذایی عمل می کنند . البته طی مصرف مواد غذایی توسط میکروارگانیسم ها ، آن ماده غذایی از مصرف انسانی خارج می شود پس مواد غذایی بایستی از دسترس میکروارگانیسم خارج شوند .
میکروارگانیسم ها در همه جا پراکنده می باشند برخی از آنها برای حیات نیاز به اکسیژن دارند و برخی دیگر بدون نیاز به اکسیژن ، حیات خود را ادامه می دهند . همچنین این میکروارگانیسم در دماها و رطوبت های مختلف قادر به ادامه حیات هستند لذا بسته بندی مواد غذایی باید به گونه ای انجام شود که حتی الامکان موارد فوق را مدنظر قرار دهد و به این ترتیب تا حد ممکن از ضایعات سریع مواد غذایی جلوگیری نماید .
تغییرات متابولیکی
تغییرات متابولیکی غیر معمول که به دلیل گرمازدگی، سرمازدگی، کمبود اکسیژن یا تنش دی اکسید کربن روی می دهد ممکن است به لک افتادن، گود افتادگی، نرم شدگی بیش از حد، تغییر رنگ، تغییر بافت و… منجر شود.
تنش های فیزیکی
تنش های فیزیکی طی برداشت مکانیکی، حمل و جابجایی و… وارد می شود و سبب ضربه دیدگی، سایش و تغییر فیزیکی محصول می گردد.
بسته بندی باید به گونه ای باشد که سلامت کالا را مد نظر قرار دهد به طور کلی مواد غذایی طی حمل و نقل دچار صدمات فیزیکی می گردند . همچنین مواد غذایی تحت تاثیر تغییراتی قرار می گیرند که می تواند سبب افزایش رطوبت و یا کاهش رطوبت ، خشک شدن و چروکیدگی مواد غذایی گردد .
بسته بندی باید به گونه ای انجام شود که ماده ی غذایی علاوه بر سلامت بهداشتی و فسادپذیری ، از نظر سلامت ظاهری ( از جمله عدم ضرب دیدگی ، فرسودگی ، پاره شدگی ، نرم شدن ، چروکیدگی و … ) نیز مشکلی نداشته باشد تا خریدار ، در زمان انتخاب مواد غذایی ، آن را انتخاب کند .
در ایران هم طبق گزارشات و آمار وزارت جهاد کشاورزی سالانه بیش از ۳۵% از محصولات کشاورزی در مراحل مختلف از بین می روند.
ضایعات را می توان با اعمال فرآیندهایی مثل کنسرو کردن، انجماد، خشک کردن، بسته بندی و… کاهش داد.
بسته بندی یکی از ترفندهای موثری است که با توسل به آن چه در حد بسته بندی حجیم، چه بسته بندی جزیی ودر سطح مصرف کننده، چه در محل تولید و چه در محل فرآیند میزان ضایعات و هدر رفت مواد غذایی را به حداقل رساند.

بسته بندی و جلب مشتری
یکی از اصلی ترین دلایل بسته بندی مواد غذایی ، جلب مشتری است ، به گونه ای که بسته بندی ، چشمک زدن کالا ( ماده غذایی ) به مصرف کننده ( خریدار ) می باشد .
امروزه صنایع بسته بندی ، به منظور جلب مشتری از رنگ ها ، طرح ها و ابعاد خاص استفاده می نمایند تا در جوامع ، اثرات قابل توجهی برای جلب بیشتری داشته باشند .به عنوان مثال رنگ های قرمز با ویژگی تند در کشورهای عربی طرفداران بیشتری داشته و به کار بردن این رنگ در بسته بندی مشتری بیشتری را به هنگام خرید وسوسه می نماید . طرح روی بسته بندی نیز از عوامل موثر در جلب مشتری به هنگام انتخاب کالا می باشد .
بسته بندی مواد غذایی باید به گونه ای باشد تا مصرف کننده بتواند به آسان ترین روش از ماده غذایی بسته بندی شده استفاده کند ، به عبارتی بسته بندی باید به راحتی باز و یا بسته شود تا مصرف کننده آن را انتخاب نماید . به ویژه آنکه مصرف کننده های امروزی انتظار دارند مدت زمان کمتری را صرف این قبیل کارها نمایند
بسته بندی هایی که در هنگام استفاده از محتوای آن ، راحتی مصرف کننده را مد نظر قرار ندهند ، در انتخاب بعدی مورد استقبال قرار نخواهند گرفت از سویی ، امروزه ابعاد بسته بندی ها از عوامل مهم در انتخاب کالا توسط خریدار می باشد .
بسته بندی و راهنمای مصرف مواد غذایی
۱- بسته بندی یکی از راه های کمک به انتخاب کالا توسط خریدار است ، به گونه ای که مصرف کننده می تواند شکل کالای خود را از طریق بسته بندی ، انتخاب نماید . بدین سبب اکثر تولید کنندگان سعی در کشیدن تصویر کالای درون بسته بر روی بسته بندی می نمایند ، به عنوان نمونه تصویر گوشت بر روی بسته بندی گوشت
۲- درج زمان تولید و تاریخ انقضا، به مصرف کننده در مصرف ماده غذایی با کیفیت و با ارزش غذایی بالا کمک شایان توجهی می نماید .
۳- همچنین نوشتن ارزش تغذیه ای ماده غذایی بسته بندی شده ، علاوه بر آگاهی دادن به خریدار ، انتخاب کالا را تسریع می کند همچنین امروزه مناسب است اطلاعات تغذیه ای ارائه شده بر روی بسته بندی ها ، واقعیت بیشتری داشته باشند و یا اطلاعات کامل تری را در اختیار خریدار قرار دهند .
۴- نوشتن شرایط نگهداری و یا شرایط پخت ماده غذایی بسته بندی شده بر روی بسته نیز می تواند کمک فراوانی به نحوه ی نگهداری و روش پخت خریدار نماید .
۵- ضمناً با توجه به گستردگی کاربرد مواد غذایی ، با ارائه موارد مصرف ، می توان به خریدار در انتخاب کالا کمک نمود
۶- از دیگر مواردی که بر روی بسته بندی ماده ی غذایی باید درج شود ، میزان صحیح مصرف می باشد و یا اینکه نوشته شود این ماده غذایی بسته بندی شده برای مصرف چند نفر می باشد .
۷- درج شناسنامه تولید کننده بر روی بسته بندی مواد غذایی ، به مصرف کننده اطمینان می دهد که کالای مورد نظر در محل قابل قبول و تحت نظر متولیان سلامت کشور ، تولید شده است . پس بسته بندی خود می تواند به عنوان راهنمای مصرف کننده عمل کند و به او در انتخاب صحیح کمک نماید .http://www.google.com/url?q=http://w…XTIyNZVQlprX2w

0 پاسخ

ثبت دیدگاه

مایل به ملحق شدن به بحث هستید ؟
به ما بپیوندید !

پاسخی بگذارید